هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: 0002404 شماره دادنامه: 140109970906010946 تاریخ: 1401/12/13
شاکی: آقای احسان ابراری
طرف شکایت: وزارت علوم تحقیقات و فناوری - سازمان سنجش و آموزش کشور
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ممنوعیت تحصیل همزمان در دو رشته یا دو مقطع در دانشگاههای سراسری دفترچه راهنمای ثبت نام کنکور سراسری 1400
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت علوم تحقیقات و فناوری - سازمان سنجش و آموزش کشور به خواسته ابطال ممنوعیت تحصیل همزمان در دو رشته یا دو مقطع در دانشگاههای سراسری دفترچه راهنمای ثبت نام کنکور سراسری 1400 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
2-7 شرایط و ضوابط اختصاصی پذیرش دانشجو در دوره های تخصصی تحصیلی
2-7-1 شرایط اختصاصی مشترک تمامی دوره ها. ..
« هیچ دانشجویی مجاز نیست هم زمان دو رشته و یا محل موسسات دولتی یا غیر دولتی، تحصیل نماید و رد صورت تخلف طبق آییننامه انضباطی دانشجویان وی انتقالی خواهد شد. دانشجویان استعداد درخشان شامل این ممنوعیت نمی شوند.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
چنین محدودیت هایی را به طور مثال دردانشگاه آزاد و پیام نور --- از نظام آموزشی عالی کشور میباشند مشاهده نمی نماییم (ماده 3 شیوه نامه تحصیل همزمان در درو رشته تحصیل غیر پزشکی مصوب 1398 دانشگاه آزاد و ماده "آییننامه آموزشی مصوب 1391 دانشگاه پیام نور)
این محدودیت مغایر بندهای 3 و 9 اصل 3 و 30 قانون اساسی است و نیز مصوبه خارج از حدود اختیارات شورای سنجش و پذیرش دانشجو درقانون سال 1392 و 1394 است.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
سازمان سنجش پاسخی نداده است.
پاسخ وزارت علوم تحقیقات و فناوری:
مطابق ماده دو قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، پیشنهاد ضوابط و معیارهای کلی پذیرش دانشجو به مراجع ذی صلاح، از ماموریت های اصلی و اختیارات این وزارت میباشد.
بر اساس ماده 2 قانون سنجش و پذیرش دانشجو دردانشگاه ها و مراکز آموزش عالی کشور شورای سنجش و پذیرش به منظور برنامه ریزی، تصویب و مقررات، هماهنگی و نظارت برنحوه سنجش علمی و پذیرش دانشجو برای کلیه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی کشور در مقاطع کاردانی، کارشناسی، ارشد پیوسته، دکتری حرفه ای و دکترای پیوست هبا ترکیب مندرج در ماده مذکور تشکیل شده است. بنابراین نظارت بر امر پذیرش دانشجو یکی از وظایف شوار میباشد علاوه بر ان مطابق بند الف ماده 3 قانون سنجش و پذیرش دانشجو « برنامه ریزی و ایجاد همانگی درامر سنجش و پذیرش دانشجو در دانشگاه ها از وظایف و اختیارات شورای سنجش و پذیرش دانشجو است. »
همچشننی شورای عالی برنامه ریزی طبق مصوبه جلسه مورخ 28/11/63 شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور سیاست ها و خط مشی ها و اجرای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی درامر برنامه ریزی و تدوین و تصویب آییننامه و مقررات آموزشی تشکیل شده است. مضافاً بر اساس مصوب سیصد و بیستمین جلسه مورخ 7/10/72 شورای عالی انقلاب فرهنگی تهیه و تصویب آییننامه آموزشی و پژوهشی، از وظایف شورای مذکور محسوب و همواره در مقررات بعدی بدان تصریح شده است. همچنین مطابق مقررات جاری (بند 5 ماده 3 آییننامه شورای گسترش و برنامه ریزی آموزش عالی مصوب سال 97) تصویب سیاست ها و استانداردهای برنامه ریزی آموزشی و درسی و آییننامه های آموزشی در کلیه مقاطع تحصیلی نیز از وظایف و اختیارات شورای گسترش و برنامه ریزی آموزش عالی احصا شده است.
مطابق مواد 11 آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد مصوب سال 94 شورای عالی برنامه ریزی ماده 5 آییننامه دوره دکتری مصوب سال 95، وفق تبصره 2 ماده 19 و تبصره 2 ماده 28 آییننامه یکپارچه آموزشی مصوب سال 96 تحصیل همزمان دانشجویان دوره تحصیلات تکمیلی (ارشد و دکتری) ممنوع اعلام شده است.
از سوی دیگر گرچه بر اساس ماده 10 آییننامه یکپارچه اموزشی مصوب سال 96 تحصیل همزمان دانشجوی دوره کارشناسی به شیوه حضوری د رکلیه دانشگاه ها دولتی و غیر دولتی ممنوع است. لیکن، بر اساس تبصره های آن، اولاً) دانشجوی دوره کارشناسی میتواند به صورت همزمان در دوره های غیر حضوری که منتهی به مدرک تحصیلی میشود تحصیل کند و ثانیا: تحصیل همزمان دانشجویان استعدادهای درخشان دوره کارشناسی بر اساس مصوبات مراجع قانونی انجام میشود.
5- همانگونه که قضات محترم مستحضرید اشتغال به تحصیل به نوعی شغل تمام وقت محسوب و همانگونه که قانونگذار که بر ممنوعیت تصدی بیش ا زیک شغل دولتی تاکید دارد اشتغال به تحصیل به صورت همزمان و روزانه نیز به مثابه ممنوعیت یاد شده و قاعده منع دو جمع و عملاً و اساساً برای متقاضی میسر نمیباشد و صرفاً این استثناء در خصوص دانشجویان استعدادهای درخشان با احراز شرایط پیش بینی شده است.
چنانچه ادعای مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی مطرح شده است نظریه شورای نگهبان نوشته شود.
پرونده شماره ه ع / 0002404 مبنی بر درخواست ابطال بند (4) با موضوع ممنوعیت تحصیل همزمان در دو رشته و یا دو محل ذیل قسمت «2-7- شرایط و ضوابط اختصاصی پذیرش دانشجو در دورههای مختلف تحصیلی» مندرج در صفحه 38 دفترچه راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون سراسری سال 1400، در جلسه مورخ 1401/11/30 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضاء به اتفاق آراء به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
اولاً: براساس جزء (4) بند «ب» ماده (2) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال 1383، تعیین ضوابط، معیارها و استانداردهای علمی موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی، رشتهها و مقاطع تحصیلی با رعایت اصول انعطاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریتهای اصلی و در حدود اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در زمینه اداره امور دانشگاهها و موسسات آموزش عالی تحت پوشش وزارتخانه یادشده میباشد و در راستای ایفای ماموریتها و اختیارات فوق، آییننامه دورههای تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) در جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 به تصویب شورای عالی برنامهریزی آموزشی رسیده است و بر مبنای ماده (10) آییننامه مزبور مقرر شده است که: «تحصیل همزمان دانشجوی دوره کارشناسی به شیوه حضوری در کلیه دانشگاهها (دولتی و غیردولتی) ممنوع است». ثانیاً: اگرچه برابر بند (3) اصل سوم و اصل سیام قانون اساسی و ماده (1) قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب سال 1353، تحصیل در همه سطوح برای کلیه ایرانیان حق محسوب میشود، معالوصف، اِعمال این حق در سطح آموزش عالی، وفق ماده (5) قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور مصوب 1392/06/10 با اصلاحات و الحاقات بعدی، به جهت عدم کفایت رشته - محل و کثرت متقاضیان، متضمن تجویز تحصیل همزمان نبوده و از طرفی مُفاد برخی دیگر از اصول قانون اساسی از جمله قسمت اخیر اصل (30) و نیز اصول (19) و (20) مستلزم برنامهریزی مناسب جهت ایجاد فرصت برابر آموزش برای همه افراد و توزیع عادلانه امکانات محدود آموزشی است. ثالثاً: امکان تحصیل همزمان در دو رشته یک امر استثنایی بوده و استثنا را نیز باید به قدر متیقّن آن تفسیر نمود و با عنایت به محدودیت ظرفیت دانشگاههای دولتی، بهرهمندی از این امتیاز صرفاً برای اشخاصی میسّر خواهد بود که دارای برجستگی بارز علمی بوده و اساساً فراهم نمودن امکان تحصیل همزمان در دو رشته یکی از طرق حمایت از نخبگان علمی در کشور میباشد و این امر به موجب آییننامه تحصیل همزمان در دو رشته ویژه دانشجویان استعداد درخشان مصوب 1397/06/31 شورای هدایت استعدادهای درخشان با لحاظ ضوابط مشخصی و منوط به احراز شرایطی خاص، پیشبینی شده است.
بنا به مراتب فوق، بند (4) با موضوع ممنوعیت تحصیل همزمان در دو رشته و یا دو محل ذیل قسمت «2-7- شرایط و ضوابط اختصاصی پذیرش دانشجو در دورههای مختلف تحصیلی» مندرج در صفحه 38 دفترچه راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون سراسری سال 1400 که تکرار مُفاد ماده (10) آییننامه دورههای تحصیلی کاردانی/کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاههای سطح 1 و 2 دولتی) بوده و صرفاً ناظر به وضع ممنوعیت تحصیل همزمان به شیوه حضوری در دانشگاههای دولتی و غیردولتی میباشد، در حدود اختیارات مرجع تصویب کننده بوده و مغایرتی با قوانین مذکور نداشته و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.
مهدی فرد محمدیان
رییس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری