برای اینکه مسئلّه ثبت آب ها اعم از قنات و رودخانه و چشمه سار در تحت نظم و اسلوب واحدی در آمده و دوایر مختلفه ثبت اسناد نسبت باین قبیل تقاضاهای ثبت عملیات متضادی ننمایند لهذا لازم است نکات ذیل را دقیقا در نظر گرفته به موقع اجرا بگذارند.
تقاضای ثبت آب از چهار صورت خارج نیست یا تقاضا نسبت بقنات است یا چشمه سار یا نهر یا رودخانه اول قنوات در موردی که تقاضا راجع بقنوات باشد ممگن [ممکن] است ششدانک [ششدانگ] قنات راجع بیک مالک بوده و ممگن [ممکن] است یک قنات مالکین متعدد داشته باشد و اگر مالک شش دانک [دانگ] قنات یکنفر باشد که ثبت آن اشکالی نداشته و پس از خاتمه اعلانات نوبتی و عدم وجود معترض قنات مورد تقاضا را باید در دفتر املاک مخصوصه به ثبت آبها به نام مالک ثبت نمود و 6 صفحه از دفتر را هم برای آن قنات تخصیص داد زیرا در این صورت 6 دانک [دانگ] قنات به منزله 6 دانک [دانگ] یک ملک محسوب میشود که متعلق بیک مالک است و اگر قنات مالگین [مالکین] متعدد داشته باشد اولا بایستی میزان سهم متصرفی هر مالکی از روی ساعت تعیین شده و ثانیا گردش آنهم مشخص باشد و مخصوصا در اعلانات مقدار ساعت در گردش شبانه روز باید تصریح شود مثلا باید نوشته شود فلان شخص نسبت بده ساعت آب از قنات فلان در گردش هفت یا هشت یا ده تقاضای ثبت نموده است چون تقاضای ثبت قنوات اشتراگی [اشتراکی] مطابق قانون الزامی است لهذا طبیعتا عده مالکین یک قنات بخوبی تشخیص داده شده و با در نظر گرفتن شش صفحه برای هر یکنفر مالک عده صفحات لازمه برای ثبت ششدانک [ششدانگ] قنات را باسانی میتوان معلوم کرد و البته تقاضاهای ثبت آب قنوات باید از تقاضای ثبت ملک تفکیک شده و تقاضای ثبت آب علیحده اعلان شده و هر قناتی هم باید در دفتر املاکی که برای ثبت قنوات تخصیص داده شده منفردا ثبت شود و سند مالگیت [مالکیت] هم علیحده صادر نشود در شهر طهران که قنوات متعددی موجود است بایستی بعده نواحی داخله شهر یک دفتر هم برای ثبت قنوات واقعه در هر ناحیه تخصیص داده و برای اینکه معلوم بشود فلان قنات را در کدام یک از دفاتر نواحی باید ثبت کرد ناچار بایستی مظهر قنات را ماخذ قرار داد در سایر شهرها هم اگر قنوات داخله شهر زیاد نباشد ممکن است برای ثبت قنوات هر شهری فقط یگدفتر [یکدفتر] تعیین نمود و اگر قنوات زیاد باشد میتوان کلیه آنها را بچندین قسمت تقسیم کرده و برای هر قسمتی یک دفتر را تخصیص داد دوم چشمه سار اگر چشمه سارها مثل، قنوات از روی ساعت و بر طبق نظامات معموله بین چند نفر مالک تقسیم شده باشد در این صورت آن چشمه سار حکم قنات را داشته و تشریفات ثبت آن همان تشریفات ثبت قنات خواهد بود و اگر چشمه سار از روی ساعت تقسیم نشده و میزان ساعت مشخص نباشد تقاضای ثبت آب را فقط در ضمن تقاضای ثبت ملک و به عنوان حق آبه میتوان قبول رد و در هر دو صورت بایستی در اعلانات و ورقه مالکیت جمله (مطابق معمول محل را ذکر کرد- سوم نهرها نهر پا منشعب از رودخانه است یا از چشمه سار اکر [اگر] نهر منشعب از چشمه سار بوده و بساعات معین تقسیم شده باشد که حکم خود چشمه سار را داشته و تابع همان - تشریفات خواهد بود نهرهای منشعبه از رودخانه هم ممگن [ممکن] است بسهام معینی از روی حساب شبانه روزی تقسیم شده و ممکن است تقسیمات معین و مشخصی نداشته باشد در هر حال تقاضای ثبت آب از نهرهای منشعبه از رددخانه [رودخانه] را باید در ضمن تقاضای ثبت خود ملک قبول کرد اگر مستدعی ثبت سهم معینی از نهر داشته باشد بایستی در اعلانات قید کرد (یک شبانه روز از نهر فلان مطابق معمول محل) و اگر نهر بسهام معینی تقسیم نشده باشد بایستی در اعلانات و ورقه مالکیت قید کرد با حق آبه از فلان نهر مطابق معمول محل و به طور کلی در مورد نهرهای منشعبه از رودخانه و همچنین در مورد نهرهائیکه بسهام معین و مشخصی تقسیم نشده است فقط به عنوان حق آبه باید تقاضای ثبت را پذیرفت و در هر صورت جمله (مطابق معمول محل) را هم باید قید کرد.
چهارم- رودخانه نسبت برودخانه های بزرک [بزرگ] چون هنوز برای کیفیت و طرز تقسیم آب آنها قواعد و نظاماتی وضع و تدوین نشده است لهذا به طور کلی تقاضای ثبت آب از رودخانه را فقط به عنوان حق الشرب و در ضمن تقاضای ثبت خود ملک باید پذیرفت و اگر اتفاقا یک رودخانه در تحت قواعد و نظامات مخصوصی بین چند نفر مالک تقسیم شده و مالکین برای احراز مالکیت و تصرف خود در مقدار معینی از رودخانه مدارک کافیه داشته باشند در این صورت میتوان در اعلانات قید کرد فلان مقدار از رودخانه فلان مطابق معمول محل بنابراین مقدمات فقط آب های قنوات شهری و به طور کلی آبهای قنوات و چشمه سارهائیکه بساعات تقسیم شده و مستقلا قابل نقل و انتقال است ملک مستقل شناخته شده و باید به طور تفکیک از ملک در دفتر املاک مخصوصه به ثبت آب ثبت شود و در غیر از این مورد آب ملک مستقلی شناخته نشده و از متفرعات اصل ملک محسوب شده و دفتر مخصوصی لازم نخواهند داشت آقایان مدیران ثبت بایستی جزئیات این دستور را در حوزه ماموریت خود کاملا به موقع اجرا گذارده و متذکر باشند که تخلف از مدلول آن شدیدا تولید مسئولیت خواهد نمود وصول متحدالمال را کتبا اطلاع دهید.
مدیرکل ثبت اسناد و املاک مملکتی (کاظم صمیعی)