مصوبه «اصلاح اساسنامه صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور و تغییر نام آن به بنیاد ملی علم ایران» که در جلسه 894 مورخ 1402/10/26 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید، به شرح ذیل برای اجرا ابلاغ میگردد:
مقدمه
افق بلند پیش روی جمهوری اسلامی ایران؛ پیشرفت همه جانبه و مداوم است. لازمه ساختن این آینده و افق روشن، آفرینش های علمی است. علم؛ به مثابه العلم سلطان؛ آشکارترین وسیله عزت و قدرت، مرجعیت و سرآمدی کشور و در مقام خَیرُ العِلمِ مانَفَعَ زیربنای حل مسائل جامعه و تداوم نوآوری در صنعت و اقتصاد کشور است. به تحقیق، سرمایه گذاری در پژوهش های علمی مبتنی بر خلاقیت و انگیزه جدی دانشمندان و پژوهشگران، آینده ای روشن را برای کشور رقم می زند.
در این راستا و با هدف تحقق بند 4 اصل سوم قانون اساسی و به استناد بند 1 سیاست های کلی «علم و فناوری» ابلاغی مورخ 1393/06/29 رهبر معظم انقلاب مبنی بر «جهاد مستمر علمی با هدف کسب مرجعیت علمی و فناوری در جهان» از طریق «ارتقاء جایگاه جهانی کشور در علم و فناوری»، «توسعه علوم پایه و تحقیقات بنیادی» و «دستیابی به علوم و فناوری های پیشرفته» و با عنایت به بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی و تاکید معظم له بر دستیابی به قله های دانش جهان، عبور از مرزهای کنونی دانش و شتاب حرکت و جهاد علمی در کشور و به استناد بند 8 اهداف کلان نظام علم و فناوری سند «نقشه جامع علمی کشور» مصوب دی ماه 1389 شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر «گسترش همکاری در حوزه های علوم و فناوری با مراکز علمی معتبر بین المللی»؛ «صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور» مصوب جلسه 522 مورخ 1382/05/07 شورای عالی انقلاب فرهنگی به «بنیاد ملی علم ایران» تغییر نام می یابد و این اساسنامه؛ جایگزین اساسنامه مصوب جلسه فوق الذکر با اصلاحات بعدی آن میگردد.
ماده 1- تعاریف و اختصارات
معاونت: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری
بنیاد: بنیاد ملی علم ایران
پژوهش علمی: فعالیت نظام مند و خلاقانه ای است که برای افزایش ذخیره دانش انجام میشود و کاربردهای جدیدی نیز برای دانش ابداع می کند و مشتمل بر پژوهش های پایه، بنیادی، کاربردی و ماموریت گرا است.
پژوهش پایه: فعالیت نظری یا تجربی است که برای کسب دانش جدید درباره بنیان های زیربنایی یک موضوع یا پدیده انجام میشود؛ بدون آنکه در ابتدا کاربرد خاصی از آن مدنظر باشد.
پژوهش بنیادی: پژوهش هایی که به کشف حقایق (سنن، قوانین، روابط و...) خلقت، تکوین و پیدایش شاخه جدید از علوم یا کشف حقیقتی جدید منجر شود. این تحقیقات معمولاً از طریق به چالش کشیدن دانش متعارف موجود صورت می پذیرد و میتواند به تحول در حوزه علم و ظهور فناوری منجر شود.
پژوهش کاربردی: مطالعه و بررسی بدیعی است که برای کسب دانش جدید انجام میشود و از ابتدا به سمت یک مقصد یا هدف کاربردی مشخص جهت دهی شده است.
پژوهش ماموریت گرا: فعالیت پژوهشی برای پرداختن به چالش های ملی و جهانی است. این چالش ها؛ متنوع، پیچیده و به هم مرتبط و نیازمند بررسی چندرشته ای و چندبخشی هستند. پژوهش ماموریت گرا با همکاری و مشورت با طیف وسیعی از بازیگران اجتماعی انجام می پذیرد.
