قانون الحاق دولت ایران به قراردادهای بین المللی حمل و نقل بار و مسافر

ماده واحده - به دولت اجازه داده میشود که اقدام لازم را برای الحاق به قراردادهای بین‌المللی مربوط بحمل بار و مسافر CIM و CIVو ضمائم آن را به عمل آورده و قراردادهای لازم را امضا نماید.
قانون بالا مشتمل بر ماده واحده است در جلسه روز یکشنبه بیست و هشتم آذر ماه یکهزار و سیصد و چهل و چهار به تصویب مجلس شورای ملی رسیده بود درجلسه روز دوشنبه نهم خردادماه یکهزارو سیصدوچهل و پنج شمسی به تصویب مجلس سنا رسید
رئیس مجلس سنا - مهندس شریف امامی

مقاوله نامه بین‌المللی مربوط به حمل و نقل
کالا با راه‌آهن
C.I.M
نمایندگان تام‌الاختیار امضاکننده زیر
((C.I.M که تجدید نظر در مقاوله‌نامه بین‌المللی مربوط به حمل و نقل کالا به راه‌آهن را لازم دانسته‌اند (مصوب برن 25 اکتبر1952) طبق ماده 67 مقاوله‌نامه نامبرده تصمیم به تهیه و تنظیم مقاوله‌نامه جدیدی گرفتند و بدین منظور نسبت بموارد زیر توافق نمودند.

قسمت اول - موضوع مقاوله‌نامه و شمول آن

ماده اول - راه‌آهن و حمل و نقل‌هائیکه این مقاوله‌نامه در مورد آنها اجرا می‌شود.
1 - این مقاوله‌نامه به استثنای موارد پیش‌بینی شده در زیر و در مواد بعدی در مورد حمل کلیه کالاهائیکه با یک بارنامه مستقیم برای حمل به راه‌آهن واگذار شده است اجراء میگردد این حمل و نقل در سرزمین‌هائیکه حداقل دو دولت عضو مقاوله‌نامه را بهم پیوند دهد و منحصراً در روی خطوطی که در ماده 59 مندرج است اعمال میگردد.
2 - محموله‌هائیکه ایستگاه مبدا و مقصد آن در سرزمین یک دولت واقع میباشد و از سرزمین دولت دیگری فقط به عنوان ترانزیت عبور مینماید تابع قوانین دولت مبدا است:
الف - وقتیکه خطوط استفاده شده به عنوان ترانزیت منحصراً به وسیله راه‌آهن دولت مبدا بهره‌برداری شود.
ب - و نیز موقعیکه خطوط استفاده شده به عنوان ترانزیت منحصراً به وسیله راه‌آهن دولت مبداء بهره برداری نشود ولی راه‌آهن‌های ذینفع توافق‌نامه‌هائی منعقد نموده باشند که به موجب این قبیل حمل و نقل‌ها به عنوان حمل و نقل بین‌المللی تلقی نگردد.
3 - محمولاتی که بین ایستگاههای دو دولت هم مرز انجام میگیرد و خطوطی که در روی آنها حمل و نقل اجراء می‌شود منحصراً به وسیله راه‌آهن‌ها یکی از این دو دولت بهره‌برداری شود تابع قوانین آن دولت خواهد بود. این موضوع هنگامی تحقق مییابد که فرستنده کالا به وسیله انتخاب نمونه بارنامه تقاضا کند که مقررات و قوانین داخلی این راه‌آهن‌ها در مورد او اجرا شود و این عمل وقتی قابل اجرا است که مقررات و قوانین هیچ یک از‌دول ذینفع با آن مخالفتی نداشته باشد.

ماده دوم - مقررات مربوط به حمل و نقل‌های مختلط.
در فهرست پیش‌بینی شده در ماده 1 علاوه بر خطوط راه‌آهن‌ها میتوان خطوط منظم سرویس اتومبیل رانی و یا کشتیرانی را درج نمود به شرطی که‌سرویسهای مزبور تکمیل حمل و نقل خطوط راه‌آهن بوده و در روی آنها حمل و نقل بین‌المللی صورت گیرد. این عمل هنگامی قابل اجراست که‌این خطوط حداقل دو دولت عضو را بهم ارتباط دهد و با رضایت مشترک این دول در فهرست قید گردند.
2 - موسساتی که از این خطوط بهره‌برداری میکنند تابع کلیه تعهداتی که مقرر شده است میباشند و نیز از کلیه حقوقیکه برای راه‌آهنها توسط این مقاوله‌نامه شناخته شده است بهره‌مند میگردند به‌استثنای تخلفاتی که در اثر موارد خاص حمل و نقل لزوماً پیش آمد میکند در هر حال مقررات مربوط بمسئولیت که از این مقاوله‌نامه ناشی میگردد غیر قابل تغییر است.
3 - هر دولتی که بخواهد در فهرست یکی از خطوط مندرج در بند 1 را ثبت کند بایستی اقدامات لازم را به عمل آورد برای اینکه تخلفات پیش‌بینی شده در بند 2 به همان صورتی که تعرفه‌ها انتشار مییابند در دسترس عامه قرار داده شود.
4 - برای حمل و نقل‌های بین‌المللی که از راه‌آهن‌ها و سرویسهای حمل و نقل دیگری سوای آنچه در بند 1 پیش‌بینی شده است استفاده می‌شود راه‌آهن‌ها میتوانند با موسسات حمل و نقل ذینفع مشترکاً مقررات تعرفه خاص که جنبه حقوقی دیگری غیر از مفاد این مقاوله‌نامه داشته باشد وضع‌نمایند به شرط آنکه کلیه موارد خاص و مختلف هر نوع حمل و نقل را در مقررات مزبور منظور بذارند(بدارند). در این صورت آنها میتوانند مقررات خاص مربوط بحمل و نقل را به جزآنچه که در این مقاوله‌نامه پیش‌بینی شده است بمورد اجراء بگذارند.

ماده سوم - اشیاء ممنوع از حمل و نقل.
اشیاء زیر برای حمل و نقل پذیرفته نمی‌شوند:
الف - اشیائیکه حمل و نقل آنها منحصر و مخصوص اداره پست است ولو اینکه این اختصاص مربوط به یکی از سرزمین‌هائی باشد که خط بین‌المللی از آن عبور مینماید.
ب - اشیائیکه بواسطه ابعاد، وزن و یا شرایط خاص آنها برای حمل و نقل مفروض به علت نوع جنس و ساختمان آنها مناسب نبوده ولو اینکه این عدم تناسب مربوط به یکی از راه‌آهن‌های مسیر بوده باشد.
ج - اشیائیکه حمل و نقل آنها منع شده است، ولو اینکه این ممنوعیت برای قسمتی از مسیر راه‌آهن مقرر شده باشد.
د - مواد و اشیائیکه به موجب ضمیمه شماره I این مقاوله‌نامه از حمل و نقل مستثنی شده‌اند مگر در موارد پیش‌بینی شده در ماده 4 بند 2.

ماده چهارم - اشیائیکه در تحت شرایط خاص برای حمل و نقل پذیرفته می‌شوند.
1- اشیاء نامبرده پائین تحت شرایط مذکوره ذیل برای حمل پذیرفته می‌شوند:

الف - مواد و اشیاء مذکوره در الحاقیه شماره (I) مقاوله‌نامه فعلی در تحت شرایط معینه قید شده در آن برای حمل پذیرفته می‌شوند.

ب - حمل جنازه تحت شرایط زیرین قبول می‌شود:
اولا - حمل جنازه با قطار سریع‌السیر و تحت مراقبت یکنفر مشایع پذیرفته می‌شود مگر اینکه نبودن مشایع مورد قبول کلیه راه‌آهن‌های مسیر حمل و نقل باشد.
ثانیاً - پرداخت هزینه حمل و نقل توسط فرستنده اجباری است.
ثالثاً - حمل و نقل جنازه تابع قوانین و مقررات هر یک از کشورها میباشد مگر اینکه بین چند کشور مقاوله‌نامه‌های خاص در این زمینه منعقد شده باشد.

ج - وسائط نقلیه راه‌آهن که بتواند مستقیماً روی خطوط راه‌آهن حرکت کند پذیرفته می‌شود به شرط آنکه یک راه‌آهن تایید کند وسائط مزبور بدون‌عیب بوده و میتوانند در روی راه‌آهن حرکت نمایند و این موضوع را ضمن نوشته که روی این وسائط نصب می‌شود تصدیق نماید و یا اینکه این مسئله را ضمن گواهی‌نامه خاص جداگانه‌ای مورد تایید قرار دهد در مورد لوکوموتیوها - تندرها و اتوموتریسها علاوه بر واجد بودن شرایط فوق‌الذکر یک مامور مطلع برای تامین روغنکاری وسایط مزبور بهمراه آنها باید حرکت کند وسائط نقلیه راه‌آهن که میتوانند مستقیماً روی خطوط آهن حرکت کنند بغیر از لوکوموتیوها تندرها و اتوموتریسها میتوانند بهمراه یک نفر مامور اعزام شوند و وظیفه عمده مامور مزبور تامین عمل روغنکاری وسائط نقلیه مورد بحث میباشد چنانچه فرستنده این قبیل وسائط بخواهد از مقررات گفته شده استفاده نماید لازم است مراتب را در برگ بارنامه صادره قید کند.

د - حیوانات زنده با شرایط مذکوره زیر پذیرفته می‌شوند:
اولا - حیوانات زنده باید با مامور مخصوصی از طرف فرستنده همراه باشد مگر اینکه این حیوانات از لحاظ جثه کوچک بوده و در سبد یا قفس و یا‌جعبه قرار داده و بخوبی بسته شده باشند. و گاهی بر حسب استثنائات پیش‌بینی شده در تعرفه‌های بین‌المللی و یا به موجب موافقت‌نامه‌های موجود بین راه‌آهن‌ها وجود مامور مخصوص با حیوانات زنده لزوم پیدا نمیکند.
فرستنده ملزم است در برگ بارنامه صادر تعداد مامورینی را که با حیوانات اعزام میدارد قید کند و چنانچه مامور همراه حیوانات اعزام نشود فرستنده موظف است در برگ بارنامه کلمه "‌بدون مامور" را قید کند.
ثانیاً - فرستنده حیوانات باید از مقررات دامپزشکی کشورهای مبدا و مقصد و ترانزیت متابعت نماید.

ه- - اشیائیکه حمل و نقل آنها به علت ابعاد - وزن و یا شرایط دیگر آنها از لحاظ جنس و یا ساختمان و یا مشکلاتی دیگر ایجاد نماید برای حمل و نقل پذیرفته نمی‌شوند ولو اینکه این مشکلات فقط در مسیر یک راه‌آهن وجود داشته باشد.
این قبیل اشیاء تحت شرایط خاصی که از طرف راه‌آهن پس از مشاوره با فرستنده اعلام خواهد شد پذیرفته می‌شود و این شرایط ممکن است مغایر با مقررات خاص مقاوله‌نامه فعلی باشد.
2 - بین دو یا چند کشور متعاهد ممکن است موافقت‌نامه‌هائی به امضا برسد مبنی بر اینکه بعضی از مواد یا اشیائیکه به موجب ضمیمه شماره I مقاوله‌نامه فعلی حمل آنها ممنوع شده است تحت شرایطی برای حمل و نقل بین‌المللی این کشورها پذیرفته شود.
و یا اینکه مواد و اشیاء مذکوره در ضمیمه شماره I تحت شرایط سهلتری از آنچه در این ضمیمه مندرج میباشد برای حمل قبول شود.
راه‌آهن‌ها میتوانند به موجب موادیکه در تعرفه‌های خود قید میکنند بعضی از اشیاء و موادی را که به موجب ضمیمه شماره I مقاوله‌نامه فعلی از‌حمل ممنوع شده‌اند تحت شرایط سهلتری از آنچه در ضمیمه شماره I برای قبول این قبیل اشیاء در نظر گرفته شده است وضع نمایند.
موافقت‌نامه‌ها و مواد مربوط به تعرفه‌ها که در این مورد مقرر شده است بایستی به اداره مرکزی حمل و نقل بین‌المللی راه‌آهنها اعلام شود.

ماده پنجم - وظایف راه‌آهن در مورد حمل و نقل

1- راه‌آهن موظف است که با رعایت مقررات این مقاوله‌نامه و در صورتی که شرایط مذکوره در زیر وجود داشته باشد کلیه کالاهای تجارتی را حمل نماید.
الف - در صورتی که فرستنده مقررات مقاوله‌نامه را رعایت نماید.
ب - در صورتی که حمل کالا با وسائل معمولی که احتیاجات عادی حمل و نقل را مرتفع سازد امکان‌پذیر باشد.
ج - در صورتی که حمل کالا به علت شرایط غیر قابل اجتناب و اصلاح‌ناپذیر که برای راه‌آهن پیش آمد میکند متوقف نگردد.

2 - راه‌آهن موظف نیست حمل و نقل اشیائی را که بارگیری و نقل و انتقال و تخلیه آنها محتاج به استعمال وسایل مخصوص است بپذیرد مگر در‌ایستگاه‌هائی که برای اینگونه عملیات وسائل لازم را در اختیار داشته باشد.

3 - راه‌آهن فقط محمولاتی که حمل آنها باید بدون تاخیر انجام شود قبول مینماید.
ایستگاه مبدا مقررات مربوط به محمولاتی که دارای شرط فوق نبوده و لازم است موقتاً در انبار نگاهداری شود تعیین مینماید.

4- چنان چه ضرورت بهره‌برداری راه‌آهن اقتضا نماید مقام صلاحیتدار راه‌آهن میتواند موارد زیر را اجرا نماید:
الف - سرویس حمل و نقل به طور کلی و یا جزئی تعطیل گردد.
ب - بعضی محمولات برای حمل پذیرفته نشود و یا قبول آنها تحت شرایط معینی به عمل آید.
در این مورد بایستی مراتب بدون تاخیر به اطلاع عامه و راه‌آهن‌ها برسد و راه‌آهن‌هائی که از اقدامات مزبور مطلع می‌شوند باید بنوبه خود آنها را از نظر انتشار براه آهن‌های کشور دیگر اعلام دارند.

5 - راه‌آهن‌ها میتوانند با رضایت دولت‌های متبوع خود تصمیم به‌انعقاد مقررات مشترکی برای محدود کردن حمل کالا در تحت شرایط معینی به نقاط مرزی و همچنین کشورهای ترانزیتی اتخاذ نمایند.
این تصمیمات لازم است به اطلاع دفتر مرکزی حمل و نقل بین‌المللی برسد این اداره کلیه دولتهای عضو را از این تصمیمات آگاه خواهد ساخت این تصمیمات موقعی پذیرفته شده و مورد اجراء گذاشته خواهد شد که در مدت یکماه از تاریخ اعلام آن مورد مخالفت هیچ یک از دول عضو قرار نگیرد چنان چه با تصمیمات مزبور مخالفت شود و دفتر مرکزی نتواند اختلافات را مرتفع سازد نمایندگان دول عضو را برای تشکیل جلسه دعوت خواهد کرد. بمحض اینکه تصمیمات متخذه مورد قبول اعضاء قرار گرفت دفتر مرکزی مراتب را به اطلاع کلیه دول عضو خواهد رسانید. این تصمیمات در‌فهرستهای مخصوصی که به امضا اعضاء رسیده است بشکل تعرفه‌های بین‌المللی انتشار خواهد یافت تصمیمات متخذه فوق‌الذکر یکماه پس از‌اطلاع اداره مرکزی که در بند 3 ذکر شده است مورد اجراء گذاشته شده و قوت قانونی دارد.

6 - هر گونه تخلفی که از مقررات این ماده وسیله راه‌آهن بشود موجب اقامه دعوی برای جبران خسارت وارده خواهد شد.

قسمت دوم
قرارداد حمل و نقل

فصل اول - شکل و شرایط قرارداد حمل و نقل

ماده ششم - متن و شکل بارنامه

1 - فرستنده برای هر گونه محمولات بین‌المللی که بر اساس این مقاوله‌نامه انجام گیرد باید بارنامه‌ای را با رونوشت مربوطه که مطابق نمونه پیش‌بینی شده در ضمیمه II این مقاوله‌نامه تنظیم گردیده ارائه دهد.
این مدل شامل پنج برگ به شرح زیر میباشد:
برگ اول بارنامه واگن
برگ دوم برگ راه
برگ سوم اعلامیه ورود
برگ چهارم رونوشت بارنامه
برگ پنجم ته‌سوش ارسال.
تعرفه‌ها میتوانند یک نمونه بارنامه ساده‌تری که با مشخصات مورد استعمال در حمل و نقل‌های مذکور تطبیق نماید برای پاره‌ای از حمل و نقلهای مهم و یا حمل و نقل‌های بین کشورهای هم مرز به کار برند.
-متن بارنامه باید روی کاغذ سفید مخصوص تحریر که در عین حال مقاوم نیز باشد چاپ گردد و پشت و روی کناره فوقانی و تحتانی بارنامه‌های محمولات سریع‌السیر با باند سرخ رنگی به پهنای حداقل یک سانتیمتر رنگین شوند.

2 - بارنامه‌ها باید در دو یا احتمالا سه زبان چاپ شوند که یکی از آنها باید از بین زبانهای فرانسه، آلمانی، ایتالیائی انتخاب شود.
تعرفه‌های بین‌المللی و یا سازش‌های بین راه‌آهنها میتوانند زبانی را که با آن فرستنده باید قسمتی از آن را پر نماید تعیین نمایند.
و در صورت فقدان مقررات خاصی در این مورد فرستنده بایستی مطالب خود را با یکی از زبان‌های رسمی کشور مبداء پر نماید و با آن یک ترجمه بزبان فرانسه، آلمانی و ایتالیائی ضمیمه کند که مشروط بر اینکه مواد قید شده در بارنامه به یکی از این زبانها نباشد.
راه‌آهن میتواند تقاضا کند که اظهارات و اطلاعاتی را که فرستنده در روی بارنامه و ضمائم آن قید میکند با حروف لاتین باشد.

3 - قسمت‌هائی از بارنامه که با خطوط درشت محدود شده‌اند به وسیله راه‌آهن‌ها و قسمت‌های دیگر که توسط فرستنده باید پر شود تنظیم می‌شود فرستنده باید قسمتهای زاید را خط بکشد.

4 - انتخاب بارنامه سفید رنگ و یا بارنامه با حاشیه قرمز رنگ نشانه آنست که بار باید با قطار عادی و سریع‌السیر حمل شود تقاضای حمل بار در‌قسمتی از مسیر با سریع‌السیر و در قسمتی دیگر از مسیر با سرعت عادی پذیرفته نمی‌شود مگر اینکه بین راه‌آهن‌ها در این مورد موافقت‌نامه وجود داشته باشد.

5 - تذکرات مندرج در روی بارنامه باید یا حروف چاپی یا حروف پاک نشدنی نوشته شود و روی برگهای دیگر بایستی با حروف کاملاً خوانا قید گردد.
بارنامه‌هائیکه کلمات آن روی یکدیگر نوشته شده یا تراشیدگی داشته باشد و یا قطعات کاغذ روی آن چسبانیده شده باشد قبول نمی‌شود.
ولی در مورد قلم خوردگی و اصلاح اعداد مربوط به مقدار وزن و تعداد بسته‌ها در صورتی که فرستنده با --امضای خود آنها را تایید و گواهی نماید پذیرفته خواهند شد.

6 - در بارنامه باید حتماً موارد زیر ذکر گردد:

الف - محل و تاریخ تنظیم بارنامه.

ب - تعیین ایستگاه مقصد با ذکر مشخصات لازم برای اجتناب از هرگونه اشتباهی بین ایستگاههای مختلف اعم از اینکه مربوط به یک محلی باشد و‌یا اینکه بمحلهای مختلفی که دارای یک اسم و یا به اسامی مشابهی باشند مربوط باشد.

ج - نام و آدرس گیرنده - که باید یک شخص حقیقی و یا یک شخصیت حقوقی داشته باشد تعیین گردد تعیین ایستگاه یا مامور ایستگاه به عنوان گیرنده کالا پذیرفته نمی‌شود مگر تعرفه صراحتاً آن را اجازه داده باشد. آدرس‌هائیکه نام گیرنده در آنها تعیین نشده باشد و عبارتی از قبیل «‌بحواله... و یا به آورنده نسخه ثالثی بارنامه...» در آن ذکر شده باشد قابل قبول نیستند.

د - تعیین وزن و نوع کالا و در صورت عدم امکان اطلاعات شبیه به آن طبق مقررات راه‌آهن فرستنده در صورتی که قوانین و یا مقررات کشور مبدا اجازه دهد که فرستنده کالای خود را بدون تعیین وزن و یا اطلاعات لازم برای حمل بدهد ذکر وزن و اطلاعات مورد لزوم وسیله راه‌آهن فرستنده انجام خواهد گرفت.
در بارنامه کلیه کالاهائیکه در الحاقیه شماره (I) این مقاوله‌نامه تحت عنوان مخصوصی ذکر شده‌اند باید به همان عنوان ذکر گردند و در مورد کالاهای دیگر بر حسب نوع معینه در تعرفه‌ایکه کالاهای مزبور بر اساس آن حمل میگردند باید نام برده و در تمام حالات دیگر باید به عنوانی ذکر گردند که در‌بازرگانی کشور مبدا معمول باشد.

ه- - برای محمولات خرده‌بار، ذکر تعداد بسته‌ها - علائم و نمره‌بندی آنها، و در صورت عدم امکان ذکر اینکه این بسته‌ها به آدرس گیرنده ارسال شود و‌همچنین مشخصات بسته‌بندی لازم است. همچنین مطالب فوق‌الذکر باید در بارنامه مربوط به واگن‌هائیکه کلاً یا جزئاً حامل بسته‌هائی هستند که باید راه‌آهن و کشتی حمل گردند و بعداً از راه‌آهن به کشتی و یا بالعکس نقل و انتقال مییابند قید گردد.
در مورد محمولاتیکه بارگیری آنها به عهده فرستنده است تعیین نوع واگن (مسقف - مسطح - مخصوص - اختصاصی) و همچنین نمره و علامت‌خاص مالک واگون و برای واگون‌های اختصاصی تعیین وزن آنها در بارنامه ضروری است.

و - ذکر جزئیات کالا به نحویکه برای مقامات گمرکی و اداری لازم باشد باید ضمیمه بارنامه گردد به طریقی که هر گاه ضرورت ایجاب نماید بتوان آن را‌در اختیار راه‌آهن در ایستگاه معینی و یا دفتر گمرک و یا کلیه مقامات صلاحیتدار دیگر قرار داد.

ز - در بارنامه همچنین باید امضا فرستنده مشخصات اسم و آدرس کامل او و در صورت ضرورت آدرس تلفنی و یا تلگرافی او قید گردد.
-امضا ممکن است چاپ شده باشد یا به جای آن مهر فرستنده زده شود اگر قوانین و مقررات لازم‌الرعایه ایستگاه مبداء آن را اجازه دهد.
یک شخصیت حقیقی و یا یک شخصیت حقوقی بایستی در بارنامه به عنوان فرستنده قید گردد.

7 - بارنامه باید علاوه بر اینها حاوی نکات پیش‌بینی شده در این مقاوله‌نامه و بالاخص مواد مذکور ذیل باشد:
الف - ذکر کلماتی از قبیل «در ایستگاه (دفتر مخصوص امانات)» و با ذکر «قابل تحویل در محل سکونت» به شرط اینکه اینگونه طرق تحویل در‌ایستگاه مقصد متداول باشد.
ب - ذکر تعرفه‌های معمولی بالاخص تعرفه‌های اختصاصی و یا استثنائی پیش‌بینی شده در (ماده 11 ردیف ج از بند 4) و ماده 35.
ج - ذکر مبلغ با اعداد با توجه بسود تحویل طبق ماده 20 که اظهار شده است.
د - هزینه‌هائیکه فرستنده طبق ماده 17 به عهده میگیرد.
ه- - ذکر مبلغ قابل استرداد با حروف و رقم و همچنین ذکر مبلغ پیش پرداخت با رقم طبق)ماده 19(.
و - ذکر خط سیری که محموله باید طی کند طبق مقررات (بند 1 ماده 10) و تعیین ایستگاه‌هائیکه در آنجا بایستی عملیات گمرکی و یا اقدامات سایر‌مقامات اداری اجرا شود.
ز - اطلاعات مربوط به تشریفات گمرکی و اداری که طبق (ردیف 2 بند 1 از ماده 15) باید صورت گیرد.
ح - ذکر اینکه گیرنده کالا حق تغییر قرارداد حمل و نقل را ندارد. این جمله باید در ستون «‌اظهارنامه» به صورت زیر:
«گیرنده مجاز بدادن دستورات بعدی نیست قید گردد.
ط - ذکر تعداد همراهان و یا قید جمله (‌بدون همراه) بر طبق (‌ردیف د از بند 1 ماده 4) این جمله باید در ستون اظهارنامه» یادداشت شود.

8 - اگر مقدار جائیکه برای اظهارات فرستنده در بارنامه معلوم شده کافی نباشد میتوان به بارنامه برگهای اضافی الصاق نمود و این برگها مکمل بارنامه خواهد بود این برگهای مکمل باید به همان صورت بارنامه بوده و در پنج نسخه با رونوشت که توسط فرستنده امضا و تاریخ گذاری شده است تدوین گردد.
در بارنامه باید وجود اوراق اضافی ذکر گردد چنان چه وزن کلی محموله تعیین شده است این تعیین باید روی بارنامه نیز یادداشت شود.

9 - در روی بارنامه اظهارات دیگری سوای آنچه را که توسط قوانین و مقررات کشوری یا توسط تعرفه‌ها ذکر آن مجاز است و مخالف با مقاوله‌نامه فعلی نیست مجاز نمیباشد.
جانشین کردن بارنامه با اوراق دیگری ممنوع است و نیز اضافه کردن اسناد دیگری سوای آنچه را که به وسیله آن مقاوله‌نامه و یا تعرفه‌ها مقرر شده مجاز نمیباشد.

10 - برای هر محموله باید یک بارنامه تنظیم شود و در هر صورت تحت عنوان یک بارنامه نباید کالاهای زیر برای حمل تحویل شود:
الف - کالاهائیکه به علت جنس آنها نمیتوان با کالاهای دیگر تواماً بدون عیب بارگیری شود.
ب - کالاهائیکه بارگیری آنها قسمتی به عهده راه‌آهن و قسمتی به عهده فرستنده میباشد.
ج - کالاهائیکه بارگیری آنها تواماً به مقررات گمرکی یا سایر مقامات اداری لطمه بزند.
د - کالاهائیکه تحت شرایط خاصی برای حمل قبول شده است وقتیکه شامل مواد و اشیائی باشند که بارگیری آنها مشترکاً با سایر کالاها طبق ضمیمه(I) این مقاوله‌نامه ممنوعه اعلام شده است.

11- یک بارنامه فقط باید شامل محمولات یک واگون باشد ولی در بعضی موارد میتوان کالاهای زیر را با یک بارنامه حمل نمود:
الف - موقعیکه کالا از توده‌های غیرقابل تصمیم و یا اشیاء با ابعاد استثنائی تشکیل شده باشد و بارگیری آنها وجود بیش از یک واگن را ایجاب نماید.
ب - وقتیکه مقررات خاص تعرفه‌ها و یا تعرفه‌های بین‌المللی اجازه دهند میتوان محمولات بارگیری شده در چندین واگن را برای کلیه مسیر پذیرفت.

12 - فرستنده مجاز است در متن بارنامه در محل مخصوص برای گیرنده کالا اطلاعات مختصری درباره محموله از قبیل آنچه که ذیلا ذکر می‌شود بنویسد بدون اینکه هیچگونه تعهد و مسئولیتی برای راه‌آهن ایجاد نماید:
«ارسالی از طرف ن» «برای جاده اتومبیل‌رانی ن»
«بنا به دستور ن» «رسیده از جاده اتومبیل‌رانی ن»
«برای ارسال مجدد به ن» «‌برای خط هوایی ن»
«‌بیمه شده از طرف ن» «‌رسیده از خط هوایی ن»
«‌در اختیار ن»
«برای خط هوایی شماره. .»
«‌برای خط دریائی ن و یا» «‌برای صدور بمقصد ن»
برای کشتی ن» «‌رسیده از خط دریائی ن»
«‌یا از کشتی ن»

ماده هفتم
مسئولیت مربوط به مندرجات بارنامه - بهاء اضافی - اقدامات لازمه در مورد اضافه بار.

1- فرستنده مسئول صحت و اظهارات و اطلاعاتی خواهد بود که در متن بارنامه درج مینماید و کلیه نتایج حاصله از اینکه مندرجات نامبرده نامنظم و بدون قیمت و غیر کامل و در محلی غیر از محل مخصوص خود در بارنامه نوشته شده باشد متوجه او خواهد بود و چنانچه ستون مربوطه برای درج کلیه مطالب لازم کافی نبود بقیه مطالب باید در ستون تکمیلی که برای این کار مشخص شده است درج گردد.

2 - راه‌آهن همیشه حق دارد تحقیق نماید که محمول با مندرجات بارنامه مطابقت دارد یا نه و مقررات تامینیه که طبق شماره ضمیمه شماره 1 مقرر‌گشته است رعایت شده است یا خیر؟‌چنانچه بازرسی خود محمولات ضروری به نظر برسد باید در ایستگاه مبداء با حضور فرستنده و در ایستگاه مقصد با حضور گیرنده انجام گیرد.
اگر ذینفع در رسیدگی حضور پیدا نکند یا اگر رسیدگی در بین راه به عمل آید. چنانچه دستورات دیگر قانونی یا مقررات جاریه کشور محل رسیدگی موجود نباشد، عمل رسیدگی باید در حضور دو شاهد غیر راه‌آهنی انجام شود و نیز نباید هیچگاه بچنین بازرسی در طول خط مبادرت ورزد مگر آنکه ضرورت بهره‌برداری و مقررات گمرکی و یا اداری دیگر وجود آن را ایجاب نماید.
نتیجه رسیدگی به مندرجات بارنامه باید در بارنامه قید گردد و در صورتی که این عمل در ایستگاه مبدا انجام شود باید در نسخه دوم بارنامه نیز اگر در‌دسترس راه‌آهن باشد ذکر شود.
در صورت وجود اختلاف بین محمولات و مندرجات بارنامه هزینه‌های بازرسی محمولات و مندرجات بارنامه هزینه‌های بازرس محمولات چنانچه فوراً پرداخت نشوند - بهای حمل محمولات اضافه میگردد.

3 - قوانین و مقررات هر کشور شرایطی را ضمن آن راه‌آهن حق دارد و یا موظف است که در مورد وزن و تعداد بسته‌های کالا و همچنین وزن حقیقی واگونها را معلوم دارد تعیین میکند.
راه‌آهن موظف است نتیجه رسیدگی به وزن و تعداد بسته کالا و همچنین وزن واگون را در بارنامه مشخص کند.

4 - در مورد توزین با قپان خطی باید وزن واگون را از وزن کل تعیین شده به وسیله قپان کسر نموده تا وزن محمولات بارگیری شده در واگن به دست آید و در مورد وزن واگون باید به این نکته توجه داشت که وزن واگن عبارت است از وزنی که با هر گونه وسایل توزین دیگر دارای یک نتیجه باشد.
توزینی که توسط قپانهای خطی خصوصی انجام می‌شود با توزین روی قپانهای خطی راه‌آهن در صورتی که شرایط مقرره راه‌آهن برای توزین انجام شده باشد یکسان خواهد بود.

5 - چنانچه در نتیجه توزین محمولات پس از انعقاد قرارداد حمل اختلاف وزنی مشاهده گردد وزن تعیین وسیله ایستگاه مبدا و در صورت فقدان آن وزن تعیین شده وسیله خود فرستنده در موارد زیر مبنای محاسبه بهای حمل قرار میگیرد:
الف - در صورتی که اختلاف موجود مربوط به جنس کالا و یا در نتیجه تاثیرات جوی آنها بوجود آمده باشد.
ب - در صورتی که اختلاف حاصل از توزین محمولات که پس از انعقاد قرارداد حمل و روی قپان خطی معلوم میگردد از دو درصد وزن تعیین شده وسیله ایستگاه مبدا و یا وزن اعلام شده توسط فرستنده تجاوز نماید.

6 - برای محمولاتی که باز نمودن آن به عهده فرستنده است فرستنده موظف است حد بارگیری را رعایت نماید مقرراتی که حدود بارگیری را تعیین میکنند و باید رعایت تعرفه مانند تعرفه‌ها به همان نهج باید تدوین و انتشار یابند راه‌آهن در صورت درخواست فرستنده موظف است حد بارگیری که باید رعایت شود اعلام کند.

7 - راه‌آهن میتواند از پرداخت اختلاف بهای حمل و یا غرامت برای خسارت احتمالی راه‌آهن صرف نظر نماید و همچنین در شرایط و موارد زیر‌اضافه بها دریافت نماید:

الف - چنانچه در مورد مواد و اشیائیکه طبق ضمیمه 1 این مقاوله‌نامه از حمل ممنوع میباشند مشخصات نامنظم غیر صحیح و یا غیر کامل اظهار شده باشد در این مورد اضافه بهائی بمبلغ 3 فرانک برای هر کیلو وزن خالص کلیه بسته‌ها اخذ میگردد.

ب - در صورتی که مواد و اشیائی برای حمل قبول شوند که طبق بعضی از شرایط ضمیمه 1 این مقاوله‌نامه بوده و یا بعضی از مقررات تامینیه مندرج در‌این ضمیمه مراعات نشده باشد اضافه بهائی بمبلغ 2 فرانک برای 8 کیلو وزن خالص کلیه بسته‌ها اخذ می‌شود.

ج - در صورتی که کالاهائی مخالف با آن چه که در ردیفهای الف و ب این بند ذکر شده برای حمل انتخاب شوند ولی در مدارک حمل به طریق ناصحیح و غیر کامل تعیین شده باشد و یا به ترتیبی معلوم شده باشد که از تعرفه‌های ارزانتر از تعرفه‌های معموله استفاده نمایند اضافه بهای دریافتی معادل خواهد بود با دو برابر اختلاف بهای حمل کالاهای مزبور از ایستگاه مبدا تا ایستگاه مقصد و این عمل برای تعیین اختلاف مبلغ چنین فرض می‌شود که فرستنده اشیاء محموله را به طور منظم و صحیح و کامل در بارنامه اظهار کرده باشد.
در صورتی که محموله از مال‌التجاره‌هائی تشکیل شده باشد که برای حمل آنها از قیمتهای مختلف میبایست استفاده شود و وزن هر یک از اجزاء محموله را بدون اشکال بتوان تعیین کرد اضافه بهائی که به هر یک از اجزاء محموله فوق‌الذکر تعلق میگیرد به طریقی حساب می‌شود که بتوان از یک اضافه بهای کمتری استفاده شود.

د - در صورتی که وزن کالا کمتر از وزن حقیقی آن تعیین شده باشد اضافه بهای دریافتی معادل دو برابر بهای اختلاف وزن تعیین شده از طرف فرستنده و وزن حقیقی بار از ایستگاه مبدا تا ایستگاه مقصد خواهد بود.
مندرجات ردیف ج بند 2 عیناً قابل اجراء است.

ه- - فرستنده در واگونی که وسیله خود او بارگیری می‌شود اضافه بر مقدار مقرره بارگیری نماید اضافه بهای دریافتی معادل پنج برابر بهای حمل بار اضافی از ایستگاه مبدا تا ایستگاه مقصد خواهد بود.

و - چنانچه برای یک واگون وزن و اضافه وزن از مقدار حقیقی کمتر تعیین شده باشد اضافه بهای منظوره برای این دو مورد مشترکاً محسوب خواهد شد.

8 - بهائی که مطابق بند 7 دریافت می‌شود به بهای حمل کالاهای محموله اضافه میگردد و محلی که در آن اضافه بها معلوم شده است در این موضوع هیچگونه تاثیری ندارد.

9 - مبلغ اضافه بها و علل آن در بارنامه باید ذکر شود.

10 - در موارد زیر اضافه بها تعلق نمیگیرد:
الف - در صورت تعیین غلط و وزن هنگامیکه توزین کالا به موجب مقررات لازم‌الرعایه در ایستگاه مبدا برای راه‌آهن اجباری باشد.
ب - تعیین غیر صحیح وزن و یا اضافه بارگیری در صورتی که فرستنده در بارنامه قید نماید که توزین به وسیله راه‌آهن انجام شود.
ج - در صورت وجود اضافی بار به علت تاثیرات جوی که در جریان حمل و نقل به وجود میآید در صورتی که ثابت شود که بارگیری واگن در موقع شروع حمل در ایستگاه مبدا از حد مجاز بیشتر نبوده است.
د - در مورد افزایش وزن کالا در حین حمل بدون اینکه واگن از حد معمول اضافه بارگیری شده باشد و در صورتی که ثابت شود که افزایش وزن مزبور تحت تاثیر عوامل جوی بوجود آمده است.
ه- - در مواردی که تعیین وزن کالا صحیح نبوده و اضافه بارگیری هم نشده باشد چنان چه اختلاف بین وزن تعیین شده در بارنامه و وزن به دست آمده از‌دو درصد وزنی که اعلام گردیده است تجاوز ننماید.

11 - چنانچه وجود اضافه بار از طرف ایستگاه مبدا و یا یکی از ایستگاههای بین راه تایید شود حتی اگر اضافه بها هم به آن تعلق نگیرد باید مازاد بار از‌واگن تخلیه شود و در صورت امکان باید فرستنده را نیز بدون تاخیر دعوت نمود که در ترتیب تخلیه مازاد راهنمائی لازم را معمول دارد و در بعضی اوقات گیرنده را نیز که قرارداد حمل را نقص نموده است باید طبق ماده 22 مطلع ساخته و از او دعوت کرد که اطلاعات و دستورات لازم را در مورد‌اضافه بار بدهد.
بهای حمل اضافه بار را برابر مسافتی که پیموده است بر حسب نرخ حمل کالای اصلی و با توجه به اضافه‌های پیش‌بینی شده در بند 7 در صورتی که وجود داشته باشد تعیین نماید و در صورت تخلیه هزینه آن نیز بر اساس تعرفه‌های مربوط به مخارج متفرقه راه‌آهنی که تخلیه را انجام میدهد تعیین و دریافت می‌شود.
چنانچه شخص ذینفع تقاضا نماید که اضافه بار بمقصد دیگری و یا بمقصد ایستگاهی که بار عمده حمل میشود فرستاده شود و یا به ایستگاه مبدا‌عودت داده شود در مورد اضافه بار مزبور مانند کالای جداگانه رفتار خواهد شد.

ماده هشتم
1 - بمحض اینکه ایستگاه فرستنده کالای تجاری را همراه با بارنامه پذیرفت انعقاد قرارداد حمل رسمیت پیدا میکند و تاریخ قبول کالا و یا به عبارت دیگر تاریخ شروع عمل قرارداد حمل از تاریخی محسوب میشود که در مهر الصاقی ایستگاه فرستنده در بارنامه ذکر گردیده است.
2 - الصاق به تمبر بلافاصله پس از قبول تمام محموله مذکوره در بارنامه و دریافت هزینه‌هائی که فرستنده به عهده گرفته است به عمل میآید و با درخواست فرستنده الصاق به تمبر در حضور او باید انجام گیرد.
3 - پس از الصاق تمبر در بارنامه - بارنامه مزبور عنوان مدرک قرار داد حمل را خواهد داشت.
4 - در مواقعیکه طبق مقررات تعرفه‌ها و یا بنا بر قراردادهای منعقده با فرستنده کالا در صورتی که انعقاد چنین قراردادهائی از طرف ایستگاه فرستنده مجاز باشد و بارگیری کالا به عهده فرستنده واگذار شده باشد و در این حال چنانچه راه‌آهن تحقیقات لازم را در مورد وزن و بسته‌های محمولات مزبور‌به عمل نیاورد و در بارنامه قید نکرده باشد از لحاظ مندرجات بارنامه هیچگونه مسئولیتی متوجه راه‌آهن نخواهد بود.
امکان دارد که تحقیق در موارد مذکوره در بالا برای وزن بسته‌هائیکه در بارنامه ذکر شده است از طریق دیگری در اثر مراقبت‌های راه‌آهن معلوم گردد.
5 - به وسیله زدن مهر تاریخ دارد روی رونوشت بارنامه قبول کالا و تاریخ تحویل آن برای حمل قبل از واگذاری رونوشت بفرستنده توسط راه‌آهن اعلام میگردد این رونوشت ارزش بارنامه که با محموله فرستاده میشود و همچنین ارزش یک بارنامه معمولی را ندارد.

ماده نهم - تعرفه‌ها - موافقت‌نامه‌های خصوصی

1 - بهای حمل و هزینه‌های فرعی مربوط به آن حتی در صورتی که جداگانه و در قسمت‌های مختلف خط سیر محاسبه شود باید طبق تعرفه‌های قانونی معمول و منتشره در هر کشور که در موقع انعقاد قرارداد حمل نیز معتبر باشند محاسبه گردد با وجود این انتشار تعرفه‌های بین‌المللی فقط در‌کشورهائی که به عنوان شبکه‌های مبدا و مقصد در تعرفه‌های نامبرده شرکت میکنند اجباری میباشد ترقی بهای تعرفه‌های بین‌المللی و مقررات دیگری که باعث تشدید شرایط حمل پیش‌بینی شده در تعرفه‌های مزبور گردند فقط پس از پانزده روز انتشار دارای اعتبار قانونی خواهند بود با وجود این‌در موارد زیر مدت مزبور را میتوان تغییر داد:
الف - چنان چه تعرفه بین‌المللی توسعه حدود عمل یک تعرفه داخلی را در مجموع خط سیر باعث گردد در این صورت از لحاظ مدت انتشار تابع مقررات تعرفه داخلی مزبور خواهد بود.
ب - ترقی قیمتهای یک تعرفه بین‌المللی که در نتیجه بالا رفتن سطح قیمتهای تعرفه‌های یک راه‌آهن شریک به عمل آمده است بلافاصله در روز بعد‌از انتشار دارای اعتبار قانونی خواهد بود به شرط آنکه تطبیق قیمت‌های تعرفه بین‌المللی که ترقی بهای مورد بحث را بوجود میآورد پانزده روز قبل‌اعلام گردد و در این مورد باید به این نکته توجه داشت که تاریخ اعلام مزبور نمیتواند مقدم بر انتشار ترقی بهای تعرفه‌های داخلی مذکور در فوق به عمل آید.
ج - چنانچه قیمت باربری و هزینه‌های پیش‌بینی شده در تعرفه‌های بین‌المللی با توجه به نوسانات قیمتها تغییر نموده و یا چنانچه اشتباهات پیش بیاید تصحیح گردند این تغییرات و این تصحیحات فردای روز انتشار آنها قوت قانونی خواهند داشت. تعرفه‌ها باید شامل تمام اطلاعات لازم مربوط به محاسبه قیمتهای حمل و نقل و همچنین هزینه‌های فرعی و اختصاصی باشد و در صورت امکان کلیه شرایط مربوط به تبدیلات ارزی را دارا باشد.

2 - در تعرفه‌ها باید همچنین کلیه شرایط خاص و انواع حمل و نقلهای مختلف و سرعت‌هائیکه حمل و نقل باید صورت گیرد ذکر شود
و اگر راه‌آهن برای تمام کالاهای تجاری و یا بعضی از آنها و یا برای بعضی از مسیرهای خود تعرفه برای سرعت خاصی داشته باشد تعرفه مزبور می‌تواند در مورد کالاهای سریع‌السیر که با بارنامه حاشیه قرمز رنگ حمل میشوند و کالاهای بطی‌السیر که با بارنامه‌های سفید رنگ حمل میگردند اجرا شود به شرط آنکه مدت تحویل مربوط به هر یک از بارنامه‌های مزبور طبق مقررات بند 4 از ماده 6 و ماده 11 انجام گیرد.
شرایط مندرج در تعرفه‌ها در صورتی که مخالف با مقاوله‌نامه فعلی نباشد معتبر خواهد بود و الا کان‌لم‌یکن و باطل تلقی خواهد شد.
تعرفه‌های بین‌المللی به استثنای مواردی که تعرفه‌های داخلی اجراء میشود ممکن است در حمل و نقل بین‌المللی به صورت اجباری و لازم‌الرعایه اعلام گردد به شرط آنکه این تعرفه‌ها به طور متوسط افزایش قیمتی را که از امتزاج بین‌المللی تعرفه‌های داخلی حاصل میشود نشان ندهند.
ممکن است اجراء یک تعرفه بین‌المللی به تقاضای حمل سریع‌السیر محمول در بارنامه موکول گردد.

3 - تعرفه‌ها باید درباره عموم تحت شرایط واحد اجراء شود. راه‌آهن‌ها میتوانند موافقت‌های خصوصی در مورد تخفیف‌هائی در کرایه و یا سایر‌تسهیلات به شرط موافقت دولتهای متبوعه خود بنمایند به نحویکه شرایط مساوی نسبت به مشتریانی که در وضع مشابه هستند رعایت شود.
ممکن است تخفیف قیمتی برای کارمندان راه‌آهن و کارمندان ادارات عمومی یا برای امور خیریه منظور شود.
انتشار تصمیمات متخذه به موجب بند 2 و 3 اجباری نیست.

4 - علاوه بر کرایه حمل و مخارج فرعی پیش‌بینی شده در تعرفه‌ها وجهی بنفع راه‌آهن دریافت نمیشود مگر هزینه‌هائیکه مستقیماً از طرف راه‌آهنها صورت گرفته است از قبیل حقوق گمرکی عوارض و حقوق پلیس و همچنین مخارج حمل کالا از ایستگاهی به ایستگاه دیگر توسط کامیون که در تعرفه پیش‌بینی نشده است و نیز مخارج ترمیم لفاف خارجی و داخلی کالا که برای حفاظت آن ضروری باشد و سایر هزینه‌های مشابه این مخارج حتماً باید روی بارنامه قید شده و صورت ریز جداگانه آن تهیه شود و همچنین مدارک مثبته مخارج ضمیمه بارنامه گردد.
هر گاه پرداخت این مخارج مربوط به فرستنده باشد مدارک مثبته همراه بارنامه به گیرنده تحویل نمیگردد بلکه آنها به انضمام مخارج انجام شده طبق‌ماده (17 بند 7) به فرستنده کالا ارسال میشود.

ماده دهم - مسیرها و تعرفه‌های مورد اجراء

1 - فرستنده میتواند در بارنامه مسیری را که کالا باید طی کند قید نماید و در آن فقط باید نقاط سرحدی و در صورت اقتضا ایستگاه‌های ترانزیتی بین راه‌آهنها را یادداشت کند فرستنده فقط باید نقاط و یا ایستگاههای سرحدی که برای حمل و نقل در روابط بین‌المللی بار اعلام شده‌اند ذکر نماید.

2 - تعیین ایستگاههای نامبرده زیر به عنوان نقاط مربوط به خط سیر امکان‌پذیر میباشد:
الف - تعیین ایستگاههائیکه باید در آنها تشریفات گمرکی و اداری انجام شود و همچنین ایستگاه‌هائیکه در آنها باید محمولات تحت مراقبتهای خاص قرار گیرد (‌مراقبت مربوط بحیوانات و غیره).
ب - تعیین تعرفه‌های قابل اجراء در مورد کالای محموله به نحویکه بتوان ایستگاههائی را که بین آنها تعرفه‌های مزبور باید اجرا گردند تشخیص داد.
ج - تعیین مبلغ کلی و یا جزیی هزینه‌هائی تا x) x مشخص میکند نقطه که در آن جا امتزاج تعرفه‌های ممالک هم مرز اجراء میشود).

3 - راه‌آهن نمیتواند بر خلاف حالات مندرج در بندهای 4 و 5 ماده 5 و همچنین بند 1 ماده 24 حمل کالا را بر خلاف مسیریکه وسیله فرستنده تعیین شده است انجام دهد مگر اینکه شرایط دو گانه ذیل موجود باشد:
الف - در صورتی که تشریفات لازم به وسیله گمرک و مقامات دیگر اداری و همچنین مراقبتهائیکه باید بخصوص در مورد محمولات صورت گیرد(‌مراقبتهای محموله درباره حیوانات، نظافت و یراق نمودن و غیره) باید در ایستگاه‌هائیکه فرستنده در خط سیر تعیین کرده است انجام پذیرد.
ب - در صورتی که هزینه‌ها و مدت تحویل محمولات از هزینه‌ها و مدتهای محسوب شده از طرف فرستنده در مسیر تعیین شده بیشتر نباشد.

4 - با رعایت مقررات بند 3 باید هزینه‌ها و مدت تحویل راه بر اساس مسیر تعیین شده توسط فرستنده و در صورت فقدان طبق مسیریکه راه‌آهن انتخاب نموده است باید محاسبه نمود.

5 - فرستنده میتواند تعرفه‌هائیکه باید درباره کالاهای او اجراء شود در بارنامه قید نماید راه‌آهن موظف است در صورت شرایط موجود این تعرفه‌ها را اجرا کند.

6 - چنانچه اطلاعاتی که در مورد مسیر و نوع تعرفه از طرف فرستنده داده شده‌اند برای تشخیص مسیر و یا نوع تعرفه کافی نباشد و یا اصولاً دارای نکات مبهمی باشد راه‌آهن باید مسیر و تعرفه را انتخاب نماید که بیشتر بسود فرستنده باشد و راه‌آهن نیز مسئول خسارات حاصله از این انتخاب نخواهد بود مگر در مواردی که تقلب و یا اشتباه فاحشی وقوع پیدا کند.

7 - اگر یک تعرفه بین‌المللی از ایستگاه مبدا تا مقصد موجود باشد و در صورت نبودن مشخصات کافی چنانچه از ایستگاه فرستنده تا ایستگاه گیرنده کالا تعرفه بین‌المللی وجود داشته باشد و نظریه فقدان اطلاعات کافی از طرف فرستنده راه‌آهن تعرفه بین‌المللی مزبور را برای حمل انتخاب نموده باشد در این مورد ممکن است بین کرایه حمل پرداختی بر اساس تعرفه بین‌المللی و کرایه که با منظور نمودن تعرفه‌های دیگر ممکن بود پرداخت شود به طور احتمال اختلافی موجود باشد در چنین صورت راه‌آهن موظف است، اختلاف کرایه مزبور را به ذیحق و بر حسب درخواست او بپردازد اختلاف احتمالی بین کرایه‌های حمل که با استفاده از تعرفه بین‌المللی محسوب شده است یا کرایه‌ای که از امتزاج تعرفه‌های دیگر به دست میآید در صورتی که این اختلاف بیش از ده فرانک برای هر بارنامه نباشد قابل پرداخت است.

ماده یازدهم - مدت تحویل.

1 - مدت تحویل به وسیله مقررات جاری بین راه‌آهن‌های شریک و یا به وسیله تعرفه‌های بین‌المللی که از ایستگاه مبدا تا ایستگاه مقصد کالا قابل اجراء باشند تعیین میگردند مدت تحویلی که بر اساس موارد فوق تعیین میشود نباید از مدتهای تحویل طبق مقررات مذکور در بندهای زیر تجاوز نماید.

2 - در صورت فقدان اطلاعات لازم در مورد مدتهای تحویل در آیین‌نامه‌ها و یا تعرفه‌های بین‌المللی که در بند 1 پیش‌بینی شده است و با رعایت مقررات بندهای زیر مدت تحویل چنین میباشد:
الف - برای قطارهای سریع‌السیر.
اول - مدت ارسال کالا 12 ساعت.
دوم - مدت حمل کالا در سیصد کیلومتر مسیر کامل که تعرفه‌ها اجراء میشوند 24 ساعت.
ب - قطارهای بطی‌السیر.
اول - مدت ارسال کالا 24 ساعت.
دوم - مدت حمل کالا برای مسیر دویست کیلومتر کامل که تعرفه‌ها اجرا میشوند 24 ساعت.

3 - کالا بر اساس فاصله کلی واقع بین ایستگاه فرستنده و گیرنده کالا محاسبه میشود محاسبه آن فقط یکبار به عمل میآید و بستگی بتعداد راه‌آهن‌هائیکه مورد استفاده قرار گرفته‌اند ندارد.

4 - قوانین و مقررات هر کشور تعیین میکند که در چه شرایطی راه‌آهن‌ها اختیار دارند مهلت‌های اضافی را در موارد زیر تعیین نمایند:
الف - برای محمولاتیکه باید در خارج از ایستگاهها برای حمل تحویل گرفته شوند و یا پس از رسیدن بمقصد در خارج از ایستگاهها تحویل داده شوند.
ب - برای حمل و نقل‌هائی که از مسیرهای زیر استفاده میکنند.
به وسیله دریا و خطوط کشتیرانی داخلی که حمل و نقل به وسیله قایق و کشتیهای کوچک انجام میشود.
در جاده‌هائیکه فاقد راه‌آهن باشد.
بعضی از خطوط که راه‌آهنهای یک شبکه و یا شبکه‌های مختلف را بهم مربوط میسازد در خطوط درجه دوم.
راه‌آهنی که خطوط آن بعرض طبیعی نباشد.
ج - برای حمل و نقل‌هائیکه نرخ آنها بر اساس تعرفه‌های اختصاصی و استثنائی داخلی و با قیمتهای کمتر تعیین شده است.
د - به مناسبت شرایط فوق‌العاده طبیعت که به صورت دو مورد زیر تشخیص داده شود.
توسعه بیش از اندازه حمل و نقل و وجود اشکالات غیر معمولی در بهره‌برداری.

5 - مهلت‌های اضافی پیش‌بینی شده در (‌ردیف‌های الف و ب و ج بند4) باید در تعرفه‌ها ذکر گردد.
و همچنین مدتهای تکمیلی پیش‌بینی شده در‌ردیف د از بند 4 باید انتشار یابند و قبل از انتشار اعتبار قانونی نخواهند داشت.

6 - مدت تحویل کالا از نیمه شب بعد از قبول کالاهای تجاری مذکور در بند 1 ماده 8 برای حمل شروع میشود و با وجود این برای محمولاتی که باید سریع‌السیر حمل گردند چنانچه روز بعد از تحویل مصادف با یکشنبه و یا تعطیل رسمی بوده و در نتیجه ایستگاه فرستنده تعطیل باشد مدت تحویل از24 ساعت بعد از قبول کالا برای حمل شروع میشود.

7 - مدت تحویل کالا در موارد زیر به تعویق میافتد:
الف - برای کلیه محمولات که توقف آنها ایجاب اعمال زیر را بنماید و چنانچه این عمل از اشتباه راه‌آهن ناشی نشود.
اول - برای بازرسی و تحقیق که مطابق با بندهای 2 و 3 از ماده 7 باید انجام گیرد و به علت آن اختلافاتی بین مندرجات بارنامه و نتیجه بازرسی ظاهر گردد.
دوم - برای انجام تشریفات لازم به وسیله گمرک و مقامات دیگر اداری.
سوم - برای اصلاح قرارداد حمل و نقل که طبق مواد 21 و 22 دستور داده شود.
چهارم - برای انجام مراقبتهای اختصاصی نسبت بمحموله (‌از قبیل مراقبت حیوانات - نظافت و یراق کردن و غیره).
پنجم - در صورت وجود عللی که موقتاً مانع شروع به ادامه حمل گردد.
ب - در مورد کالاهائیکه باید با قطار بطی‌السیر حمل بشود و همچنین یکشنبه‌ها و روزهای تعطیل رسمی.
ج - در مورد کالاهائیکه باید سریع‌السیر حمل گردند روزهای یکشنبه و بعضی از تعطیلات رسمی وقتیکه قوانین یا مقررات در یک کشور حمل و نقل کلی یا جزئی را در چنین روزهائی با قطار سریع‌السیر متوقف بنماید.
علت و همچنین مدت تعلیق در تحویل کالا در بند الف پیش‌بینی شده است باید در بارنامه قید گردد و در صورت لزوم تعلیقهای مربوط به مدت تحویل ممکن است از طرق دیگری سوای آن چه که در بارنامه قید شده است اثبات گردد.

8- هر گاه مدت تحویل بعد از ساعت بسته‌شدن ایستگاه مقصد خاتمه پیدا کند انقضاء مدت مهلت تحویل به دو ساعت پس از افتتاح مجدد ایستگاه مزبور موکول میشود.
به علاوه برای محمولات سریع‌السیر هر گاه مهلت تحویل در یکشنبه یا یک روز تعطیل به موجب (‌ردیف ج از بند 7) خاتمه پذیرد. انقضاء مدت مهلت بساعت مشابه اولین روز غیر تعطیل تمدید میشود.

9 - چنانچه موارد ذیل قبل از انقضاء مدت تحویل وجود پیدا کنند باید مدت تحویل رعایت گردد:
الف - در حالتیکه ورود کالا بمقصد رسماً ابلاغ گردد و در صورتی که کالا در ایستگاه قابل تحویل باشد و صدور ابلاغ ورود کالا را به گیرنده ایجاب‌نماید.
ب - وقتیکه محموله قابل تحویل در ایستگاه به گیرنده بدون آگهی ورود کالا باشد.
ج - در حالتیکه محمولات خارج از ایستگاهها قابل تحویل باشند، در اختیار گیرنده قرار گیرد.

ماده دوازدهم - وضع کالا - عدل‌بندی

1 - موقعیکه راه‌آهن کالائی را برای حمل قبول میکند در صورت مشاهده علائمی که حاکی از آسیب دیدگی کالا باشد میتواند ذکر آن را در بارنامه خواستار شود.

2 - هر گاه نوع کالا وجود عدل‌بندی را ایجاب کند فرستنده باید کالای مزبور را به نحوی عدل‌بندی نماید که از آسیب‌دیدگی و یا از بین رفتگی جزئی و‌کلی آن در مدت حمل جلوگیری به عمل آید و همچنین به‌اشخاص و یا مواد و کالاهای دیگر هیچگونه خسارتی را وارد نیاورد.
عدل‌بندی کالا نیز باید طبق مقررات تعرفه‌ها و آیین‌نامه‌های راه‌آهن فرستنده انجام گیرد.

3 - چنانچه فرستنده مفاد بند 2 را رعایت ننموده باشد راه‌آهن میتواند از قبول کالا برای حمل خودداری نماید مگر آنکه فرستنده فقدان عدل‌بندی و‌یا وضع ناقص آن را با شرح صحیح جزئیات در بارنامه قید نماید.

4 - کلیه عواقب و نتایج حاصله از فقدان عدل‌بندی کالا و یا نواقص آن متوجه فرستنده خواهد بود و چنانچه از این راه خسارتی به راه‌آهن وارد آید فرستنده موظف است که آن را جبران نماید و در صورتی که در بارنامه فقدان عدل‌بندی کالا و یا نواقص آن ذکر نشده باشد اثبات آن به عهده راه‌آهن خواهد بود.

5 - چنانچه فرستنده یک نوع کالا را که جنس آن عدل‌بندی لازم داشته باشد از یک ایستگاه معین به طور دائم ارسال نماید و مایل باشد که کالای مزبور‌را بدون عدل‌بندی و یا با عدل‌بندی ناقص برای حمل به ایستگاه تحویل نماید برای اینکه در هر دفعه محتاج نشود که مقررات بند 3 را اجرا نماید باید اظهارنامه کلی مطابق نمونه پیش‌بینی شده در ضمیمه این مقاوله‌نامه بایستگاه مزبور تسلیم نماید و موضوع تسلیم اظهارنامه نیز باید در بارنامه قید شود.

6 - فرستنده موظف است که به استثنای مواردیکه در تعرفه‌ها پیش‌بینی شده است روی هر یک از بسته‌های محمولات شرح لازم را به طور واضح و‌به نحویکه زایل نشود و همچنین با مندرجات بارنامه کاملا تطبیق نماید قید کند:
الف - علائم و نمرات یا در صورت نبودن آنها آدرس گیرنده.
ب - نام ایستگاه مقصد.
و در صورتی که مقررات ایستگاه فرستنده موضوع را پیش‌بینی نموده باشد نام و نشانی گیرنده را میتوان به طور آشکار و یا در تحت برچسبی که قابل تا‌شدن باشد و در مواقعیکه بارنامه در دسترس نباشد بتوان آن را باز نمود و از نام و نشانی گیرنده مطلع شد قید نمود.
مشخصات مندرج در ردیف‌های الف و ب بایستی در روی هر یک از اجزاء بار شده در واگونهای کامل قید شود تا این محمولات در حمل و نقل راه‌آهن و دریا مورد استفاده قرار گرفته و از راه‌آهن به کشتی و یا بالعکس انتقال داده شوند.
علائم و برچسب‌های قدیمی باید تراشیده و توسط فرستنده حک گردند.

7 - اشیاء شکستنی (‌مانند شیشه آلات - ظروف سفالی و چینی) و همچنین اشیائی که در واگونها متفرق میشوند (‌از قبیل میوه‌ها - گردو و امثالهم -‌علوفه‌ها و سنگها) و نیز کالاهای تجارتی که باعث کثیف شدن و یا فاسد شدن بسته‌های دیگر میگردند (‌از قبیل ذغال - آهک - خاکستر - مواد خاکی - خاک‌های رنگین) به استثنای مواردیکه در تعرفه‌ها به طور موکد تصریح گردیده است باید در یک واگون جداگانه حمل گردند مگر آنکه به ترتیبی بسته‌بندی و عدل‌بندی شده باشند که از خورد شدن و از بین رفتن آنها و یا کثیف و فاسد کردن بسته‌های دیگر جلوگیری به عمل آید.

ماده سیزدهم
مدارک لازم برای انجام تشریفات گمرکی و اداری - بسته‌بندی کالا بر اساس مقررات گمرکی.
1 - فرستنده موظف است به بارنامه کلیه مدارکی که از لحاظ انجام تشریفات گمرکی و همچنین مدارکی که برای سایر مقامات اداری لازم است الصاق‌نماید قبل از آن که کالا به گیرنده تحویل شود مدارک مزبور باید منحصراً مربوط به کالاهای مندرج در همان بارنامه باشد مگر آنکه مقررات اداری و‌تعرفه ترتیب دیگری برای آن تعیین نموده باشد.
چنانچه پیوست کردن مدارک مزبور به بارنامه مقدور نباشد فرستنده باید آنها را به موقع به دفتر ایستگاه و یا گمرک و یا برای هر گونه مقام ذیربط دیگری که تشریفات مربوطه را باید انجام دهند ارسال دارد و همچنین دفتریکه به وسیله آن مدارک مزبور به راه‌آهن تسلیم میشود نیز باید در بارنامه تعیین شده باشد.
2 - در صورتی که مدارک مزبور کامل باشند راه‌آهن حق بازرسی آنها را نخواهد داشت و هر گونه خسارتی که از کسر و عدم تکمیل و یا تنظیم شدن غیر‌قانونی مدارک فوق‌الذکر نسبت به راه‌آهن حاصل شود به عهده فرستنده خواهد بود مگر اینکه تقصیر و یا اشتباه از طرف راه‌آهن بوجود آمده باشد.
راه‌آهن نیز به عنوان مامور حمل و نقل به علت ارتکاب اشتباه در مقابل از بین رفتن مدارک مندرج در بارنامه که ضمیمه آن بوده است و یا اینکه جداگانه برای راه‌آهن ارسال شده و همچنین در مقابل عدم استفاده و یا استفاده غیر قانونی از آنها مسئولیت دارد ولی در هر صورت غرامتی که باید پرداخت نماید‌از غرامتی که در صورت گم شدن کالا تعلق میگیرد بیشتر نمیباشد.
3 - فرستنده موظف است مقررات گمرکی را در موضوع بسته‌بندی و پوشش کالا رعایت نماید و راه‌آهن نیز در صورتی که محمولات بر اساس مقررات‌گمرکی بسته‌بندی نشده باشند و حتی در مواقعیکه این بسته‌بندی به طور ناقص و زیان‌آوری صورت گرفته باشد از قبول آنها خودداری نماید.
چنانچه فرستنده محمولات خود را بر اساس مقررات گمرک عدل‌بندی نکرده و لفاف نکشیده باشد راه‌آهن عمل فوق را انجام داده و هزینه‌های مربوطه را بکرایه حمل محمولات اضافه مینماید.

فصل دوم - اجرا قرارداد حمل و نقل

ماده چهاردهم - تحویل کالاها برای حمل و بارگیری
1 - عملیات مربوط بتودیع کالا برای حمل تابع قوانین و مقررات جاری در ایستگاه فرستنده است.
2 - بارگیری کالا به موجب مقررات معمول در ایستگاه فرستنده یا به عهده راه‌آهن و یا به عهده فرستنده خواهد بود مگر اینکه مقاوله‌نامه فعلی طرق دیگری را برای این کار تعیین نموده باشد و یا اینکه موافقتنامه خاصی بین فرستنده و راه‌آهن وجود داشته باشد که در بارنامه ذکر شده به موجب آن‌ترتیب دیگری برای بارگیری اتخاذ گردد.
هر گاه بارگیری وسیله فرستنده انجام شود نامبرده مسئول تمام نتایج حاصله از بارگیری ناقص میباشد.
فرستنده مخصوصاً موظف است خسارتی را که راه‌آهن از اینکار متحمل شود جبران نماید اثبات بارگیری ناقص بر عهده راه‌آهن است.
3 - کالاهای تجارتی باید به موجب تعرفه‌های بین‌المللی به وسیله واگنهای مسقف و یا مسطح و یا واگونهای مخصوص و یا واگونهای مسطحی که‌روی آن روپوش کشیده باشد حمل گردند مگر آنکه مقاوله‌نامه فعلی مقررات دیگری در این مورد وضع کرده باشد
و در صورتی که تعرفه‌های بین‌المللی وجود نداشته و یا حاوی مقرراتی در این باره نباشند مقررات معمول در ایستگاه فرستنده بر تمام طول مسیر اجراء خواهد شد.

ماده پانزدهم- تشریفات گمرک و اداری
1 - در طول راه تشریفات گمرک و اداری وسیله راه‌آهن انجام میشود
و راه‌آهن در این مورد مختار است بمسئولیت خود انجام این کار را بیک نماینده قانونی واگذار نماید و یا خود او انجام دهد ولی در هر دو حال راه‌آهن کلیه وظایف یک نماینده را داراست.
در هر صورت فرستنده با ذکر در بارنامه و یا گیرنده که به موجب ماده 22 دستوری را صادر میکند میتوانند انجام موارد زیر را بخواهند:
الف - شخصاً در انجام تشریفات پیش‌بینی شده در بند بالا شرکت نموده و یا نماینده قانونی خود را برای تهیه کلیه مدارک لازمه معرفی نماید تا بتواند هرگونه اطلاع لازمی را در اختیار آنان بگذارد.
ب - در مواردی که قوانین و مقررات کشورهائیکه تشریفات گمرکی یا سایر مقامات اداری در آنجا انجام میشود اجازه دهد. تشریفات مزبور را‌شخصاً یا وسیله نماینده خود انجام دهد در صورت لزوم اقدام بپرداخت حقوق گمرکی و سایر مخارج بنماید.
در مورد فوق هیچ یک از فرستنده و یا گیرنده و همچنین نمایندگان قانونی آنها حق تصاحب کالا را ندارند.
چنانچه فرستنده برای انجام تشریفات گمرکی و اداری ایستگاهی را تعیین کرده باشد که مقررات جاریه اجازه انجام تشریفات مزبور را در آن ایستگاه ندهد و یا برای طرز انجام تشریفات طرقی را تعیین نماید که به کار بردن آنها مقدور نباشد راه‌آهن میتواند به نحوی که بیشتر به سود شخص ذینفع باشد تشریفات مورد بحث را انجام داده و نتیجه را به اطلاع فرستنده کالا برساند.
اگر فرستنده در بارنامه جمله بدون مخارج گمرکی را قید نموده باشد راه‌آهن حق دارد که تشریفات گمرکی را بنا به تصمیم خود در طول راه و یا در‌ایستگاه مقصد راساً انجام دهد.
2 - چنانچه در ایستگاه مقصد دفتر گمرک وجود داشته باشد و در بارنامه نیز انجام تشریفات گمرکی را در موقع ورود کالا به ایستگاه مقصد تعیین کرده‌باشد گیرنده کالا با رعایت مورد استثنائی مذکور در بند 1 قسمت اخیر میتواند تشریفات مزبور را در ایستگاه مقصد انجام دهد و در صورت فقدان تذکر‌فوق در بارنامه به طریق معمول گمرک رفتار خواهد شد در صورتی که گیرنده از حق فوق استفاده نماید باید قبلا هزینه‌های مربوطه را بپردازد.
اگر در مهلت پیش‌بینی شده در مقررات جاریه در ایستگاه مقصد گیرنده برای اخذ بارنامه محمول اقدام نکند راه‌آهن میتواند به طوریکه در بند 1‌پیش‌بینی شده اقدام نماید.

ماده شانزدهم - تحویل

1 - راه‌آهن موظف است که بارنامه و کالا را در ایستگاه مقصد در مقابل مفاصا حساب بگیرنده کالا تحویل نماید و قبول بارنامه از طرف گیرنده کالا مشارالیه را ملزم میسازد مبالغی را که پرداخت آنها به عهده اوست به راه‌آهن بپردازد.

2 - موارد زیر به عنوان تسلیم کالا از طرف راه‌آهن بشخص گیرنده تلقی میشود.
تحویل کالا بشخص گیرنده که بر طبق مقررات موجود صورت گرفته باشد، همچنین تسلیم کالا بمقامات گمرکی و یا بمقامات مطالب عوارض در‌محلهای ارسال و یا انبارهای آن چنانچه این انبارها در محوله و در زیر نظر راه‌آهن واقع نباشد و نیز تودیع کالا نزد راه‌آهن و یا تودیع در نزد نماینده فرستنده و یا تودیع آن در انبارهای عمومی به عنوان تسلیم کالا به گیرنده تلقی میشود.

3 - عملیات مربوط به تحویل کالا و مواردیکه راه‌آهن حق دارد و یا مجبور است که کالا را در محل اقامت گیرنده کالا تحویل نماید. به وسیله قوانین و‌مقررات ایستگاه مقصد مشخص میگردد و چنانچه خود راه‌آهن و یا به وسیله دیگری کالای تحویلی را در محل اقامت گیرنده تسلیم نماید عمل‌تحویل فقط در هنگام تسلیم کالا بمعنی واقعی انجام خواهد شد.

4 - پس از رسیدن کالا به ایستگاه مقصد، گیرنده حق دارد از راه‌آهن تقاضا کند بارنامه را به او تسلیم و کالا را تحویل نماید و در صورت از بین رفتن کالا‌و یا نرسیدن آن در سررسید مدت معینه در بند 1 ماده 30 گیرنده کالا حق دارد در مقابل راه‌آهن و به نام خود از حقوقی که مقاوله‌نامه فعلی برای او تعیین نموده است استفاده نماید و این در صورتی است که خود او قبلا تعهدات خود را که از مقاوله‌نامه ناشی شده انجام داده باشد.

5 - شخص ذیحق حتی پس از دریافت بارنامه و پرداخت هزینه‌ها میتواند تا خاتمه تحقیقات لازمه که به منظور اثبات خسارت ادعا شده انجام میشود از تحویل گرفتن کالا خودداری نماید.

6 - به علاوه عمل تحویل کالا مطابق قوانین و مقررات کشور مقصد انجام میشود.

ماده هفدهم - پرداخت مخارج

1 - هزینه‌ها (‌کرایه حمل - مخارج فرعی - حقوق گمرکی و دیگر هزینه‌هائی که از تاریخ قبول کالا برای حمل تا تاریخ تحویل آن پیش میآید) باید به وسیله فرستنده یا گیرنده کالا بر طبق مقررات ذیل پرداخت گردند در مورد اجرای مقررات مزبور کرایه حمل عبارت خواهد بود از کلیه حقوقی که طبق تعرفه تعلق میگیرد به اضافه قیمت‌های حاصله از محاسبه بارم، همچنین قیمتهای استثنائی که هنگام محاسبه کرایه حمل معلوم میشوند.

2 - فرستنده که تمام و یا قسمتی از مخارج را به عهده خود میگیرد باید در ستون مربوطه در بارنامه موارد زیر را قید کند:

الف - ذکر جمله «‌بدون هر گونه هزینه» در صورتی که فرستنده کلیه هزینه‌ها را (‌کرایه حمل - هزینه‌های فرعی حقوق گمرکی و سایر هزینه‌ها) را به عهده بگیرد.

ب - ذکر جمله «‌معاف به استثنای. ..» (‌تعیین صحیح هزینه‌هائیکه به عهده نمیگیرد) وقتیکه فرستنده کلیه هزینه‌ها را به عهده میگیرد به‌استثنای موارد ذکر شده در بارنامه.

ج - ذکر کلمه معاف در صورتی که فرستنده کلیه هزینه‌های مربوط به حمل و نقل و همچنین کلیه هزینه‌های فرعی طبق مقررات و تعرفه‌های داخلی‌کشور فرستنده و یا در صورت لزوم بر حسب تعرفه بین‌المللی مورد اجراء به عهده میگیرد و آن را در ایستگاه مبداء در موقعیکه کالا برای حمل تحویل میشود پرداخت میکند.

د - ذکر جمله «‌معاف از هزینه حتی. ..» چنانچه فرستنده کلیه هزینه‌ها را به علاوه آنچه را که در بند ب قید شده است پرداخت میکند در این مورد فرستنده باید دقیقاً این قبیل هزینه‌ها را تعیین نماید.

ه- - ذکر جمله «معاف از هزینه حمل» چنان چه فرستنده فقط کرایه حمل را بپردازد.

و - ذکر جمله «‌معاف از حقوق گمرکی» چنانچه فرستنده تمام هزینه‌های گمرکی را که گمرک از راه‌آهن مطالبه میکند و همچنین سایر هزینه‌های فرعی‌و مخارج دیگری را که راه‌آهن برای آزاد کردن از گمرک باید بپردازد به عهده بگیرد.

ز - یکی از جملات پیش‌بینی شده فوق که با کلمات:«. .."‌تا x» (x نمایش نقطه است که در آنجا امتزاج تعرفه‌های کشورهای هم مرز صورت میگیرد)‌چنانچه فرستنده تمام و یا قسمتی از مخارج را تا ایستگاه به عهده بگیرد به استثنای کلیه مخارجی که به کشور و یا راه‌آهن بعدی مربوط خواهد شد.

ح - ذکر جمله «‌معاف در ازاء. ..» چنانچه فرستنده مبلغ معینی از مخارج را به عهده بگیرد و در این صورت مبلغ مزبور باید با تمام حروف نوشته شود همچنین این مبلغ باید به پول کشور فرستنده تعیین شود مگر در مواردی که تعرفه‌ها با این عمل مخالفت کرده باشند.
فرستنده میتواند در روی بارنامه چند جمله از جملات معینه فوق را ذکر کند به شرط آنکه جملات مزبور متشابه و متناسب یکدیگر باشند.
مخارج فرعی و مخارج دیگری که مطابق مقررات و تعرفه‌های داخلی کشور مبدا یا در صورت لزوم طبق تعرفه بین‌المللی اجراء شده باید برای تمام مسیر معینه حساب شود همچنین مبلغ انتفاع در تحویل که در بند 2 ماده 20 پیش‌بینی شده است توسط فرستنده تماماً پرداخت خواهد شد در صورتی که پرداخت طبق بند ز که با موارد پیش‌بینی شده در بندهای الف - ب و ج و یا د توام باشد.

3 - تعرفه‌های بین‌المللی در مورد پرداخت هزینه‌ها میتوانند مقرر دارند که فقط از چند نوع از جملات پیش‌بینی شده در بند 2 یا از جملات نوع دیگر‌استفاده شود.

4 - مخارجی را که فرستنده پرداخت نکرده است به عهده گیرنده خواهد بود مع‌الوصف کلیه هزینه‌ها تا موقعیکه گیرنده بارنامه را دریافت و یا حقوق خود را بر طبق مندرجات بند 4 از ماده 16 استیفا نکرده و یا بر طبق مندرجات ماده 22 قرارداد باربری را تغییر نداده است به عهده فرستنده میباشد.

5 - مخارج فرعی از قبیل حق توقف - انبارداری - توزین که مطابق مقررات در نتیجه عمل یا تقاضای گیرنده تعلق گیرد باید وسیله نامبرده پرداخت شود.

6 - راه‌آهن مبدا میتواند از فرستنده پرداخت هزینه‌های مربوطه را قبلاً درخواست بنماید در صورتی که کالای تسلیمی طبق تشخیص او در معرض فساد فوری باشد و یا اینکه کالای تسلیم شده به علت کمی ارزش و یا جنس آن تضمین کافی برای تامین مخارج حمل آن را توسط راه‌آهن نکند.

7 - هر گاه جمع هزینه‌هائیکه فرستنده به عهده میگیرد در موقع تحویل کالا برای حمل نتواند دقیقاً معلوم گردد راه‌آهن اختیار دارد که به عنوان تضمین‌تودیع مبلغی را در حدود مخارج تقریبی کرایه از فرستنده مطالبه نماید این هزینه‌ها در برگ صورت حسابی که مبنای مفاصا حساب با فرستنده خواهد‌بود ثبت میگردد.
این تصفیه حساب حداکثر سی (30) روز بعد از انقضاء مدت تحویل باید صورت گیرد
و یک صورت حساب مشروح از مخارج مطابق مشخصات صورت پرداخت کرایه در مقابل استرداد قبض رسید بفرستنده تسلیم میگردد.

8- ایستگاه فرستنده باید در بارنامه و همچنین رونوشت بارنامه مبالغ دریافتی به عنوان کرایه پرداخت شده را مشروحاً بنویسد. مگر اینکه مقررات یا‌تعرفه‌های مورد عمل در ایستگاه مبدا مقرر دارند که این مبالغ نباید مشروحاً جز در نسخه رونوشت بارنامه نوشته شود.
در موارد پیش‌بینی شده در بند 7 این مخارج نباید نه در برنامه و نه در رونوشت آن قید گردد.

ماده هیجدهم - اصلاح مبالغ دریافتی
1 - در صورت اجراء نامنظم تعرفه‌ها و اصلاح مبالغ دریافتی یا اشتباه در تشخیص و دریافت مخارج مبلغ اضافه دریافتی باید از طرف راه‌آهن به فرستنده کالا مسترد و مبلغ اضافه پرداختی باید از فرستنده دریافت گردد.
2 - در صورتی که مبلغ اضافه دریافتی مورد تایید راه‌آهن واقع شود چنانچه از یک فرانک در هر بارنامه تجاوز نماید باید راه‌آهن بنا بر وظیفه خود موضوع را به اطلاع شخص ذینفع رسانده و در کوتاه ترین مدت ممکنه مقررات مربوط را اجرا نماید.
3 - چنان چه از مبلغ مقرره وجهی کمتر از فرستنده کالا دریافت شود و در صورتی که فرستنده کالا بارنامه مربوطه را اخذ نکرده باشد باید مبلغی را که‌کمتر پرداخت نموده است بپردازد و موقعیکه بارنامه توسط گیرنده کالا قبول شده و یا هنگامیکه قرارداد باربری بر طبق ماده 22 تغییر داده شده باشد فرستنده کالا موظف بپرداخت مبلغی که کمتر پرداخت شده است نمیباشد مگر نسبت بمخارجی که طبق مندرجات بارنامه پرداخت آنها را به عهده گرفته است ضمیمه شود و در هر حال پرداخت مبلغی که کمتر پرداخت شده است به عهده گیرنده کالا میباشد.
4 - بمبالغ مذکور در این ماده در صورتی که از ده فرانک در هر بارنامه تجاوز نماید سالیانه پنج درصد سود تعلق میگیرد و تاریخ محاسبه سود از‌تاریخی است که به ذینفع اخطار میشود مبلغ مزبور را بپردازد و یا از روزی میباشد که مطابق ماده 41 از طرف اداره اقامه دعوی میشود و در غیر این دو صورت از روزی خواهد بود که از طریق قضایی برای تعقیب موضوع شروع به اقدام میگردد.

ماده نوزدهم - پرداخت‌ها و پیش پرداختها
1 - فرستنده میتواند برای محموله خود تقاضای استرداد بهائی که از ارزش کالا تجاوز نکند مطالبه نماید مبلغ استرداد باید با پول کشور مبدا تعیین گردد تعرفه‌ها ممکن است موارد استثنائی را پیش‌بینی نماید.
2 - راه‌آهن موقعی موظف به استعداد مبلغ پرداختی فوق بفرستنده خواهد بود که مبلغ نامبرده به وسیله گیرنده کالا بصندوق راه‌آهن پرداخت شده باشد این وجه باید در ظرف سی (30) روز از تاریخ پرداخت آن از طرف گیرنده بصندوق راه‌آهن در اختیار فرستنده محمولات قرار داده شود و در غیر این صورت سودی معادل پنج درصد در سال از تاریخ انقضاء مدت مزبور مبلغ مورد بحث تعلق میگردد.
3 - چنانچه کالا جزئاً و یا کلاً به گیرنده بدون آنکه نامبرده قبلا مبلغ مربوطه را بپردازد تحویل شود راه‌آهن موظف است به فرستنده مبلغ خسارت را‌معادل مبلغ استردادی بپردازد مگر آنکه تامین خسارت وارده را از گیرنده کالا خواسته باشد.
4 - ارسال محموله با طریقه استرداد بها موجب ایجاد نرخی میگردد که توسط تعرفه‌ها تعیین خواهد شد این نرخ قابل اجراء است حتی اگر استرداد بها باطل شود و یا به وسیله تغییری که در قرارداد باربری حاصل شود تعدیل گردد (‌ماده 21 بند 1).
5 - پیش پرداخت پذیرفته نمیشود مگر مطابق مقررات مورد عمل در ایستگاه مبداء.

ماده بیستم - اظهارنامه دال بر سود در تحویل
1 - هر حمل و نقل کالا ممکن است موضوع یک اظهار انتفاع در تحویل قرار گیرد و در روی بارنامه طبق مندرجات ردیف ج از بند 7 ماده 6 قید شود.
مبلغ انتفاع اظهار شده باید بپول کشور مبداء یا فرانک طلا یا هر پول دیگری که تعرفه‌ها مشخص میکنند تعیین گردد.
2 - نرخ انتفاع در تحویل برای تمام مسیر استفاده شده مطابق تعرفه‌های راه‌آهن مبداء محاسبه میشود.

فصل سوم - تغییر قرارداد باربری

ماده بیست ویکم - حقوق فرستنده کالا در مقابل تغییر کردن قرارداد باربری

1 - فرستنده کالا حق دارد که بر اساس موارد زیر بر خلاف مقررات قرارداد باربری رفتار نماید:
الف - در موردی که فرستنده کالا بخواهد کالای ارسالی او در ایستگاه مبداء پس گرفته شود.
ب - در موردی که فرستنده کالا بخواهد کالای ارسالی او در طول مسیر متوقف گردد.
ج - در موردی که فرستنده کالا بخواهد تحویل کالا بتعویق افتد.
د - در موردی که فرستنده بخواهد کالای او بشخص دیگری غیر از آنکه در بارنامه تعیین گردیده است تحویل شود.
ه- - در موردی که فرستنده کالا بخواهد کالای او در ایستگاه دیگری غیر از ایستگاه مقصدی که در بارنامه قید شده است فرستاده شود و یا کالا به ایستگاه مبداء عودت داده شود در این حالت فرستنده کالا میتواند بخواهد که محموله او که با قطار بطی‌السیر آغاز سیر کرده است با سریع‌السیر فرستاده شود و‌یا بالعکس به شرط آنکه ایستگاهی که در آن حمل بار متوقف شده است دارای دو نوع سرویس برای حمل بار باشد.
فرستنده کالا همچنین میتواند تعرفه قابل اجراء و همچنین مسیری را که باید محموله از آن مسیر فرستاده شود تعیین نماید در صورتی که مقررات مخالفی در تعرفه‌های راه‌آهن مبداء وجود نداشته باشد تقاضاهای تغییر قرارداد باربری در موارد زیر پذیرفته میشود.
و - در مورد استقرار استرداد بها.
ز - در مورد افزایش یا نقصان یا انصراف از استرداد بها.
ح - در مورد تقبل هزینه‌های مربوط بیک محموله که ارسال نشده باشد و یا در مورد افزایش هزینه‌های قبول شده طبق موارد مذکور در بند 2 از ماده17 به استثناء موارد مذکور در بالا موارد دیگری برای استفاده از حق تغییر قرارداد باربری مجاز نخواهد بود ولی با وجود این تعرفه‌های بین‌المللی میتوانند بفرستنده کالا حق بدهند که علاوه بر موارد فوق تغییرات دیگری را در قراردادهای باربری درخواست نماید دستوراتی که فرستنده کالا میدهد هیچگاه شامل تقسیم محموله نخواهد شد.

2 - دستورهای بعدی اظهار شده در موارد فوق باید وسیله یک اظهار کتبی مطابق نمونه پیش‌بینی شده در ضمیمه IV این قرارداد به عمل آید. این اظهارنامه باید مجدداً در رونوشت بارنامه قید و به امضای فرستنده کالا رسیده و در همان حال به راه‌آهن ارائه داده شود و ایستگاه فرستنده با زدن مهر تاریخ دار در ذیل درخواست فرستنده قبول دستورات بعدی او را مورد تایید قرار داده و رونوشت مزبور را مجدداً بفرستنده کالا مسترد میدارد چنانچه راه آهنی که باید دستورات مزبور را انجام دهد رونوشت بارنامه مورد بحث را از فرستنده مطالبه ننماید در مورد کلیه خسارات حاصله از این عمل در‌برابر گیرنده که رونوشت مزبور را از طرف فرستنده دریافت خواهد نمود مسئولیت دارد.
هرگاه فرستنده تقاضای افزایش یا تقلیل و یا انصراف از استرداد مبلغ پرداختی را بنماید باید تعیین کند که پرداخت مزبور بدواً به موجب چه مدرکی به عمل‌آمده است و در صورت افزایش و یا تقلیل پرداخت مدرک مزبور پس از تصحیح مجدداً در اختیار نامبرده گذارده خواهد شد و در صورت انصراف از‌استرداد بها از ید او خارج خواهد گردید هر گونه دستوراتی که بعد او بصوری غیر از آنچه که فوقاً ذکر گردید از طرف فرستنده داده شود بهیچوجه قابل اعتبار نخواهد بود.

3 - راه‌آهن به دستورهای بعدی فرستنده ترتیب اثر نمیدهد مگر اینکه وسیله ایستگاه مبداء ابلاغ شود.
اگر فرستنده تقاضا نماید مراتب قبلاً وسیله تلگرام یا تلفنگرام بخرج فرستنده از طرف ایستگاه مبدا به ایستگاه مقصد یا ایستگاه محل توقف اطلاع داده میشود و سپس با یک اعلامیه کتبی تایید میگردد.
در مواردی که تعرفه بین‌المللی و یا سایر موافقت‌نامه‌های موجود بین راه‌آهنهای ذینفع طریقه دیگری را پیش‌بینی ننموده باشند ایستگاه مقصد و یا‌ایستگاه توقف بایستی دستور بعدی فرستنده را که توسط تلگرام و یا اخطار تلفنی از ایستگاه مبداء واصل میگردد بدون تایید اجراء نماید و در موارد‌مشکوک باید صحت آنها مورد تحقیق قرار گیرد.

4 - در موارد زیر حق تغییر قرارداد حتی در صورتی که فرستنده کالا رونوشت بارنامه را نیز دریافت داشته باشد از او سلب می‌گردد:
الف - موقعیکه بارنامه در اختیار گیرنده کالا گذارده شده باشد.
ب - موقعیکه گیرنده کالا از حقوق مربوط به قرارداد باربری طبق بند 3 از ماده 16 که به او تعلق میگیرد استفاده نموده باشد.
ج - موقعیکه گیرنده کالا طبق ماده 22 اختیار دارد بمحض ورود محمول در منطقه گمرکی کشور مقصد دستورات لازمه را صادر نماید از این لحظه راه‌آهن موظف است که طبق دستورات گیرنده کالا عمل نماید.

ماده بیست ودوم - حقوق گیرنده کالا در مورد تغییر قرارداد باربری
1 - چنانچه فرستنده کالا مخارج مربوط بمحمولات را در داخل کشور مقصد به عهده نگرفته باشد و موضوع را نیز طبق مقررات ردیف ن از بند 7 از‌ماده 6 در بارنامه قید نکرده باشد گیرنده حق دارد که قرارداد باربری را تغییر دهد دستورات گیرنده کالا فقط وقتی قابل اجرا است که محموله داخل در‌منطقه گمرکی کشور مقصد شده باشد گیرنده کالا میتواند دستورات زیر را بدهد:
الف - کالا در بین راه متوقف شود.
ب - تحویل کالا معوق بماند.
ج - کالا در کشور مقصد بشخص دیگری غیر از آنکه در بارنامه به عنوان گیرنده تعیین شده تحویل گردد.
د - تشریفات لازم گمرکی با سایر تشریفات مقامات اداری بر حسب یکی از ترتیبات پیش‌بینی شده در ماده (15 بند 1 قسمت دوم) اجرا گردد.
به علاوه بغیر از مواردیکه تعرفه‌های بین‌المللی مقررات مغایری داشته باشند گیرنده میتواند دستورات زیر را بدهد.
ه- - کالا در کشور مقصد در ایستگاهی غیر از ایستگاه قید شده در بارنامه تحویل شود.
و یا آنکه حمل کالا که بطی‌السیر شروع شده سریع‌السیر ادامه یابد‌و بالعکس به شرط این که ایستگاهی که کالا متوقف است برای هر دو نوع حمل و نقل مفتوح باشد. گیرنده همچنین می‌تواند تعرفه قابل مورد نظر خود‌و همچنین مسیر جدیدی را تعیین نماید.
دستورات دیگری غیر از آنچه که شمرده شده پذیرفته نمیشود. تعرفه‌های بین‌المللی در هر صورت میتوانند به گیرنده کالا حق دهند که علاوه بر‌تغییرات مذکوره در بالا تغییرات دیگری را دستور دهد دستورات گیرنده کالا هرگز نباید منتهی به تجزیه محمول گردد.
2 - دستورات فوق‌الذکر به صورت اظهارنامه کتبی مطابق نمونه پیش‌بینی شده در ضمیمه شماره IV مقاوله نامه فعلی در ایستگاه مقصد و یا‌ایستگاه ورودی کشور مقصد تسلیم گردد.
هر دستوری که به وسیله گیرنده کالا در نمونه دیگری غیر از آنچه که مقرر گردیده داده شود کان‌لم یکن محسوب میشود. برای اعمال حق تغییر قرارداد باربری گیرنده کالا لازم نمیباشد که رونوشت بارنامه را ارائه دهد.
3 - بر حسب درخواست گیرنده کالا ایستگاهی که دستور را دریافت داشته است با خرج گیرنده کالا آن را به وسیله تلگرام یا تلفونگرام که بعداً با اظهار کتبی تایید میشود به ایستگاهی که باید آن را اجراء کند اعلام دارد.
این ایستگاه میتواند بدون اینکه منتظر تایید کتبی باشد دستور واصله را که توسط تلگرام یا اخطاریه تلفنی از ایستگاه ذیصلاحیت رسیده است اجرا نماید در صورت وجود تردید باید صحت آن را تحقیق نماید.
4 - حق تغییر قرارداد باربری از طرف‌گیرنده در موارد زیر منتفی میگردد:
الف - وقتیکه بارنامه را دریافت کرده باشد.
ب - وقتی که گیرنده کالا از حقوق ناشیه از قرارداد باربری مطابق بند 4 از ماده 16 استفاده کرده باشد.
ج - وقتیکه نماینده گیرنده کالا طبق ردیف ج بند 1 بارنامه را دریافت کرده باشد یا طبق بند 4 از ماده 16 از حقوق خود استفاده کرده باشد.
د - اگر گیرنده کالا دستور تحویل کالا را بشخص دیگری داده باشد این شخص مجاز به تغییر قرارداد باربری نمیباشد.

ماده بیست وسوم - اجراء دستورات بعدی
1 - راه‌آهن نمیتواند به استثناء موارد مذکور در زیر از اجرای دستوراتی که مطابق ماده 21 و 22 داده شده‌اند خودداری نماید و یا در اجرای آن تاخیر‌کند:
الف - انجام دستور در لحظه که به ایستگاه انجام دهنده واصل میشود امکان‌پذیر نباشد.
ب - انجام دستور طبیعتاً بسرویس منظم بهره‌برداری لطمه وارد آورد.
ج - چنان چه هدف اجرای دستور تعویض ایستگاه مقصد باشد و در این حالت اجرای دستور مزبور با مقررات معموله در یکی از کشورهائیکه کالا‌باید طی نماید و بخصوص از نقطه نظر مقررات گمرکی و اداری مخالفت داشته باشد.
د - در مورد تغییر ایستگاه مقصد موقعی می‌تواند این عمل انجام گیرد که ارزش کالا مخارج این تعویض ایستگاه را تامین نماید و یا این که گیرنده کالا قبلاً آن را‌تامین کرده باشد و یا آن که به فوریت تضمین و یا آن را پرداخت نماید.
در موارد فوق‌الذکر کسی که دستورات بعدی را صادر نموده است باید بلافاصله از موانعی که اجرای دستوراتش را بتاخیر میاندازند مطلع گردد.
چنانچه راه‌آهن نیز نتوانسته باشد موانعی را که برای اجرای دستورات نامبرده پیش آمد خواهند کرد پیش‌بینی نماید کسیکه دستورات بعدی را صادر نموده است مسئول کلیه نتایجی خواهد بود که از شروع اجرای آن دستورات حاصل خواهد گردید.
2 - چنانچه دستور مبنی بر این باشد که کالا در یکی از ایستگاههای بین راه تحویل گردد کرایه حمل در ایستگاه فرستنده تا ایستگاهی که کالا توقف نموده است محاسبه خواهد شد ولی اگر موقعی دستور رسیده باشد که کالا از ایستگاهی که برای تحویل تعیین شده است گذشته باشد کرایه حمل از‌ایستگاه فرستنده تا ایستگاهی که کالا توقف نموده است و همچنین از این ایستگاه تا ایستگاهی که برای تحویل تعیین گردیده است و کالا به‌آن عودت داده میشود محاسبه میگردد.
تعرفه‌هائیکه در این مورد اجراء میشود تعرفه‌هائی هستند که در طول این مسیرها هنگام انعقاد قرارداد باربری مجری بوده است مقررات مذکوره در‌مورد هزینه‌های فرعی و سایر هزینه‌ها اجرا میگردد.
3 - مخارج ناشی از اجراء دستور فرستنده یا گیرنده به استثناء آنهائیکه ناشی از اشتباه راه‌آهن باشد به کالا تعلق خواهد گرفت.
4 - به موجب مندرجات بند 1 راه‌آهن در صورت ارتکاب اشتباه مسئول نتایج حاصله از عدم اجرا و یا اجرای ناصحیح دستورات صادره طبق مواد 21‌و 22 میباشد مع‌الوصف غرامتی را که بر عهده راه‌آهن است هرگز از غرامتی که در ازاء فقدان کالا تعلق میگیرد تجاوز نخواهد کرد.

ماده بیست وچهارم - موانع و اشکالات در امر باربری

1 - هرگاه موانع و اشکالاتی در راه باربری کالا به وجود آید بر عهده راه‌آهن است که تصمیم بگیرد آیا صلاح است موضوع را از لحاظ نفع فرستنده کالا‌به وی اطلاع دهد و یا آنکه کالا را با تغییر مسیر ارسال نماید به استثناء مواردیکه راه‌آهن دچار اشتباه میگردد باید کرایه باربری را از مسیر جدیدیکه‌استفاده شده است محاسبه نماید و همچنین مدتهای مربوط به این مسیر را ولو اینکه این مسیر طولانی تر از مسیر قبلی باشد معلوم دارد.

2 - چنانچه طرق دیگری برای انجام حمل کالا وجود نداشته باشد و یا بعلل دیگری ادامه حمل امکان پذیر نباشد راه‌آهن موظف است از فرستنده کالا کسب تکلیف نماید ولی در مورد موانع موقتی که به علت اوضاع پیش‌بینی شده در بند 4 از ماده 5 بوجود آمده‌اند تقاضای تعیین تکلیف از‌فرستنده کالا برای راه‌آهن اجباری نیست.

3 - فرستنده میتواند در بارنامه تعلیمات لازمه را برای مواردیکه باربری در نتیجه موانع و اشکالات متوقف میگردد بدهد چنانچه بر حسب اطلاعات و تحقیقات راه‌آهن این تعلیمات قابل اجراء نباشد راه‌آهن از فرستنده کالا تقاضای صدور تعلیمات جدیدی مینماید.

4- فرستنده کالا پس از اطلاع از اشکالات باربری میتواند تعلیمات خود را به ایستگاه فرستنده و یا ایستگاهی که کالا در آن متوقف است بدهد چنانچه فرستنده کالا نام گیرنده و یا ایستگاه مقصد را تغییر دهد و یا اینکه تعلیمات خود را به ایستگاه دیگری غیر از ایستگاه فرستنده صادر کند موظف است تعلیمات خود را روی رونوشت بارنامه که باید آن را ارائه دهد ثبت نماید.
چنانچه راه‌آهن به تعلیمات صادره از طرف فرستنده بدون درخواست ارائه رونوشت بارنامه ولو اینکه این رونوشت به گیرنده تسلیم شده باشد ترتیب اثر دهد راه‌آهن مسئول خسارت ناشی از آن میباشد.

5 - چنانچه فرستنده کالا از وجود موانع در باربری مطلع باشد و در فاصله زمانی لازم تعلیمات قابل اجرایی صادر ننماید در اینمورد بر طبق مقررات مربوط به وجود موانع در تسلیم کالا که در راه‌آهنی که کالا در آنجا متوقف گردیده است مورد اجراء میباشد عمل خواهد شد.
چنانچه کالا فروخته شود حاصل فروش پس از کسر مخارج متعلقه به کالا باید در اختیار فرستنده قرار گیرد اگر حاصل فروش از مخارج متعلقه کمتر‌باشد فرستنده باید مابه‌التفاوت آن را پرداخت نماید.

-6 چنانچه موانع موجود در امر باربری قبل از وصول تعلیمات فرستنده در این مورد مرتفع شود کالا به مقصد خود بدون آنکه منتظر وصول تعلیمات فرستنده باشد ارسال خواهد شد و جریان بلافاصله به اطلاع فرستنده خواهد رسید.

7 - اگر چنانچه موانع مربوطه به امر باربری بعد از آن که گیرنده کالا قرارداد باربری را به موجب ماده 22 تغییر داده است بوجود آید راه‌آهن موظف است گیرنده کالا را که مقررات بندهای 6 - 5 - 2 - 1 در مورد او قابل اجراء هستند مطلع سازد و گیرنده کالا موظف نیست رونوشت بارنامه را ارائه دهد.

8 - مقررات ماده 23 در مورد باربری‌هائیکه با مقررات ماده فعلی انجام میگیرند نیز قابل اجراء میباشد.

ماده بیست و پنجم - موانع و اشکالات در تحویل کالا
1 - هنگامیکه در تحویل کالا موانعی بوجود آید ایستگاه مقصد باید به وسیله ایستگاه مبدا موضوع را به اطلاع فرستنده کالا برساند و کسب دستور نماید در صورتی که فرستنده در بارنامه تقاضا نموده باشد باید بدون وساطت ایستگاه فرستنده موضوع مستقیماً توسط نامه یا تلگراف به اطلاع او برسد و مخارج این اطلاعیه به هزینه‌های کالا افزوده خواهد شد چنانچه موانع موجود برای تحویل کالا قبل از وصول تعلیمات فرستنده به ایستگاه مقصد مرتفع شود کالا تسلیم گیرنده خواهد شد و موضوع تحویل کالا باید بلافاصله توسط نامه سفارشی به اطلاع فرستنده کالا برسد هزینه‌های مربوط به این‌امر به هزینه‌های مربوط به کالا اضافه خواهد شد.
چنانچه گیرنده کالا از قبول آن خودداری نماید فرستنده میتواند حتی اگر رونوشت بارنامه را در دست نداشته باشد تعلیمات لازم را بدهد.
فرستنده همچنین میتواند در بارنامه قید نماید که در صورت پیدایش مانعی برای تحویل کالا آن را رسماً به او عودت دهند در غیر این حالت کالا برای فرستنده بدون رضایت بعدی او اعاده نمیشود. تعلیمات فرستنده کالا مگر در مواردی که تعرفه‌ها طرق دیگری را پیش‌بینی نمایند به وسیله ایستگاه فرستنده صادر خواهد شد.
2 - در جمیع مواردیکه برای اشکالات و موانع تحویل کالا پیش‌بینی شده است و شامل بند 1 و همچنین مقررات ماده 45 میباشد چنانچه موردی وجود یابد که در مقررات نامبرده ذکری نشده است در این صورت تسلیم و تحویل کالا طبق قوانین و مقررات راه‌آهنی است که مامور این تحویل میباشد.
اگر کالا فروخته شود پس از کسر مخارج متعلقه به کالا وجه آن در اختیار فرستنده قرار میگیرد.
اگر حاصل فروش کمتر از مخارج متعلقه به‌کالا باشد فرستنده باید مابه‌التفاوت را بپردازد.
3 - اگر موانع تحویل کالا بعد از آنکه گیرنده قرارداد باربری را به موجب ماده 22 تغییر داده پیش آید راه‌آهن موظف است به این گیرنده مراتب را اطلاع دهد دستورات ردیف 2 از بند 2 عیناً درباره گیرنده قابل اجراء میباشد.
4 - دستورات ماده 23 در باربری‌هائیکه به موجب این ماده انجام شده قابل اجراء است.

قسمت سوم - مسئولیت - اقدامات قضایی

فصل اول

ماده بیست وششم - مسئولیت مشترک راه‌آهن‌ها
1 - راه‌آهن که کالا را با بارنامه برای باربری قبول کرده است مسئول اجرای این باربری روی تمام مسیر تا تسلیم کالا بگیرنده میباشد.
2 - هر راه‌آهن بعدی بمحض آنکه کالا را با بارنامه اولیه قبول نماید در قرارداد باربری به موجب شرایط این سند شریک است و عهده‌دار کلیه مسئولیتهای ناشی از آن میباشد بدون آنکه مقررات بند 3 ماده 43 مربوط به راه‌آهن مقصد را نقض کرده باشد.

ماده بیست وهفتم - حدود مسئولیت
1 - راه‌آهن مسئول افزایش مدت تحویل کالا میباشد و همچنین در خصوص زیانهای ناشی از فقدان تمام یا قسمتی از کالا و نیز خرابی‌هائیکه به آن وارد شود از لحظه قبول کالا برای تحویل تا موقع تحویل آن بگیرنده مسئولیت دارد.
2 - راه‌آهن از مسئولیت مبری میشود چنانچه تجاوز از مدت مقرره تحویل و فقدان و یا خسارت وارده به علت اشتباه و یا دستور ناصحیح ذینفع روی داده باشد.
همچنین در مورد عیب خاص کالا (‌از قبیل خرابی داخلی - آفت - غیره) و با وجود اوضاعی که راه‌آهن نمیتواند اجتناب نماید.
بالاخره پیش آمدهائیکه راه‌آهن قادر به جلوگیری آن نیست مسئولیت از راه‌آهن سلب میشود.
3 - هنگامیکه فقدان و یا آسیب‌دیدگی کالا از آثار خاص مربوط بیک یا چندین عامل نامبرده زیر نتیجه شود:
الف - حمل کالا بر طبق مقررات مربوطه و یا در اثر موافقت‌نامه منعقده با فرستنده کالا که در بارنامه قید گردیده در واگون مسطح صورت بگیرد.
ب - چنانچه کالائی را که به علت جنس و طبیعت آن همواره در معرض تقلیل و آسیب‌دیدگی قرار خواهد گرفت بسته‌بندی ننموده باشند و یا آنکه آن را به طور ناقص بسته‌بندی کرده باشند.
ج - عملیات بارگیری و تخلیه کالا که به وسیله فرستنده و یا گیرنده و طبق مقررات مربوطه و یا به موجب موافقت‌نامه‌های منعقده با آنها که در بارنامه نیز ذکر گردیده است به عمل آمده باشد.
بارگیری ناقص وقتیکه این بارگیری توسط فرستنده به عمل آمده باشد مقررات قابل اجراء یا موافقتنامه خاص با فرستنده شرایط بارگیری را معلوم میدارد و باید در بارنامه هم قید شود.
د - اجرای انجام تشریفات گمرکی یا تشریفات سایر مقامات اداری وسیله فرستنده یا گیرنده یا نماینده یکی از آنان صورت گیرد.
ه- - در صورتی که کالای حمل شده بعلل غیر قابل تفکیک از جنس و طبیعت آن در معرض تلف کلی یا جزئی و یا معیوب شدن قرار گیرد مخصوصاً اینکه خسارت در اثر خورد شدن - زنگ زدن - خرابی داخلی و خود بخود جذب رطوبت - تحلیل رفتن بوجود آید.
و - فرستادن اشیائی که از حمل ممنوع میباشند تحت نام دیگری یا با نام غیر صحیح و یا غیر کامل همچنین فرستادن اشیائی که تحت شرایط خاص باید حمل شوند با نام دیگری یا با نام غیر صحیح یا غیر کامل و یا عدم رعایت احتیاطات مقرره از طرف فرستنده صورت گرفته باشد.
ز - حمل و نقل حیوانات زنده.
ح - حمل و نقل محمولاتیکه به موجب مقاوله نامه فعلی و طبق مقررات مجریه و موافقتنامه‌های منعقده با فرستنده که در بارنامه نیز قید شده باشد باید بهمراهی چند نفر که مامور حفظ محمولات از مخاطرات مذکور باشند به عمل آید.

ماده بیست وهشتم - ماموریت تحقیق
1 - تحقیق و اثبات اینکه مدت تحویل از موقع معینه تجاوز نموده است و یا اینکه فقدان و آسیب‌دیدگی کالا به علت وجود اعمال پیش‌بینی شده در‌بند 2 ماده 27 میباشد به عهده راه‌آهن است.
2 - هر گاه راه‌آهن ثابت کند که با توجه به اوضاع واحوال مربوطه فقدان یا آسیب‌دیدگی به علت یک یا چندین عامل مخصوصی که در بند 3 ماده 7‌پیش‌بینی شده‌اند بوجود آمده است و استنباط و قضاوت لازم را در این مورد خواهد کرد ذیحق همیشه میتواند ثابت کند که خسارت کلی یا جزئی وارده بعلل یاد شده نبوده است این استنباط در موردی که در ردیف الف از بند 3 ماده 27 پیش‌بینی شده اجراء نمیشود چنانچه نقصان غیر معمولی و یا فقدان کلی محموله وجود داشته باشد.

ماده بیست ونهم - استنباط در مورد حمل مجدد کالا
1 - چنانچه محمولاتی که در تحت شرایط مقاوله‌نامه فعلی حمل شده‌اند مجدداً تحت شرایط همان مقاوله‌نامه حمل گردند و در هنگام حمل مجدد فقدان جزئی و یا آسیب‌دیدگی در آن مشاهده گردد:
الف - چنانچه شرایط زیرین موجود باشد میتوان استنباط نمود که آنها در طول مسیر اخیر قرارداد باربری بوجود آمده است.
ب - محموله به همان وضع که به مقصد رسیده تجدید حمل شده باشد.
2 - همچنین استنباط به عمل خواهد آمد هر گاه قرارداد قبلی برای ارسال مجدد کالا تابع شرایط این مقاوله‌نامه نبوده است به شرط آنکه این مقاوله‌نامه برای حمل باربری مستقیم بین اولین ایستگاه فرستنده و آخرین ایستگاه مقصد مورد عمل باشد.

ماده سی ام - استنباط درباره فقدان کالا - موردی که کالا باز یافته میشود
1 - چنانچه محموله در موعد معینه بگیرنده کالا تحویل نگردد و یا در مدت سی (30) روز پس از انقضای مدت تحویل در اختیار او گذارده نشود ذیحق میتواند بدون تهیه مدارک دیگری کالای خود را مفقود شده بداند.
2 - شخص ذینفع حق دارد که پس از دریافت غرامت مربوط بکالای مفقوده کتباً تقاضا نماید چنانچه در طول سال که از پرداخت غرامت آغاز میگردد بمحض باز یافته شدن کالا او را مطلع سازند برای این درخواست باید اعلامیه کتبی از طرف ذینفع صادر شود.
3 - در مدت سی روز پس از دریافت اعلامیه مربوط به پیدا شدن کالا شخص ذینفع میتواند تقاضا نماید که کالای او در یکی از ایستگاههای مسیر‌تحویل داده شود مسلم است مخارجی را که بحمل کالا از ایستگاه فرستنده تا ایستگاه تحویل کالا به آن تعلق گرفته است به اضافه غرامتی را که‌دریافت داشته گیرنده کالا باید بپردازد استرداد این غرامت با کسر مخارجی است که احتمالا در این غرامت پرداخت شده است و با رعایت کلیه حقوق مربوط به غرامت که در ماده 34 و در صورت امکان در ماده 36 برای تجاوز از موعد مقرره برای تحویل کالا ملحوظ است.
4 - در صورتی که طبق بند 2 فوق‌الذکر تقاضائی به عمل نیامده باشد و یا در مدت 30 روز به موجب بند 3 اقدامی معمول نگردد و یا آنکه کالا در مدت‌بیش از یک سال از تاریخ پرداخت غرامت پیدا شود راه‌آهن مطابق مقررات و قوانین کشور متبوعه خود عمل خواهد کرد.

ماده سی و یکم - مبلغ غرامت در صورت از بین رفتن کالا
1 - هر گاه طبق مقررات این مقاوله‌نامه غرامتی برای از بین رفتن کل یا قسمتی از کالا بر عهده راه‌آهن باشد.
غرامت به شرح زیر و بر حسب نرخ رسمی بورس محاسبه میشود:
در صورت نبودن نرخ بورس به قیمت روز بازار
در صورت نبودن هیچکدام طبق ارزش معمولی.
اجزاء محاسبه برای کالاهائیکه از یک جنس و یکنوع باشند و همچنین محل و موقعیکه کالا از طرف راه‌آهن برای باربری قبول شده است محاسبه میشود مع‌الوصف غرامت از صد فرانک برای هر کیلوگرم وزن خالص تجاوز نمیکند با مراعات محدودیتهائی که در ماده 35 پیش‌بینی شده است.
به علاوه کرایه حمل و حقوق گمرکی و کلیه مبالغی که به مناسبت حمل کالا پرداخت شده‌اند بدون هیچگونه سود و زیان دیگر بشخص ذینفع پرداخت خواهد شد.
2 - چنانچه عناصری که به عنوان پایه محاسبه پرداخت غرامت به کار میروند به پول کشوری که باید غرامت را بپردازد معلوم نباشد تبدیل پول بر‌اساس نرخهای جاری در کشوریکه باید غرامت پرداخت شود صورت میگیرد.

ماده سی ودوم - تجدید مسئولیت در صورت افت کردن وزن محمولات در موقع حمل

1 - در مورد کالاهائیکه معمولا هنگام حمل و در طول مسیر افت وزن پیدا میکنند راه‌آهن فقط در صورتی مسئولیت خواهد داشت که افت کالا در هر‌مسیری که محموله طی کند از حدود معینه زیر تجاوز نماید:
الف - دو درصد از وزن برای مایعات و کالاهائیکه بحالت مرطوب برای باربری تحویل شده باشد و نیز برای کالاهای نامبرده زیر.
ساقه شیرین‌بیان انواع چرم
چوب‌های رنگین رنده شده و یا تراشیده تفاله پوست حیوانات
قارچهای تازه پوست درخت یا میوه
ذغال‌سنگ و کک
شاخ و سم حیوانات برگ توتون تازه
موی یال و دم حیوانات پوست
انواع چرمها - میوه‌های تازه - خشک
شده و یا پخته شده ماهیهای خشک شده
انواع چربی‌ها انواع ریشه‌ها
انواع پوست میوه و درخت و غیره صابون و روغنهای غلیظ
انواع خرما نمک
انواع پشم موی خوک
رازک - سبزی تازه
کندرهای تازه توتون بریده شده
استخوان درست یا آسیا شده رگ و پی حیوانات
ضایعات پوست‌ها ذغال طبیعی
ب - یک درصد برای سایر کالاهای خشک که ممکن است در طول راه دچار افت شوند.

2 - در صورتی که ثابت شود که افت کالا در اثر موجباتی که باعث افت میشوند نباشد راه‌آهن نمیتواند از محدودیت مسئولیت که در بند 1 این ماده پیش‌بینی شده استفاده نماید.

3 - هر گاه تعداد زیادی بسته به وسیله یک بارنامه حمل شود افت مربوط به طول راه برای هر بسته محسوب خواهد شد در صورتی که وزن هر یک از‌آنها جداگانه در بارنامه قید شده باشد و یا بتوان به طریق دیگری آن را تعیین نمود.

4 - در صورت فقدان تمام کالا برای محاسبه غرامت به عنوان افت وزن کالا در طول راه هیچگونه تقلیلی نباید به عمل آید.

5 - مقررات این ماده به هیچوجه مقررات مواد 7 و 28 را نقض نمیکند.

ماده سی وسوم - مبلغ غرامت در مورد آسیب‌دیدگی کالا
در مورد آسیب‌دیدگی راه‌آهن موظف است که غرامتی را پرداخت نماید این غرامت بر مبنای کسر ارزش کالای آسیب‌دیده حساب خواهد شد و غیر از‌این غرامت هیچ نوع پرداخت جبران خسارت دیگری به عمل نخواهد آمد. مبلغ این غرامت با در نظر گرفتن ارزش کالا که در ماده 31 تعریف شده است و صدی چندی که از ارزش کالا در مقصد کاسته شده است تعیین میگردد همچنین مخارجی که در ردیف آخر بند 1 از ماده 31 پیش‌بینی شده است بهمین نسبت مسترد میشود:
الف - هر گاه تمام محموله در اثر آسیب‌دیدگی ضایع و بی‌ارزش باشد مبلغ غرامت پرداختی از مبلغی که برای فقدان تمام آن پرداخت میشود نباید تجاوز کند.
ب - هر گاه فقط قسمتی از محموله در اثر آسیب‌دیدگی ضایع و بی‌ارزش شده باشد مبلغ غرامت پرداختی نباید از مبلغی که برای فقدان قسمت آسیب‌دیده باید پرداخت شود تجاوز نماید.

ماده سی وچهارم - مبلغ غرامت در مورد تاخیر در تحویل کالا
1 - در صورتی که مدت تحویل کالا از تاریخ مقرره تجاوز نماید و اگر شخص ذینفع ثابت ننماید که در نتیجه آن خسارتی به کالای او وارد شده راه‌آهن موظف است در صورتی که مدت تاخیرمعادل10/1مدت تحویل باشد10/1کرایه حمل را مسترد دارد و چنانچه مدت تاخیر در تحویل کالا کمتر از10/1مدت تحویل باشد مبلغ استردادی بر اساس همان10/1کرایه حمل محاسبه خواهد شد و در هر حال باید توجه داشت4/1 کرایه حمل حداکثر غرامت پرداختی را تشکیل میدهد.
2 - چنانچه ثابت شود که خسارتی در اثر تاخیر در تحویل کالا به آن وارد شده است راه‌آهن غرامتی را که حداکثر از دو برابر کرایه حمل نباید تجاوز‌کند باید پرداخت کند.
3 - غراماتی که طبق بندهای 2 و 1 پرداخت میشود با غرامت پرداختی برای فقدان تمام کالا توام نمیگردد در صورتی که قسمتی از کالا تلف شود،‌غرامت تاخیر در تحویل در صورت لزوم فقط برای قسمت تلف نشده مرسله پرداخت میشود.
در صورت معیوب شدن کالا غرامت تاخیر در تحویل در صورت لزوم با غرامت پیش‌بینی شده در ماده 33 توام میگردد. در تمام موارد توام شدن‌غرامت‌های پیش‌بینی شده در بند 1 و 2 با غرامت‌های پیش‌بینی شده در ماده 31 و 33 نباید موجب پرداخت غرامتی بیشتر از غرامت تلف شدن تمام کالا گردد.

ماده سی وپنجم - محدودیت غرامت بر اساس بعضی از تعرفه‌ها
هر گاه راه‌آهن جهت حمل بار با شرایط باربری خاصی موافقت نماید (‌تعرفه اختصاصی یا استثنائی) و برای کرایه حمل تخفیفی را بر اساس شرایط عادی بپذیرد (‌تعرفه‌های عمومی) در این حالت راه‌آهن ممکن است برای پرداخت غرامت بشخص ذینفع محدودیتی قائل شود این محدودیت برای تاخیر در تحویل فقدان و یا آسیب‌دیدگی کالا خواهد بود به شرط آنکه این محدودیت در تعرفه قید شده باشد هر گاه محدودیت فوق از اعمال تعرفه‌ها منتج شود که فقط در قسمتی از مسیر کالا اجرا میشود تادیه غرامت توسط راه‌آهن فقط برای قسمتی از مسیر که موجب این غرامت شده است به عمل خواهد آمد.

ماده سی وششم - مبلغ غرامت در صورت اظهار انتفاع در تحویل
هر گاه در موقع تحویل کالا انتفاع در تحویل تقاضا شده باشد ممکن است علاوه بر غرامات پیش‌بینی شده در ماده 31 و 33 و 34 و در صورت امکان در‌ماده 35 مطالبه غرامتی برای خسارت اضافی که تایید گردیده است بشود مبلغ این غرامت حداکثر به میزان مبلغی که برای انتفاع در تحویل اظهار شده‌است میباشد.

ماده سی وهفتم
مبلغ غرامت در صورت وجود تقلب و اشتباه فاحش که مسئولیت آن به عهده راه‌آهن است در تمام مواردیکه تاخیر در تحویل کالا و فقدان کلی و یا جزئی آن و یا آسیب‌دیدگی آن در اثر تقلب و یا اشتباه فاحشی باشد که مسئولیت آن متوجه راه‌آهن است.
راه‌آهن باید به ذینفع پس از اثبات موضوع خسارت مربوطه را پرداخت نماید در موارد اشتباه فاحش مسئولیت محدود است به دو برابر حداکثر مبالغی‌که در مواد 31 - 33 - 34 - 35 و 36 پیش‌بینی شده است.

ماده سی وهشتم - بهره غرامت - استرداد غرامت‌ها
1 - شخص ذینفع میتواند تقاضای بهره غرامت بنماید این بهره‌ها که بر مبنای پنج درصد در سال محاسبه میشوند فقط در مواردی اجراء می‌شوند که‌غرامت از ده فرانک برای بارنامه تجاوز کند. بهره‌های غرامت از تاریخ اولین روز اقامه دعوای اداری به موجب ماده 41 به عمل میآید و در غیر این‌صورت از تاریخی خواهد بود که از طریق قضایی اقدام به این کار شده باشد.
2 - هر غرامتی که من غیر حق دریافت شده باشد باید مسترد گردد.

ماده سی ونهم - مسئولیت راه‌آهن در مورد مامورین خود
راه‌آهن مسئول اعمال کلیه مامورین رسمی که در اداره کار میکنند و همچنین اشخاصی که برای امر باربری استخدام شده و به آن مبادرت میورزند میباشد.
مع‌الوصف هر گاه بنا بر تقاضای ذینفع مامورین راه‌آهن بارنامه‌ها را تهیه و یا ترجمه‌هائی را انجام دهند و یا خدمات دیگری را که بر عهده راه‌آهن نیست صورت دهند آنان به عنوان مامور اشخاص ذینفع شناخته میشوند.

ماده چهلم - اجراء دعاوی خارج از قرارداد
در موارد پیش‌بینی شده در بند 1 ماده 27 هر دعوی مربوط به مسئولیت به هر عنوان که باشد علیه راه‌آهن اعمال نمیشود مگر در شرایط و حدود‌پیش‌بینی شده در مقاوله‌نامه فعلی همچنین است هر دعوی ایکه علیه اشخاصیکه طبق ماده 39 راه‌آهن مسئول آنست اقامه شود.

فصل دوم - دعاوی اداری - دعاوی قضایی - آیین دادرسی -
مرور زمان

ماده چهل ویکم - دعاوی اداری
1 - دعاوی اداری مربوط به قرارداد باربری باید کتباً به موجب ماده 43 براه‌آهن ارسال شود.
2 - حق ارسال دعوی اداری متعلق به اشخاصی است که حق اقامه دعوی قضایی علیه راه‌آهن به موجب ماده 42 را دارند.
3 - اگر دعوی توسط فرستنده کالا اقامه شود باید رونوشت بارنامه را ارائه نماید و اگر اقامه دعوی توسط گیرنده صورت گیرد باید بارنامه را چنانچه به‌او تحویل شده باشد ارائه دهد.
4 - بارنامه - رونوشت بارنامه و اوراق دیگری که ذیحق ضمیمه کردن آنها را به دعوی خود مفید بداند باید اصل یا رونوشت آنها پیوست شود و در‌صورت تقاضای راه‌آهن رونوشت‌ها باید مصدق باشند موقع رسیدگی به‌دعوی راه‌آهن میتواند تقاضای ارائه اصل بارنامه - رونوشت بارنامه و یا قبض‌استرداد بها را از نظر تحقیق بیشتر در رسیدگی دعوا بنماید.

ماده چهل ودوم - اشخاصیکه میتوانند علیه راه‌آهن دعوی قضایی اقامه کنند
1 - اقامه دعوی قضایی برای استرداد مبلغ پرداخت شده به موجب قرارداد باربری متعلق به کسی میباشد که این مبلغ را پرداخته است.
2 - اقامه دعوی قضایی مربوط به استرداد بهای پیش‌بینی شده در ماده 19 فقط به فرستنده کالا مربوط است.
3 - اقامه دعاوی دیگر قضایی علیه راه‌آهن که از قرارداد باربری ناشی میشود مربوط به اشخاص زیر میباشد:
الف - به فرستنده کالا تا موقعی که گیرنده کالا بارنامه را اخذ و یا از حقوق متعلقه که به موجب بند 4 از ماده 16 و یا ماده 22 برخوردار است استفاده نماید.
ب - بگیرنده کالا بعد از موقعیکه:
1 - بارنامه را دریافت کرده باشد یا.
2 - از حقوق خود به موجب بند 4 از ماده 16 استفاده کرده باشد یا.
3 - از حقوق متعلقه بخود به موجب ماده 22 استفاده کرده باشد.
در هر صورت بمحض این که بارنامه وسیله شخص تعیین شده از طرف گیرنده طبق (‌ردیف ج از بند 1 ماده 22) دریافت شده باشد و بمحض اینکه‌نامبرده از حقوق متعلقه بخود به موجب بند 4 از ماده 16 استفاده کرده باشد حق اقامه دعوی گیرنده منتفی میشود.
برای اقامه این قبیل دعاوی فرستنده باید رونوشت بارنامه را ارائه نماید و در صورت نبودن آن او نمیتواند علیه راه‌آهن اقامه دعوی کند مگر با اجازه گیرنده یا این که دلیلی بیاورد که گیرنده کالا را نپذیرفته است.

ماده چهل وسوم - اقامه دعوی قضایی علیه راه‌آهنها
1 - اقامه دعوی قضایی در مورد استرداد مبلغ پرداخت شده به موجب قرارداد باربری ممکن است علیه راه‌آهنی که وجه را دریافت کرده یا راه‌آهنی که‌وجه بنفع او بیشتر دریافت شده اقامه گردد.
2 - دعوی قضایی مربوط به استرداد بهای پیش‌بینی شده در ماده 19 اقامه نمیشود مگر علیه راه‌آهن مبداء.
3 - دعاوی قضایی دیگر که از قرارداد باربری ناشی میشود ممکن است علیه راه‌آهن مبداء یا راه‌آهن مقصد یا راه‌آهنی که عمل اصلی مورد دعوی در آنجا اتفاق افتاده اقامه شود.
علیه راه‌آهن مقصد همچنین میشود اقامه دعوی کرد حتی اگر او کالا و بارنامه را دریافت نکرده باشد.
4 - هر گاه شخصی که دعوی را طرح مینماید بتواند آن را علیه چندین راه‌آهن اقامه کند بمحض اینکه دعوی علیه یکی از آنها طرح گردید حق او‌نسبت به سایر راه‌آهنها منتفی میشود.
5 - دعوی قضایی ممکن است علیه راه‌آهن دیگری غیر از آنهائیکه در بند 1 و 2 و 3 تعیین شده اقامه شود هر گاه این دعوی مردود شناخته شده باشد یا به صورت دعوی شخص ثالث در دعوی اصلی مستند بر همان قرارداد باربری اقامه شود.

ماده چهل وچهارم - صلاحیت
دعاوی قضایی مستند به این قرارداد نمیتواند مورد اقدام قرار گیرد مگر پیش قاضی صلاحیتدار کشوری که راه‌آهن خوانده از آن تبعیت میکند. مگر اینکه در موافقت‌نامه‌های بین دولتها و یا در اسناد امتیازی تصمیم دیگری اتخاذ شده باشد.
هر گاه موسسه‌ای شبکه‌های مستقلی از راه‌آهن را در کشورهای مختلف بهره‌برداری کند هر یک از این شبکه‌ها از نظر اجراء این ماده مانند راه‌آهن‌جداگانه تلقی میشود.

ماده چهل وپنجم - تحقیق درباره فقدان جزئی و یا معیوب شدن کالا
1 - هر گاه فقدان قسمتی از کالا و یا آسیب‌دیدگی آن از طرف راه‌آهن کشف و یا مشاهده شود و یا اینکه ذیحق وجود آن را اثبات کند راه‌آهن موظف است بلافاصله و در صورت امکان با حضور دارنده حق صورت مجلسی تنظیم نماید که نوع خسارت وضع کالا - وزن آن و در صورت امکان اهمیت‌خسارت - علت آن و زمانی که خسارت وارد شده در آن تسجیل گردد یک رونوشت از این صورت جلسه در قبال تقاضا به ذیحق برایگان تسلیم میشود.
اگر ذیحق مفاد صورتمجلس را قبول نکند میتواند درخواست تحقیق قضایی را نسبت به وضع و وزن کالا و همچنین عللی که موجب این مبلغ خسارت شده‌اند تقاضا نماید
نحوه اقدام تابع قوانین و مقررات کشوری است که تحقیق قضایی در آن جا اجراء میشود.

ماده چهل وشش - مواردی که اقامه دعوی علیه راه‌آهن ناشی از قرارداد باربری منتفی میشود
1 - دریافت کالا از طرف ذیحق هر گونه دعوی ناشی از قرارداد باربری را مربوط به انقضاء مهلت تحویل یا فقدان قسمتی از آن و یا آسیب‌دیدگی علیه راه‌آهن منتفی میسازد.
2 - مع‌الوصف اقامه دعوی در موارد زیر منتفی نمیگردد:
الف - اگر دارنده حق اثبات کند که خسارت به علت یک تقلب یا خطای فاحش منسوب به راه‌آهن بوده است.
ب - در صورتی که دعوای اداری برای انقضاء مدت تحویل به موجب بند 3 ماده 43 در مدتی که از 60 روز تجاوز ننماید ارسال شود. روز قبول کالا از‌طرف ذیحق جزو این مدت محسوب نمیشود.
ج - در صورت ارسال دعوای اداری برای فقدان قسمتی از کالا و یا برای آسیب‌دیدگی کالا به شرح زیر:
1 - اگر فقدان یا آسیب‌دیدگی قبل از دریافت کالا وسیله ذیحق طبق ماده 45 به ثبوت رسیده باشد.
2 - اگر تحقیق و اثباتی که به موجب ماده 45 باید انجام بگیرد به علت اشتباه راه‌آهن صورت نگرفته باشد.
د - در صورت ادعای خسارت برای خسارت‌هائیکه وجود آنها بعد از قبول کالا از طرف ذیحق معلوم میگردد به شرط حائز بودن دو شرط زیر:
1 - بلافاصله بعد از کشف خسارت و حداکثر در ظرف هفت روز بعد از دریافت کالا تقاضای تسجیل خسارت مطابق ماده 45 وسیله دارنده حق به عمل آمده باشد و اگر خاتمه این مهلت مصادف با روز یکشنبه یا روز تعطیل رسمی باشد خاتمه مهلت به اولین روز اداری بعدی تمدید میشود.
2 - ذیحق ثابت کند که خسارت در فاصله قبول کالا برای حمل و تحویل آن عارض شده است.
3 - اگر کالا مطابق شرایط پیش‌بینی شده در بند 1 ماده 29 تجدید حمل شود اقامه دعاوی مربوط به غرامت برای فقدان جزئی یا آسیب‌دیدگی کالا که ناشی از یکی از قراردادهای باربری قبلی باشند منتفی میشود اگر دارنده حق در مورد یکی از قراردادها اقدام نموده باشد.

ماده چهل وهفتم - مرور زمان دعوی ناشی از قرارداد باربری

1 - اقامه دعوی قضایی ناشی از قرارداد باربری بعد از یک سال مشمول مرور زمان میگردد.
معهذا مرور زمان سه‌ساله خواهد بود اگر موارد زیر پیش آید:
الف - اقامه دعوی مربوط به واریز استرداد بهای کالائی باشد که وسیله راه‌آهن از گیرنده کالا دریافت شده است.
ب - اقامه دعوی مربوط به واریز تتمه حساب فروشی باشد که وسیله راه‌آهن انجام شده است.
ج - اقامه دعوی بر اساس خسارتی باشد که از تقلب و تدلیس ناشی شده است.
د - اقامه دعوی بر اساس موضوع قاچاق مبتنی باشد.
ه- - در مورد پیش‌بینی شده در بند 1 ماده 29 اقامه دعوی بر اساس یکی از قراردادهای باربری قبلی برای تجدید ارسال محموله مبتنی باشد.

