شماره دادنامه: 140431390001399838
تاریخ دادنامه: 1404/06/11
شماره پرونده: 0302269
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای محمد رضایی نسب با وکالت خانم میترا نوری
طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره /521/2050د مورخ 1396/03/30 رییس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
گردش کار: خانم میترا نوری به وکالت از آقای محمد رضایی نسب به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره /521/2050د مورخ 1396/03/30 رییس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" بخشنامه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات مقام تصویب کننده و نیز در مغایرت با اصول 28، 30، 33 و 40 قانون اساسی بوده و سبب تضییع حقوق موکل اینجانب شده است. توضیح آن که موکل اینجانب پذیرفته شده کنکور سال 1382 در رشته دکتری دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی با کد رشته 1697 با عنوان سهمیه استانی استان کرمانشاه میباشد. لازم به ذکر است که پذیرفته شدگان با عنوان سهمیه استانی در سال های گذشته به هیچ صورتی از سهمیه مناطق برخوردار نشده و مشمول مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/07/08 شورای عالی انقلاب فرهنگی نیستند. چرا که در این مصوبه صراحتاً و اختصاصاً «پذیرفتهشدگان با استفاده از سهمیه مناطق» مورد حکم قرار گرفته اند. این موضوع در نامه رییس مرکز خدمات آموزشی به شماره /521/2050د مورخ 1396/03/30 و نیز مکرراً در نامه های سازمان سنجش به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز مورد اذعان قرار گرفته است که این افراد از سهمیه مناطق استفاده نکرده اند. اما به موجب مصوبه مورد اعتراض «سهمیه ثبت نامی» این افراد ملاک عمل قرار گرفته و آنها را مشمول حکم مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/07/08 شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرده اند. حال آن که در بخشنامه مورد شکایت مقام وضع کننده خارج از حدود اختیار و صلاحیت خود، سبب توسیع محدوده مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/07/08 شورای عالی انقلاب فرهنگی شده است. در حالی که به سبب جایگاه قانونی شورای مذکور تنها مقام صالح برای تغییر مشمولین مصوبه فوقالذکر همان شورای عالی انقلاب فرهنگی است که این امر در دادنامه شماره 14033139000563705 [مورخ 1403/03/08] هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز مورد تاکید قرار گرفته است. لذا با عنایت به توضیحات فوق و مدارک و مستندات ابرازی ابطال مصوبه [بخشنامه] فوق مورد استدعاست."
متن بخشنامه مورد شکایت به شرح زیر است:
" بخشنامه شماره /521/2050د تاریخ 1396/03/30
معاون محترم آموزشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی. ...
با سلام
احتراماً: پیرو سوالات متعدّد کارشناسان محترم دانشگاه های علوم پزشکی و همچنین دانش آموختگان رشته دندانپزشکی که با استفاده از سهمیه استانی خاص که از سال 1378 پذیرفته شده اند در خصوص تعهّدات این گونه پذیرفته شدگان، به استحضار می رساند با توجه به نامه های شماره /522/2290د مورخ 1396/01/15 و /522/244د مورخ 1395/02/18 دبیر محترم شورای گسترش دانشگاه های علوم پزشکی کشور، تعهّدات دانش آموختگان فوق با در نظر گرفتن اعلام صریح سازمان سنجش آموزش کشور در نامه های فوق و نامه سال های گذشته آن سازمان (2/244430 مورخ 1389/04/29) و بخشنامه این مرکز به شماره 13558 مورخ 1388/03/31 کد رشته هایی که متعلّق به استان یا شهر یا بخش خاصی هستند با توجه به این که ظرفیت کد رشته ارایه شده بسیار کم میباشد شکست ظرفیت به سهمیه منطقه 1، 2 و یا 3 صورت نگرفته و این داوطلبان با خودشان مقایسه شده و امکان بررسی کسب حدنصاب لازم در سهمیه منطقه یک یا آزاد بومی برای آنان وجود ندارد. لذا استعلام «تراز» نمره این دانش آموختگان از سازمان سنجش جهت برخورداری از حداقل نمره منطقه یک یا کد صفر نمیبایست انجام گرفته و تعهّدات آنان طبق «سهمیه ثبت نامی» (یعنی برای پذیرفته شدگان با سهمیه منطقه یک، به میزان یک برابر مدّت تحصیل و پذیرفته شدگان با سهمیه منطقه 2 و 3 دو برابر مدّت تحصیل) در استان مربوطه با توجه به کدرشته قبولی تعهّد خدمت دارند.
بدیهی است خرید تعهّدات فوق امکان پذیر نبوده و با توجه به مندرجات اسناد اخذ شده چنانچه دانش آموخته حداکثر تا یک ماه پس از فراغت از تحصیل به دانشگاه محل تعهّد مراجعه ننمایند علاوه بر پرداخت سه برابر هزینه های مصروفه حق دریافت مدارک تحصیلی را نخواهند داشت.
همچنین طبق بخشنامه مقام محترم وزارت به شماره 100/425 مورخ 1394/05/21 «دانشگاه هایی که به متعهّدین فوق عدم نیاز داده و با آنان تسویه حساب می نمایند تبعات آن به عهده مدیران مرتبط میباشد.»- معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی"
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/245 مورخ 1404/01/31 توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است:
" 1- بخشنامه مورد شکایت صرفاً در پاسخ به سوالات متعدّد کارشناسان دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی برای رفع ابهام در نحوه اجرای سهمیه خاص استانی و با توجه به نامه های سازمان سنجش آموزش کشور ابلاغ شده و حاوی هیچ گونه حکم و یا تصمیم جدیدی نمیباشد. لذا با عنایت به این که نامه مورد اعتراض شاکی فاقد هرگونه تصمیم از سوی این وزارتخانه بوده و در صورت ابطال نامه یاد شده، مفاد نامه های استنادی سازمان سنجش آموزش کشور همچنان به قوّت خود باقی بوده و توسط آن سازمان و به تبع این وزارتخانه لازم الاجرا است، صدور حکم به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است.
از طرفی شاکی در دادخواست مطروحه منجّزاً و مشخّصاً اعلام ننموده است که نامه مذکور با کدام یک از قوانین [مغایر] بوده است. ضمن این که دلیلی دایر بر این که این وزارتخانه از اختیارات خود سوء استفاده نموده باشد نیز اعلام ننموده است. لذا با توجه به مراتب فوق صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا میباشد.
2- به موجب مصوبه 3092 مورخ 1365/07/21 شورای عالی انقلاب فرهنگی (مصوبه جلسه 87 مورخ 1365/07/08 این شورا) از پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی در امتحان گزینش دانشجو در سال تحصیلی 1366-1365 و سال های آینده تعهّد نامه خدمت اخذ میشود. پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی 1366-1365 و بعد از آن که با استفاده از سهمیه منطقه 1 و سایر سهمیه ها در موسسات آموزش عالی پذیرفته میشوند به مدّت یک برابر طول دوره تحصیل دانشگاهی (تعهّد مربوط به قانون آموزش- رایگان) در مناطقی که هریک از ارگان های ذی ربط تعیین می نمایند، خدمت می کنند.
براساس مصوبه جلسه 209 شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور شورای انقلاب فرهنگی مصوّب 1403/06/06 شرکت کنندگان متقاضی سهمیه مناطق در آزمون سراسری با توجه به ملاک های اعلامی جزو یکی از سهمیه های مناطق 1، 2 و 3 قرار می گیرند. همچنین هر ساله در دفاتر انتخاب رشته کنکور سراسری سهمیه های مختلف خاص برای انجام خدمت در مناطق مورد نیاز اعلامی مربوطه منتشر می یابد. با توجه به این که افرادی که در کنکور سراسری با سهمیه 2 یا 3 شرکت نموده و در سهمیه آزاد پذیرش شده اند، در صورت دارا بودن نمره پذیرفته شدگان سهمیه منطقه 1 میزان تعهّدات ایشان نیز مانند پذیرفته شدگان منطقه 1 محاسبه میشود، این سوال مطرح بوده که آیا این موضوع برای پذیرفته شدگان سهمیه های خاص نیز لازم الاجرا است.
با توجه به این که مبنای پذیرش ایشان خدمت در مناطق مورد نیاز استان مربوطه بوده و این افراد سند تعهّد خدمت نیز با مدّت تعهّدات مشخص تودیع می نمایند، کاهش تعهّدات و یا خرید تعهّدات امکان پذیر نمیباشد و وفق مصوبات مربوطه و مفاد سند تعهّد موظّف به انجام تعهّدات به میزان تصویب شده میباشند. مضافاً به این که در خصوص خرید تعهّدات فارغ التحصیلان گروه های مختلف نیز هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 140331390000563705 مورخ 1403/03/08 بخشنامه شماره /500/7231د مورخ 1398/12/13 مشاور معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ناظر بر بند 1 تصمیم مورخ 1398/09/12 کمیسیون عالی تعهّدات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار و صلاحیت مرجع وضع کننده آن اعلام و ابطال نموده است و از آنجایی که در مصوبه 3092 شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوّب 1365/07/21 هیچ گونه تصریحی در خصوص خرید یا تبدیل تعهّد بیان نگردیده است، لذا تصدیق می فرمایید هدف مرجع تصویب کننده مصوبه انجام تعهّد به میزان 2 برابر مدّت تحصیل برای دانش آموختگانی است که از سهمیه منطقه 2 و 3 میباشد و انجام یک برابر تحصیل برای دانش آموختگان سهمیه منطقه 1 میباشند و دانش آموختگان این سهمیه ها به منظور آزاد سازی مدرک تحصیلی و ریز نمرات ملزم به انجام تعهّد یاد شده در منطقه پذیرفته شده یا محروم تر میباشند. بر این اساس و با عنایت به این که تمامی اقدامات در خصوص موضوع وفق ضوابط و مقرّرات به عمل آمده است، صدور رای به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/06/11 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجه این که رییس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در زمینه تعیین تکلیف در خصوص نوع و مدّت تعهّد خدمت پذیرفتهشدگان آزمون دندانپزشکی براساس سهمیه استانی صلاحیتی ندارد و شرح وظایف مورد استناد طرف شکایت مبنی بر دارا بودن شان نظارتی این مقام متضمّن برخورداری وی از اختیار مقررهگذاری در این موضوع نیست، لذا بخشنامه شماره 2050/521/د مورخ 1396/03/30 رییس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال میشود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری