بسمه تعالی
هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
شماره پرونده: ه ت/0400025 شماره دادنامه سیلور: 140431390001745978 تاریخ:1404/07/15
شاکی:سازمان بازرسی کل کشور
طرف شکایت: شورای عالی مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی - نهاد ریاست جمهوری - سازمان حفاظت محیط زیست
موضوع شکایت و خواسته:ابطال بخشی از تصویب نامه شماره 22470/ت46519ن مورخ 1390/02/04 نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی که موجب ورود محدوده تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان به محدوده منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی (ره) شده
شاکی دادخواستی به طرفیت شورای عالی مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی، نهاد ریاست جمهوری و سازمان حفاظت محیط زیست به خواسته ابطال بخشی از تصویب نامه شماره 22470/ت46519ن مورخ 1390/02/04 نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی که موجب «ورود محدوده تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان به محدوده منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی (ره) شده» به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
" تصویب نامه شماره 22470/ت46519ن مورخ 1390/02/04
نهاد ریاست جمهوری
تصمیم نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی در جلسه مورخ 1390/01/29 که به استناد اصل یکصد و بیست و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با رعایت تصویب نامه شماره 159176 ت 43505 ه مورخ1388/8/10 اتخاذ شده است به شرح زیر برای اجرا ابلاغ می‌شود:
سازمان مسیول، محدوده و موضوع فعالیت مناطق ویژه اقتصادی دوغارون، رفسنجان، جازموریان، بندرامام خمینی (ره)، بندر نوشهر، شهر کرد، اسلام آباد غرب، مهران، سلماس، اترک، دامغان، سمنان و لامرد به شرح نقشه ها و جداول پیوست که تایید شده به مهر دفتر هیات دولت است تعیین می‌شود. محمدرضا رحیمی معاون اول رییس جمهور
ردیف -نام منطقه-استان-شهرستان-سازمان مسیول-نوع مالکیت سازمان مسیول-موضوع فعالیت -مساحت(هکتار)
1-منطقه ویژه اقتصادی دوغارون-خراسان رضوی-تایباد-شرکت توسعه و عمران دوغارون-غیردولتی-تولید و تجارت-8700
2- منطقه ویژه اقتصادی رفسنجان-کرمان-رفسنجان-شرکت گروه صنعتی زرینه مس کرمان -غیردولتی-صنایع جنبی مس، آلومینیوم، فولاد و صنایع تبدیلی کشاورزی - 2000
3- منطقه ویژه اقتصادی جازموریان-سیستان و بلوچستان-جازموریان-شرکت سرمایه گذاری سهام عدالت استان کرمان-غیردولتی-صنایع تبدیلی و تجارت -1400
4- منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی ره-خوزستان-بندر امام خمینی -سازمان بنادر و دریانوردی -دولتی-صادرات و واردات -11034
5- منطقه ویژه اقتصادی نوشهر-مازندران-بندر نوشهر- سازمان بنادر و دریانوردی -دولتی- صادرات و واردات -80
6- منطقه ویژه اقتصادی شهرکرد-چهارمحال و بختیاری -شهرکرد-سازمان همیاری،شهرداریهای استان چهارمحال و بختیاری -غیردولتی-صنایع تبدیلی و بسته بندی -291
7- منطقه ویژه اقتصادی اسلام آباد غرب -کرمانشاه -اسلام آباد غرب -سازمان همیاری شهرداریهای استان کرمانشاه-غیردولتی-تجاری -صنعتی -860
8- منطقه ویژه اقتصادی مهران-ایلام-مهران- سازمان همیاری شهرداریهای استان ایلام- غیردولتی-تجارتی، صنعتی -800
9- منطقه ویژه اقتصادی سلماس-آذربایجان غربی-سلماس- شرکت شهرکهای صنعتی استان آذربایجان غربی - غیردولتی-صنایع تبدیلی و بسته بندی -1000
10- منطقه ویژه اقتصادی اترک-گلستان-آق قلعه- شرکت شهرکهای صنعتی استان گلستان - دولتی-تجاری- صنعتی - 1000
11- منطقه ویژه اقتصادی دامغان-سمنان-سمنان - شرکت شهرکهای صنعتی استان سمنان - دولتی-تجاری-صنعتی -1000
12- منطقه ویژه اقتصادی سمنان-سمنان-سمنان- شرکت شهرکهای صنعتی استان سمنان - دولتی-تجاری-صنعتی-1000
13- منطقه ویژه اقتصادی لامرد-فارس-لامرد- سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)- دولتی -تجاری -صنعتی-8500"
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
حسب بررسی صورت گرفته بخش هایی از محدوده تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان (حدود 3215 هکتار از تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان و حدود 1485هکتار دیگر از تالاب بین المللی شادگان) که تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست می‌باشد به محدوده منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی (ره) الحاق شده است. این در حالی است که؛
اولاً- مطابق با مواد 2 و 3 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست (مصوب سال 1354) تعیین مناطقی تحت عنوان پارک ملی آثار طبیعی ملی پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده و تصویب حدود دقیق این مناطق با شورای عالی حفاظت محیط زیست است.
ثانیاً- ورود محدوده تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان به محدوده بندر امام خمینی (ره) مطابق مواد 4 و 5 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران مستلزم خروج مدیریت و اداره منطقه حفاظت شده از شورای عالی حفاظت محیط زیست به مدیریت سازمان شرکتهای تجاری منطقه آزاد تجاری خواهد بود که مغایر با بند (ب) ماده 3 قانون شکار و صید می‌باشد چرا که تعیین محدودیت ها و ممنوعیت های زمانی و مکانی شکار و صید در مناطق حفاظت شده اختصاصاً با شورای عالی حفاظت محیط زیست می‌باشد.
ثالثاً-هیات عمومی دیوان عدالت اداری در مورد مشابه به موجب دادنامه شماره 856 مورخ 1395/10/28مصوبه های شماره 17139 /ت 50408ک مورخ 1393/02/20 و 70392/ت 50918ک مورخ 1393/06/29 وزیران عضو شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری- صنعتی که موجب گردیده بود بخش هایی از پارک ملی بوجاق منتزع و در محدوده منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی قرار گیرد را ابطال نموده است.
بنا به مراتب تصویب نامه مورد اشاره به شماره 22470/ ت 46519ن مورخ 1390/02/04در آن بخش که موجب ورود محدود تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان به محدوده منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی (ره) گردیده است مغایر با مواد قانونی یاد شده (مواد 2 و 3 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و بند (ب) ماده 3 قانون شکار و صید و دادنامه شماره 856 مورخ 1395/10/28 هیات عمومی دیوان و خارج از حدود اختیارات واضع تشخیص و ابطال آن در هیات عمومی دیوان عدالت اداری (به صورت فوق العاده و خارج از نوبت) از تاریخ تصویب مورد تقاضا می‌باشد.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
مطابق تبصره 1 ماده 1 قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی مصوب 1384، تعیین محدوده جغرافیایی مناطق ویژه اقتصادی در صلاحیت هیات وزیران قرارگرفته و بر همین اساس نمایندگان ویژه رییس جمهور طی تصمیم نامه شماره 22470 / ت 46519 ن مورخ 1390/02/04محدوده هایی به منطقه ویژه اقتصادی امام خمینی ره الحاق گردیده است.
شایان ذکر است برابر اصل 127 قانون اساسی رییس جمهور می‌تواند در موارد خاص بر حسب ضرورت با تصویب هیات وزیران نماینده یا نمایندگان ویژه با اختیارات مشخص تعیین نماید و در این موارد تصمیمات نماینده یا نمایندگان مزبور در حکم تصمیمات رییس جمهور و هیات وزیران خواهد بود لذا از آنجا که هیات وزیران طی تصویبنامه شماره 159176/ ت 43505، مورخ 10/ 8 / 1388 اختیارات خود را در خصوص اعمال قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی به نمایندگان رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی تفویض نموده است، بنابراین تصمیم نامه نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی همانند تصویبنامه هیات وزیران دارای ارزش و اعتبار قانونی بوده و مضافا با عنایت به اینکه هیات وزیران عالیترین مرجع تقنینی قوه مجریه محسوب و ایضا سازمان حفاظت محیط زیست نیز نهادی زیر مجموعه ریاست جمهوری و قوه مجریه می‌باشد، اخذ مصوبه از شورای عالی حفاظت محیط زیست (موضوع بند ب ماده 3 قانون شکار و صید) ضرورتی نداشته است زیرا اولا اکثریت اعضای شورای عالی حفاظت محیط زیست، عضو هیات وزیران می‌باشند و ثانیا هیات وزیران برابر آنچه معروض گردید، اختیارات خود در خصوص اعمال تبصره 1 ماده 1 قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی را به نمایندگان رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی تفویض نموده اند. ضمن اینکه اصولاً قبل از هرگونه الحاق محدوده های مشخص به مناطق آزاد یا ویژه اقتصادی، کلیه استعلامات لازم از مبادی ذیصلاح از جمله سازمان حفاظت محیط زیست یا سازمان جنگلها و مراتع توسط شورای همانگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی اخذ و سپس محدوده مورد نظر به منطقه آزاد با ویژه مربوطه الحاق گردیده است.
نظر به مراتب فوق و با عنایت به توضیحات معنونه تصمیم نامه نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی جهت الحاق محدوده معترض عنه به منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی «ره» کلیه مراحل قانونی لازم را طی نموده و همانند سایر مصوبات هیات دولت نسخه ای از آن نیز به مجلس شورای اسلامی جهت انطباق با قوانین عادی ارسال و مصون از اعتراض بوده است. بنابراین استناد سازمان بازرسی کل کشور به قانون شکار و صید و لزوم اخذ تاییدیه از شورای عالی حفاظت محیط زیست از آنجا که مرجع تصویب الحاق محدوده مورد نظر نمایندگان ویژه رییس جمهور بوده که اختیارات خود را از مصوبه هیات وزیران در اجرای اصل 127 قانون اساسی دریافت نموده اند، سالبه به انتفاء موضوع بوده و بدینوسیله صدور رای شایسته مبنی بر رد شکایت شاکی را تمنا می نماید.
پرونده شماره ه ت/0400025 مبنی بر درخواست ابطال بخشی از تصویب نامه شماره 22470/ت46519ن مورخ 1390/02/04 نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی که موجب ورود محدوده تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان به محدوده منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی (ره) شده در جلسه مورخ 1404/06/16 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات با اتفاق آرا به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
با عنایت به اینکه بر اساس نامه شماره 21938/1 مورخ 1387/04/11 معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به استعلام صورت گرفته از آن سازمان اعلام شده که منطقه موضوع شکایت خارج از مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان محیط زیست می‌باشد، لذا تداخلی مابین محدوده حفاظت شده و منطقه جغرافیایی توسعه یافته منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی (ره) وجود ندارد و ورود بخش هایی از تالاب بین المللی و پناهگاه حیات وحش شادگان به منطقه ویژه اقتصادی موضوعاً منتفی است. از طرفی با فرض تداخل مناطق مذکور و الحاق بخشی از منطقه حفاظت شده به منطقه ویژه اقتصادی، این امر به معنای عدم لزوم تبعیت از قوانین و مقررات مربوط به حفاظت از مناطق مزبور نبوده بلکه صرفاً منجر به تغییر مدیریت این مناطق شده و این مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار خواهد داشت.
بنا به مراتب مذکور قسمت مورد اعتراض از تصویب نامه شماره 22470/ت46519ن مورخ 1390/02/04 نمایندگان ویژه رییس جمهور در شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن نبوده و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفراز قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم گیری های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود.
شهریار قلعه
رییس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری