تاریخ نظریه: 1405/05/28
شماره نظریه: 7/1405/249
شماره پرونده: 1405-192-249ح
استعلام:
به استحضار میرساند در مواردی ساخت و سازها و تغییر کاربری غیر مجاز به دلایل نامعلوم به مراجع قضایی اعلام نمیشود و پس از سپری شدن مدت سه سال و با هماهنگی برخی اشخاص و زمانی که مجازات مرتکبان مشمول مرور زمان شده است، اعلام جرم میشود؛ در این موارد صدور قرار موقوفی و مختومه کردن پرونده، زمینه سودجویی زمینخواران را بیشتر فراهم میآورد؛. بدین توضیح که اراضی تغییر کاربری یافتهای که دارای قرار موقوفی تعقیب میباشند، با قیمت بیشتری معامله میشوند. با توجه به توضیحات پیشگفته و نظر به اینکه در جرم تغییر کاربری غیر مجاز در صورت سپری شدن مدت سه سال از تاریخ ارتکاب جرم و صدور قرار موقوفی تعقیب اغلب وجه دیگر موضوع که اعاده به وضع سابق میباشد و مشمول مرور زمان نمیشود در احکام صادره مغفول میماند، خواهشمند است اعلام فرمایید: آیا صدور دستور اعاده به وضع سابق در صورت سپری شدن مدت سه سال از تاریخ ارتکاب جرم تغییر کاربری صرف نظر از صدور یا عدم صدور قرار موقوفی تعقیب مرتکب، منطبق با موازین قانونی است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، در تقسیمبندی مجازاتهای تعزیری به شرح ماده 19 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، مجازاتی با عنوان «قلع و قمع» وجود ندارد؛ بر این اساس، قلع و قمع بنا موضوع ماده 3 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی نیز ماهیت مجازات ندارد؛ بلکه ماهیت حقوقی دارد و تکلیف دادگاه رسیدگیکننده به بزه تغییر کاربری غیر مجاز است که در صورت احراز تحقق این بزه، حکم به قلع و قمع بنا به استناد ماده 3 اخیرالذکر صادر کند.
ثانیاً، صدور حکم به قلع و قمع بنا در بزه تغییر کاربری غیر مجاز موضوع ماده 3 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی، صرفاً در صورت احراز تحقق بزه و ضمن صدور حکم محکومیت مرتکب توسط مرجع قضایی امکانپذیر است؛ بنابراین، در مواردی که دادگاه حکم برائت متهم را صادر میکند یا به لحاظ شمول مرور زمان، مرتکب بزه مذکور قابل تعقیب نیست، صدور حکم به قلع و قمع بنا نیز منتفی است؛ اما چنانچه حکم محکومیت مرتکب این بزه صادر و قطعی شده و با سپری شدن مدت پنج سال از تاریخ قطعیت حکم به هر علتی اجرا نشده باشد، با توجه به بند «ث» ماده 107 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، مشمول مرور زمان است؛ اما قلع و قمع بنا که جزء لاینفک حکم کیفری است، از آنجا که ماهیت مجازات ندارد و امری حقوقی است، مشمول مرور زمان موضوع ماده 107 قانون اخیرالذکر نمیشود.