هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری
شماره پرونده: ه ع/ 0002411 شماره دادنامه: 140109970906000374 تاریخ: 09/ 06 /1401
شاکی: خانم سعیده سلیمانی
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال جمله «پذیرفته شدگان ملزم به تعهد محضری به مدت 10 سال جهت خدمت در محل های مشخص شده میباشند» از صدر جداول فهرست شغل محل های دانشگاههای مختلف علوم پزشکی، در دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه های مختلف علوم پزشکی سال 1399
شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته ابطال جمله «پذیرفته شدگان ملزم به تعهد محضری به مدت 10 سال جهت خدمت در محل های مشخص شده میباشند» از صدر جداول فهرست شغل محل های دانشگاههای مختلف علوم پزشکی، در دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه های مختلف علوم پزشکی سال 1399 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
شرایط عمومی استخدام در دانشگاه علوم پزشکی. ..:
پذیرفته شدگان ملزم به تعهد محضری به مدت 10 سال جهت خدمت در محل های مشخص شده، میباشند.
دلایل شاکی برای ابطال مصوبه مورد شکایت:
مطابق آرای شماره 9809970905811329 مورخ 1398/07/02 و 140009970905811128 مورخ 1400/04/01 و 1217 مورخ 1399/10/06 و 140009970905811303مورخ 1400/05/05 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، اخذ تعهد خلاف قانون و خارج از اختیارات تشخیص داده شده است، متاسفانه وزارت بهداشت با استناد به بند ب ماده 20 قانون برنامه پنجم توسعه، خود را مستثنی در همه امور می داند، در حالی که اولا در هیچ جایی از آییننامه اداری استخدامی اعضای غیر هیات علمی دانشگاه های علوم پزشکی، صحبت از اخذ تعهد محضری مبنی بر عدم انتقال یا جابه جایی و یا ماموریت نشده است. ثانیا مطابق ماده 35 این آییننامه، استخدام پیمانی یکی از انواع استخدام های وزارت بهداشت میباشد و تعیین شرایط استخدام پیمانی بر عهده هیات وزیران میباشد و مطابق با آییننامه استخدام پیمانی (تصویبنامه شماره 52282/ت664 مورخ 1368/06/15 هیات وزیران و اصلاحات بعدی آن) هیچ گونه شرطی مبنی بر دادن تعهد محضری از سوی مستخدمین پیمانی مبنی بر عدم انتقال یا جابه جایی یا ماموریت وجود ندارد.
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی و تنظیم مقررات به موجب لایحه شماره 1317/107 مورخ 1401/05/25 به طور خلاصه توضیح داده است که:
در خصوص شکایت مطروحه بدواً شایان ذکر است، هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری سابقاً طی دادنامه شماره 140009970906011359 مورخ 1400/12/08 رای به رد شکایت صادر نموده است.
به موجب ماده (1) قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور مصوب 1396، دانشگاه ها از شمول قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی خارج بوده و از نظر مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی، تابع آییننامه مصوب هیات امنا میباشند. تعیین کلیه شرایط بکارگیری نیروی مورد نیاز موسسه به صورت قراردادی و پیمانی لازم است در دستورالعمل مذکور تعیین تکلیف گردد که از جمله این موارد تعیین شرایط عمومی و اختصاصی متقاضیان استخدام، نحوه برگزاری آزمون، نحوه بکارگیری پذیرفته شدگان آزمون و شرایط بکارگیری میباشد.
دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی سال 1399 تصویب هیات امناء دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رسیده و به موجب بند 39 دستورالعمل موسسه موظف است در بدو استخدام با اخذ تعهد محضری و با تضمین های لازم، پذیرفته شدگان را ملزم به ارایه خدمت به مدت مورد نیاز موسسه، در محلی که در آن استخدام شده اند، بنماید.
عبارت مورد اعتراض، مطابق با دستورالعمل مصوب هیات های امناء میباشد. بدیهی است حتی در صورت ابطال این عبارات مصوبه مذکور به قوت خود باقی بوده و دانشگاه مجازه به اخذ تعهد میباشد.
متقاضیان به صورت داوطلبانه و با علم و آگاهی در آزمون های استخدامی شرکت نموده و پذیرش می گردند و فرایندهای استخدامی را طی می نمایند و پست مربوطه به ایشان تعلق میگیرد، تقاضای تغییر شغل/محل مزبور و یا ترک خدمت نه تنها باعث خالی ماندن شغل/محل مربوطه و تضییع حقوق دولت و مردم خدمت گیرنده آن شغل/محل میگردد، بلکه موجب تضییع حقوق آن دسته از متقاضیانی است که امکان اشتغال در آن شغل/محل را داشته اند لکن به دلیل شرکت افرادی مشابه شاکی، از قبولی بازمانده اند.
