هیات وزیران در جلسه مورخ 21/4/48 به استناد ماده 66 قانون آب و نحوه ملی شدن آن بنا به پیشنهاد شماره 450/169-3420 مورخ 13/2/48 وزارت آب و برق آیین نامه اجرایی خرید اراضی و ابنیه و مستحدثات مورد نیاز عملیات عمرانی و صنعتی و توسعه کشاورزی و سد سازی و تاسیسات اصلی و فرعی مربوطه و استفاده از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی وزارت آب و برق و سازمانها و شرکتهای تابع آن را به شرح پیوست تصویب نمودند.
وزیر مشاور - هادی هدایتی
آیین نامه اجرایی ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن
ماده 1 - اراضی و ابنیه و تاسیسات و سایر حقوق مورد احتیاج عملیات عمرانی و صنعتی و توسعه کشاورزی و سد سازی و تاسیسات اصلی و مستحدثات و فرعی مربوطه و استفاده از منابع آبهای سطحی و زیر زمینی و مستحدثات عبارت از آن قسمت از اراضی و ابنیه و تاسیسات و سایر حقوق است که ضرورت تصرف آن طبق صورت مجلس به تصدیق وزیر آب و برق و مدیرعامل سازمان برنامه رسیده باشد.
ماده 2 - وزارت آب و برق یا موسسات و شرکتهای تابعه آن در اجرای هر یک از عملیات و برنامههای عمرانی مذکور در فوق که مستلزم خرید ملکی یا انتقال حقی باشد در صورت عدم حصول توافق با مالک یا مالکین آن ملک تقاضا نامه خرید ملک را برای هیات مذکور در ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن ارسال و به دفتر آن هیات تسلیم خواهند نمود.
ماده 3 - تقاضانامه خرید ملک باید شامل نکات مشروح زیر باشد:
1 - تعیین عملیات عمرانی مورد نظر و یا موجبات خریداری ملک یا انتقال سایر حقوق در مورد نیازمندیهای عمومی.
2 - خصوصیات ملک و خصوصیات سایر حقوق مورد تقاضا
3 - اسم و اسم خانوادگی مالک یا مالکین و اقامتگاه هر یک از آنها.
4 - نقشه ملک مورد نیاز.
ماده 4 - تقاضانامه و نقشه پیوست آن باید در دو نسخه و در صورت تعدد مالکین بعده آنها به علاوه یک نسخه باشد.
ماده 5 - دفتر هیات پس از وصول تقاضانامه آن را در دفتر مخصوص ثبت نموده و پرونده آن را به نظر هیات خواهد رساند.
ماده 6 - جلسات هیات با حضور داد ستان کل کشور - وزیر آب و برق - وزیر اصلاحات ارضی و تعاون روستائی و مدیرعامل سازمان برنامه و مدیر کل ثبت یا نمایندگان آنها در دفتر دادستان کل کشور تشکیل خواهد شد و اداره جلسات با دادستان میباشد و دفتر دادستان کل وظایف دفتر هیات را اجرا میکند.
ماده 7 - هیات تقاضا نامه را مورد رسیدگی قرار خواهد داد و در صورت تشخیص انطباق مورد با قانون به دفتر دستور خواهد داد مالک یا مالکین را برای انتخاب کارشناس دعوت نماید.
ماده 8 - دفتر یک نسخه از تقاضا نامه را در پرونده هیات ضبط کرده و نسخه دیگر را برای مالک و در صورت تعداد مالکین یک نسخه برای هر یک از آنها ارسال خواهد داشت و ضمناً دعوت مینماید که در روز و ساعت معین برای انتخاب کارشناس در دفتر هیات حاضر شده یا کتباً کارشناس خود را با تعیین نشانی کامل او معین و معرفی نماید.
تبصره - در صورت تعداد مالکین در دعوتنامه باید قید شود که مالکین باید بین خود در انتخاب کارشناس واحد توافق داشته باشند والا طبق ماده (19) این آییننامه عمل خواهد گردید.
ماده 9 - طرز ارسال تقاضا نامه و مواعد و ترتیب ابلاغ همان است که در قانون آیین دادرسی مدنی برای ابلاغ داد خواست معین شده است.
ماده 10 - در صورتی که اقامتگاه مالک معلوم نباشد دفتر هیات مالک یا مالکین را به وسیله نشر سه نوبت آگهی بفاصله ده روز در یکی از روزنامههای کثیر الانتشار تهران و روزنامه رسمی و همچنین به وسیله فرمانداری محل وقوع ملک دعوت خواهد نمود.
تبصره - فاصله بین نشر آخرین آگهی و جلسه نباید کمتر از پانزده روز باشد.
ماده 11 - مالک یا مالکین باید در وقت مقرر شخصاً یا به وسیله وکیل برای تعیین کارشناس در دفتر هیات حاضر شوند و میتوانند کتباً کارشناس خود را معرفی نمایند و در هر حال باید قبولی کتبی کارشناس مزبور را به دفتر هیات تسلیم نمایند.
ماده 12 - در وقت مقرر جلسه هیات تشکیل خواهد شد و هیات کارشناسی از طرف خود تعیین خواهد نمود و در صورتی که کارشناس مالک یا مالکین تعیین و معرفی نشده باشد هیات طبق ماده (19) این آییننامه نسبت به انتخاب کارشناس مالک یا مالکین نیز اقدام خواهد کرد.
ماده 13 - دفتر موضوع کارشناس و مفاد دستور هیات را بکارشناسان ابلاغ خواهد نمود و ضمناً جلسه دیگری تعیین کرده و از کارشناسان دعوت خواهد کرد که در روز و ساعت مقرر برای انتخاب کارشناس سوم در هیات حاضر شوند.
ماده 14 - کارشناسان میتوانند کتباً توافق خود را در انتخاب کارشناس سوم به هیات اعلام دارند و یا در جلسه مقرر شده کارشناس سوم را انتخاب نمایند و در هر دو حال کارشناسان منتخب باید قبولی کتبی کارشناس سوم را به هیات تسلیم کند.
ماده 15 - در صورت عدم حصول توافق بین دو نفر کارشناس مزبور و یا عدم حضور یکی از آنها در جلسه مقرر دادستان کل کارشناس سوم را معین خواهد نمود و کارشناسان را دعوت خواهد کرد که در دفتر هیات حاضر شده موضوع کارشناس و خصوصیات ملک را با توجه به دستور هیات مطالعه نموده و در صورت لزوم ملک مورد نیاز را معاینه کرده نظریه خود را ظرف مدتی که از طرف هیات معین میشود و حداکثر نباید از یکماه تجاوز کند به دفتر تسلیم نمایند.
تبصره (منسوخ 1352/12/04)- در مواردی که مالکین متعدد باشند و اجرای تشریفات یا آگهی های مربوط به نحوه تعیین کارشناس و عمل بمقررات مواد 10 تا 15 آیین نامه موجب تعویق در امر خرید اراضی و املاک مورد نظر باشد هیات پنجنفری مجاز است بدون رعایت مواد 10 تا 15 آیین نامه راسا و با توجه به ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن مبادرت بارجاع امر بکارشناس و صدور رای نماید.
ماده 16 - کارشناسان باید با رعایت دستور هیات نسبت به طریقه عمل و انجام وظیفه بهای عادله اراضی و ابنیه و تاسیسات و سایر حقوق مورد نیاز را در سال قبل از اعلام شروع عملیات بدون در نظر گرفتن منظور از خرید و تاثیر اجراء عملیات مورد نظر در ارزش ملک معین کنند.
ماده 17 - در صورتی که بین کارشناسان از جهت طرز رسیدگی و معاینه محل و نظر نهایی اختلافی وجود داشته باشد نظر اکثریت معتبر و قابل اجراء خواهد بود.
ماده 18 - اگر یکی از کارشناسان در وقت مقرر برای رسیدگی و اظهار نظر حاضر نشود برای بار دوم از او دعوت خواهد شد و در صورتی که در جلسه دوم نیز حاضر نشود دو نفر دیگر نسبت به موضوع رسیدگی و اظهار نظر خواهند نمود و هر گاه بین دو نفر مزبور اتفاق نظر وجود داشته باشد نظر مزبور معتبر و قابل اجرا خواهد بود والا هیات نسبت به انتخاب کارشناس اقدام خواهد کرد.
ماده 19 - در صورتی که مالک در جلسه انتخاب کارشناس حاضر نشود و کتباً هم کارشناس خود را انتخاب و معرفی ننماید و یا مالکین ملک مشاع در انتخاب کارشناس توافق نکنند و یا کارشناس انتخابی مالک یا مالکین استعفا کند و مالک یا مالکین ظرف ده روز از تاریخ استعفا کارشناس دیگری معرفی ننمایند و یا کارشناس در رای شرکت ننماید هیات یکنفر کارشناس برای مالکین از بین صورت اسامی کارشناسان رسمی انتخاب خواهد نمود.
تبصره - در املاک مشاع برای تعیین کارشناس و توافق مالکین باید هیات 15 روز مهلت بدهد.
ماده 20 - حقالزحمه کارشناسان به تعیین هیات به عهده خریدار است که در هر مورد از طرف خریدار در صندوق داد گستری سپرده خواهد شد و طبق حواله هیات دفعتاً یا به تدریج پرداخت میگردد.
