هیات وزیران در جلسه 1403/04/20 به پیشنهاد شماره 1402/100/1889 مورخ 1402/02/06 سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آییننامه مشارکت در حفظ محیط زیست طبیعی و رونق کسب و کار محیط زیستی را به شرح زیر تصویب کرد:
ماده 1- در این آییننامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
1 - سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست.
2 - مناطق چهارگانه: پارک های ملی، آثار طبیعی، پناهگاه های حیات وحش و مناطق حفاظت شده.
3 - شورای عالی: شورای عالی حفاظت محیط زیست.
4 - مشارکت: رابطه قراردادی سازمان با اشخاص حقیقی و حقوقی با هدف حفاظت و احیای تمام یا بخشی از حیات وحش و اجزای آنها با اتکا به تخصص و سرمایه گذاری شخص طرف مشارکت، بابت اجرای برنامه های حفاظتی و پژوهشی، تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی به ازای اجازه استفاده از امکانات، تاسیسات و مستحدثات در صورت مجوز قانونی و طبیعت گردی با مجوز وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و بهره برداری پایدار از حیات وحش در چهارچوب ضوابط دستگاه اجازه دهنده.
5 - تنوع زیستی: اقسام زندگی در سه سطح ژن، گونه و زیست بوم (اکوسیستم).
6 - بهره برداری پایدار و خردمندانه: استفاده از اجزای تنوع زیستی (نظیر طبیعت گردی (با مجوز وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری)، حیات وحش نگری، عکاسی و فیلم برداری حیات وحش، شکار و صید) به نحوی که منجر به کاهش تنوع زیستی در طولانی مدت نشده و ظرفیت آن برای رفع نیازهای انسان حفظ شود.
ماده 2- سازمان میتواند نگهداری و اداره موزه های تاریخ طبیعی و آثار طبیعی ملی را با رویکرد مشارکت با بخش غیردولتی انجام دهد. شرایط، نحوه حمایت، نظارت و ارزیابی فعالیت ها و رسیدگی به نقض تعهدات طرف مشارکت به موجب شیوهنامه ای خواهد بود که در چهارچوب قوانین ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این آییننامه توسط سازمان تهیه و به تصویب هیات وزیران میرسد.
تبصره - سازمان موظف است هرساله وجوه حاصل از اجرای ماده واحده قانون اخذ ورودیه از بازدیدکنندگان پارک ها و موزه های تاریخ طبیعی مصوب 1367 که در لایحه بودجه هر سال پیش بینی میشود را به منظور اجرای طرح مشارکتی در اختیار طرف مشارکت قرار دهد تا در قالب تبصره (4) ماده واحده قانون یادشده، برای تامین نیازهای تجهیزاتی و تدارکاتی امور حفاظتی هزینه نماید.
ماده 3- به منظور اجرای برنامه های حفاظت حیات وحش، سازمان میتواند در ازای مشارکت متقاضیان در اجرای برنامه های حفاظتی و تامین امکانات و تجهیزات مربوط که منجر به بهبود و افزایش جمعیت حیات وحش گردد، امتیاز بهره برداری پایدار و خردمندانه از جانوران وحشی را برای طرف مشارکت منظور نماید. نحوه مشارکت در قالب توافق نامه یا تفاهم نامه و ضوابط مربوط به آن، در چهارچوب دستورالعملی که ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آییننامه توسط سازمان ابلاغ میشود، تعیین میگردد.
تبصره - در خصوص پروانه های شکار و صید، طرف مشارکت میتواند پس از پرداخت حقوق دولت نسبت به بازاریابی و فروش سهمیه های تعیین شده مطابق تقاضا و قیمت بازار اقدام نماید.
ماده 4 - سازمان میتواند با استفاده از ظرفیت مراکز تکثیر در شرایط نیمه اسارت با رعایت کلیه اصول حفظ سلامت و خلوص ژنی به منظور احیا و بازسازی جمعیت های حیات وحش در طبیعت، از مشارکت اشخاص حقیقی یا حقوقی برای تکثیر گونه های در خطر انقراض یا حمایت و حفاظت شده استفاده نماید. در این صورت، طرف مشارکت اجازه برداشت معادل حداکثر سی درصد (30 %) جمعیت موالید را در قالب صادرات یا فروش مولد یا شکار قانونی موالید رهاسازی شده با اخذ مجوزهای لازم از سازمان و بدون پرداخت وجه خواهد داشت.
تبصره - چنانچه عرصه مورد پیشنهاد طرف مشارکت از اراضی ملی باشد، طرف مشارکت موظف به اخذ مجوزهای لازم از سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور میباشد.
ماده 5 - سازمان میتواند مجوز استفاده از حیات وحش و نمادهای ترویجی سازمان در تبلیغات انواع محصولات (اعم از کالا و خدمات) طرف مشارکت یا تبلیغ محصولات در مناطق تحت مدیریت، موزه ها، نمایشگاه ها و همایش های محیط زیست به عنوان آورده خود در قرارداد مشارکت در ازای حفاظت از حیات وحش یا بیمه حیات وحش در برابر خسارات آنان به افراد و دارایی و منافع ایشان لحاظ کند. شیوهنامه اجرایی این ماده ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آییننامه توسط سازمان تصویب و ابلاغ میشود.
ماده 6 - سازمان میتواند انجام پایش های محیط زیستی، مدیریت (نگهداری) فضاهای آزمایشگاهی و نیز مستثنیات تملک شده توسط سازمان، اجرای طرح های شناسنامه دار کردن جانوران وحشی زنده در اسارت و نمونه های آکنده سازی شده (تاکسیدرمی) و اجزای جانوران وحشی که فهرست آنها توسط سازمان تعیین و اعلام میگردد و همچنین آموزش شکارچیان را در قالب قراردادهای مشارکت در بهره برداری و یا خرید خدمات و یا سایر روش های قانونی به اشخاص حقیقی یا حقوقی واگذار نماید. شیوهنامه اجرایی این ماده ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آییننامه توسط سازمان تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
تبصره - دارندگان جانوران وحشی زنده در اسارت و نمونه های آکنده سازی شده (تاکسیدرمی) و اجزای جانوران وحشی که تا زمان ابلاغ این آییننامه فاقد مجوزهای لازم باشند، میتوانند از طریق یک نوبت فراخوان عمومی اعلامی از سوی سازمان، در موعد مقرر در فراخوان، ضمن خوداظهاری، جهت اخذ شناسنامه و شناسه گذاری اقدام نمایند.
ماده 7 - همیاری و اقدامات اجرایی داوطلبانه برای حمایت از جانوران وحشی و حفاظت از زیستگاه ها توسط کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی پس از هماهنگی و کسب اجازه از سازمان با رعایت حقوق قانونی و عرفی ذی نفعان امکان پذیر است. دستورالعمل همیاری و نحوه ارائه خدمات و اقدامات داوطلبانه توسط سازمان تدوین و ابلاغ میشود.
ماده 8 - سازمان میتواند در راستای انجام وظیفه حفاظت از جانوران وحشی در معرض خطر انقراض و حمایت و حفاظت شده از مشارکت اشخاص حقیقی یا حقوقی در ازای بهره برداری پایدار و خردمندانه از گونه های یادشده با رعایت حقوق قانونی و عرفی ذی نفعان استفاده نماید.
ماده 9 - سازمان میتواند از مشارکت اشخاص حقیقی یا حقوقی برای حفاظت، احیا و بهره برداری پایدار و خردمندانه از گونه های گیاهی بومی (اندمیک) و در معرض تهدید در مناطق تحت مدیریت سازمان برای کمک به حفاظت و بهبود وضعیت پوشش گیاهی استفاده نماید. مناطق و رویشگاه های نیازمند مشارکت توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور شناسایی و به سازمان معرفی میگردد.
ماده 10 - ضوابط مربوط به حفاظت و نگهداری از جانوران وحشی در عرصه های خارج از مناطق تحت مدیریت سازمان که در اختیار سایر دستگاه های دولتی، نهادها و سازمان های نظامی، انتظامی و امنیتی قرار دارند، به نحوی که نافی حقوق دستگاه های اجرایی نباشند، توسط سازمان، تدوین و جهت اجرا به دستگاه های مذکور ابلاغ میشود و کلیه دستگاه ها مکلف به اجرای آن هستند. نظارت بر روند اجرای ضوابط ابلاغی برعهده سازمان است.
ماده 11 - کسب و کارهای محیط زیستی یا مشارکت در حفاظت محیط زیست طبیعی موضوع این آییننامه، در زمره فعالیت هایی قرار می گیرند که مشمول دریافت تسهیلات و مشوق های توسعه اشتغال و کسب و کار بوده و وزارتخانه های جهاد کشاورزی، امور اقتصادی و دارایی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی و میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و سایر مراجع مربوط میتوانند برای اعطای تسهیلات نسبت به معرفی به بانک عامل اقدام نمایند.
ماده 12 - اجرای این آییننامه نافی حقوق زارعین، کشاورزان و معدن کاران نسبت به حقوق مالکانه خود و نیز دامداران نسبت به حقّ چرا و پروانه چرا یا طرح های مرتع داری نبوده و رعایت قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع مصوب 1346 و آییننامه های مربوط به آن الزامی است.
معاون اول رئیس جمهور - محمد مخبر