هیات وزیران در جلسه مورخ 30 /1 /37 بنا بر پیشنهاد شماره 1961 مورخ 30 /1 /37 وزارت دارائی و در اجرای قانون واگذاری معاملات ارزی ببانک ملی ایران مصوب 24 اسفند ماه 1336 آیین نامه اجرای قانون مذکور را به شرح زیر تصویب نمودند:
آیین نامه اجرای قانون واگذاری معاملات ارزی ببانکملی ایران
ماده 1- به منظور اجرای قانون ارز مصوب بیست و چهارم اسفند ماه 36 اداره ای در بانکملی ایران به نام ((اداره نظارت ارز بانکملی ایران)) تشکیل میشود.
ماده 2(اصلاحی 1337/02/31)- تصمیماتی که درباره نحوه اجرای قانون معاملات ارز باید اتخاذ شود در کمیسیونی مرکب از اشخاص زیر به اکثریت اراء خواهد بود.
1- یکی از اعضاء هیات عامل بانکملی ایران
2- بازرس دولت در بانکملی ایران
3- رئیس اداره نظارت ارز
4- دو نفر از مدیران بانکملی ایران به انتخاب مدیر کل بانک
کمیسیون مزبور حداقل هفته ای یکبار و عنداللزوم جلسات بیشتری تشکیل خواهد داد یک نسخه از صورت مجلس تصمیمات متخذه در کمیسیون و بخشنامه های صادره و دستورات عمومی معاملات ارزی برای اطلاع وزارتین دارائی و بازرگانی و هیات نظار بانکملی ایران و هیات نظارت بر بانکها ارسال خواهد شد.
ماده 3- هرگونه مقرراتی که با رعایت قانون ارز راجع به نحوه خرید و فروش ارز و معاملات مربوط بصادرات و واردات باید وضع شود به وسیله رئیس اداره نظارت ارز در کمیسیون مطرح و پس از تصویب به موقع اجرا گذاشته میشود.
ماده 4- تعیین برابری ریال تابع قوانین مربوطه است ولی نرخ خرید و فروش ارز با توجه به تبصره ماده اول قانون راجع باصلاح قانون تثبیت پشتوانه بر اساس برابری رسمی صندوق بین المللی پول با بازار بین المللی توسط بانکملی ایران تعیین خواهد شد.
ماده 5- در اجرای ماده 2 قانون واگذاری معاملات ارز ببانک ملی ایران بانکهای مجاز مکلفند کلیه دستورهای ارزی بانکملی ایران ((اداره نظارت ارز)) را عینا اجرا نمایند و صورت زیر کامل کلیه معاملات ارزی اعم از خرید و فروش ارز بازرگانی و غیر بازرگانی - افتتاح اعتبار اسنادی وارداتی و صادراتی براتهای وصولی اسنادی رسیده و فرستاده و واریز آنها با هر نوع آمار و اطلاعات دیگر را طبق دستور ((اداره نظارت ارز بانکملی ایران)) باداره مزبور ارسال دارند.
ماده 6 - چنانچه هر یک از بانکهای مجاز از اجرای مواد این ائین نامه و دستورهای صادره از طرف اداره نظارت ارز بانک ملی ایران تخلف ورزد بانکملی ایران مراتب را بهیات نظارت بر بانکها اطلاع خواهد داد تا هیات نظارت بر بانکها مورد تخلف را ببانک مزبور کتبا اعلام و دستور اقدام دهد و هرگاه پس از سه مرتبه اخطار کتبی هیات نظارت بر بانکها بانک مجاز مزبور در اجرای مواد ائین نامه و دستورات صادره مورد نظر اداره نظارت ارز بانکملی ایران تسامح نمود هیات نظارت بر بانکها میتواند حق معاملات ارزی را از بانک مزبور برای مدت معینی با برای همیشه سلب نماید.
ماده 7- اصول وظایفی که بانکملی ایران برای اجرای قانون واگذاری معاملات ارز موظف بانجام آن باشد عبارتست از:
الف - حفظ موازنه ارزی کشور و نظارت در اجرای کلیه قوانین و مقررات مربوط بارز و نگاهداری حساب درآمد و هزینه ارزی کشور اعم از بازرگانی وغیر بازرگانی.