ماده 21 - پس از وصول نظریه کارشناسان دفتر پرونده را به نظر هیات خواهد رساند و هیات با توجه به نظریه کارشناسان رای خود را صادر مینماید و به دفتر دستور خواهد داد رای صادره را بمتقاضی برای سپردن بهای مالک یا سایر حقوق ابلاغ و طرفین را برای تنظیم سند انتقال دعوت نماید.
ماده 22 - ادارات ثبت اسناد مکلفند بمحض وصول دستور هیات مقدمات تنظیم سند را از جهت انجام تشریفات قانونی فراهم و مراتب را به دفتر خانه اسناد رسمی برای تنظیم سند ابلاغ نماید.
ماده 23 - اگر مالک برای امضا سند ظرف ده روز از تاریخ اطلاعیه دفتر اسناد رسمی حاضر نشود دفتر خانه مکلف است عدم حضور را به هیات اعلام کند و در این صورت دادستان کل به دادستان محل دستور خواهد داد بنمایندگی مالک با توجه به قسمت اخیر بند الف ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن سند را امضا نماید.
ماده 24 - در صورتی که مالک از تحویل مورد معامله امتناع نماید دادستان شهرستان در مورد املاک غیر زراعتی و غیر مسکونی بلافاصله پس از امضا سند انتقال مورد معامله را تحویل دستگاه اجرا کننده عملیات عمرانی خواهد داد و نسبت باملاک زراعتی و مسکونی و تاسیسات و سایر حقوق میتواند برای تحویل مورد معامله تا سه ماه بمالک یا متصرف مهلت بدهد و اگر مالک یا متصرف در انقضاء مهلت مورد معامله را تحویل ندهد دادستان بلافاصله اقدام بخلع ید و تحویل مورد معامله خواهد نمود.
ماده 25 (منسوخ 1348/11/04)- هرگاه ملک مورد انتقال به وسیله زارعین زراعت شود و این امر بگواهی اداره اصلاحات ارضی و تعاون روستائی برسد وزارت آب و برق باید علاوه بر پرداخت بهای املاک مزروعی بمالک طبق بند (ج) ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن و رعایت مواد 5 و 6 قانون طرز تملک اراضی مورد نیاز سد فرحناز پهلوی حقوق زارعانه و حقالسعی زارعین مربوط را که میزان آن از طرف کارشناس منتخب هیات تعیین خواهد شد. بزارعین آن ملک بپردازد.
ماده 26 - در مورد املاک خالصه وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستائی وزارت آبادانی و مسکن و یا هر سازمان دیگر که عهده دار وظایف آن باشد به عنوان مالک بر طبق مقررات این آییننامه عمل خواهد نمود و کارشناسان با توجه به دفاتر جزء جمع ارزش ملک را تعیین خواهند نمود.
ماده 27 - نسبت باملاکی که مالک و متصرف آن معلوم نباشد وزارت آب و برق باید برای تشخیص مالک آن املاک باداره ثبت محل مراجعه و یا از طریق دیگر مالک را معین نماید و در صورتی که از اینطریق نتواند مالک را معین کند و همچنین در اراضی مباحه عملیات عمرانی را بدون هیچگونه تشریفات به موقع اجرا میگذارد و نسبت به املاک مجهولالمالک و املاکی که مالکیت آن مورد اختلاف باشد هیات وظائف مالک را از حیث انتخاب کارشناس انجام خواهد داد و بهای ملک تا تعیین تکلیف مالکیت در صندوق داد گستری سپرده خواهد شد.
ماده 28 - هزینه ثبت اسناد انتقال طبق معمول به عهده طرفین است که سهم مالک از طرف او و یا بنا بر دستور هیات از محل بهای سپرده شده پرداخت خواهد شد و سهم وزارت آب و برق از طرف وزارت مزبور تادیه میگردد ولی هزینههای قانونی مربوط به ثبت املاک و مالیات مورد انتقال کلا به عهده مالک میباشد که باید از طرف مالک تادیه گردد و یا بنا بر حواله هیات از محل مبلغ سپرده شده پرداخت شود.
ماده 29 - در موردی که ملک مورد انتقال وثیقه دین مالک باشد اگر دین حال باشد بهای حاصل از فروش به بستانکار پرداخت خواهد شد والا چنانچه توافقی حاصل شود به همان ترتیب پرداخت خواهد گردید در صورت عدم حصول توافق تا موعد تادیه دین بهای ملک در صندوق ثبت به عنوان سپرده باقی خواهد ماند و در راس موعد به بستانکار تا میزان طلبش تادیه خواهد گردید.
در صورتی که دین بیش از بهای ملک مورد وثیقه باشد وزارت آب و برق تعهدی نخواهد داشت، پس از سپردن بهای ملک در صندوق ثبت و فک وثیقه از طرف دفاتر رسمی معامله انجام خواهد گرفت.