مصوبه یاد شده با توجه به درخواست های متعدد مستخدمین پس از شروع به خدمت به خصوص در مناطق محروم و مورد نیاز کشور، برای تغییر محل اشتغال به هر نحو مقتضی و یا ترک خدمت، برای حفظ حقوق دولت و مردم خدمت گیرنده منطقه ای که مجوز استخدامی برای آن شغل/محل اعطا شده است، از سوی هیات امناء دانشگاه اتخاذ گردیده است.
برای ارایه خدمت به مردم مناطق محروم نگهداشت نیروی انسانی برای این وزارتخانه و دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی دارای اهمیت فراوان میباشد.
با توجه به اینکه مجوزهای استخدامی از سازمان اداری و استخدامی برای بکارگیری نیرو در رشته/محل های مورد نیاز اخذ شذه است، در راستای حفظ نیروی انسانی تصمیم یاد شده اتخاذ شده است.
نظریه تهیه کننده گزارش:
با توجه به صدور آراء متعدد از سوی هیات عمومی دیوان عدالت اداری مبنی ابطال شرط ارایه تعهد کتبی خدمت، از جمله آراء شماره 1329 (سال 1398)، 1217 تا 1222 (سال 1399)، 1128 (سال 1400)، 326 و 327 (سال 1401) مصوبه قابل ابطال میباشد، حتی در فرضی که دفترچه آزمون مصوب هیات امنا باشد، چرا که هیات عمومی دیوان عدالت اداری قبلا به موجب رای شماره 2133 مورخ 1400/05/19 بند 1 قسمت تذکرات مهم از همین دفترچه را به لحاظ ایجاد محدودیت برای مستخدمین رسمی و پیمانی ابطال کرده است.
تهیه کننده گزارش:
محمود فریدونی فرد
پرونده شماره ه ع/ 0002411 مبنی بر تقاضای ابطال جمله «پذیرفته شدگان ملزم به تعهد محضری به مدت 1 سال جهت خدمت در محل های مشخص شده میباشند» از صدر جداول فهرست شغل محل های دانشگاه های مختلف علوم پزشکی در دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی مورخ 1399/11/24 دانشگاه های مختلف علوم پزشکی در جلسه مورخ 1401/05/30 هیات تخصصی استخدامی مورد رسیدگی قرار گرفت و اعضای محترم هیات به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی استخدامی دیوان عدالت اداری:
نظریه اکثریت (11 نفر):
اولاً: ماده 39 دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی مصوب هیات امنای دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مقرر نموده است: «موسسه موظف است در بدون استخدام با اخذ تعهد محضری و یا تضمین های لازم، پذیرفته شدگان را ملزم به ارایه خدمت به مدت مورد نیاز موسسه در محلی که در آن استخدام شده اند بنماید» بنابراین عبارت مورد اعتراض، با توجه به مصوبه بالادستی هیات امناء دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور در دفترچه راهنمای آزمون استخدامی اعلام شده و مفاد آن مطابق با دستورالعمل مصوب هیات های امناء میباشد.
ثانیاً: مطابق ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور (مصوب 1395/11/10) که بیان میدارد دانشگاه ها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی، بدون رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی و فقط در چهارچوب مصوبات و آییننامه های مصوب هیات امنا که حسب مورد تایید وزیران علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی میرسد، عمل می کنند، علیهذا رسیدگی به مغایرت مصوبات هیات امنای نهادهای فوق الذکر با قوانین و مقررات عمومی، ملحوظ نبوده و صرفاً از جهت امکان مغایرت با قانون اساسی و شرع قابل رسیدگی میباشد.
ثالثاً: متن مورد شکایت در ما نحن فیه که شامل الزام پذیرفته شدگان به ارایه خدمت در مدت مشخیص در محل استخدامی میباشد، مغایر با هیچ کدام از اصول قانون اساسی نبوده ضمن این که شاکی درخواستی برای بررسی مغایرت مصوبه مورد شکایت با شرع ارایه ننموده است.
رابعاً: هیات تخصصی استخدامی طی دادنامه شماره 140009970906011359 مورخ 1400/12/08 در موضوع ماده 42 دستورالعمل اجرایی برگزاری آزمون استخدامی (مصوب 1391/09/01) هیات امنای دانشگاه علوم پزشکی بیرند مبنی بر اخذ تعهد محضری در بدو استخدام با تضمین های لازم برای الزام به خدمت به مدت 5 الی10 سال در محل استخدام (خارج از حدود اختیارات مرجع وضع مصوبه و مغایر قوانین تشخیص نداده است)
با عنایت به مراتب فوق جمله پذیرفته شدگان ملزم به تعهد محضری به مدت 10 سال جهت خدمت در محل های مشخص شده میباشند از صدور جداول فهرست شغل محل های دانشگاه های مختلف علوم پزشکی در دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی مورخ 1399/11/24 دانشگاه های مختلف علوم پزشکی خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن و مغایر قوانین نبوده و قابل ابطال نمیباشد.
این رای به استناد بند ب ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است./ط
علی اکابری
رییس هیات تخصصی استخدامی
دیوان عدالت اداری
مستندات مربوط:
رای شماره 1329 مورخ 1398/07/02 هیات عمومی دیوان عدالت اداری(موضوع شکایت و خواسته: ابطال 1- بند 6 شرایط اختصاصی آگهی استخدام سال 1393 استانداری گیلان 2-نامه شماره 2608؍42؍80؍94-1394/12/27 مدیرکل دفتر امور شهری و شوراهای استانداری گیلان)
ب- اولاً: استخدام در شهرداریهای کشور به موجب ماده واحده لایحه قانونی شمول قانون استخدام کشوری درباره کارکنان شهرداریهای سراسر کشور (غیر از شهرداری پایتخت) مصوب 19؍7؍1358 شورای انقلاب، کلیه مستخدمین شهرداریها و موسسات تابعه و وابسته و اتحادیه شهرداریهای کشور مشمول قانون استخدام کشوری میباشند و شرایط استخدام مستخدمین پیمانی به موجب تبصره ماده 6 قانون استخدام کشوری به موجب مصوبه هیات وزیران است که در آییننامه استخدام پیمانی، شرطی مبنی بر ارایه تعهدنامه محضری جهت خودداری از تقاضای ماموریت و انتقال وجود ندارد و موافقت با ماموریت و انتقال در هر حال به موافقت دستگاه محل خدمت مستخدم منوط میباشد، بنابراین مقرر کردن شرط مذکور، خارج از حدود اختیارات وضع شده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال میشود.
رای شماره 1217 تا 1222 مورخ 1399/10/06 هیات عمومی دیوان عدالت اداری(الف- ابطال بند (2) از شرایط اختصاصی آگهی استخدام سال 1394 شهرداری های استان یزد ب- ابطال بند 6 شرایط اختصاصی آگهی استخدامی سال 1393 شهرداری های استان خوزستان ج- ابطال قسمتی از شرایط اختصاصی آگهی آزمون استخدام پیمانی سال 1394 شهرداری های استان یزد د- ابطال بند 4 آگهی استخدام سال 1394 شهرداری شهرستان اهواز ه- ابطال بند 2 از قسمت (ب) شرایط اختصاصی آگهی استخدام پیمانی شهرداری های استان کرمانشاه در سال 1394)
رای شماره 1128 مورخ 1400/04/01 هیات عمومی دیوان عدالت اداری(ابطال بند 2 قسمت (ب) شرایط اختصاصی آگهی استخدام پیمانی سال 1394 استانداری زنجان)
رای شماره 1303 مورخ 1400/05/05 هیات عمومی دیوان عدالت اداری (1- ابطال بند 2 شرایط اختصاصی از دفترچه آگهی استخدام سال 1394 استانداری فارس 2- ابطال نامه شماره ص95/23607/42/56-1395/08/15 استانداری فارس)
رای شماره 1505 مورخ 1400/05/19 هیات عمومی دیوان عدالت اداری (ابطال بند 2 شرایط اختصاصی آگهی استخدام سال 1394 استانداری فارس)
دادنامه شماره 3058 مورخ 23؍11؍1400 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، (ابطال شرط ارایه تعهد محضری اشتغال به مدت 10 سال خدمت برای سازمان متبوع در آگهی آزمون استخدامی قوه قضاییه 1396)
رای شماره 118 الی 120 مورخ 1401/01/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری (ابطال شرط «تعهد کتبی مبنی بر 10 سال خدمت بدون قید و شرط» در قسمت تذکرات مهم دفترچه راهنمای ثبت نام پنجمین آزمون استخدامی متمرکز دستگاه های اجرایی کشور مورخ تیر ماه 1397)
رای شماره 326 و 327 مورخ 1401/02/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری (ابطال شرط تعهد محضری ده سال خدمت در منطقه که در بند 4 قسمت تذکرات مهم شرایط اختصاصی مندرج در صفحه 11 دفترچه هفتمین آزمون استخدامی فراگیر دستگاههای اجرایی آبان ماه 1398)
اولاً: در قوانین و مقررات عمومی کشور از جمله قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال 1386 و آییننامه استخدام پیمانی مصوب سال 1368 هیات وزیران شرطی مبنی بر ارایه تعهد محضری جهت خدمت در محل مورد تقاضا پیشبینی نشده و براساس قوانین و مقررات مذکور، حق انتقال و جابه جایی کارمندان رسمی و پیمانی به رسمیت شناخته شده و مدت اشتغال کارمندان پیمانی ممکن است کمتر از ده سال باشد که در این صورت اساساً اشتغال اشخاص به مدت ده سال امکان پذیر نخواهد بود. ثانیاً: براساس آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره 1329-2؍7؍1398، 1303-5؍5؍1400 و 140009970905813058-23؍11؍1400 شرط ارایه تعهد محضری مبنی بر عدم تقاضای انتقال در مدت معین پس از شروع به خدمت خلاف قانون تشخیص و ابطال شده است و در نتیجه وضع شرط ارایه تعهد کتبی مبنی بر ده سال خدمت در محل جغرافیایی مورد تقاضا توسط داوطلب پذیرفتهشده مندرج در دفترچه هفتمین آزمون استخدامی فراگیر دستگاههای اجرایی نیز عملاً به عدم برخورداری از امکان انتقال در مدت معین پس از شروع به خدمت منتج خواهد شد. ثالثاً: براساس رای شماره 224-18؍4؍1385 هیات عمومی دیوان عدالت اداری اعلام شده است که: «وضع قواعد آمره در باب شرایط استخدام افراد در واحدهای دولتی و عمومی از وظایف و اختیارات قوه مقننه یا ماذون از قبل قانونگذار است...» و به همین خاطر وضع شرط ارایه تعهد کتبی مبنی بر ده سال خدمت در محل جغرافیایی مورد تقاضا توسط داوطلب پذیرفتهشده مندرج در دفترچه هفتمین آزمون استخدامی فراگیر دستگاههای اجرایی از حدود اختیار مرجع وضعکننده آن نیز خارج است. بنا به مراتب فوق، شرط تعهد محضری ده سال خدمت در منطقه که در بند 4 قسمت تذکرات مهم شرایط اختصاصی مندرج در صفحه 11 دفترچه هفتمین آزمون استخدامی فراگیر دستگاههای اجرایی (آبان ماه 1398) قید شده، خارج از حدود اختیار و مغایر با مفاد آرای شماره 1329-2؍7؍1398، 1303-5؍5؍1400 و 140009970905813058-23؍11؍1400 هیات عمومی دیوان عدالت اداری است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال میشود.
رای شماره 526 مورخ 1401/03/24 هیات عمومی دیوان عدالت اداری (ابطال بند 2 بخش دوم دفترچه راهنمای آزمون استخدامی کادر اداری قوه قضاییه (اسفندماه 1400) که متضمن وضع شرط ارایه تعهد کتبی مبنی بر ده سال خدمت در محل جغرافیایی مورد تقاضا توسط داوطلب پذیرفتهشده است، ابطال شد.)
رای شماره 2133 مورخ 1400/05/19 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، (ابطال بند 1 قسمت «تذکرات مهم در خصوص شرایط عمومی» مندرج در صفحه 2 دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون استخدامی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور در سال 1399 به لحاظ ایجاد محدودیت برای مستخدمین رسمی و پیمانی)
اولاً: براساس اصل 28 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، هرکس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست، برگزیند. ثانیاً: در هیچ یک از قوانین موضوعه از جمله قانون مدیریت خدمات کشوری حکمی که متضمن محدودیت برای کارکنان پیمانی و رسمی دستگاههای اجرایی برای شرکت در آزمونهای استخدامی باشد، وجود ندارد. ثالثاً: در تبصره (2) ماده 46 قانون مدیریت خدمات کشوری راجع به کارمندان پیمانی که در آزمون استخدامی پذیرفته شدهاند، تعیین تکلیف شده است و این حکم بیانگر امکان شرکت کارمندان پیمانی در آزمون استخدامی است. بنا به مراتب فوق، اعمال محدودیت برای مستخدمین رسمی و پیمانی در خصوص شرکت آنها در آزمون استخدامی دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور که برمبنای بند (1) قسمت «تذکرات مهم در خصوص شرایط عمومی» مندرج در صفحه (2) دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون مذکور در سال 1399 صورت گرفته، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال میشود.