شماره دادنامه: 140531390001062397
تاریخ دادنامه: 1405/04/30
شماره پرونده: 0302622
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: سازمان بازرسی کل کشور
طرف شکایت: شورای اسلامی شهر همدان
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره های 6، 4، 2، 1 ماده 68 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سالهای 1394، 1395، تبصره های 6، 4، 2، 1 ماده 62 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1396، بندهای 4، 2، 1 ماده 45 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1397، بندهای 4، 2، 1 ماده 44 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1398، بندهای 4، 2، 1 ماده 41 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال های 1399، 1400، بندهای 3، 2، 1 ماده 41 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سالهای 1401، 1402 همگی مصوّب شورای اسلامی شهر همدان
گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه ای تحت شماره 257104 مورخ 1403/07/14 ابطال تبصره های 6، 4، 2، 1 ماده 68 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال های 1395، 1394 تبصره های 6، 4، 2، 1 ماده 62 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1396، بندهای 4، 2، 1 ماده 45 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1397، بندهای 4، 2، 1 ماده 44 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1398، بندهای 4، 2، 1 ماده 41 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال های 1400، 1399، بندهای 3، 2، 1 ماده 41 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال های 1402 و 1401 همگی مصوّب شورای اسلامی شهر همدان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
" دفترچه عوارض شهرداری همدان در خصوص بافت فرسوده طی سال های 1394 الی 1402 از حیث انطباق با قانون در این سازمان مورد بررسی قرار گرفت که نتیجه آن به شرح زیر جهت استحضار و صدور دستور شایسته اعلام میشود:
1- دولت و مجلس شورای اسلامی به منظور تامین مسکن و سهولت دسترسی فاقدین مسکن، به ویژه گروه های کم درآمد به خانه مناسب، نسبت به تهیه، تدوین و در نهایت تصویب قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن اقدام نمودهاند. در قانون مذکور مواردی همچون ارتقاء کیفی و کمّی مسکن تولیدی کشور، حمایت از سرمایه گذاری در امر تولید مسکن با استفاده از بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری و سکونت گاههای غیررسمی، مقاوم سازی واحدهای مسکونی موجود از طریق حمایت های لازم از قبیل تامین تسهیلات بانکی ارزان قیمت، اِعمال معافیت های مالیاتی و. .. مورد تاکید قرارگرفته است. در قانون موصوف جهت حمایت از بهسازی و نوسازی در بافت های فرسوده، تسهیلاتی از جمله تخفیف حداقل پنجاه درصدی جهت صدور پروانه ساختمانی به تصویب رسیده است. در صورتی که در بررسی دفترچه تعرفه عوارض شهرداری همدان (مصوّب شورای اسلامی شهر همدان) ملاحظه گردید از سال 1394 الی 1402 مغایر با قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن اقدام به تصویب عوارض گردیده که به شرح ذیل به توضیح آن ها پرداخته میشود:
2- به موجب تبصره 2 ماده 68 تعرفه مصوّب عوارض سال های 1395، 1394 شهرداری همدان که به تصویب شورای اسلامی شهر همدان رسیده است، بافت فرسوده شهر همدان به چهار اولویت تقسیم و در مورد عوارض ساخت و تراکم ساخت املاک واقع در اولویت های اول تا چهارم به ترتیب (30%)، (20%)، (10%) و (5%) تخفیف داده میشود. همچنین بر اساس تبصره 4 و6 ماده 68 تعرفه مصوّب عوارض سال 1395، 1394 میزان تخفیف ساختمان های واقع در محدوده بافت فرسوده شهر همدان براساس قدمت و تاریخ صدور پروانه، کاهش یا افزایش می یابد و بعضی ساختمان ها نیز کلاً مشمول تخفیف نمی گردند.
3- براساس:
الف: تبصره 2 ماده 62 دفترچه عوارض سال 1396 شهرداری همدان
ب: بند 2 ماده 45 دفترچه عوارض 1397 شهرداری همدان
ج: بند 2 ماده 44 دفتر چه عوارض سال 1398 شهرداری همدان
د: بند 2 ماده 41 دفترچه عوارض سال های 1399 الی 1402 شهرداری همدان که به تصویب شورای اسلامی شهر همدان نیز رسیده است بافت فرسوده شهر همدان به چهار اولویت تقسیم و عوارض پروانه ساختمانی بافت فرسوده (احداث بنا، ارتفاع - سطح اشغال - پیش آمدگی) برمبنای اولویت های اول تا چهارم به ترتیب با اِعمال ضرایب (70%)، (80%)، (90%) و (95%) محاسبه میگردد.
4- همچنین براساس تبصره 4 و 6 ماده 62 دفترچه عوارض سال 1396، بند 4 ماده 45 دفترچه عوارض 1397 شهرداری همدان، بند 4 ماده 44 دفترچه عوارض سال 1398 شهرداری همدان، بند 4 ماده 41 دفترچه عوارض سال های 1400، 1399 و بند 3 ماده 41 دفترچه عوارض سال های 1402 و 1401 شهرداری همدان، میزان تخفیف ساختمان های واقع در محدوده بافت فرسوده شهر همدان بر اساس قدمت و تاریخ صدور پروانه، کاهش یا افزایش می یابد و بعضی ساختمان ها نیز کلاً مشمول تخفیف نمی گردند.
این درحالی است که به موجب ماده 16 قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن، کلّیه طرح های تولید مسکن ویژه گروه های کم درآمد و طرح های تولید مسکن در بافت های فرسوده شهرها مشمول تخفیف حداقل پنجاه درصدی هزینه عوارض ساخت و تراکم ساخت و تقسیط بدون کارمزد باقیمانده میباشند. اما در بررسی دفترچه عوارض سال های 1394 الی 1402 شهرداری همدان (مصوّب شورای اسلامی شهر همدان) ملاحظه گردید که شهرداری همدان و شورای اسلامی شهر همدان مغایر با قانون موصوف نه تنها میزان تخفیف را کمتر از 50 درصد مصوّب نمودهاند بلکه نسبت به ایجاد محدودیت هایی نیز اقدام نموده اند. لازم به ذکر است در قانون مذکور، هیچ تفاوتی بین ساختمانها و املاک واقع در محدوده بافت فرسوده وجود ندارد لذا مصوبه شورای اسلامی شهر همدان طی سال های 1394 الی 1402 که نسبت به ایجاد محدودیت در طبقه بندی بافت های فرسوده (ازجمله قدمت و تاریخ صدور پروانه ساختمانی) در تضاد کامل با قانون میباشد. لازم به ذکر است هیات عمومی دیوان عدالت اداری طی دادنامه شماره 9610090905800120 مورخ 1396/02/19 نسبت به ابطال ماده 55 تعرفه عوارض محلّی سال 1393 شهرداری همدان مصوّب شورای اسلامی شهر همدان در خصوص تعیین عوارض بافت فرسوده مغایر با ماده 16 قانون ساماندهی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن اقدام نموده است. بنا به مراتب فوق و از آنجا که شورای اسلامی شهر همدان طی دفترچه عوارض سال های 1394 الی 1402 نسبت به کاهش میزان تخفیف عوارض صدور پروانه ساختمانی املاک واقع در محدوده بافت فرسوده شهر همدان به کمتر از حداقل میزان تعیین شده در ماده 16 قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوّب 1387 و محرومیت کامل برخی دیگر از آن املاک از تخفیف مذکور بر اساس قدمت و تاریخ صدور پروانه ساختمانی، اقدام نموده اند، فلذا به استناد بند یک ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1402، صدور حکم به ابطال مقررههای مورد شکایت از تعرفه مصوّب عوارض سالهای 1402، 1401 شهرداری همدان از تاریخ تصویب مورد درخواست میباشد. "
متن مقرره های مورد شکایت به شرح زیر است:
"تعرفه عوارض و بهای خدمات سال های 1395 و 1394 مصوّب شورای اسلامی شهر همدان
ماده 68- اِعمال معافیت اشخاص حقیقی و حقوقی درسال 1395 و 1394
تخفیف بافت فرسوده:
در مورد مودّیانی که در سال 1396 و 1395 در محدوده بافت فرسوده پروانه ساختمانی صرفاً مسکونی اخذ می نمایند به شرح ذیل عمل گردد:
تبصره 1: ملاک عمل طبقات و تراکم (از لحاظ متراژ) قابل تخفیف ماده 46 و تبصره های ذیل ماده مذکور آییننامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن به شماره 24198/ ت 41527 ک مورخ 1388/02/07 مصوّب هیات وزیران است
تبصره 2: تخفیف اولویت اول 30% اولویت دوم 20% و اولویت سوم 10% و اولویت چهارم 5% طبق نقشه مصوّب شورای اسلامی شهر که طی نامه شماره 3613/9/7008 مورخ 1392/03/14 ابلاغ شده از عوارض زیربنا و تراکم و ارزش افزوده مطابق تبصره یک فوق کسر گردد.
تبصره 4: چنانچه ملکی در محدوده بافت فرسوده دارای قدمتی بیش از 25 سال (دارای پایانکار قبل از سال 1370 با پروانه ساختمانی قبل از 1368 با عکس هوایی سال 1366) باشد در اولویت اول لحاظ شده و مشمول تخفیف این ردیف میگردد.
تبصره 6: (مربوط به تعرفه سال 1394) تخفیف های فوق مشمول بناهایی با قدمت بیش از 20 سال (پایانکار صادره قبل از سال 1371) بوده و بناهایی که دارای پروانه بعد از 1371 تا 1378 باشند مشمول 50% تخفیفات فوق میباشد. ساختمان های احداثی بعد از 1378 مشمول تخفیف نمی گردند مگر این که در تعریض قرارگرفته باشند که در این صورت 50% تخفیفات بند 2 محاسبه گردد.
تبصره 6: (مربوط به تعرفه سال 1395) تخفیف های فوق مشمول بناهایی با قدمت بیش از 25 سال (پایانکار صادره قبل از سال 1370) بوده و بناهایی که دارای پروانه بعد از 1370 تا 1378 باشند مشمول 50% تخفیفات فوق میباشد. ساختمان های احداثی بعد از 1378 مشمول تخفیف نمی گردند مگر این که در تعریض قرار گرفته باشند که در این صورت 50% تخفیفات تبصره 2 محاسبه گردد
تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1396 مصوّب شورای اسلام شهر همدان
ماده 62- اِعمال معافیت اشخاص حقیقی و حقوقی درسل 1396
تخفیف بافت فرسوده:
در مورد مودّیانی که در سال 1396 در محدوده بافت فرسوده پروانه ساختمانی صرفاً مسکونی اخذ می نمایند به شرح ذیل عمل گردد:
تبصره 1: ملاک عمل طبقات و تراکم (کل لحاظ متراژ) قابل تخفیف ماده 46 و تبصره های ذیل ماده مذکور آییننامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن به شماره 24198/ ت 41527 ک مورخ 1388/02/07 مصوّب هیات وزیران است. به استناد تبصره یک ماده 46 آییننامه مذکور تراکم پایه برای احداث بنا در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت شده باشد 180% و در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت نشده باشد 120% میباشد.
تبصره 2: اولویت اول با اِعمال ضریب 70% اولویت دوم با اعمال ضریب 80% و اولویت سوم با اِعمال ضریب 90% و اولویت چهارم با اِعمال ضریب 95% طبق نقشه مصوّب شورای اسلامی شهر که طی نامه شماره 3613/9/7008 مورخ 1392/03/14 ابلاغ شده از عوارض احداث بنا و تراکم مطابق تبصره یک اِعمال گردد.
تبصره 4: چنانچه ملکی در محدوده بافت فرسوده دارای قدمتی بیش از 25 سال (دارای پایانکار قبل از سال 1370 یا پروانه ساختمانی قبل از 1368 یا عکس هوایی سال 1366) باشد در اولویت اول لحاظ شده و مشمول تخفیف این ردیف میگردد.
تبصره 6: اِعمال ضرایب فوق مشمول بناهایی با قدمت بیش از 25 سال (پایانکارصادره قبل از سال 1370) بوده و بناهایی که دارای پروانه بعد از 1370 تا 1378 باشند با اِعمال ضریب 50% محاسبه و اخذ گردد. ساختمان های احداثی بعد از 1378 طبق تعرفه مصوّب محاسبه خواهد شد مگر این که در تعریض قرارگرفته باشند که در این صورت با اِعمال ضریب 50% تبصره یک محاسبه گردد.
کلّیه مستحدثات و املاکی که از ضرایب این ماده استفاده می کنند در صورت تغییر نوع استفاده مستحدثات مشمول پرداخت مابه التفاوت عوارض به قیمت روز می گردند.
تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1397 مصوّب شورای اسلامی شهر همدان
ماده 45- اِعمال معافیت اشخاص حقیقی و حقوقی در سال 1397
تخفیف بافت فرسوده:
در مورد مودّیانی که در سال 1397 در محدوده بافت فرسوده پروانه ساختمانی صرفاً مسکونی اخذ می نمایند به شرح ذیل عمل گردد:
1- ملاک عمل طبقات و تراکم (از لحاظ متراژ) قابل تخفیف ماده 46 و تبصره های ذیل ماده مذکور آییننامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن به شماره 24198/ ت 41527 ک مورخ 1388/02/07 مصوّب هیات وزیران است. به استناد تبصره یک ماده 26 آییننامه مذکور تراکم پایه برای احداث بنا در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت شده باشد 180% و در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت نشده باشد 120% میباشد.
2- اولویت اول با اِعمال ضریب 70% اولویت دوم با اِعمال ضریب 80% و اولویت سوم با اِعمال ضریب 90% و اولویت چهارم با اِعمال ضریب 95% طبق نقشه مصوّب شورای اسلامی شهر که طی نامه شماره 3612/9/7008 مورخ 1392/03/12 ابلاغ شده از عوارض پروانه ساختمانی (احداث بنا - ارتفاع - سطح اشغال - پیش آمدگی) مطابق تبصره یک اِعمال گردد.
4- چنانچه ملکی در محدوده بافت فرسوده دارای قدمتی بیش از 25 سال (دارای پایان کار قبل از سال 1370 یا پروانه ساختمانی قبل از 1368 یا عکس هوایی سال 1366) باشد در اولویت اول لحاظ شده و مشمول تخفیف این ردیف میگردد.
تعرفه عوارض و بهای خدمات سال 1398 مصوّب شورای اسلامی شهر همدان
ماده 44- اِعمال معافیت اشخاص حقیقی و حقوقی درسال 1398
تخفیف بافت فرسوده:
در مورد مودّیانی که در سال 1398 در محدوده بافت فرسوده پروانه ساختمانی صرفاً مسکونی اخذ می نمایند به شرح ذیل عمل گردد:
1- ملاک عمل طبقات و تراکم (از لحاظ متراژ) قابل تخفیف ماده 46 و تبصره های ذیل ماده مذکور آییننامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن به شماره 24198/ ت 41527 ک مورخ 1388/02/07 مصوّب هیات وزیران است، به استناد تبصره 6 ماده 46 آییننامه مذکور تراکم پایه برای احداث بنا در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت شده باشد 180% و در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت نشده باشد120% میباشد.
2- اولویت اول با اِعمال ضریب 70% اولویت دوم با اِعمال ضریب 80% و اولویت سوم با اِعمال ضریب 90% و اولویت چهارم با اِعمال ضریب 95% طبق نقشه مصوّب شورای اسلامی شهر که طی نامه شماره 3613/9/7008 مورخ 1392/03/14 ابلاغ شده از عوارض پروانه ساختمانی (احداث بنا - ارتفاع - سطح اشغال - پیش آمدگی) مطابق تبصره یک اِعمال گردد.
4- چنانچه ملکی در محدوده بافت فرسوده دارای قدمتی بیش از 25 سال (دارای پایانکار قبل از سال 1370 یا پروانه ساختمانی قبل از 1368 یا عکس هوایی سال 1366) باشد در اولویت اول لحاظ شده و مشمول تخفیف این ردیف میگردد.
تعرفه عوارض و بهای خدمات سال های 1399 و 1400 مصوّب شورای اسلامی شهر همدان
بافت فرسوده؛
در مورد مودّیانی که درسال های 1400 و 1399 در محدوده بافت فرسوده پروانه ساختمانی صرفاً مسکونی اخذ می نمایند به شرح ذیل عمل گردد:
1- ملاک عمل طبقات و تراکم (از لحاظ متراز) قابل تخفیف ماده 46 و تبصره های ذیل ماده مذکور آییننامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن به شماره 24198/ ت 41527 ک مورخ 1388/02/07 مصوّب هیات وزیران است، به استناد تبصره یک ماده 46 آییننامه مذکور تراکم پایه برای احداث بنا در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت شده باشد 180% و در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت نشده باشد120% میباشد.
2- اولویت اول با اِعمال ضریب 70% اولویت دوم با اِعمال ضریب 80% و اولویت سوم با اِعمال ضریب 90% و اولویت چهارم با اِعمال ضریب 95% طبق نقشه مصوّب شورای اسلامی شهر که طی نامه شماره 3613/9/7008 مورخ 1392/ 3 /14 ابلاغ شده از عوارض پروانه ساختمانی (احاث بنا - ارتفاع - سطح اشغال - پیش آمدگی) مطابق تبصره یک اِعمال گردد.
4- چنانچه ملکی در محدوده بافت فرسوده دارای قدمتی بیش از 25 سال (دارای پایانکار قبل از سال 1370 یا پروانه ساختمانی قبل از 1368 یا عکس هوایی سال 1366) باشد در اولویت اول لحاظ شده و مشمول تخفیف این ردیف میگردد.
تعرفه عوارض و بهای خدمات سال های 1401 و 1402 مصوّب شورای اسلامی شهر همدان
بافت فرسوده:
در مورد مودّیانی که در سال های 1402 و 1401 در محدوده بافت فرسوده پروانه ساختمانی صرفاً مسکونی اخذ می نمایند به شرح ذیل عمل گردد:
1- ملاک عمل طبقات و تراکم (از لحاظ متراژ) قابل تخفیف ماده 46 و تبصره های ذیل ماده مذکور آییننامه اجرایی قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن به شماره 24198 / ت 41527 ک مورخ 1388/02/07 مصوّب هیات وزیران است. به استناد تبصره یک ماده 46 آییننامه مذکور تراکم پایه برای احداث بنا در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت شده باشد 180% و در عرصه هایی که حدّنصاب تفکیک در آنها رعایت نشده باشد 120% میباشد.
2- اولویت اول با اِعمال ضریب 70% اولویت دوم با اِعمال ضریب 80% و اولویت سوم با اِعمال ضریب 90% و اولویت چهارم با اِعمال ضریب 95% طبق نقشه مصوّب شورای اسلامی شهر که طی نامه شماره 3613/9/7008 مورخ 1392/03/14 ابلاغ شده از عوارض پروانه ساختمانی (احداث بنا - ارتفاع - سطح اشغال - پیش آمدگی) مطابق تبصره یک اِعمال گردد.
3- چنانچه ملکی در محدوده بافت فرسوده دارای قدمتی بیش از 25 سال (دارای پایانکار قبل از سال 1370 یا پروانه ساختمانی قبل از 1368 یا عکس هوایی سال 1366) باشد در اولویت اول لحاظ شده و مشمول تخفیف این ردیف میگردد.
- رییس شورای اسلامی شهر همدان"
علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمایم آن برای طرف شکایت تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نگردیده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/04/30 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
به موجب ماده 16 قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوّب سال 1387 مقرّر شده است که: «کلّیه طرحهای تولید مسکن ویژه گروههای کم درآمد و طرحهای تولید مسکن در بافتهای فرسوده شهرها مشمول تخفیف حداقل پنجاه درصد هزینههای عوارض ساخت و تراکم ساخت و تقسیط بدون کارمزد باقیمانده میباشد. دولت موظّف است معادل صد درصد تخفیف اعمال شده از سوی شهرداریها ناشی از اجرای این قانون و سایر قوانین را در لوایح بودجه سنواتی منظور و پرداخت نماید» و مطابق ماده 46 آییننامه اجرایی قانون یادشده نیز شهرداریها و دهیاریهای کشور موظّف شدهاند حداقل پنجاه درصد هزینههای عوارض صدور پروانه و تراکم ساختمانی مجاز منظور در طرحهای جامع و تفصیلی مصوّب را برای واحدهای موضوع این ماده تخفیف دهند. با توجه به مراتب فوق که در رای شماره 9610090905800120 مورخ 1396/02/19 هیات عمومی دیوان عدالت اداری منعکس گردیده، تبصرههای 6، 4، 2، 1 ماده 68 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سالهای 1394و 1395 شهرداری همدان، تبصرههای 6، 4، 2، 1 ماده 62 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1396 شهرداری همدان، بندهای 4، 2، 1 ماده 45 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1397 شهرداری همدان، بندهای 4، 2، 1 ماده 44 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال 1398 شهرداری همدان، بندهای 4، 2، 1 ماده 41 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سالهای 1399و 1400 شهرداری همدان، بندهای 3، 2، 1 ماده 41 از دفترچه عوارض و بهای خدمات سالهای 1402و 1401 شهرداری همدان مغایر مفاد ماده 16 قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوّب سال 1387 و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال میشود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری