فصل اول - کلیات
ماده 1- کلیه اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش باید طبق اصول متری (SI) تهیه شود. تعاریف، مضارب و کسور یکاهای اندازه گیری سیستم بین المللی یکاها (SI) در استاندارد ملی شماره 746 تحت عنوان «دستگاه رسمی یکاهای اندازه گیری کشور ایران» مندرج است.
به کاربردن اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش مغایر با اصول مزبور غیرقانونی میباشد.
ماده 2- وزارتخانه ها و موسسات دولتی و خصوصی و کلیه مبادله کنندگان کالا و عرضه کنندگان خدمات مکلفند در قراردادها، معاملات، تبلیغات، انتشارات و کلیه اعمال حقوقی و تجاری و صورت حساب های تحویل و تحول کالا، برچسب ها و سایر اسناد و مدارک مربوطه منحصراً یکاهای رسمی را به کار برند.
ماده 3- کلیه اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش مشمول استاندارد اجباری که در داد و ستد و ارائه خدمات عمومی به کار می رود باید دارای علامت مخصوص اوزان و مقیاس ها باشد.
ماده 4- نقش علامت استاندارد بر روی اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش نشانه انطباق ویژگی های فرآورده با استاندارد ملی مربوطه است و دارا بوده علامت مخصوص اوزان و مقیاس ها نشانه تایید صحت و دقت اوزان و وسایل سنجش در محدوده تعیین شده در استانداردهای ملی مربوطه میباشد.
فصل دوم - تهیه اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش مورد استفاده در داد و سند عمومی
ماده 5- به موجب بند یک از ماده 3 و با توجه به ماده 8 از قانون اصلاح قوانین و مقررات موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، که از این پس در این تصویبنامه موسسه نامیده میشود، تنها مرجع رسمی تعیین، تدوین و نشر استانداردهای ملی اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش در کشور میباشد.
ماده 6- اشخاص حقیقی باید با اخذ پروانه کاربرد علامت استاندارد از موسسه، اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش را مطابق با استانداردهای ملی مربوطه تهیه نمایند.
ماده 7- کلیه سازندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش بایستی نمونه فرآورده های خود را که طبق استاندارد ملی مربوطه تهیه کرده اند به موسسه ارائه نمایند تا مورد آزمایش و بررسی قرار گیرد و در صورت تطبیق مشخصات آنها با استاندارد ملی مربوطه پروانه استفاده از علامت استاندارد صادر میگردد.
ماده 8- سازندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش بایستی هر یک دارای علامت ثبت شده مخصوص به خود بوده و آن را روی کلیه فرآورده های خود نقش نمایند.
ماده 9- واردات اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش موکول به تطبیق مشخصات آنها با استاندارد ملی مربوطه به تشخیص موسسه استاندارد و کسب مجوزهای لازم در این زمینه از موسسه و سایر مراجع ذیربط حسب ضوابط و مقررات مربوطه خواهد بود.
ماده 10- اشخاص حقیقی و حقوقی که مایلند به امر تعمیر، تنظیم و یا نصب باسکول های ثابت همکف و سایر وسایل سنجش بپردازند، قبلاً باید مجوز لازم را از موسسه کسب نمایند و پس از انجام هر گونه تعمیر، تنظیم و یا نصب مکلف اند موسسه را جهت بازدید و آزمایش و علامت گذاری آن مطلع نمایند و هزینه های مربوطه را بر اساس تعرفه های مصوب پرداخت نمایند.
فصل سوم - نمونه های قانونی (برسنج ها) و محل نگهداری آنها
ماده 11- نمونه های قانونی، عبارت از وزنه و هر وسیله سنجش رسمی است که برای مقایسه، تنظیم و تصحیح سایر اوزان و وسایل سنجش به کار برده میشود و شامل بر سنجش های ملی یا اولویه، بر سنج های مرجع یا ثانویه و بر سنج های کار میباشد.
تبصره 1- موسسه بر سنج های ملی یا اولیه را در آزمایشگاه های اندازه شناسی خود نگهداری می کند که به موجب تبصره 4 از ماده 3 قانون اصلاح قوانین و مقررات موسسه، این آزمایشگاه ها به عنوان آزمایشگاه های مرجع در کشور شناخته میشود.
تبصره 2- برسنج های مرجع دیگر سازمان ها برحسب درخواست آنها در آزمایشگاه های اندازه شناسی موسسه استاندارد کنترل و کالیبره خواهد شد.
فصل چهارم - آزمایش اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش
الف - آزمایش اولیه
ماده 12- کلیه اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش نو و تعمیر شده مشمول مقررات استاندارد اجباری، پس از آزمایش اولیه و علامت گذاری توسط موسسه استاندارد و یا آزمایشگاه های تایید شده از طرف موسسه میتواند در معرض فروش و نمایش واقع شده و یا مورد استفاده قرار گیرد.
ماده 13- آزمایش اولیه و علامت گذاری اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش ساخت داخل کشور و یا وارداتی، بسته به مورد میتواند در آزمایشگاه های موسسه، یا در کارگاه های سازندگان و یا در محل نصب آنها انجام شود.
تبصره - در صورتی که بنا به تقاضای سازنده و یا وارد کننده و یا با توجه به نوع وسیله سنجش، آزمایش اولیه در خارج از آزمایشگاه های موسسه استاندارد انجام شود، علاوه بر هزینه آزمایش، پرداخت هزینه سفر و فوق العاده روزنامه کارشناسان اعزامی نیز براساس آییننامه های مربوطه به عهده متقاضی خواهد بود.
ب - آزمایش دوره ای
ماده 14- کلیه اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش مشمول استاندارد اجباری در سراسر کشور که دستگاه های دولتی و یا غیردولتی و کارخانجات و سایر مراکز تجاری مورد استفاده عامه قرار میگیرد، به استثنای آنهایی که برای فروش عرضه شده و یا برای مصارف شخصی به کار می رود، بایستی در فواصل زمانی معینی مورد آزمایش و یا کالیبره کردن واقع شوند که این آزمایش «آزمایش دوره ای» نامیده میشود.
تبصره - آزمایش و یا کالیبره کردن دوره ای مربوط به اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش بر اساس روش های مندرج در استانداردهای ملی مربوطه انجام میشود.
ماده 15- آزمایش دوره ای در هر سال یک بار در سراسر کشور انجام میگیرد ولی در بعضی از موارد نسبت به وضعیت وسایل سنجش ممکن است در هر دو سال یک بار و یا با قاصله زمانی بیشتری طبق نظر موسسه استاندارد انجام گیرد.
تبصره - آزمایش دوره ای اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش در برخی از موارد خاص و با توجه به نوع وسیله سنجش ممکن است در فواصل زمانی کمتر از یک سال نیز به طور متناوب انجام شود.
ماده 16- موسسه استاندارد باید تاریخ اجرای آزمایش دوره ای را در هر محل قبلاً به طریق مقتضی به اطلاع عامله رسانیده و برای تسهیل در کار با سازمان های ذیربط در هر محل هماهنگی های لازم را به عمل آورد.
ماده 17- آزمایشگاه هایی که تاییدیه لازم را از موسسه دریافت کرده باشند میتوانند در زمینه کالیبره کردن وسایل سنجش، کنترل کیفیت و علامت گذاری اوزان و مقیاس ها در محدوده فعالیت های تعیین شده و دقت های ذکر شده در پروانه تاییدیه آزمایشگاه اقدام نمایند.
ماده 18- هزینه کارمزد خدماتی موسسه و حق آزمایش اولیه طبق تعرفه های مصوب از تولیدکنندگان و واردکنندگان و دارندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش دریافت میشود.
ماده 19- در آزمایش دوره ای، اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش که فاقد علامت آزمایش اولیه باشند غیرقانونی محسوب شده و به نفع موسسه ضبط میگردد. در مورد اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش که دارای علامت آزمایش اولیه باشند ولی دقت و صحت کار آنها با استانداردهای ملی مربوطه مطابقت نداشته و قابل اصلاح نیز نباشد، این گونه وسایل نیز به نفع موسسه استاندارد ضبط میگردد. در صورتی که این وسایل قابل اصلاح باشند مهلت لازم به دارندگان این گونه وسایل داده میشود تا نسبت به تعمیر و تنظیم و کالیبره کردن آنها اقدام و برای آزمایش مجدد به موسسه استاندارد ارائه نمایند، بدیهی است پس از انقضای مهلت مقرر و عدم اصلاح آنها، این گونه وسایل غیرقانونی تلقی شده و مطابق مقررات با آنها عمل خواهد شد.
فصل پنجم - علامت گذاری
ماده 20- کلیه اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش که در آزمایش اولیه یا دوره ای با استانداردهای ملی مربوطه مطابقت داشته باشد و صحت کار آنها مورد تصدیق واقع شود، بایستی با علامت مخصوص اوزان و مقیاس ها پلمپ شده و یا انگ زده شود.
ماده 21- هزینه آزمایش و علامت گذاری اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش اعم از آزمایش اولیه و یا دوره ای براساس تعرفه مصوب از صاحبان آنها دریافت خواهد شد.
فصل ششم - وظایف دارندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش
ماده 22- دارندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش مشمول مقررات استانداردهای اجباری اجازه نداند از اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش فاقد علامت آزمایش اولیه و یا دوره ای در داد و ستد و ارائه خدمات عمومی استفاده نمایند. در صورت مشاهده با متخلفین برابر ماده 10 از قانون اصلاح قوانین و مقررات موسسه برخورد خواهد شد.
ماده 23- کلیه دارندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش موظف اند اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش خود را مطابق با نوع کار و عملیات خود و با دقت های مورد نیاز برای آن کار تهیه نموده و آنها را طبق اصول فنی مربوط به کار برند.
ماده 24- دارندگان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش در موقع مراجعه بازرسان جهت انجام عملیات بازرسی و آزمایش های اولیه و یا دوره ای، بایستی هر گونه همکاری لازم را با آنها عمل آورند. در غیر این صورت برابر ماده 13 از قانون اصلاح قوانین و مقررات موسسه با آنها برخورد خواهد شد.
فصل هفتم - بازرسی و تنظیم صورت مجلس
ماده 25- بازرسان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش بایستی دارای کارت بازرسی و یا معرفی نامه از طرف موسسه باشند و هنگام بازرسی آن را ارائه دهند.
تبصره - بازرسان اوزان و مقیاس ها و میتوانند در صورت لزوم از همکاری مامورین انتظامی در کلیه مراحل استفاده نمایند.
ماده 26- در موقعی که بازرسان اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش مواردی را بر خلاف قوانین و مقررات این آییننامه مشاهده کردند بایستی صورت مجلسی را که شامل نام متخلف، موضوع تخلف و مشخصات دیگر باشد با امضای متخلف و در صورت استنکاف او با امضای یکی از مامورین انتظامی تنظیم و تسلیم موسسه نموده و اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش غیرقانونی و یا خارج از استاندارد را جمع آوری و توقیف نمایند.
تبصره - اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجش توقیف شده را می توان بلافاصله به موسسه حمل و یا آنها را سیم و سرب نموده و تا فراهم آوردن وسایل حمل، آنها را در حفاظت صاحبان آنها قرار داد. در مورد اخیر، صاحبان وسایل مکلف به حفاظت از کالاهای توقیف شده و سیم سرب آنها میباشند.
ماده 27- بازرسان مکلفند صورت مجلس تهیه شده را در اولین روز اداری بعد از توقیف به مسئول مستقیم خود تسلیم نمایند و مسئول مربوطه نیز موظف است صورت مجلس تنظیمی را به همراه اظهار نظر نظر دایر بر این که وسایل توقیف شده قابل اصلاح میباشد یا خیر و یا مورد استفاده دیگری دارد و با در نظر گرفتن سایر جنبه های فنی، حداکثر ظرف مدت ده روز از طریق دفتر حقوقی موسسه برای رسیدگی به مراجع قضایی صالحه ارسال نمایند.
فصل هشتم - متفرقه
ماده 28- اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجشی که مطابق استانداردهای ملی مربوطه ساخته شده ولی سایر مقررات این آییننامه درباره آنها اجرا نشده باشد (نظیر اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجشی که فاقد علامت آزمایش اولیه بوده و یا توسط سازندگان غیرمجاز ساخته شده باشد) غیرقانونی نامیده میشود.
ماده 29- اوزان و مقیاس ها و وسایل سنجشی را که مقررات قانونی و آییننامه های مربوطه در مورد آنها رعایت شده ولی نسبت به آنها طوری عمل شده باشد که برخی از ویژگی های آنها با استاندارد ملی مربوطه مغایرت داشته و در نتیجه استفاده حقیقی از آنها میسر نباشد (مثل این که وزن و یا اندازه آنها کمتر شده باشد) قلب و تقلبی محسوب میشوند.
ماده 30- این ضوابط اجرایی در 30 ماده و 7 تبصره در تاریخ 1375/7/4 به تصویب شورای عالی استاندارد رسید و از تاریخ تصویب لازم الاجرا میباشد.