ب - تعیین نوع ارزهای قابل خرید و فروش
پبازرسی دفاتر و اسناد بانکهای مجاز از نظر اجرای مقررات ارزی.
ت- رسیدگی به دفاتر عملیات شرکتهای بیمه و هواپیمایی و سایر موسساتی که ما بلند تمام یا قسمتی از درآمد خود را بخارج انتقال دهند.
ث- ثبت و نگاهداری پیمانهای ارزی صادر کنندگان کالا و واریز حساب انها و تعقیب قانونی پیمان دهندگانی که در مدت مقرر تعهد خود را انجام نداده اند.
ج- نگاهداری حساب گواهی ورود کالا و مطالبه تصفیه حساب ارزهائیکه بانکهای مجاز برای واردات میفروشند.
چتعقیب متخلفین از قوانین و مقررات ارزی و در صورت لزوم ارجاع به دادگاه برای تعیین کیفر طبق ماده 7 قانون.
د- اجازه فروش ارز برای واردات مجاز کشور حوائج غیر بازرگانی با توجه و رعایت مقدورات ارزی کشور.
ز- رسیدگی و اقدام نسبت بهر موضوع ارزی دیگری که مراجعه شود.
ماده 8 - ارزهایی که برای نمایندگان سیاسی و یا مامورین کنسولی کشورهای بیگانه مقیم ایران از خارجه میرسد تا میزانی که برای رفع احتیاجات ریالی آنها در ایران ضرورت دارد باید ببانکهای مجاز فروخته شود ولی مازاد این قبیل ارزها را ممکن است از طریق بانکهای مجاز بخارج از کشور انتقال داد.
باز خرید ارز توسط نمایندگان سیاسی درهر مورد منوط به موافقت ((اداره نظارت ارز بانکملی ایران)) با توجه بمبلغ ارز انتقالی بایران و فروش آن ببانکهای مجاز خواهد بود.
ماده 9- اتباع کشورهای دیگر که بایران وارد میشوند چنانچه بخواهند در موقع خروج از کشور بیش از معادل یکصد دلار همراه داشته باشند باید آن را قبلا هنگام ورود بایران همراه داشته و بمامورین گمرکی اظهار نموده و در گذرنامه آنها قید شده باشد و یا بنا به موافقت بانکملی ایران از یکی از بانکهایی مجاز خریداری نموده و در گذرنامه آنها ثبت شده باشد.
مسافرین خارجی ارزی را که در موقع ورود به کشور با خود داشته اند میتوانند نزد خود نگاهدارند و یا در حسابجاری و یا موقتی بارز بیگی از بانکهای مجاز بسپارند ولی در هر حال تبدیل ارزهای قابل خرید و فروش بانک بریال باید منحصرا توسط بانکهای مجاز انجام گیرد.
ماده 10- اتباع ایران ارزی را که در موقع ورود به کشور با خود داشته اند و یا از خارج به نام آنها انتقال داده شود باید ببانکهای مجاز بفروشند یا آن را در حسابجاری یا موقتی بارز به نام خود نزد بانکهای مجاز منظور دارند.
اتباع ایران موقع خروج از کشور منحصرا ارزی را میتوانند با خود داشته باشند که از بانکهای مجاز خریده و در گذرنامه آنها ثبت شده باشد.
ماده 11- انتقال موجودی ارزی از حسابجاری یا موقت اتباع خارجی باتباع ایران مجاز است ولی انتقال از حساب اتباع ایران به حساب اتباع خارجه و با بخارج کشور موکول بارائه پروانه اداره نظارت ارز خواهد بود.
ماده 12- به منظور حفظ موازنه ارزی و تامین ارز مورد احتیاج هیچ شخص حقیقی با حقوقی حق هیچگونه تعهد پرداخت ارز و صدور تضمین پرداخت ارز و انجام معاملات سلف بدون جلب موافقت اداره نظارت ارز بانکملی ایران ندارد.
ماده 13- طبق ماده 9 قانون ارز چهل در صد از تفاوت خرید و فروش ارز به نسبت هر دلار پنجاه دینار به عنوان کارمزد ببانکهای مجاز معامله کننده پرداخت میشود شصت در صد بقیه را بانکهای مجاز بضمیمه صورت خلاصه خرید و فروش ارز در اخر هر 15 روز به حساب بانکملی ایران منظور خواهد داشت تا بانکملی ایران طبق ماده 8 قانون ارز عمل نماید.
ماده 14- صدور و ورود اسکناسهای بانک ملی ایران ممنوع است لیکن مسافرین میتوانند هنگام خروج تا سه هزار ریال و هنگام ورود موقتا تا اخطار ثانوی بدون محدودیت اسکناس باخود داشته باشند مشروط بر اینکه وارد کنندگان میزان اسکناس خود را بگمرک ورودی اظهار نمایند. در اینمورد اداره گمرک مکلف است اما راین قبیل اسکناسها را به وزارت دارائی و بانک ملی ایران ارسال دارد. مهاجرین ایرانی میتوانند در موقع بازگشت بهمین سرمایه نقدی خود را به وسیله اسکناس ایران با ارائه با داره کل گمرک به کشور وارد نمایند.
ماده 15- برای مراقبت در انجام پیمانهای ارزی اجازه خروج از کشور به بازرگانان با موافقت بانک ملی ایران صادر خواهد شد.
ماده 16 - بانکهای مجاز مکلفند ارزهایی را که بمسافرین میفروشند در گذرنامه انها با قید تاریخ ثبت نمایند مسافرین مزبور باید در موقع خروج از مرز ارز مزبور را همراه داشته و با گذرنامه خود به گمرکخانه مرزی ارائه نمایند هر مبلغ ارز که بیشتر با کمتر از مبلغ مندرج در گذر نامه همراه مسافر باشد یا گواهینامه بانک مجاز نیست به مبلغ مورد اختلاف بگمرک ارائه نشود قاچاق محسوب میگردد و مسافر مطابق ماده 7 قانون ارز تعقیب خواهد شد. در هر مورد صورت مجلس تنظیمی بانضمام مبلغ ارز قاچاق و جرائم دریافت شده مستقیما باداره نظارت ارز بانکملی ایران ارسال خواهد گردید.
ماده 17- چهل در صد از مبلغ جرائم تخلفات که بر طبق ماده 7 قانون ارز دریافت میشود به طریق زیر سهم بندی میگردد.
1-بمخبرین که وقوع قاچاق ارز را اطلاع میدهند 15 درصد.
2-بکاشفینی که قاچاق ارز را کشف میکنند 25 درصد.
3-بقیه تا میزان صد در صد به دولت واگذار میشود
صادرات
ماده 18 - به منظور اجرای ماده 5 قانون معاملات ارز کالاهای صادراتی از طرف گمرکخانه ها بر اساس نرخ عمده فروشی بازار داخلی باضافه هزینه های متعلقه تا مرز کشور و در نقاطی که با کشتی حمل میشود تافوب کشتی ارزیابی و در اظهارنامه که از طرف صادر کننده تسلیم شده است قید میگردد اداره گمرک محل اظهارنامه ها ای را که بدین ترتیب تنظیم و تکمیل گردیده بنماینده بانکملی ایران تسلیم مینماید.
تبصره 1(منسوخ 1400/05/03)- برای تعیین نرخ عمده فروشی کالاهای صادراتی کمیسیونی با حضور نمایندگان وزارت بازرگانی - اداره کل گمرک - اطاق بازرگانی - وزارت کشاورزی و بانکملی ایران در اداره کل گمرک تشکیل میشود و حداقل ماهی یکبار نرخ کالای صادراتی را تنظیم و انتشار خواهد داد.
تبصره 2- در مواردی که صادر کنندگان نسبت بارزیابی گمرک و نرخ کالای صادراتی با طبقه بندی ان اعتراض داشته باشند موضوع مورد اختلاف در کمیسیون فوق الذکر با حضور شاکی یا نماینده او رسیدگی خواهد شد در هر حال اختلاف نظر نسبت بارزیابی نباید موجب تاخیر در صدور کالا گردد و ممکن است برای رسیدگی و رفع اختلاف نمونه کالا ضبط واجازه صدور کالا بقید تعهد و تسلیم به تصمیم بعدی داده شود.
ماده 19- بانکملی ایران مبلغ ارزیابی گمرک را بارز قابل خرید و فروش بر اساس نرخ خرید تسعیر مینماید و پس از احراز هویت صادر کننده و با توجه باعتبار و حسن شهرت او پیمان فروش ارز با قید نوع مقدار ارزش مقصد کالا در پنج نسخه بامضا صادر کننده میرساند.
تبصره 1- در نقاطیکه بانکملی ایران شعبه با نمایندگی ندارد دفاتر گمرکی بنمایندگی از طرف بانکملی ایران طبق موافقت قبلی پیمان ارزی دریافت خواهند داشت و باداره نظارت ارز بانک ملی ایران میفرستند.
تبصره 2- در مواردی که کالای صادراتی سیف یا سی انداف فروخته شده باشد قرار داد فروش با مبلغ اعتبار اسنادی باز شده مربوط توسط اداره گمرک ملاک عمل ارزیابی قرار خواهد گرفت و پیمان ارزی به ترتیب مذکور در فوق بمبلغ سیف یا سی انداف دریافت خواهد شد.
ماده 20- در صورتی که اعتبار یا هویت صادر کننده محرز نگردد صادر کننده باید ضامن معتبر مورد قبول بانک ملی معرفی نماید که متضامنا انجام پیمان را تعهد نمایند.
ماده 21 - گمرکخانه صدوری پس از خروج قطعی کالا تاریخ خروج کالاهای صادراتی را با ذکر شماره پیمان ارزی ببانک ملی ایران اعلام میدارد.
ماده 22- صادر کنندگان مکلفند ارز حاصل از صادرات را در مدت هشت ماه از تاریخ سپردن پیمان ارزی به کشور انتقال دهند و طبق دستور عمومی با ارائه یک نسخه از پیمان ببانکهای مجاز بفروشنده بانک ملی ایران میتواند عندالزوم مدت فوق را به طور کلی تغییر دهد یا در موارد بخصوص تمدید نماید.
ماده 23 - ارزهای حاصله از صادرات که مورد معامله بانکهای مجاز نیست اعم از اینکه به کشور منتقل شده یا نشده باشد ممکن است برای خرید کالا از خارجه توسط خود صادر کننده یا وارد کننده دیگری مورد استفاده قرار گیرد خواه کالای وارداتی محصول همان کشور مقصد صادرات باشد خواه محصول کشور دیگر پیمان فروش ارز مربوط با ارائه مدارک واردات و پرداخت تفاوت خرید و فروش ارز باطل خواهد شد.
ماده 24- چنانچه موقع انتقال ارز به کشور بانکهای مجاز خریدار ارز مورد پیمان نباشند با اعطاء مهلت کافی صادر کننده میتواند در مقابل ان شخصا با توسط وارد کننده دیگری کالای مجاز وارد و پیمان خود را واریز نماید.
ماده 25 -در مواردی که اشخاص با بنگاهها بابت صادرات بعدی خود قبلا ارز به کشور انتقال میدهند مکلفند ارز مزبور را به شرط انکه مورد معامله بانک ملی باشد به عنوان قبل از صادرات ببانکهای مجاز بفروشند و در مقابل خرید این نوع ارزها اعلامیه قبل از صادرات صادر خواهد شد.
هنگام خرید ارز از صادر کننده تعهد صدور کالا نیز عنداللزوم دریافت میشود که کالای مورد نظر را در مدت مقرر صادر و پیمان مربوطه را باداره نظارت ارز بانکملی ایران تسلیم نماید. مدت انجام اینگونه تعهدات برای صدور فرش یک سال و برای صدور سایر کالاها شش ماه است در صورت انقضاء این مدت و عدم صدور کالا انتقال دهنده ارز حق صدور کالا بابت ارز انتقالی نخواهد داشت مگر با اجازه مخصوص اداره نظارت بانکملی ایران میتواند در صورت لزوم مهلت صدور کالای مذکور دراین ماده را تغییر دهد.
ماده 26 - از کالا های زیر قطع نظر از کشور مقصد و صدور انها پیمان ارزی و پایاپای مطالبه نمیشود.
الف - اثاثیه منزل و اشیاء شخصی مامورین ومسافرین متناسب وضع اجتماعی انها طبق تشخیص اداره گمرک.
ب- کالاهائیکه صدور ان مجاز است و به عنوان هدیه و سوغات به کشور بیگانه فرستاده میشود مشروط بر اینکه جنبه تجاری نداشته باشد مشمول مقررات ارزی و تهاتری خصوص نیست و تا میزان ده هزار ریال از سپردن پیمان فروش ارز معاف میباشد و معافیت مزبور برای هر شخص بیش از یکمرتبه در هر سال نخواهد بود.
پ - صدور مواد نفتی از هر قبیل تابع مقررات مخصوص قانون شرکت ملی نفت ایران و کنسرسیوم میباشد.
ت- فرستاده های ایرانی به کشور شوروی تابع قرار داد بازرگانی ایران شوروی میباشد.
ماده 27- بانکهای مجاز مکلفند مشخصات ارز فروخته شده صادرات را با قید تاریخ مبلغ ارز هم ارز ریالی و نرخ در پشت یکنسخه از پیمان نامه های ارزی مربوط که از طرف فروشنده ارز ارائه میشود ثبت و امضا نموده و اعلامیه خرید ارز بعد از صادرات با ذکر شماره تاریخ پیمان ارزی و نام پیمان دهنده نام شعبه بانک ملی گیرنده پیمان - نوع ارز در سه نسخه تنظیم نموده یکنسخه انرا بفروشنده ارز تسلیم و یک نسخه به اداره نظارت ارز بانکملی ایران ارسال و نسخه تنظیم نموده یکنسخه انرا بفروشنده ارز تسلیم و یک نسخه به اداره نظارت ارز بانکملی ایران ارسال و نسخه دیگر را به ترتیب شماره و تاریخ صدور بایگانی نمایند.
ماده 28 - صادرات مرز نشینان - پیشه وران و سوداگران بنادر جنوب و سایر مناطق مرزی تابع مقررات مخصوص بخود و تصویبنامه های صادره میباشد.
ماده 29- کسانی که بخواهند کالای مجاز وارد نمایند و حاصل فروش انرا شخصا یا توسط صادر کننده دیگری بمصرف خرید و صدور کالا از ایران برسانند در صورتی میتوانند اقدام باین عمل نمایند که پس از ورود کالا بگمرک مرزی و قبل از ترخیص ان از گمرک باداره نظارت ارز بانکملی ایران مراجعه نموده ومدارک خود را به ثبت رسانیده باشند به علاوه اسناد حمل این قبیل اجناس باید به وسیله بانکهای مجاز ارسال شده باشد در این صورت اداره نظارت ارز بانکملی ایران مدارک را پس از ثبت و رسیدگی با مهر مخصوص (واردات قبل از صادرات) ممهور خواهد نمود و گمرکخانه مربوط هم گواهی ورود ترخیص کالا را با این مشخصات در مقابل صادرات بعدی صادر خواهد کرد تا وارد کننده بتواند پس از صدور کالا پیمان فروش ارز خود را به استناد گواهینامه مزبور واریز نماید.
مدت صادرات در مقابل واردات قبلی برای صدور فرش یک سال و سایر کالاها شش ماه است.
واردات
ماده 30- بانک ملی ایران در اجرای ماده 4 قانون در هر سال برای واردات مجاز کشور در حدود مقدورات ارزی دستور لازم به منظور انتقال ارز صادر و ببانکهای مجاز ابلاغ خواهد نمود.
ماده 31- بانکهای مجاز مکلفند بمحض فروش ارز برای واردات کالای مجاز اعم از اعتبار اسنادی یا برات وصولی اسناد را طبق مقررات پشت نویسی نموده و اعلامیه فروش ارز در 5 نسخه صادر نمایند یکنسخه انرا بخریدار ارز تسلیم میکند تا بضمیمه یکنسخه از اسناد حمل و سیاهه و بیمه نامه و گواهی مبداء برای ترخیص کالا و صدور پروانه ورود بگمرک بفرستد یکنسخه مسقیما باداره گمرک ارسال میگردد. دو نسخه باداره نظارت ارز بانکملی ایران فرستاده میشود و یکنسخه بایگانی میگردد. در زیر کلیه نسخ وارد کننده کالا بایستی تعهد نماید که اسناد ورود و ترخیص کالا را منتهی تا سه ماه از تاریخ خرید ارز از بانکهای مجاز باداره نظارت ارز بانکملی ایران بفرستد تا تعهد ورود کالا باطل شود والا ارز خریداری شده را به حساب بانکملی ایران ببانک مجاز بفروشد و در غیر این صورت طبق مقررات در دادگاه تعقیب خواهد شد.
ماده 32- کسانی که برای خرید و ورود کالای خارجی احتیاج بانتقال ارز ندارند یا کالای خارجی را به طور امانی یا اعتباری وارد نموده و بهای انرا پس از ورود و فروش کالا میپردازند بایستی مراتب را ببانک مجاز توضیح دهند تا طبق مقررات جاری با رعایت دستور وگذارنده اسناد بدون انتقال ارز پشت نویسی شده بوارد کننده تسلیم گردد. در این قبیل موارد طبق مقررات بایستی تفاوت خرید و فروش ارز به وسیله بانکهای مجاز از وارد کننده کالا دریافت شود و پس از انقضاء شش ماه مگر انکه با مدت بیشتری موافقت شده باشد چنانچه ارز کالای امانی انتقال داده نشود با تفاوت خرید و فروش دریافتی طبق ماده 13 عمل خواهد شد. در مورد کالاهای امانی هنگام انتقال ارز تفاوت دریافتی در نظر گرفته خواهد شد.
ماده 33- وارد کننده باید هنگام گشایش اعتبار یا واریز اسناد کارت بازرگانی در دست داشته باشد ولی عملیات مربوط بکالاهای غیر بازرگانی که برای مصرف شخصی یا هدیه و سوغات بوده و جنبه بازرگانی نداشته باشد و یا صاحب کالا اصولا بازرگان نباشد یا کالای وارده برای مصرف موسسات بهداشتی یا امور اجتماعی یا فرهنگی وارد و به منظور فروش و تجارت نباشد احتیاج بارائه کارت بازرگانی نخواهد داشت.
ماده 34- گمرکخانه های ورودی نسبت بکالاهای ارزی با پایاپای یکنسخه از پروانه ورودی گمرکی را برای واریز حساب ارز خریداری از بانکهای مجاز باداره نظارت ارز بانکملی ایران میفرستد.
پروانه گمرکی مزبور یا تعیین نام وارد کننده و نوع و مقدار و ارزش سیف و کشور مبداء کالا و شماره و تاریخ اعلامیه یا شماره برات در مورد برات قبولی و مبلغ ارزی به نام بانک فروشنده و تاریخ ورود کالا به گمرک صادر میشود.
تبصره- در مواردی که کالای موضوع یک سیاهه خرید یا اعلامیه ارزی به تدریج از گمرک مرخص میشود پروانه گمرکی برای هر قسمت کالای مرخص شده جداگانه باداره نظارت ارز بانکملی ایران فرستاده میشود.
ماده 35 - به منظور تسریع در انجام معاملات ارزی در شهرستانها بانکهای مجاز مکلفند کلیه دستورات ارزی بانکملی ایران را بشعبه های ارزی خود در شهرستانها برای اجرا ارسال دارند تا مراجعات مردم در محل بسرعت انجام گیرد.
ماده 36- این آیین نامه پس از تصویب هیات وزیران و ابلاغ به موقع اجرا گذارده میشود و کلیه مقرراتیکه مخالف مفاد این آیین نامه میباشد ملغی است.