ترویج علم: تقویت اعتماد به علم و ارتقاء ارزشمندی آن در جامعه با مشارکت دادن گروه های مختلف مردم در فعالیت های علمی، ارتقاء درک عمومی از علم و اشاعه یافته های علمی به زبان مردم.
ماده 2- جایگاه و شخصیت حقوقی
بنیاد؛ موسسه ای دولتی و وابسته به معاونت و دارای شخصیت حقوقی مستقل است که به صورت هیات امنایی اداره میشود و در امور مالی، اداری و استخدامی تابع مصوبات هیات امناست.
ماده 3- قلمرو فعالیت
قلمرو فعالیت بنیاد، اعطاء کمک و حمایت از پژوهش های علمی و ترویج علم در حوزه های مختلف در چارچوب سیاست ها و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی تعیین میشود. بنیاد؛ هماهنگ با سایر بخش های معاونت، از پژوهش های اولویت دار حمایت و به صورت فراسازمانی با تمرکز بر خلاهای پژوهشی کشور فعالیت می نماید.
ماده 4- اهداف
1- ظرفیت سازی برای پیشبرد مرزهای دانش در سطح جهانی برای دستیابی به مرجعیت علمی و سرآمدی جمهوری اسلامی ایران؛
2- ایجاد ظرفیت خلق راه حل های بدیع و حل مسائل کلان بر اساس اولویت های ملی؛
3- زمینه سازی برای ارتقاء ارزشمندی علم در جامعه از طریق تبیین دستاوردهای علمی و ترویج علم.
ماده 5- وظایف
1- تدوین و اجرای برنامه های حمایت از پژوهش های علمی به ویژه علوم پایه و علوم انسانی؛
2- تدوین برنامه های ترویج علم و حمایت از آنها؛
3- اعطاء کرسی های پژوهشی به پژوهشگران برجسته؛
4- توسعه و تعمیق نظام داوری پژوهش ها و نوآوری های علمی در بنیاد مبتنی بر ارزیابی تخصصی، شفافیت و پاسخ گویی؛
5- تدوین، پیاده سازی و ترویج استانداردهای علمی برای ارتقاء کیفیت پژوهش؛
6- الگوسازی با معرفی و تقدیر از نقش آفرینان برجسته در پژوهش و انتقال دانش و دستاوردهای پژوهشی به حوزه های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه بر اساس مفهوم علم نافع؛
7- تقویت زمینه های همکاری با دستگاه ها، سازمان ها و نهادهای حامی پژوهش و صندوق های مرتبط با پژوهش های علمی به ویژه تکمیل پژوهش های شاخص آن ها؛
8- برقراری تعاملات و همکاری های بین المللی به منظور حمایت، تقویت و توسعه پژوهش ذیل سند جامع روابط علمی بین المللی جمهوری اسلامی ایران.
ماده 6- منابع
منابع بنیاد عبارتند از: کمک های سالیانه دولت و وجوه اداره شده، کمک های دستگاه های دولتی و غیردولتی، کمک های مردمی، موقوفات، درآمدهای اختصاصی، تسهیلات سیستم بانکی، درآمدهای حاصل از سرمایه گذاری وجوه مازاد بنیاد که در چارچوب قوانین و مقررات کشور تحصیل میشود.
ماده 7- ارکان
بنیاد دارای ارکان زیر است:
الف: هیات امنا؛
ب: شورای علمی؛
ج: رئیس بنیاد.
