هیات وزیران در جلسه مورخ 1384/1/24 بنا به پیشنهاد شماره 909 /ش /4 /الف مورخ 1383/3/13 شورای عالی استانها و به استناد ماده (75) اصلاحی قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران - مصوب 1382 - آییننامه داخلی شورای اسلامی شهرستان را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده 1 - جلسات شورای اسلامی شهرستان که در این آیین نامه شورا نامیده می شود، در محل شورا واقع در مرکز شهرستان تشکیل می شود و محل دیگری برای تشکیل جلسات رسمیت ندارد.
تبصره 1 (اصلاحی 1402/02/13)- تا زمان اختصاص بودجه کافی برای تهیه محل مستقل، فرمانداری هر شهرستان موظف است در صورت وجود امکانات، محل مناسبی را به منظور تشکیل جلسات و استقرار دبیرخانه در اختیار شورا قرار دهد.
تبصره (2)(الحاقی 1402/02/13) - در صورتی که به دلیل بروز حوادث غیرمترقبه برگزاری جلسه در مرکز شهرستان به صورت حضوری وجود نداشته باشد، برگزاری جلسات با تشخیص هیات رئیسه تا رفع موانع در یکی از شهرهای همجوار یا مرکز استان و یا در چهارچوب سیاست ها و ضوابط فنی عمومی برگزاری جلسات از راه دور و دورکاری کارکنان موضوع ابلاغیه شماره 100576 /99 مورخ 1399/2/7 کمیسیون عالی امنیت فضای مجازی کشور، به صورت مجازی (برخط) امکان پذیر میباشد.
ماده 2 - نخستین جلسه شورا پانزده روز پس از تشکیل دو سوم شوراهای اسلامی شهرها و بخشهای واقع در محدوده آن شهرستان به دعوت فرماندار تشکیل می شود و با حضور حداقل دو سوم مجموع اعضا رسمیت می یابد و فعالیت آن تا پایان دوره فعالیت چهار ساله شورای اسلامی شهر و روستا ادامه دارد.
ماده 3 - در اولین جلسه شورا مسن ترین فرد از اعضای حاضر به عنوان رئیس سنی و جوان ترین اعضای حاضر به سمت منشی تعیین میشوند و در جایگاه هیات رئیسه قرار می گیرند.
ماده 4 - وظایف هیات رئیسه سنی، اداره اولین جلسه اعم از انجام مراسم تحلیف و اجرای انتخابات هیات رئیسه دایم شوراست.
تبصره - مراسم تحلیف بر اساس دستورالعملی که به تصویب شورای عالی استانها میرسد، انجام میگیرد.
ماده 5 - مصوبات شورا که عمومی بودن آن به تصویب شورا رسیده باشد، باید به نحو مقتضی به اطلاع عموم برسد.
تبصره - شورا موظف است هر سال بودجه پیشنهادی خود را طبق مقررات مصوب شورای عالی استان در مهلت قانونی تهیه و تصویب و برای انجام مراحل قانونی به شورای اسلامی استان ارسال نماید.
ماده 6 - هیات رئیسه شورا عبارتند از یک رئیس، یک نایب رئیس و حداقل یک منشی که به همراه سخنگوی شورا در اولین جلسه با اکثریت مطلق آرای حاضران برای مدت دو سال انتخاب میشوند.
ماده 7 - در غیاب رئیس شورا نایب رئیس وظایف و اختیارات او را بر عهده خواهد داشت و در مقابل شورا مسئول است.
ماده 8 - چنانچه هر یک از اعضای هیات رئیسه از سمت خود استعفا دهد یا فوت یا سلب عضویت شود، بلافاصله در اولین جلسه شورا که حداکثر یک ماه بعد تشکیل میشود، عضو جدید برای همان سمت و برای مدت باقی مانده از دو سال انتخاب خواهد شد.
تبصره - در صورتی که هر یک از اعضای هیات رئیسه یا سخنگوی شورا استعفا دهد موضوع استعفا در جلسه بعدی شورا طرح و در مورد آن تصمیم گیری خواهد شد. در این فاصله عضو متقاضی استعفا میتواند انصراف خود را اعلام نماید.
ماده 9 - وظایف و اختیارات رئیس شورا به شرح زیر است:
1 - مسئولیت امور اداری و مالی شورا.
2 - اداره جلسات شورا و برقراری نظم در جلسات.
3 - دعوت از فرماندار، روسای دستگاههای اجرایی، سازمانهای دولتی و نهادها و تشکلها اعم از دولتی و غیردولتی و سایر اشخاص که حضور آنها در جلسات شورا یا کمیسیونهای شورا ضروری باشد.
4 - دعوت از اعضا و تقسیم کار بین اعضا و کمیسیونهای شورا.
5 - ابلاغ و نظارت بر پیگیری مصوبات شورا.
6 - معرفی نماینده یا نمایندگان شورا که از بین اعضا انتخاب میشوند به مسئولان اجرایی نهادها و سازمانها.
7 - امضای احکام مسئول و اعضای دبیرخانه شورا و کارکنان بر اساس تشکیلات تفصیلی شورا
8 - ارسال یک نسخه از مصوبات شورا به شورای اسلامی استان، نمایندگان حوزه انتخابیه، فرماندار و مسئولان اجرایی ذیربط ظرف ده روز پس از تصویب.
9 - امضای کلیه مکاتبات رسمی شورا.
10 - اعلام روز و ساعت تشکیل جلسه بعد، قبل از ختم هر جلسه.
11 - ابلاغ کتبی موارد اعتراض و ایراد اعضا که به صورت روشن به رئیس شورا تقدیم شده است به مقامات ذیربط.
12 - شرکت در جلسات رسمی دستگاههای کشور اعم از دولتی و غیردولتی در صورت دعوت رسمی.
13 - امضای احکام روسای کمیسیونها.
ماده 10 - وظایف هیات رئیسه و سخنگوی شورا به موجب دستورالعملی تعیین میشود که به تصویب شورای عالی استانها میرسد.
ماده 11 - به منظور بررسی، اصلاح و تکمیل پیشنهادات و نیز تهیه طرحهای لازم و انجام وظایف قانونی شورا، کمیسیونها و کارگروههای تخصصی تشکیل می گردند. تعداد، ترکیب، چگونگی اداره و وظایف این کمیسیونها به پیشنهاد هیات رئیسه به تصویب شورا میرسد.
ماده 12 - غیبت از جلسات شورا با اطلاع رئیس شورا و در کمیسیونها با اطلاع رئیس کمیسیون امکان پذیر است.
تبصره 1 - تشخیص موجه بودن غیبت و تاخیر و تعجیل در جلسات رسمی شورا بر عهده اعضای حاضر و در جلسات کمیسیونها با تصویب کمیسیون می باشد و در هر صورت اعلان رسمی با رئیس شورا و کمیسیون خواهد بود.
تبصره 2 - رسیدگی به موجه یا غیرموجه بودن تاخیرها در پایان همان جلسه و غیبت در اولین جلسه بعدی به عمل می آید و عضو غایب می تواند در این فاصله دلایل خود را مبنی بر موجه بودن غیبت به هیات رئیسه ارایه دهد.
ماده 13 - هر عضو شورا می تواند از مقام خود استعفا دهد. پذیرش استعفا با تصویب اکثریت مطلق آرای حاضران در جلسه امکان پذیر است.
ماده 14 - عضو متقاضی استعفا باید تقاضای خود را با ذکر دلایل به رئیس شورا تقدیم نماید و رئیس شورا آن را در نخستین جلسه علنی بعدی شورا در دستور کار قرار دهد و در این فاصله عضو متقاضی می تواند اعلام انصراف نماید.
ماده 15 - برای بررسی تقاضای استعفا ابتدا تقاضا قرائت می شود، سپس شخص متقاضی یا عضو دیگری به تعیین او حداکثر نیم ساعت دلایل استعفا را مطرح می نماید و مخالف یا مخالفان نیز به همان مدت میتوانند صحبت کنند و پس از آن رای گیری می شود.
ماده 16 - هرگاه تقاضای استعفای تعدادی از اعضا به نحوی باشد که مانع از رسمیت جلسه گردد، قابل طرح در شورا نیست.
ماده 17 - رئیس شورا موظف است بلافاصله پس از قطعیت یافتن خروج عضوی از شورا به دلایلی نظیر استعفا، فوت، جنون و سلب عضویت، مراتب را برای تعیین جانشین وی به فرمانداری و شورای اسلامی شهر یا بخش مربوط به طور کتبی اعلام نماید.
ماده 18 - در مواردی که بر اساس قوانین و مقررات نماینده یا نمایندگانی از شورا به عنوان عضو سایر مجامع و شوراها انتخاب می شوند، نماینده یا نمایندگان یاد شده با تصویب شورا انتخاب و توسط رئیس شورا معرفی می شوند.
تبصره - نمایندگان منتخب موظفند گزارش کار خود را در اولین جلسه به آگاهی اعضا برسانند و به صورت کتبی نیز به رئیس شورا ارایه نمایند.
ماده 19 - جلسات عادی شورا حداقل هر ماه یک بار تشکیل خواهد شد. جلسات فوق العاده شورا بنا به ضرورت و به درخواست فرماندار یا حداقل یک سوم اعضا یا هیات رئیسه و با اعلام قبلی و دعوت رئیس تشکیل خواهد شد.
ماده 20 - حضور مستمعان در جلسات علنی شورا با اجازه رئیس شورا آزاد است.
تبصره - مستمعان در جلسات باید نظم جلسات را رعایت کنند و در صورت تخلف به دستور رئیس از سالن اخراج خواهند شد.
ماده 21 - دستور جلسات رسمی شورا باید به ترتیب وصول پیشنهادات، با توجه به اولویتها از طرف هیات رئیسه تهیه شود و حداقل یک هفته قبل از تشکیل جلسه در اختیار اعضا قرار گیرد.
تبصره 1 - در صورت تعدد تقاضاها در یک زمان تشخیص اولویت با رئیس شورا خواهد بود.
تبصره 2 - طرحها و لوایح فوریت دار طبق مقررات مصوب شورای عالی استانها در دستور جلسه قرار می گیرد.
تبصره 3 - با تصویب اکثریت مطلق اعضای حاضر می توان موضوع دستور جلسه را برای مدت معینی به تعویق انداخت.
ماده 22 - در هر جلسه حداکثر سه نفر از اعضا که حداقل (48) ساعت قبل از شروع جلسه تقاضای نطق قبل از دستور نموده اند طبق فهرست تنظیمی حداکثر به مدت ده دقیقه برای هر نفر در حدود وظایف شورا می توانند نطق قبل از دستور نمایند.
تبصره 1 - در صورت تعدد متقاضیان با توجه به اولویت ثبت نام ناطقان قبل از دستور تعیین می شوند.
تبصره 2 - هر عضوی که حق نطق قبل از دستور را بیابد، میتواند تمام یا قسمتی از وقت خود را به عضو دیگری واگذار کند.
ماده 23 - رئیس شورا می تواند قبل از ورود در دستور جلسه به مدت حداکثر ده دقیقه در مورد مسائل مهم روز شورا مطالبی را که آگاهی اعضای شورا از آن ضروری باشد، به اطلاع اعضا برساند.
ماده 24 - اعضای شورا نسبت به موضوعاتی که طبق دستور در شورا مطرح می شود، می توانند قبل از جلسه به عنوان موافق یا مخالف ثبت نام نمایند. در صورتی که موافق یا مخالف ثبت نام نکرده باشد، اعضا در جلسه می توانند نوبت بگیرند و به ترتیب تقدم ثبت نام یا گرفتن نوبت نطق خواهند کرد. اگر هیچ موافقی وجود نداشته باشد، یک مخالف صحبت می کند و اگر مخالفی وجود نداشت، تنها یک موافق می تواند صحبت کند.
تبصره - در صورت صحبت خارج از موضوع، رئیس جلسه به آنها تذکر خواهد داد و در صورت دو نوبت تذکر در نوبت سوم ناطق از ادامه نطق منع خواهد شد.
ماده 25 - در مورد تقاضای کفایت مذاکرات یا افزایش مدت شور یا مسکوت ماندن یک پیشنهاد، یک مخالف و یک موافق هرکدام تا پنج دقیقه صحبت می نمایند و سپس رای گیری می شود و تصمیم اتخاذ شده بلافاصله توسط رئیس جلسه اجرا می شود.
ماده 26 - اخطار راجع به منافی بودن طرحها و پیشنهادها و لوایح با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مقررات جاری یا آیین نامه داخلی شورا بر اظهارات دیگر مقدم است.
ماده 27 - در صورت توهین به اشخاص حقیقی یا حقوقی، در همان جلسه یا در جلسه بعد، با تشخیص هیات رئیسه به آنها تا پانزده دقیقه اجازه نطق در دفاع از خود داده خواهد شد.
ماده 28 - پیشنهادات ذیل قابل طرح در شورا می باشد:
1 - پیشنهادات شوراهای اسلامی شهرها و بخشهای محدوده شهرستان.
2 - پیشنهادات دستگاههای اجرایی شهرستان.
3 - طرحهای اعضا با امضای حداقل دو نفر از اعضای شورا.
تبصره 1 - کلیه پیشنهادات و طرحها باید دارای موضوع و عنوان با تشخیص و دلایل لزوم تهیه باشد.
تبصره 2 - در خصوص پیشنهادات دستگاههای اجرایی کمیسیونها می توانند از مسئولان و مدیران دستگاههای مربوط جهت ادای توضیحات دعوت نمایند و آنان مکلف به حضور می باشند.
ماده 29 - دستگاههای اجرایی در زمان بررسی طرحها و پیشنهادات با معرفی یک نماینده حق حضور در جلسه شورا را بدون حق رای خواهند داشت.
ماده 30 - شورا موظف است همه ساله در مهلت قانونی طرحهای عمرانی پیشنهادی هر محل را با در نظر گرفتن اولویتها بررسی و در صورت تصویب جهت منظور نمودن در بودجه عمرانی شهرستان به فرماندار و شورای اسلامی استان اعلام نماید.
ماده 31 - هرگاه یک یا چند نفر از اعضای شورا یا هر یک از شوراهای اسلامی بخشها و شهرهای محدوده شهرستان به عملکرد دستگاههای اجرایی یا عملیات آنان اعتراض داشته باشند، موارد را با ذکر دلایل و به طور روشن و مکتوب به شورا اعلام می نمایند. پس از بررسی در کمیسیون مربوط و اعلام نظر، موضوع در جلسه شورا مطرح و پس از تصویب، موارد از طریق رئیس شورا به مسئولان مربوط ابلاغ می گردد.
ماده 32- در صورت بروز اختلاف یا مشکلات بین شوراهای اسلامی شهرها یا بخشهای محدوده شهرستان، موضوع با درخواست هر یک از شوراهای مربوط یا نمایندگان آنها یا فرماندار یا بخشدار در شورا مطرح و بررسی و اقدام به حل و فصل اختلافات با حضور روسای شوراهای مربوط و در صورت لزوم فرماندار یا بخشدار میگردد.
تبصره - مسئولان مربوط حق حضور در جلسه شورا و دفاع از خود را دارند و شورا موظف است برای جلسه رسیدگی از آنان دعوت نماید.
معاون اول رئیس جمهور - محمد رضا عارف