شماره دادنامه: 140431390003157720
تاریخ دادنامه: 1404/12/05
شماره پرونده: 0401108
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای شهرام اوسطی
طرف شکایت: سازمان حفاظت محیط زیست
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید (موضوع تصویب نامه شماره 131333/ت 54582 ه مورخ 1398/10/14 هیات وزیران)
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید (موضوع تصویب نامه شماره 131333/ت 54582 ه مورخ 1398/10/14 هیات وزیران) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" به استحضار می رساند مطابق ماده 10 قانون شکار و صید مصوّب 1346 با اصلاحات و الحاقات بعدی، حمل، عرضه، فروش و صدور جانوران وحشی زنده یا کشته و اجزای آنها بدون کسب پروانه و یا مجوّز از سازمان، جُرم‌انگاری شده و برای مرتکبین آن اعمال مجازات تعیین شده است.
مطابق ماده 28 همان قانون، آیین‌نامه اجرایی توسط سازمان تهیه و به تصویب هیات وزیران رسیده است.
در تاریخ 1398/10/14 آیین‌نامه اجرایی به تصویب هیات دولت رسیده و برای اجرا طی نامه شماره 131333/ت 54582 ه ابلاغ گردیده است.
براساس ماده 8 آیین‌نامه مذکور، در خرید و فروش، آکنده سازی (تاکسیدرمی) عرضه و نگهداری و حمل و صادرات مجدّد کلّیه جانوران وحشی (اعم از بومی و غیربومی) زنده و کشته و اجزای آنها و جانوران وحشی آکنده سازی (تاکسیدرمی) شده بدون تحصیل پروانه از سازمان ممنوع است و متخلّفین علاوه بر جبران ضرر و زیان وارد شده مشمول مجازات های موضوع ماده 10 قانون شکار و صید مصوّب 1346 با اصلاحات بعدی آن می‌باشند.
با عنایت به صراحت ماده 10 قانون شکار و صید، قانونگذار هیچ گونه حکمی در خصوص عنوان «نگهداری» مقرّر ننموده است.
همچنین در بند (پ) ماده 28 قانون مذکور اعلام شده است که «تعیین مقرّرات منع یا محدودیت خرید و فروش و عرضه و نگهداری جانوران وحشی و. .. در حدود قوانین کشور؛ که به هیچ وجه شامل نگهداری تروفی های (تاکسیدرمی) که به هر طریق کشته شده اند نبوده و مهمتر از آن این که جُرم انگاری با تعیین مجازات برای نگهداری نمونه های تاکسیدرمی شده که منظور نظر قانونگذار نبوده و درج آن در آیین‌نامه خارج از حود اختیارات مرجع تصویب کننده و مغایر اصل قانونی بودن جرایم و مجازات اسلامی و اصول 36، 57، 71، 73، 85، 138 و 170 قانون اساسی و ماده 2 قانون مجازات اسلامی است. "
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید- مصوّب 1398/10/08
هیات وزیران در جلسه 1398/10/08 به پیشنهاد شماره 20451-1 مورخ 1396/05/16 سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد ماده (28) قانون شکار و صید- مصوّب 1346 و اصلاحات بعدی آن، آیین‌نامه اجرایی قانون یادشده را به شرح زیر تصویب کرد:
آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید- مصوّب 1398/10/08 با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 1-. .................
ماده 8- خرید و فروش، آکنده سازی (تاکسیدرمی)، عرضه، نگهداری، حمل، صادرات، واردات و صادرات مجدّد کلّیه جانوران وحشی (اعم از بومی و غیربومی) زنده و کشته و اجزای آنها و جانوران وحشی آکنده سازی (تاکسیدرمی) شده بدون تحصیل پروانه از سازمان ممنوع است و متخلّفین علاوه بر جبران ضرر و زیان وارده مشمول مجازات های موضوع ماده (10) قانون شکار و صید - مصوّب 1346- با اصلاحات بعدی آن می‌شوند.
.........................
ماده 22- آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید موضوع تصویب نامه شماره 7/7640 مورخ 1346/10/13 و اصلاحات بعدی آن لغو می‌شود.- معاون اول رییس جمهور"
در پاسخ به شکایت مذکور، سازمان حفاظت محیط زیست به موجب لایحه شماره 1404220798925128 مورخ 1404/10/29 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است:
" شاکی با استناد به ماده 10 قانون شکار و صید، مدّعی شده است که قانونگذار حکمی در خصوص نگهداری جانوران وحشی مقرّر ننموده است. لکن آیین‌نامه اجرایی با تصویب هیات وزیران وضع گردیده و این سازمان صرفاً نقش پیشنهاد دهنده داشته و ایرادی متوجه آن نیست.
صرف نظر از ایراد شکلی، در ماهیت نیز وفق بند (ج) از ماده 10 قانون شکار و صید، حمل، عرضه، فروش و صدور جانوران وحشی زنده یا کشته و اجزای آنها بدون اخذ مجوّز از سازمان جُرم انگاری شده و با توجه به ارتباط این اعمال با نگهداری، تحقّق آنها بدون نگهداری ممکن نبوده و عملاً نگهداری این حیوانات مشمول ممنوعیت قانونی است.
همچنین وفق ماده (یک) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، این سازمان متولّی کلّیه امور مربوط به جانوران وحشی و آبزیان آبهای داخلی است و به صراحت ماده 8 از قانون مذکور، مبادرت به هرگونه شکار و صید، پرورش و تکثیر و نگهداری و خرید و فروش جانوران وحشی و اجزای آنها مستلزم تحصیل پروانه یا اجازه از سازمان می‌باشد.
علاوه براین؛ مواد 11 تا 13 قانون شکار و صید، اقدام به شکار، صید جانوران وحشی اعم از عادی و حفاظت شده و حمایت شده و در معرض خطر انقراض را به تناسب رده حفاظتی و همچنین حمل، عرضه، فروش و صید جانوران وحشی زنده یا کشته و اجزای آنها را بدون کسب پروانه یا مجوّز از سازمان جُرم انگاری نموده است.
علی هذا با عنایت به مراتب فوق، به منظور حفظ ذخایر ژنتیکی کشور و جلوگیری از توسعه و رواج نگهداری غیرقانونی جانوران وحشی و اجزای آنها رسیدگی به موضوع و رد شکایت مطروحه مورد استدعاست."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/12/05 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
مستنبط از اصول مختلف قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از جمله بند 14 اصل سوم و اصول بیست و دوم، سی و ششم و یکصد و نهم و مواد 2 و 10 قانون مجازات اسلامی مصوّب سال 1392 و اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها، جُرم انگاری و تعریف و تعیین مجازات در صلاحیت قانونگذار و یا موکول به اذن وی است و با توجه به این که هیات وزیران خارج از صلاحیت های مقرّر براساس ماده 8 آیین‌نامه مورد اعتراض به جُرم انگاری و تعیین مجازات مبادرت نموده، لذا ماده 8 آیین‌نامه اجرایی قانون شکار و صید موضوع تصویب نامه شماره 131333/ت54852ه مورخ 1398/10/14 هیات وزیران خارج از حدود صلاحیت مرجع وضع آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/02/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /
احمدرضا عابدی
رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری