متن پروگرام
نهایت خوشوقتی حاصل است که بعد از چند سال تعطیل موفقیت حضور در چهارمین مجلس شورای ملی برای هیات دولت میسر گردیده و با نهایت مسرت دستور عملیات خود را در اصلاحات مملکتی بمجلس محترم پیشنهاد مینماید. یک نظر بسر تا سر مملکت و مشاهده احوال عمومی بخوبی ثابت مینماید که دوره امرار وقت سپری شده و روز سعی و عمل رسیده است مشکلات حاضره و پیش آمدهای متنوعه کنونی را که در میزان تجارت گذشته به سنجیم خوب حس خواهیم کرد که بیشتر از هر وقت موافقت مجلس شورای ملی و هیات دولت لازم است تا با توحید مساعی و افکار به نتایج مطلوبه که دیر زمانی است ملت ایران از اصول مشروطیت انتظار داشتهاند موفق گردیده هر چه زودتر باصلاح و ترمیم خرابی ها شروع شود.
آقایان نمایندگان محترم تصدیق میفرمایند که بهتر است در اینموقع از آنچه بمرام و آرزو شبیه است صرفنظر شده نقشهای در اصلاحات اتخاذ شود که بحال مملکت مفید و قابل اجرا باشد از این نقطه نظر سه موضوع مهم را که مملکت بآن محتاج تر است مقدم میدارم.
1- تکمیل وسایل نظم و امنیت.
2- ایجاد و اصلاح وسایل ارتباطیه و سعی در تهیه موجبات دائر شدن و استفاده از منابع ثروت داخلی مملکت به وسیله اعطاء امتیازات مفیده بشرکتهای بین المللی و تشویق تاسیس شرکتهای ایرانی.
3(منسوخ 1399/08/05)- اصلاحات اداری.
برای حفظ سرحدات و استقرار نظم و امنیت طرق و شوارع و اجرای قوانین و تزئید نفاذ امر حکومت مرکزی محتاج به قشون منظم و کافی هستیم که با اینکه وضعیات قشون نسبت بسابق از هر جهت بهتر و منظم تر است معذالک برای تکمیل انتظامات و رفع هر گونه نواقص دولت در نظر دارد یک عده صاحبه منصب معلم از یکی از دول غیر همجوار استخدام نماید بدیهی است استخدام صاحب منصبان مزبور با تصویب مجلس شورای ملی انجام خواهد یافت و عده قشون و مصارف آن قریباً در ضمن بودجه کل مصارف مملکت بمجلس شورای ملی پیشنهاد خواهد شد.
متاسفانه باید اقرار نمود که مملکت ما از مهمترین وسایل حیاتی که برای معیشت عمومی و رفع فقر و پریشانی و استقرار نظم و پیشرفت تجارت و تزئید عایدات اولین درجه ضرورت و لزوم را داشته محروم مانده است راههای عرابه رو معدود و آنچه فعلا دایر است باندک غفلت در قلیل مدتی خراب میشود و راهآهن که در دنیای متمدن امروز در حکم شرائین مملکت است که بدون آن جریان امور تجارتی و اقتصادی متوقف و حیات اجتماعی در خطر است در ایران وجود ندارد بدیهی است بعد از استقرار نظم و امنیت بزرگترین احتیاج مملکت بایجاد و اصلاح وسایل ارتباطیه است یعنی ایجاد راهآهن و راههای عرابه رو که در اینموضوع دولت مشغول مطالعات است که هر چه زودتر لوایح مفیده را بمجلس شورای ملی عرضه نماید.
در اینجا لازم میدانم خاطر نمایندگان محترم را به فقر و پریشانی عمومی متوجه نمایم که علاوه بر اینکه کمی کار و زیادی روز افزون عده بیکار از زمان متمادی به اینطرف از جمله دردهای صعب العلاج مملکت بوده بر اثر جنگ بین المللی تجاوز عساکر اجنبی و توالی امراض مسریه و قحطی و مسدود شدن طرف و ابواب تجارت و بالجمله نقصان زراعت و فلاحت این درد مهلک را به اقصی درجه تصور و تحمل رسانده است.