ماده 8- ترکیب هیات امنا
1- معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور (رئیس هیات امنا)؛
2- دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یا نماینده تام الاختیار وی؛
3- رئیس سازمان برنامه وبودجه کشور یا معاون ذی ربط؛
4- وزیر علوم، تحقیقات و فناوری یا معاون ذی ربط؛
5- وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا معاون ذی ربط؛
6- رئیس فرهنگستان علوم یا نماینده تام الاختیار وی؛
7- دو نفر از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی با تصویب این شورا؛
8- مدیر حوزه های علمیه کشور یا نماینده تام الاختیار وی؛
9- رئیس دانشگاه آزاد اسلامی یا معاون ذی ربط؛
10- یک نفر از اساتید برجسته دانشگاهی کشور و یک نفر از اساتید و پژوهشگران برجسته حوزوی با حکم رئیس هیات امنا؛
11- رئیس بنیاد: عضو و دبیر هیات امنا؛
تبصره - احکام اعضای مندرج در بند 7 برای مدت دو سال بوده و انتخاب مجدد آنها برای حداکثر دو دوره دیگر؛ بلامانع است.
ماده 9- جلسات هیات امنا
جلسات هیات امنا به دو صورت عادی و فوق العاده تشکیل میگردد و جلسات عادی حداقل سالی یکبار بنا به دعوت رئیس بنیاد تشکیل میشود. جلسات فوق العاده در صورت لزوم با تایید رئیس هیات امنا تشکیل خواهد شد. جلسات هیات امنا چه به صورت عادی و چه به صورت فوق العاده با حضور دو سوم اعضاء رسمیت می یابد و تصمیمات اتخاذ شده با رای موافق اکثریت نسبی اعضای حاضر در جلسه؛ معتبر است.
ماده 10- وظایف هیات امنا
1- تعیین سیاست ها و خط مشی های کلی مربوط به فعالیت بنیاد در چارچوب اسناد بالادستی علم و فناوری به ویژه نقشه جامع علمی کشور؛
2- پیشنهاد تغییر در اساسنامه و ارائه آن به شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تصویب؛
3- تصویب سهم پژوهش های بنیادی، پایه و کاربردی با تاکید بر پژوهش های بنیادی و پایه در دوره های 4ساله در چارچوب سیاست های مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی؛
4- بررسی و اتخاذ تصمیم در مورد پیشنهادهای رئیس بنیاد و یا پیشنهادهای ارائه شده توسط حداقل 5 نفر از اعضای هیات امنا؛
5- تعیین وظایف و انتخاب اعضای کمیسیون دائمی هیات امنا به پیشنهاد رئیس بنیاد؛
6- تصویب آیین نامه های حمایت ها و سایر فعالیت ها های بنیاد؛
7- نظارت بر حسن اجرای وظایف و ارزیابی فعالیت های بنیاد؛
8- تعیین حسابرس و تصویب بودجه و صورت های مالی سالیانه بنیاد؛
9- تصویب نمودار سازمانی و آیین نامه های اداری، استخدامی، تشکیلاتی و حقوق و دستمزد؛
10- تعیین حق مدیریت رئیس و سایر مدیران بنیاد؛
11- تعیین بیشینه مجاز سرمایه گذاری سالانه بنیاد،
تبصره - کمیسیون دائمی هیات امنا متشکل از رئیس صندوق و 4 نفر از اعضای هیات امنا است. هیات امنا میتواند بخشی از وظایف خود را به کمیسیون دائمی هیات امنا تفویض نماید. آییننامه طرز تشکیل و شرح وظایف این کمیسیون؛ توسط هیات امنا به تصویب خواهد رسید.
ماده 11- رئیس
رئیس بنیاد؛ بالاترین مقام اجرایی بنیاد است که با پیشنهاد معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور و تصویب هیات امنا و با حکم رئیس هیات امنا برای مدت 4 سال منصوب میشود.
تبصره - برکناری رئیس بنیاد در اختیار رئیس هیات امنا است.
ماده 12- وظایف رئیس
1- اجرای مصوبات هیات امنا؛
2- برگزاری جلسات و اداره کمیسیون دائمی هیات امنا؛
3- اداره و هدایت امور اجرایی بنیاد در چارچوب اساسنامه و ضوابط و مقررات مصوب هیات امنا؛
4- به کارگیری و برکناری نیروهای بنیاد، تعیین حقوق و دستمزد آنان در چارچوب قوانین و مقررات و آییننامه های مصوب هیات امنا؛
5- پیشنهاد اصلاح و یا تغییر در مواد اساسنامه به هیات امنا برای تایید و ارائه آن به شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تصویب؛
6- تدوین آییننامه های موردنیاز بنیاد برای تصویب در هیات امنا؛
7- تدوین شیوهنامه های مورد نیاز بنیاد برای تصویب در شورای علمی؛
8- حفظ و حراست اموال و دارایی های منقول و غیرمنقول بنیاد؛
9- نمایندگی بنیاد در برابر کلیه مراجع اداری و قضایی و اشخاص ثالث با حق توکیل به غیر برای استیفاء حقوق بنیاد در حد مقررات؛
10- تهیه گزارش عملکرد سالانه بنیاد و ارائه آن به هیات امنا برای بررسی و تصویب؛
تبصره - کلیه اسناد مالی و اوراق بهادار با امضا رئیس بنیاد یا مقام تفویض گیرنده و مدیرکل امور مالی معتبر است.
ماده 13- ترکیب شورای علمی
اعضای شورای علمی بنیاد از بین دانشمندان و پژوهشگران برجسته کشور در رشته های مختلف علمی که دارای سوابق درخشان علمی از قبیل برخورداری از آثار علمی ممتاز ملی و بین المللی، اجرای پروژه های پژوهشی هدف مند، آشنا با علوم و فناوری های روز جهان، سابقه مدیریت پژوهش و آشنا با نیازهای پژوهشی علم و فناوری کشور باشند، توسط رئیس بنیاد معرفی و پس از تصویب در کمیسیون دائمی هیات امنا، با حکم رئیس هیات امنا به مدت 3 سال منصوب میشوند.
تبصره 1- تعداد اعضای شورای علمی با احتساب رئیس بنیاد 9 نفر است و جلسات آن با حضور بیش از نیمی از اعضا رسمیت می یابد.
تبصره 2- انتخاب اعضای شورای علمی برای دو دوره متوالی بلامانع است.
تبصره 3- ریاست شورای علمی برعهده رئیس بنیاد است.
ماده 14- وظایف شورای علمی
1- تعیین اولویت ها و تصویب شیوهنامه ها و ضوابط لازم برای تحقق اهداف بنیاد؛
2- تایید صلاحیت اشخاص حقیقی و حقوقی برای بهره مندشدن از حمایت های بنیاد؛
3- تعیین میزان حمایت ها با توجه به سیاست ها و خط مشی های تعیین شده توسط هیات امنا؛
4- تعیین کارگروه های تخصصی برای ارزیابی برنامه ها و طرح های پیشنهادی مصوب و نظارت بر عملکرد این کارگروه ها؛
5- تصویب سایر معیارها و ارزیابی های متناظر که از سوی هیات امنا به شورای علمی ارجاع داده میشود؛
ماده 15- فعالیت های مالی، اداری و استخدامی
بنیاد از نظر فعالیت های مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی؛ مشمول مفاد ماده (1) قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، تبصره های ذیل آن و تغییرات و اصلاحات بعدی است و بر اساس آییننامه های مصوب هیات امنا عمل خواهد کرد. کلیه پرداخت های دولت و سایر دستگاه ها به بنیاد؛ کمک تلقی میشود و مانده آن قابل انتقال به سال بعد خواهد بود.
ماده 16- تغییر یا اصلاح اساسنامه
انحلال، ادغام و هر گونه تغییر یا اصلاح در اساسنامه بنیاد تنها از طریق یکی از راهکارهای ذیل انجام میشود:
1- بنا به پیشنهاد هیات امنا و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی؛
2- بنا به پیشنهاد و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی؛
ماده 17: این اساسنامه مشتمل بر یک مقدمه، 17 ماده و 7 تبصره در جلسه 894 مورخ 1402/10/26 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ؛ لازم الاجراست.
سید ابراهیم رئیسی
رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی