طرح حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ 1387/2/29 خود ضمن بررسی طرح استراتژیک حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال موارد زیر را مصوب نمود:
آزاد راه تهران شمال یکی از طرح های زیربنائی مهم کشور است که می‌تواند در توسعه منطقه تحت نفوذ خود تغییرات فضایی و مدیریتی شامل زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، گردشگری، کالبدی، حمل و نقلی و مدیریتی ایجاد نماید. این برنامه برای افق زمانی 15 ساله تا سال 1400 ه.ش تهیه شده است. بر اساس طرح برنامه ریزی استراتژیک حوزه نفوذ آزاد راه تهران شمال، راهبردهای تغییر و توسعه منطقه حوزه نفوذ با تکیه بر اصول توسعه پایدار و اهداف مشخصی شامل تعادل بخشی به آثار آزاد راه تهران - شمال در حوزه نفوذ، حفظ محیط زیست در سه محدوده البرز جنوبی، مرکزی و شمالی و مدیریت توسعه گردشگری و جلوگیری از ساخت وسازهای غیرمجاز در محدوده عنوان می کند.

1. حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال بر اساس مطالعات و تحلیل های صورت گرفته به مساحت تقریبی 577000 هکتار (پانصد و هفتاد و هفت هزار هکتار) است؛ که بر طبق جدول1-1 بخش ها و دهستان های مشخصی از دو استان مازندران و تهران را شامل می‌باشد (نقشه شماره 1). مختصات جغرافیایی نقاط اصلی محدوده حوزه نفوذ روی نقشه سند مشخص شده اند.
جدول 1-1: محدوده جغرافیایی حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال*

2. مبدل های رسمی آزادراه مطابق با نقشه های فنی آزادراه شامل چهار مبدل رس-می اول. مبدل کن - دوم. مبدل شهرستانک - سوم. مبدل مرزن آباد و کلاردشت - و چهارم. مبدل چالوس است.

3. محورهای عمده گردشگری در مسیر آزاد راه تهران - شمال شامل محور جاده ساحلی دشت نظیر و مرزنآباد - کلاردشت - شهرستانک و دیزین است.

4. سیاست های راهبردی حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال در پنج بخش اقتصادی و اجتماعی، زیست محیطی، ترافیک و حمل و نقل و گردشگری و مدیریتی به شرح زیر است:

1-4 راهبردهای اقتصادی و اجتماعی

1-1-4 تهیه طرح های گردشگری اشتغال زا و پایدار در حوزه های ارتباطی مبدلهای حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال و تاسیس واحدهای خدماتی و گردشگری متناسب با تقاضای گروه های مختلف درآمدی در چارچوب طرح های مذکور

2-1-4 ساماندهی اشتغال در نقاط سکونتگاهی، با پیش بینی توسعه بر اساس نرخ رشد طبیعی، که امکان جذب به سوی آزاد راه را دارند، به منظور کنترل ایجاد مشاغل غیررسمی در اطراف آزاد راه تهران - شمال و بالا بردن توان اقتصادی این مراکز جمعیتی برای کاهش تعرض به مسیر آزاد راه بایستی انجام گیرد. دستیابی به این مهم می‌تواند با حمایت و تقویت صنایع دستی؛ تبدیلی و کشاورزی مکانیزه صورت گیرد.

3-1-4 تقویت توان اقتصادی روستاییان از طریق حمایت از گردشگری روستائی در حوزه نفوذ و با تاکید بیشتر در حوزه مبدل های آزاد راه.

2-4 راهبردهای زیست محیطی
راهبردهای مرتبط با حفظ محیط زیست و دستیابی به اهداف توسعه پایدار به شرح زیر است:

1-2-4 راهبردهای عمومی
1-1-2-4 به منظور حفاظت از جنگل ها در حوزه البرز شمالی در مناطق مستعد جذب توریسم طبیعت گرد شناسائی و تبدیل به پارک جنگلی و ملی گردند.
2-1-2-4 مدیریت زیستگاه های محیط زیست با توجه به مسائل ایجاد شده در اثر اجرای آزادراه تهران - شمال بایستی مجدداً سازماندهی گردند.
3-1-2-4 نواحی با ارزش زیست محیطی و مناظر طبیعی در حوزه نفوذ با تاکید بر مناطق پیرامونی مبدل های آزاد راه تهران - شمال به دقت شناسائی و مورد برنامه ریزی قرار گیرند.
4-1-2-4 کاربری های آلوده کننده زیست محیطی به منظور کنترل و کاهش و رفع آلایندگی، انتقال و تجمیع گردند.
5-1-2-4 نیازهای انرژی ساکنین بومی به منظور جلوگیری از تخریب جنگل ها در حوزه نفوذ آزاد راه از طریق انرژی های فسیلی و سایر انرژی های پاک جایگزین گردد.
6-1-2-4 در رابطه با مسائل زیست محیطی حوزه نفوذ آزاد راه تهران- شمال، ضوابط و مقررات خاص با تایید سازمان حفاظت محیط زیست تدوین گردد.
7-1-2-4 منابع و مصارف آب در حوزه نفوذ می‌بایست تحت برنامه ای ویژه کنترل شود و ذخایر آبی حوزه نفوذ نباید در اثر مصرف بی رویه یا آلودگی منابع که به مصارف محیطی طبیعی، خانگی، صنعتی و تغذیه منابع لطمه وارد می سازد مورد تهدید قرار گیرد.
8-1-2-4 ارتقاء و انجام حفاظت های ویژه برای مناطق چهارگانه زیست محیطی (پناهگاه حیات وحش، شکار ممنوع، آثار طبیعی. ..) در حوزه های زیست محیطی البرز شمالی - میانی و جنوبی که در حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال قرار دارند با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست انجام گیرد.

2-4-4 راهبردهای بخشی مرتبط با حوزه های البرز شمالی - میانی و جنوبی
1-2-2-4 حوزه البرز جنوبی، به عنوان شکننده ترین حوزه زیست محیطی در محدوده نفوذ آزاد راه تهران - شمال مطرح می‌باشد و می‌بایست از نظر مدیریت و کنترل اراضی منابع طبیعی در اولویت اول باشد.
2-2-2-4 حوزه البرز شمالی، به لحاظ حفاظت از تخریب جنگل ها و اراضی ساحلی در اولویت دوم قرار دارد و می‌بایست در محدوده نفوذ آزاد راه تهران -شمال، از ساز و کارهای مدیریتی به منظور کنترل اراضی ساحلی و جنگلی بهره گرفته شود.
3-2-2-4 حوزه البرز میانی، به منظور حفظ حیات وحش و اکولوژی جانوری به عنوان اولویت سوم است و می‌بایست تحت مدیریت و کنترل زیست محیطی قرار گیرد.

3-2-4 راهبردهای زیست محیطی مرتبط با مبدلهای مهم مسیر آزاد راه تهران- شمال
1-3-2-4 در پهنه های مجاور مبدل چالوس می‌بایست کنترل و حفاظت با اولویت روی اکولوژی گیاهی و سپس خاک و قابلیت اراضی و در مرحله سوم اکولوژی جانوری به انجام برسد.
2-3-2-4 در پهنه های مجاور مبدل مرزن آباد و کلاردشت می‌بایست کنترل و حفاظت روی اکولوژی جانوری و سپس اکولوژی گیاهی و در مرحله سوم توسعه ساخت و ساز و نهایتاً خاک و قابلیت اراضی به انجام برسد.
3-3-2-4 در پهنه های مجاور مبدل های کن و شهرستانک می‌بایست کنترل و حفاظت روی اکولوژی جانوری و سپس اکولوژی گیاهی و در مرحله سوم خاک، قابلیت اراضی و نهایتاً توسعه ساخت و ساز به انجام برسد.

3-4 راهبردهای مرتبط با بخش گردشگری

1-3-4 به منظور استفاده بهینه از دسترسی آزاد راه به محور شهرستانک (البرز جنوبی) توسعه گردشگری مبتنی بر ورزشهای زمستانی به عنوان اولویت اول با رعایت اصول زیست محیطی به اجرا گذاشته شود و توسعه گردشگری مبتنی بر ورزش های ماجراجویانه نظیر صخره نوردی، قایقرانی آبهای خروشان، به عنوان اولویت دوم مطمح نظر قرار گیرد.

2-3-4 توسعه گردشگری مبتنی بر طبیعت گردی و ورزش های آبی با ایجاد جشنواره های فرهنگی، تاریخی در فصول کم گردشگر سال در حوزه گردشگری البرز شمالی

3-3-4 تنوع بخشی به واحدهای ارائه دهنده خدمات گردشگری به منظور ارائه خدمات به گروه های مختلف درآمدی.

4-3-4 تمرکز مکانی تاسیسات و تسهیلات در نواحی مناسب گردشگری در حیطه های مرتبط با مبدلها در حوزه نفوذ

5-3-4 پهنه بندی های مرتبط با هر یک از محورهای گردشگری در طول مسیر آزاد راه و در حیطه های مرتبط با مبدلها از نظر ادامه و نوع خدمات گردشگری و اختصاص امکانات و تجهیزات بایستی مورد برنامه ریزی و پهنه بندی با رعایت سلسله مراتب قرار گیرند.

6-3-4 شناسائی پتانسیلهای مناسب گردشگری در رابطه با محیط زیست و منابع طبیعی به نحوی که بتواند خدمات گردشگری مناسبی در حیطه های مرتبط با مبدلهای آزاد راه ارائه نماید.

7-3-4 محور ارتباطی شمشک - دیزین می‌تواند به عنوان یکی از محورهای مهم گردشگری تقویت گردد.

8-3-4 به منظور حفاظت از آثار تاریخی و انجام ملاحظات میراث تاریخی و فرهنگی کشورمی‌بایست در طرح های گردشگری در حوزه نفوذ مجوز لازم از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کسب گردد.

4-4 راهبردهای مرتبط با بخش ترافیک و حمل و نقل

1-4-4 به منظور حفظ سرعت و زمان آزاد راه و برای رسیدن به اهداف احداث آن در مسیرآزاد راه از ایجاد مبدلهای جدید، واحدهای خدماتی و ایجاد مشاغل غیر رسمی می‌بایست خودداری گردد و خدمات بین راهی نظیر تاسیسات راه دار خانه، امداد پلیس، مجتمع خدماتی و رفاهی در جوار مبدلها و خروجی های اصلی ایجاد گردد.

2-4-4 تاسیس پارکینگ و تلفن های یک سویه جهت دریافت خدمات امدادی به اتومبیلها ومسافران در مسیر آزاد راه.

3-4-4 گسترش و تجهیز امکانات حمل و نقل نظیر پایانه های سبک، مجتمعهای خدماتی رفاهی بین راهی متناسب با فعالیت های پیش بینی شده در حوزه نفوذ آزاد راه در ارتباط با مبدلها به منظور کاهش بار خدمات رسانی در مسیر آزاد راه.

4-4-4 ساماندهی مبنای ورودی و خروجی ابتدا و انتهای آزاد راه به عنوان یکی از اصلی ترین مراکز تجمع و بار ترافیکی

5-4-4 حفظ یکپارچگی دالان ترافیکی آزاد راه از طریق جلوگیری و کنترل، نظارت و مدیریت بر ایجاد آنتن های ارتباطی بومی به آزاد راه به منظور دستیابی به اهداف ایجاد آزاد راه و کاهش بار حوزه نفوذ.

6-4-4 تعیین سلسله مراتب مناسب دسترسی مراکز مولد و جاذب سفر در داخل حوزه نفوذ به مبدل های آزاد راه تعیین گردد.

7-4-4 استفاده از ابزار کنترلی تعیین عوارض، به منظور کنترل تحرک جمعیتی و ایجاد شهرک های خوابگاهی در حوزه نفوذ.

5-4 راهبردهای بخش مدیریت

1-5-4 توسعه ساخت و ساز ناشی از تحولات احداث آزاد راه تهران - شمال در حوزه نفوذ، باتاکید ویژه بر حوزه های ساحلی و جنگلی، می‌بایست تحت مدیریت و کنترل دستگاه های ذیربط قرار گیرد.

2-5-4 قیمت بازار زمین و مسکن از طریق ابزارهای کنترل بازار نظیر تعرفه آزاد راه، پروانه های ساختمانی، ممنوعیت تبدیل زمین های منابع طبیعی و کشاورزی به مسکونی و ساختمانی و سیاست گذاری برای صدور مجوزهای رسمی می‌بایست تحت نظارت و مدیریت قرار گیرد.

3-5-4 تبدیل اراضی کشاورزی، جنگلی و مرتعی به سایر کاربریها در حوزه نفوذ حریم آزادراه ممنوع است. مگر در مورد طرح های ملی و منطقه ای که باید با مجوز مراجع ذیربط قانونی انجام پذیرد. این کار مستلزم انجام مدیریت، هدایت و کنترل است.

4-5-4 مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه نفوذ، مشمول هیچ کاربری نخواهد بود مگر با مجوز سازمان حفاظت محیط زیست

5-5-4 آزاد راه صرفاً دارای مبدل های رسمی است که طبق نقشه و مقررات تعیین می‌گردد.
بنابراین هرگونه دسترسی غیر مجاز به آزاد راه که موجب کندی حرکت و خارج شدن آزاد راه از اهداف احداث آن می‌گردد، بدون کسب مجوز از مراجع مربوطه ممنوع است. روی این امرمی‌بایست مدیریت و کنترل صورت پذیرد.

6-5-4 هر نوع خدمات بین راهی می‌بایست به طور مجتمع و در جوار مبدلها و در محور های منتهی به مبدلهای رسمی صورت گیرد. همچنین روی اصل مجتمع بودن آن و همجواری در کنارمبدل های رسمی می‌بایست مدیریت و کنترل دقیق صورت گیرد.

8-5-4 توسعه شهرها و روستاهای موجود در محدوده ی حوزه نفوذ آزاد راه تهران- شمال تابع طرح های فضایی - کالبدی (طرح های جامع و هادی) است؛ لکن از آنجا که اسکان موقت ناشی از فعالیت گردشگری تمدید اصلی حوزه نفوذ به ویژه منطقه مرزن آباد و کلاردشت، دشت نظیر،کجور و محور شهر ستانک است، طرح های ویژه ساماندهی اسکان جمعیت موقت و گردشگری مستلزم مطالعه ای جداگانه در چارچوب طرح های مصوب فرادست خواهد بود.

9-5-4 با توجه به اینکه ایجاد اشتغال غیررسمی و ارائه انواع خدمات کوچک از نقاط جمعیتی حوزه نفوذ به جدار آزاد راه و ایستگاه ها متصور است و از آنجایی که این امر موجب کندی ترافیک می‌گردد و با اهداف احداث آزاد راه مغایر است می‌بایست از آن به شدت جلوگیری و اینگونه فعالیت ها به مجتمع های خدماتی در جوار مبدلهای رسمی هدایت شوند و این امر تحت مدیریت و کنترل قرار گیرد.

10 -5-4 به منظور مدیریت و هدایت و کنترل کلان مسائل حوزه نفوذ اعم از ساخت و ساز و کاربری زمین، محیط زیست و منابع طبیعی، دسترسی به آزاد راه، تمرکز خدمات بین راهی، گردشگری و قیمت زمین شورای عالی شهرسازی و معماری ایران پیشنهاد تاسیس «سازمان مدیریت حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال» را ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این طرح با همکاری دستگاه های ذیربط به هیات دولت ارائه می نماید.

11-5-4 اراضی واقع در حریم قانونی آزادراه تهران - شمال می‌بایست در اسرع وقت خریداری و تحت کنترل و مدیریت حوزه نفوذ آزاد راه قرار گیرد.

12-5-4 کنترل و مدیریت گسترش نقاط جمعیتی در حوزه نفوذ و یا احیانا در مسیر عبور آزادراه از طریق تدوین مقررات معماری و شهرسازی خاص در محدوده نفوذ آزاد راه تهران - شمال.

13-5-4 از آنجا که حریم ساحل دریای خزر مورد تعرض ساخت و سازهای شخصی، تعاونی و یا ارگان های دولتی و شرکت های خصوصی قرار گرفته و از زیبایی و جذابیتهای آن کاسته شده است، و با توجه به اینکه این منبع ملی متعلق به تمام ایرانیان است و نه افراد خاص، پیشنهاد می‌گردد هر چه سریعتر ستاد ویژه حفظ حریم دریا تشکیل گردد و برنامه ضربتی پاکسازی تعرضات و ایجاد مکان های تفریحی عمومی به اجرا گذارده شود.

14-5-4 با توجه به اهمیت مقوله گردشگری در استان مازندران و با توجه به اینکه پیش بینی می‌گردد که با ایجاد آزاد راه تهران - شمال میزان گردشگر در استان افزایش چشمگیری یابد؛ و باتوجه به پیشنهادات طرح جامع گردشگری ملی، تهیه برنامه های ذیل در اسرع وقت و قبل از اتمام پروژه آزاد راه و به منظور جلوگیری از آثار تخریبی احتمالی گردشگری در حوزه نفوذ آزاد راه باهدف افزایش امکانات و شناسایی پتانسیل های جدید و بهره گیری بهتر از پتانسیل های موجود و تغییر الگوی گردشگری در استان مازندران از اسکان موقت به استفاده از امکانات عمومی نظیر هتلها و اقامتگاه های عمومی گردشگری موارد زیر تاکید میگردد:
1-14-5-4 تهیه طرح جامع گردشگری استان مازندران
2-14-5-4 تهیه طرح جامع گردشگری شهرستان های نوشهر، چالوس، تنکابن، رامسر و تهیه طرح امکان سنجی گردشگری شهرستان نور با تاکید بر محدوده حوزه نفوذ آزاد راه تهران - شمال.
3-14-5-4 تهیه طرح تفصیلی محورهای گردشگری شامل محور جاده ساحلی، محور دشت نظیر - کندلوس و کجور، محور مرزن آباد و کلاردشت، محور دوآب - شهرستانک، محور یوش و بلده، محور دره چالوس و محوره دره کرج و همچنین تهیه طرح امکان سنجی گردشگری محور دیزین و ناتر - دلیر.
4-14-5-4 تهیه طرح توسعه ظرفیتهای حمل و نقل ارتباطی برون و درون شهری، زیرساخت های شهری و خدمات گردشگری با اولویت شهرهای نوشهر، چالوس، تنکابن، نور و محمودآباد و اجرای آن به موازات اجرای طرح آزاد راه تهران- شمال.