حکم قتل در صورت تجاوز از شرایط قانونی دفاع مشروع

تاریخ دادنامه قطعی: 1394/11/06
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: چنانچه در دفاع مشروع منجر به قتل،اصل دفاع احراز شود،تجاوز از شرایط قانونی دفاع مشروع،موجب تحقق ضمان بوده و مثبِت قتل عمدی موجب قصاص نیست.

بنا به کیفرخواست شماره 930339 - 1393/12/23 دادسرای ویژه امور جنایی و جرائم امنیتی شیراز (ص 108 و 109 ) آقای س. خ. به اتهام قتل عمدی آقای م. خ. تحت تعقیب کیفری قرار گرفته است و در نهایت بنا بر دادنامه دادگاه کیفری یک استان فارس به قصاص نفس محکوم شده است شرح ماجرا اینکه حسب گزارش کلانتری به معاونت دادستان دادسرای جنایی شیراز بر اثر وقوع یک فقره درگیری، فردی به هویت م. خ. از ناحیه گردن زخمی شده و فوت نموده است و جسد متوفی به سردخانه پزشکی قانونی منتقل گردید. در تحقیق از پدر متوفی به نام ج. خ. اظهار داشته پسرم م. خ. درساعت 11 شب مورخ 1393/11/08 در خیابان ف. با فردی به نام س. خ.ش. درگیر شده که با چاقو به وی حمله کرده و از ناحیه گردن دچار جراحت شده و به بیمارستان ن. انتقال داده شده و در بیمارستان فوت کرده و س. خ. در بیمارستان بوده که توسط برادرش از بیمارستان شیراز فرار کرده است از س. خ. و برادرش شاکی هستم و تقاضای رسیدگی دارم (ص 3 و 5 ) به دستور بازپرس محترم اقداماتی معمول از جمله از برادر س.خ. به نام م.ص.خ. به اتهام مساعدت در فرار برادرش در چند نوبت تحقیق شده (ص 11 ،‌ 14 و 15 و 18 تا 19 ) و در تحقیق از مشتکی عنه (س. خ.ش.) اظهار داشته با بچه های محل بودیم که او آمد فحاشی و فحش دادن و چاقو درآورد به دست من زد با چاقو به سینه او زدم بعد او با چاقو به صورتم می خواست بزند که من دست بالا بردم به دستم زد از آن ور دستم چاقو بیرون آمد که من هم با چاقو او را زدم بعد مرا با ماشین به بیمارستان بردند با گوشی داداشم تماس گرفته اورا تهدید و فحش دادند ما هم ترسیدیم گفتیم می آیند آنجا و از بیمارستان به بیمارستان ف. رفتیم بعد ماموران آمدند ما را به شیراز بردند. س: چه فرد یا افرادی در زمان درگیری حضور داشتند؟ ج: بچه های محل بودن و بار فروشان بودن بچه های محل شاهد بودند س: غیر از شما فردی یا افراد دیگر ضربه ای به م. خ. زده اند؟ ج: خیر هیچکس به او ضربه نزد و من یک ضربه با چاقو به او زدم. س: به کجای مرحوم م. ضربه زده ایدج: تاریک بود دقیقا نمی دانم به شکم یا سینه اش خورد و فقط یک ضربه زدم س: آیا شما به زور از م. چاقو گرفتید یا م. خودش چاقو را داد. ج: م. چاقو را به من داد موقعی که م. چاقو به من زد م. چاقو را داد تا از خودم دفاع کنم س: علت حضور شما در سر 20 متری ف. در زمان درگیری چه بوده است ج: کمک م. و ع. جگر می فروختم (ص 20 تا 23 ) در تحقیق از شاهدان ما وقع، م.ز، اظهار داشته شب حادثه همراه با شریکم ع.د. طبق معمول پای دکّه جگر فروشی که دکّه خودمان بود حدود ساعت 11 بود که م. خ. با موتور آمد و از ما رد شد و به سمت س.خ. که با چند نفر دیگر حدد 15 متر آنور تر از ما نشسته بودند رفت و از آنها هم رد شد و وقتی آمد س.خ. نشسته دور زد و برگشت و از موتور پیاده شد ورفت تو جمعی که س. خ. بود او یک چاقو همراهش بود قبل از آنکه کسی حرفی به او بزند چاقویش را درآورد و گفت فلان فلانش که بخواهد با من بحث کند ع.د. دوید طرفش و به او گفت آقا م. بیخیال بیخیال زشته بحث نکن م. هم توجهی نکرد و با چاقویش دنبال ع. گذاشت ع. هم فرار کرد و بعد دنبال س.خ. دوید م. پیشاهنگ که نزدیک ما بود قبل از اینکه م. بیاید و بحث را شروع کند چاقوی پای بساط ما که با آن پیاز و... خرد می کردم برد توی جمعی که س. خ. بود تا سر دلستر شیشه ای را با آن بازکند وقتی که م. دنبال س. گذاشت س. هم ترسید و چاقوی که سر دلستر باز کرده بودند را برداشت و با م. روبرو شد،م. ضربه ای محکم به دست س. زد و س. هم دید چاره ای ندارد و چاقو را به گردن م. زد بعد م. روی زمین افتاد و س. فرار کرد س: چاقوی م. به کجای بدن س. خورد ج- به بازوی چپش اصابت کرد س: انگیزه م. از درگیر شدن با س. چه بود ج: م. وقتی که عرق می خورد اخلاقش خیلی عوض می شد و به همه گیر می داد و در شب حادثه هم مست بود و وقتی س. را دید به او گیر داد ضربه اول را مرحوم م. با چاقویش به بازوی س. زد (ص 24 و 25 ) ع.د. اظهار داشته در سر ف. در خیابان سردخانه مشغول فروش جگر به همراه م. بودم که م. خ. از خیابان رد شد و پس از دیدن س. به سمت آنها رفت و موتور را گذاشت و مشغول فحاشی کردن شد منظور وی بحث کردن با س.خ.(متهم) بود من کمی دورتر از آنها بودم و در حال قلیون کشیدن بودم به سمت آنها رفتم و م. به من تخته سینه زد و من کوزه قلیان از دستم افتاد و شکست وم. با چاقو به دنبال من و افرادی که آنجا نشسته بودند کرد که در این موقع س.خ. چاقو را از م. گرفت در همین لحظه م. چاقو را بالا گرفت و به دست س.خ. زد و بعد از خوردن چاقو از م. س.خ. چاقو را به سمت م. زد و من با بردن س. به درمانگاه سر خیابان به سمت خانه خاله رفتم س: انگیزه م. خ. از درگیر شدن با س.خ. چه بوده است ج: م. در محل وقتی مشروب می خورد گیر می داد به همه گیر می داد آنشب هم آنجا به قصد دعوا با س.خ. آمد س: آیا حرف و صحبت دیگری دارید ج: س.خ. اصلا قصد کشتن م. را نداشت چون دید ضربه شدیدی خورده از ترس ضربه چاقو را به م. زد (ص 26 و 27 ) م.پ. مشابه اظهارات دو گواه دیگر را در تحقیق از او مطرح کرده است (ص 28 و 29 ) س. خ.(متهم) در تحقیقات بعدی بازپرسی هم دفاعیات قبلی خود را با توضیح بیشتر تکرار کرده است و قرار بازداشت موقت او صادر شده است (ص 45 ) همچنین برادر او م.خ. هم به اتهام مساعدت در فرار برادرش بازداشت موقت شده است (ص 49 ) پزشکی قانونی پس از معاینه جسد م. خ. علت فوت او را خونریزی و عوارض آن در اثر بریدگی عروق حیاتی گردن در اثر اصابت جسم نوک تیز و برنده تعیین کرده است (ص 55 ) مرجع مذکور پس از معاینه س.خ. اعلام کرده 1 - جوشگاه زخم بخیه شده قسمت داخلی بازوی چپ (دامیه) 2 - جوشگاه زخم بخیه شده قسمت خارجی بازوی چپ (دامیه) ضایعات بر اثر اصابت جسم نوک تیز نامشخص طی حدود یک ماه گذشته ایجاد شده است (ص 79 ) در مورد وجود الکل اتلیک در خون و زجاجیه م. خ. هم نظر پزشک قانونی مثبت است (ص 116 ) در جلسه مورخ 1394/07/25 شعبه اول دادگاه کیفری یک استان فارس پس از طرح شکایت والدین م. و تقاضای قصاص آنها، س.خ. همانند دفاعیات قبلی خود ضمن انکار قصد قتل و تشریح واقعه اظهار داشته خواستم او را بترسانم از خودم دفاع کردم فقط یک ضربه زدم که به گردنش خورد وکیل متهم نیز لایحه دفاعیه خود را تقدیم کرده و دادگاه پس از اخذ آخرین دفاع به شرح ذیل مبادرت به صدور رای کرده است. رای دادگاه در خصوص اتهام س. خ.ش. 27 ساله فاقد سابقه کیفری بازداشت موقت از تاریخ 1393/11/11 دایر به ایراد جرح عمدی با چاقو منتهی به قتل مرحوم م. خ. با توجه به محتویات پرونده امر و گزارش مامورین انتظامی و اظهارات اولیاءدم مقتول و اقدام به فرار از صحنه جرم بعد از وقوع قتل و اظهارات برادر متهم به نام آقای م.خ. از این حیث و اظهارات سایر مطلعین و اظهارات و اقرار متهم در کلیه مراحل و دفاعیات بلاوجه متهم که اقدامات وی منطبق با موازین دفاع مشروع نبوده و اظهارات متناقض متهم از جهاتی و اینکه متهم اظهار داشت مقتول با دیگری درگیر نبوده و فقط خودم چاقو به او زدم یک ضربه چاقو به او زدم.... مشروب و مواد مصرف نکرده بودم.... نمی دانم چاقو را همانجا رها کردم... ترسیده بودم مرا دستگیر کنند مرا به بیمارستان ف. بردند و بالحاظ اظهارات مطلع م.ش. به شرح صفحه 28 پرونده امر از جهاتی برخلاف اظهارات و مدافعات متهم و با توجه به اظهارات متهم نزد بازپرس و مفاد گواهی پزشکی قانونی و گزارش معاینه جسد و کالبد گشایی و مفاد صورتجلسه مواجهه حضوری و اظهارات و اقرار متهم در جلسه دادگاه و دفاعیات غیرموجه متهم و وکیل وی و مفاد کیفرخواست دادسرا و سایر قرائن و امارات موجود در پرونده امر به نظر دادگاه بزه انتسابی به متهم موصوف آقای س. خ.ش. دایر بر ایراد جرح عمدی با چاقو منتهی به قتل مرحوم م. خ. محرز و مسلم است دادگاه بالحاظ تقاضای قصاص نفس از ناحیه اولیاءدم مقتول به استناد ماده 211 و بند ب ماده 290 و 351 و 381 و 417 و 418 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 حکم بر قصاص نفس متهم موصوف صادر و اولیاءدم مقتول می‌توانند قاتل را با اذن ولی امر مسلمین یا مقام ماذون از ناحیه معظم له قصاص نمایند این رای حضوری و ظرف مدت بیست روز پس از ابلاغ قابل فرجام خواهی در دیوان‌عالی‌کشور می‌باشد.دادنامه صادر شده در تاریخ 1394/08/11 به آقای ح. ر. وکیل س.خ. ابلاغ و نامبرده به شرح لایحه تقدیمی مورخ 1394/08/19 به آن اعتراض کرده است تجدید نظر خواهی موکل خود را ناچار در دفاع از خود معرفی و اسناد ومدارک پزشکی قانونی هم مثبت ضرورت دفاع و توجیه عمل او می داند و شاهدان نیز در مقام دفاع بودن موکل را اثبات نموده‌اند و دادگاه محترم با توجه به دفاع موکل اگر تجاوز از دفاع محل بحث باشد وفق موازین قانونی جدید از جمله مادّه 302 و تبصره 2 آن باید مورد بررسی قرار می دادند لکن قضات محترم بحث دفاع موکل را مورد بررسی و رسیدگی قرار نداده اند استدعای رسیدگی و نقض دادنامه را دارد. پرونده به دیوان‌عالی‌کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است.هیات شعبه در تاریخ بالاتشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای رحمت اله عروجی عضو ممیز وملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای ناصر دقیقی دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر نقض به جهت رفع نقص در مورد نحوه دفاع متهم چون آغاز درگیری با مقتول بوده است در خصوص دادنامه شماره --- - 1394/07/26 تجدید نظر خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد:

با توجه به محتویات پرونده رسیدگی شعبه محترم اول دادگاه کیفری یک استان فارس و احراز قتل آقای م. خ. براثر ایراد ضرب با چاقوی آقای س. خ. اشکال اساسی از جهت رعایت اصول و قواعد دادرسی ندارد لکن قتل عمدی احراز شدن حادثه منجر به فوت و صدور حکم بر قصاص نفس متهم با توجه به 1 - قصد قتل نداشتن متهم (همانگونه که دادگاه محترم هم آن را احراز نکرده است) 2 - متهم در همه مراحل مدعی دفاع در قبال حمله طرف بوده 3 - اظهارات شاهدان ماوقع هم در مورد نحوه و کیفیت وقوع حادثه و زمان و مکان آن و حال و وضع آقای م. خ. و آمدن او با موتور و عبور از جمع آنها و بازگشت و پیاده شدن از موتور و آغاز درگیری با س.خ. و آغاز استفاده او از چاقو و ایراد جرح به نامبرده کلا مشعر بر صحت ادّعای س.خ. است 4 - مجروح شدن او حسب گواهی پزشکی قانونی (ص 79 ) و اینکه آقای م. عادت به شرب خمر (حسب اظهارات مطلعین) داشته و ظاهرا در آن شب پس از شرب خمر به آن محل آمده و نظریه پزشکی قانونی (ص 116 ) هم وجود الکل اتیلیک در خون او را تایید کرده است از قرائن قابل تامل در بررسی و روشن شدن ماهیت ماجرا است مضافا بر آنکه دادگاه محترم نیز با تعبیر به اینکه « اقدامات وی منطبق با موازین دفاع مشروع نبوده » اصل در مقام دفاع بودن متهم را رد نکرده و طبعا با وجود دفاع تجاوز از آن (در صورت احراز) ضمان متهم را ثابت می کند نه قتل عمد موجب قصاص بودن را. نتیجتا بالحاظ آغاز درگیری و ایراد جرح عمدی با چاقو آقای م. خ. اعتراض به محکومیت آقای س. خ. به قصاص نفس وارد است و ایجاب می کرد دادگاه محترم موضوع دفاع را دقیقا بالحاظ زمان و مکان حادثه وا ظهارات شاهدان واقعه و حال و وضع آغاز گر درگیری وبه ناچار مقابله متهم بررسی کامل نماید. لذا با استناد به بخش --- بند ب ماده 469 قانون آیین دادرسی کیفری رای معترض علیه نقض و رسیدگی مجدد به همان شعبه محترم ارجاع می‌گردد.

شعبه --- دیوان‌عالی‌کشور - ریس و عضو معاون

رحمت اله عروجی - محمد حسین احمدی