علاج این وضعیت ازدیاد محصولات مملکتی و توسعه و استخراج منابع ثروت است و امروز موقعی که دولت اقدام جدی در این موضوع نموده برای توسعه فلاحت و ثروتهای ارضی و مملکت نقشه های مفیده طرح و بمجلس شورای ملی تقدیم نماید لیکن بدیهی است برای مقاصد فوق تهیه پول و سرمایه لازم است و تهیه آن کاملا مقدور نخواهد شد مگر به وسیله اصلاحات مالیه و جلب سرمایه های خارجی زیرا بدون این دو ایجاد و اصلاح راهها و توسعه فلاحت و استخراج منابع ثروت و بستن سدها و مزروع نمودن اراضی لم یزرع که بتوسط متخصصین فنی در نظر است مقدور نخواهد بود اینک باید دید مقصود از اصلاحات مالیه چیست و تهیه سرمایه های خارجی برای چه مقصود است؟ آقایان نمایندگان محترم شاید مثل من بوخامت وضعیات مالیه مسبوق نباشند در سنوات اخیر دولت همه ساله مبالغی علاوه بر عایدات خود خرج نموده و کسر عایدات را به وسیله مساعدتهای خارجی جبران کرده است البته این ترتیب را بیش از این نمیتوان مداومت داد باید مخارج زائد حذف و تخفیفات کلی در مخارج مملکتی داده شود و منظور ما باید موفقیت بتعادل جمع و خرج در اسرع اوقات باشد باین معنی که از یکطرف در تقلیل مخارج سعی کنیم و تا حدی که جریان چرخهای اداره دولت اجازه دهد از مخارج زائد کسر نمائیم و از طرف دیگر در تکثیر عایدات اقدام کنیم و در این باب امید است قریباً لوایح مفیده بمجلس شورای ملی پیشنهاد شود که بعونالله تحصیل این موفقیت ممکن گردد بدیهی است ازدیاد عایدات را تنها به وسیله وضع مالیاتهای جدیده انتظار ندارم بلکه یکی از مقاصد عمده دولت اصلاح ادارات مالیه در مرکز و ولایات است که در نتیجه حسن اداره آنچه از مالیات دهندگان دریافت میشود از حیف و میل مصون بوده کلاً بخزانه دولت عاید گردد و برای تکمیل اصلاحات تجدید نظر در قانون تشکیلات مالیه لازم خواهد شد.
برای اصلاحات مالیه دولت لازم میداند که بوزیر مالیه از طرف مجلس شورای ملی موقتاً اختیاراتی مطابق پیشنهادی که خود وزیر مالیه خواهد کرد داده شود تا بتواند در مدتی که برای مطالعه و آزمایش پیشنهادهای اصلاحات وزارتمالیه لازم است از حدود عادی و ترتیب فعلی وزارتمالیه تجاوز نماید. و نیز یکی از اهم و الزام احتیاجات فعلی تسویه و تصحیح عدم مساواتی است که نسبت بمالیات دهندگان مجری و معمول است و یقین است چنانچه تحمیلات مالیاتی اعم از قدیم و جدید با احتراز از تحمیل بر فقرا و ضعفا بیشتر از روی عدالت مجری گردد و مالیات اراضی که مبنای مالیات ما است تعدیل شود و بر املاک جدیدالنسق که مالیات بسته نشده است مالیات وضع شود عایدات بمراتب زیادتر خواهد شد و همچنین وقتی که طرق و شوارع اصلاح و امنیت کامل در راهها استقرار یابد و مسافرین و تجار براحت و سهولت مراوده و حمل مال التجاره نمایند عایدات گمرکی و پستی نیز محسوساً اضافه خواهد گشت به علاوه در وصول بقایا و سایر مطالبات دولت نیز سعی وافی به عمل خواهد آمد و از این راه کمی نسبت بمصارف دولت خواهد شد.
مخصوصاً آقایان نمایندگان محترم را متذکر میشود که اصلاحات فوق الذکر بدون استعانت از معلمین و متخصصین فنی متعسر است و بهمین نظر بوده است که در ازمنه مختلفه دولتهای وقت باستخدام متخصصین اروپائی و امریکائی اقدام نمودهاند بدیهی است در اینموقع نیز مجلس شورای ملی اهمیت موضوع را در نظر گرفته پیشنهادهای آتیه دولت را به طوریکه شایسته اهمیت موضوع است تلقی خواهد نمود.
اما راجع به تهیه سرمایه های خارجی تصور میکنم آقایان نمایندگان محترم با دولت همعقیده باشند که برای اصلاحات فوق الذکر یعنی برای به کار انداختن منابع ثروت و سایر اصلاحات نافعه ناگزیر از توسیل به منابع ثروت خارجی هستیم و دولت در این باب مشغول مطالعاتی است که در موقع خود لوایح آن را بمجلس شورای ملی تقدیم خواهد نمود.
بدیهی است همچنانکه برای مملکت مالیه و قشون منظم لازم است توسعه و تکمیل معارف نیز در اعلی درجه لزوم است اگرچه از چندی باین طرف عواید جدیده را دولت برای توسعه معارف تخصیص داده لیکن در این موضوع مهم تنها به تخصیصات سابقه نمیتوان قناعت نمود بلکه باید سعی کرد که معارف در تمام نقاط مملکت بهر اندازه ممکن شود عمومیت پیدا کرده تمام اهالی از سعادت علم و دانش برخوردار شوند برای این مقصود حکومت حاضره در نظر دارد مبلغ معتنابهی بمصرف توسعه معارف تخصیص داده شود و علاوه بر ایجاد مدارس جدیده همه ساله یک عده از شاگردان فارغ التحصیل مدارس برای تکمیل تحصیلات در کلیه شعب علمی و فنی بخارجه اعزام نماید به علاوه چون در شهر طهران و سایر شهرهای ایران عوائد جدیدی باسم مالیاتهای بلدی اخذ میشود لازم است که بلدیه هر شهر نیز در مخارج معارف محلی شرکت نماید.
همچنین آقایان نمایندگان محترم از نواقص قوانین بلدیه مسبوق و لزوم اصلاح آن را البته احساس فرموده اند دولت در نظر دارد با تجاربی که از بدو تاسیس بلدیه حاصل نموده قوانینی که برای تاسیس بلدیه ها با حوایج شهرها مناسب میداند باسرع اوقات تهیه و بمجلس شورای ملی تقدیم نماید.
با اینکه در پروگرام باید روس مسائل مندرج و حتی الامکان از جزئیات اجتناب شود مع ذلک اهمیت موضوع این جانب را دعوت مینماید که در باب لزوم وضع قانون استخدام خاطر آقایان نمایندگان محترم را متوجه نماید زیرا بدون وضع قوانینی که به موجب آن شرایط ورود بخدمت و ارتقا رتبه یا تنزل مقام و انفصال معین و محدود باشد و در مامورین دولت ایجاد بیم و امید نماید اصلاح ادارات غیر مقدور و با بقاء وضع امروزه استخدام که اساس آن مبنی بر توسل یا اتکاء بنفوذها و حمایت های خصوصی است امیدوار بودن باصلاحات ادارات امری ممتنع به نظر میآید این است که در اولین ازمنه امکان قانون استخدام را تهیه و پیشنهاد مجلس محترم شورای ملی خواهم نمود.
و نیز آقایان نمایندگان محترم را متوجه مینمایم که چون برای تهیه لوایح قانونی و اصلاحات اداری شرکت و معاونت هیئتی از اشخاص مجرب و صلاحیت دار لازم خواهد بود بنابراین لایحه ایجاد شورای دولتی را که لزوم آن کاملا محسوس است بمجلس شورای ملی پیشنهاد خواهم نمود که هر چه زودتر از تصویب مجلس گذشته در تهیه لوایح قانونی به قوه اجراییه کمک و معاضدت نماید.
راجع بسیاست خارجی دولت بدیهی است روابط ایران با دول متحابه همواره در کمال و داد و حسن مناسبات است و حکومت حاضره نیز تزئید و تشیید مناسبات حسنه را با کلیه دول همجوار یکی از تکالیف مسلمه خود میشمارد:
بنا بر مقدمات فوق پروگرام حکومت حاضره به مواد ذیل تجزیه میشود:
1- حفظ مناسبات حسنه با دولت متحابه.
2- تکمیل انتظامات قشون و قوای تامینیه و جلب صاحبه منصبان معلم از دول غیر همجوار.
3- اصلاحات اقتصادی به وسیله دائر نمودن منابع ثروت مملکت و ایجاد و تکمیل وسائل ارتباطیه.
4- حذف و تقلیل مخارج و تکثیر عایدات و تعادل جمع و خرج و وصول بقایا و مطالبات دولت و اصلاح ادارات مالیه در مرکز و ولایات و جلب متخصصین از دول غیر همجوار و تعدیل مالیات ها.
5(منسوخ 1399/08/05)- توسعه و تکمیل معارف و حفظ الصحه عمومی.
6- اصلاح قوانین قضائی.
7(منسوخ 1400/11/10)- تجدید نظر در قانون بلدیه.
8. تهیه قانون استخدام.
9. تاسیس شورای دولتی.
امیدوارم مسائل فوق الذکر کاملاً مورد توجه آقایان نمایندگان محترم گردیده با حسن اراده و علاقه مندی کاملی که در پیشرفت منافع حقیقی مملکت دارند مساعی دولت را در تحصیل موفقیت تایید فرمایند.