2 - شروع مرور زمان:
الف - برای دعاوی مربوط به غرامت برای فقدان جزئی و یا آسیب‌دیدگی و یا تاخیر در تحویل محموله از روزیکه تحویل انجام شده است.
ب - برای دعاوی مربوط به غرامت برای فقدان کلیه محموله از سی‌ام روزیکه پس از انقضاء مهلت تحویل سر برسد.
ج - برای دعاوی مربوط بپرداخت یا استرداد کرایه حمل و مخارج فرعی و اضافه کرایه‌ها و یا برای دعاوی مربوط به تصحیح در صورت بد اجراء‌کردن تعرفه یا اشتباه در محاسبه مرور زمان از تاریخهای زیر شروع میشود:
1 - اگر پرداخت به عمل آمده باشد از روز پرداخت.
2 - چنان چه پرداخت به عمل نیامده باشد از روز قبول کالا برای باربری اگر پرداخت به عهده فرستنده باشد یا از روزیکه گیرنده بارنامه را اخذ کرده‌است در صورتی که پرداخت به عهده گیرنده باشد.
3 - اگر موضوع مربوط به پرداخت مبالغی به موجب برگ پرداخت باشد از روزیکه راه‌آهن صورت حساب مخارج را که در بند 7 ماده 19 قید شده‌است به فرستنده تسلیم نماید.
در صورت عدم تسلیم صورت حساب، مهلت برای مطالبات راه‌آهن از روز سی‌ام بعد از انقضاء تحویل کالا شروع میشود.
د - برای اقامه دعوی از طرف راه‌آهن مربوط به پرداخت مبالغی که توسط گیرنده به جای فرستنده پرداخت شده یا بالعکس و راه‌آهن موظف به‌استرداد آن به ذیحق میباشد از روزیکه تقاضای استرداد به عمل آمده است.
ه- - برای دعاوی مربوط به استرداد بهای کالا که در ماده 19 پیش‌بینی شده است از چهل و دومین روزیکه از انقضاء مدت تحویل میگذرد.
و - برای دعاوی مربوط به پرداخت تتمه حساب فروش از روز فروش.
ز - برای دعاوی مربوط به پرداخت یک اضافه حقوق گمرکی که از طرف گمرک ادعا شده باشد از روز ادعای گمرک.
ح - در سایر موارد دیگر از روزیکه ادعا باید اعمال شود.
روزی که به نام شروع مرور زمان تعیین گردیده جزو ایام مهلت محسوب نمیشود.

3 - در حالت اقامه دعوای اداری که طبق ماده 41 برای راه‌آهن ارسال شده است مرور زمان تا روزیکه راه‌آهن ادعا را کتباً رد نکرده است و اوراقی که‌پیوست ادعانامه مزبور بوده مسترد نگردیده است در صورت قبول قسمتی از ادعا مرور زمان جریان پیدا نمیکنند مگر برای قسمتی از ادعا که مورد‌اختلاف باقی میماند.
اثبات این که ادعانامه اداری دریافت شده یا جواب آن ارسال و اوراق ضمیمه مسترد گردیده است به عهده طرفی است که به آن استناد میکند
ادعانامه‌های اداری بعدی که در مورد همان موضوع باشد مرور زمان را معلق نمیکند.

4 - دعوی مشمول مرور زمان مورد اقدام قرار نمیگیرد حتی به عنوان دعوی متقابل یا اعتراض شخص ثالث.

5 - با رعایت مقررات فوق معلق ماندن و قطع شدن مرور زمان وسیله قوانین و مقررات کشوری که دعوی در آن جا طرح شده تعیین میگردد.

فصل سوم - واریز حساب‌ها - دعاوی راه‌آهنها علیه یکدیگر

ماده چهل وهشتم - واریز حساب بین راه‌آهنها
1 - هر راه‌آهنی که مخارج یا سایر مطالبات مربوط به قرارداد باربری را چه در مبداء و چه در مقصد دریافت کرده موظف است سهم راه‌آهن‌های ذینفع را از مخارج و مطالبات مزبور بپردازد.
تشریفات این پرداخت در موافقت‌نامه‌های متبادله بین راه‌آهن‌ها تعیین شده است.
2 - ضمن حفظ حقوق راه‌آهن علیه فرستنده چنانچه راه‌آهن فرستنده کالا کرایه حمل و سایر مخارجی را که به عهده فرستنده کالا طبق بارنامه میباشد و دریافت نکرده باشد مسئول آن خواهد بود.
3 - اگر راه‌آهن مقصد کالا را بدون دریافت مخارج و سایر مطالبات ناشی از قرارداد باربری تحویل داده باشد در قبال راه‌آهن‌های قبلی و سایر افراد ذینفع مسئول است.
4 - در صورت عدم قدرت پرداخت یکی از راه‌آهنها و بر حسب تقاضای یکی از راه‌آهنهای طلبکار موضوع مورد رسیدگی و تحقیق اداره مرکزی حمل و نقلهای بین‌المللی با راه‌آهن قرار گرفته باشد نتایج حاصله از آن از طرف کلیه راه‌آهن‌های دیگر که در حمل و نقل شرکت کرده‌اند به نسبت سهم هر یک در کرایه حمل تقبل میشود. حق اقامه دعوی علیه راه‌آهن که عدم قدرت پرداخت آن تایید شده محفوظ است.

ماده چهل ونهم - اقامه دعوی در مورد غرامت برای فقدان کالا و یا آسیب‌دیدگی آن
1 - راه‌آهن که غرامتی را برای فقدان کلی و جزئی کالا و یا برای آسیب‌دیدگی آن به موجب مقاوله‌نامه فعلی پرداخت کرده است حق دارد علیه‌راه‌آهن‌هائیکه در حمل و نقل شرکت کرده‌اند طبق ترتیبات زیر اقامه دعوی نماید:
الف - راه‌آهنی که در اثر عمل او خسارت پیش آمده تنها مسئول خسارت است.
ب - اگر خسارت در اثر عمل چند راه‌آهن پیش آید هر یک از آنها مسئول خسارتی میباشند که خود موجب آن شده‌اند و اگر تشخیص کیفیت خسارت ممکن نباشد مسئولیت خسارت با توجه به اصول مذکوره در حرف ج بین آنها تسهیم میشود.
ج - اگر نتوان ثابت کرد که خسارت در نتیجه عمل یک یا چند راه‌آهن پیش آمده است مقدار غرامت بین تمام راه‌آهنها که در این باربری شرکت کرده‌اند بغیر از آنهائیکه ثابت کنند خسارت در خطوط آنها پیش نیامده تسهیم میشود.
تسهیم مبلغ غرامت به نسبت به تعداد کیلومترهای مسافتی که به موجب تعرفه‌ها پیموده شده است به عمل میآید.
2 - در صورت عدم قدرت یکی از راه‌آهنها سهم مربوط به آن که پرداخت نشده بین راه‌آهنهای دیگر که در حمل و نقل شرکت کرده‌اند به نسبت تعداد کیلومترهای پیموده شده که در آنها تعرفه اجراء گردیده است تسهیم میشود.

ماده پنجاهم - اقامه دعوی در مورد غرامت برای انقضاء مهلت تحویل
1 - مقررات مندرج در ماده 49 در مورد پرداخت غرامت برای انقضاء مهلت تحویل قابل اجرا میباشد چنانچه تاخیر در مدت تحویل کالا در نتیجه نامنظمی‌های حاصله در روی خطوط چندین راه‌آهن باشد مبلغ غرامت به نسبت مدت تاخیریکه روی هر یک از شبکه‌های مربوطه انجام گرفته است تقسیم خواهد شد.
2 - مهلت تحویل تعیین شده در ماده 11 بین راه‌آهنهای مختلف که در حمل و نقل شرکت کرده‌اند به شرح زیر تقسیم میشود:
الف - بین دو راه‌آهن همسایه.
1 - مهلت ارسال بین دو راه‌آهن نصف میشود.
2 - مهلت حمل و نقل به نسبت تعداد کیلومترهای فواصلی که روی هر یک از دو راه‌آهن اجرا میشوند تقسیم میگردد.
ب - بین سه راه‌آهن یا بیشتر.
1 - مهلت ارسال بین راه‌آهن مبداء و مقصد نصف میشود.
2 - یک سوم مهلت حمل و نقل به سهم مساوی بین تمام راه‌آهنهای شرکت‌کننده در حمل و نقل تقسیم میشود.
3 - دو سوم مهلت حمل و نقل به نسبت تعداد کیلومترهای مسافتی که تعرفه‌ها در هر یک از راه‌آهن‌ها اجراء میشود تقسیم میگردد.
مهلت‌های اضافی را که یک راه‌آهن میتواند از آن استفاده کند به آن راه‌آهن اعطا خواهد شد.
4 - زمانی که بین تحویل کالا به راه‌آهن تا آغاز مهلت ارسال مصروف میشود فقط مربوط به راه‌آهن مبدا است.
5 - تقسیمی که در بالا مورد بحث قرار گرفت مورد عمل قرار نمیگیرد مگر در صورتی که مهلت تحویل جمعاً رعایت نشده باشد.

ماده پنجاه ویکم - رویه اقامه دعوی
1 - راه‌آهنی که علیه آن به موجب مواد 49 و 50 اقامه دعوی میشود صلاحیت ندارد به صحت پرداختی که از طرف اداره راه‌آهنی که اقامه دعوی کرده‌است اعتراض کند هر گاه مبلغ غرامت به وسیله قوه قضائیه تعیین شده باشد بعد از آنکه ادعانامه به او ابلاغ و از طرف او امضا گردیده و به او حق داده شد که در محاکمه شرکت نماید قاضی محکمه پس از قبول دعوی طبق جریان کار مهلت‌های مربوط به احضار و شرکت در محاکمه را تعیین مینماید.
2 - راه‌آهنی که میخواهد اقامه دعوی کند باید ادعای خود را علیه تمام راه‌آهنهای ذینفع که با آنها اختلاف دارد در یک ادعانامه و با توجه به‌اینکه‌ادعای خود را علیه راه‌آهنهائیکه اقامه دعوا ننموده است از دست خواهد داد تنظیم نموده و در یک محکمه فقط اقامه دعوی نماید.
3 - قاضی باید در یک حکم برای تمام دعاوی که پیش او مطرح است رای صادر کند.
4 - راه‌آهنهائیکه علیه آنها اقامه دعوی شده دعوی بعدی را نمیتوانند اقامه کنند.
5 - مجاز نمیباشد که دعاوی مربوط به تضمین را در دعوی مربوط بتقاضای اصلی غرامت وارد کنند.

ماده پنجاه ودوم - صلاحیت برای دعاوی
1 - قاضی محل اقامتگاه راه‌آهنی که علیه آن راه‌آهن اقامه دعوی میشود در تمام دعاوی مطروحه منحصراً ذیصلاحیت است.
2 - وقتی که دعوی علیه چند راه‌آهن باید اقامه شود راه‌آهن خواهان حق دارد از بین قاضی‌های ذیصلاحیت به موجب بند 1 دادرسی را انتخاب کند که‌عرضحال خود را نزد او تسلیم میدارد.

ماده پنجاه وسوم - توافق در موضوع دعاوی
راه‌آهن‌ها میتوانند با توافق بین خود مقررات مربوط به دعاوی متقابل خود را که در فصل سوم تعیین شده نقض کنند.

قسمت چهارم - مقررات مختلف

ماده پنجاه وچهارم - اجرای حقوق ملی
در صورت عدم وجود شروطی در مقاوله‌نامه فعلی مقررات و قوانین و آیین نامه‌های ملی مربوط به باربری در هر دولتی قابل اجراء میباشد.

ماده پنجاه وپنجم - قواعد عمومی آیین دادرسی
برای کلیه اختلافاتی که از حمل و نقلهای تابع مقاوله‌نامه فعلی ناشی میشود رویه قضایی که باید اعمال گردد همانست که قاضی ذیصلاحیت آن را‌مورد عمل قرار میدهد مگر اینکه مقررات مخالفی در مقاوله‌نامه وجود داشته باشد.

ماده پنجاه وششم - اجرای احکام قضایی - ضبط و تضمین
1 - موقعیکه احکام قضایی اعم از حضوری و یا غیابی توسط قاضی ذیصلاحیت و به موجب مقررات مقاوله‌نامه فعلی صادر گردید طبق قوانین استنادی این قاضی به مورد اجراء گذاشته خواهد شد و بهمین نهج این احکام در هر یک از کشورهای شریک پس از انجام تشریفات لازم و مقرر در‌هر کشوری اجرا خواهد شد.
این رویه در مورد احکامی که جنبه اجرایی موقت دارند اجرا نمیشود و همچنین در مورد محکومیتهای مربوط بمطالبه سود در خسارتهای وارده که با پرداخت هزینه مربوط علیه خواهان به علت رد درخواست او صادر میگردد نیز اجرا نمیشود.
2 - مطالباتیکه در اثر یک باربری بین‌المللی به نفع یک راه‌آهن عهده راه‌آهن دیگر که از همان کشور راه‌آهن اولی تبعیت نمیکند ایجاد شود نمیتواند مورد توقیف قرار گیرد مگر به موجب حکم صادره از قوه قضائیه کشور متبوعه راه‌آهنی که دارای مطالبات مورد توقیف است.
3 - وسائط نقلیه راه‌آهن همچنین اشیاء مختلف دیگری که در حمل و نقل به کار میرود و متعلق به راه‌آهن است مانند مخازن، ابزار آلات بارگیری،‌واگونهای مسطح که با روپوش حمل میشوند و غیره مورد توقیف قرار نمیگیرند مگر آن که متعلق به کشوری باشند که راه‌آهن آن کشور مالک آنها باشد و به موجب حکم صادره از طرف مقامات قضایی کشور اخیرالذکر واگنهای اختصاصی همچنین اشیاء مختلف دیگری که در باربری به کار میروند و در‌وسائط نقلیه فوق‌الذکر موجود باشد و متعلق به‌مالک واگن باشند نمیتوانند مورد توقیف قرار بگیرند مگر در کشوری که مالک آنها تابع آن کشور باشد و‌به موجب رای صادره از طرف مقامات قضایی کشور اخیرالذکر.
4 - تضمین برای تامین پرداخت هزینه‌های محاکمات قضایی که بر اساس قرارداد باربری بین‌المللی اقامه میشوند مطالبه نخواهد شد.

ماده پنجاه وهفتم - واحد پول - نرخ تسعیر و یا قبول پولهای خارجی
1 - مبالغی که بواحد فرانک در مقاوله‌نامه فعلی و ضمائم آن تعیین شده عبارت از فرانک طلا بوزن 31/10 گرم بعیار 900% میباشد.
2 - راه‌آهن موظف است نرخ‌های تسعیر در مورد عمل خود را در مورد کرایه حمل و سایر مخارج و استرداد بهای کالا که بواحدهای پول خارجی تعیین شده‌اند و به پول کشور خود دریافت میدارد چاپ و منتشر نماید (‌نرخ تسعیر).
3 - همچنین راه‌آهنی که پول خارجی را برای پرداخت قبول میکند باید از نرخ‌هائی را که با آنها پول خارجی را قبول میکند چاپ و منتشر نماید (‌نرخ‌قبول ارز).

ماده پنجاه وهشتم - اداره مرکزی حمل و نقل‌های بین‌المللی با راه‌آهن‌ها
1 - برای تسهیل و تامین اجراء مقاوله‌نامه فعلی یک اداره مرکزی حمل و نقلهای بین‌المللی وسیله راه‌آهنها تاسیس گردیده است که مامور اجرای امور زیر میباشد:
الف - دریافت اطلاعات از تمام کشورهای عضو مقاوله‌نامه و هر یک از راه‌آهن‌های ذینفع و اعلام آنها به کشورها و راه‌آهن‌های دیگر.
ب - جمع‌آوری و تنظیم و چاپ و انتشار اطلاعات از هر نوع که برای سرویس حمل و نقلهای بین‌المللی مفید باشد.
ج - تسهیل روابط مالی لازم برای سرویس حمل و نقلهای بین‌المللی بین راه‌آهن‌های مختلف و واریز مطالبات معوقه و تامین اطمینان لازم در این مورد در روابط بین راه‌آهنها.
د - بنا به تقاضای یکی از کشورهای عضو مقاوله‌نامه یا یکی از موسسات حمل و نقل که خطوط آن در فهرست خطوط پیش‌بینی شده در ماده 59 ثبت‌شده است دفتر مرکزی با راهنمائیها و خدمات خود از هر طریقی که ممکن باشد اقدام مینماید تا اختلافاتیکه بین کشورهای فوق‌الذکر و سایر موسسات روی میدهد از طریق تفسیر و اجرای مقاوله‌نامه فعلی رفع نماید.
ه- - بنا بر تقاضای اعضاء اصلی (‌کشورها - موسسات حمل و نقل - مشتریان) اطلاعیه مشورتی برای کسب نظر درباره اختلافات مربوط به تفسیر و یا اجراء مقاوله‌نامه منتشر مینماید.
و - همکاری برای رفع اختلاف مربوط به تفسیر و اجراء مقاوله‌نامه از طریق حکمیت.
ز - بررسی تقاضاهای مربوط به تغییرات مقاوله‌نامه فعلی و پیشنهاد تشکیل جلسه کنفرانسها در صورت لزوم طبق ماده 69.
2 - آیین‌نامه خاصی که ضمیمه V مقاوله‌نامه فعلی را تشکیل میدهد اقامتگاه و ترکیب و سازمان این اداره مرکزی را و تشکیلات این اداره و نیز وسایل‌کار و شرایط و طرز عمل و نظارت آن را تعیین میکند.
ماده* پنجاه ونهم* - فهرست خطوط تابع مقاوله‌نامه
1 - اداره مرکزی که در ماده 58 پیش‌بینی شده مامور تنظیم و به‌جریان گذاردن فهرست‌های خطوط تابع مقاوله‌نامه فعلی میباشد بدین منظور از‌کشورهای عضو اطلاعات مربوطه را برای درج فهرست‌ها یا حذف خطوط یک راه‌آهن یا یک موسسه که در ماده 2 ذکر شده دریافت میکند.
2 - ورود یک خط جدید در سرویس حمل و نقل‌های بین‌المللی عملی نمیشود مگر یک ماه بعد از تاریخ نامه اداره مرکزی به عنوان کشورهای عضو دیگر مشعر بر اعلام ثبت آن خط در فهرست مربوطه.
3 - حذف یک خط از طرف اداره مرکزی موقعی اعلام میگردد که به درخواست کشور عضوی که بنا به تقاضای او این خط در فهرست قید گردیده است‌طی یادداشتی به اداره مرکزی اعلام نماید که آن خط دیگر در وضعیتی قرار ندارد که بتواند تعهدات ناشی از مقاوله‌نامه را انجام دهد.
4 - تنها بمحض دریافت ساده اعلامیه منتشره از طرف اداره مرکزی بهر راه‌آهنی حق میدهد فوراً تمام کلیه روابط حمل و نقل بین‌المللی خود را با خط حذف شده قطع نماید مگر در مورد حمل و نقل‌هائیکه در جریان میباشد و باید خاتمه پذیرند.

ماده شصتم - مقررات خاص در مورد بعضی از باربری ها - مقررات تکمیلی

1 - حمل واگنهای مربوط به اشخاص تابع مقررات ضمیمه شماره میباشد.

2 - حمل مخازن‌ها تابع مقررات ضمیمه شماره است.

3- برای باربری بسته‌های اکسپرس راه‌آهن‌ها میتواند به وسیله مواد مربوطه در تعرفه‌های خود در این مورد بعضی از مقررات مخصوص مندرج در‌ضمیمه را قید نمایند.

4 - برای حمل و نقل‌های نامبرده زیر:
الف - حمل و نقل با اسناد حمل قابل مبادله.
ب - حمل و نقل به شرط عدم تحویل کالا جز در مقابل رونوشت بارنامه.
ج - حمل و نقل روزنامه‌ها.
د - حمل و نقل کالا بمقصد بازارهای مکاره و نمایشگاهها.
ه- - حمل و نقلهای ابزار آلات بارگیری و وسایل پوششی ضد سرما و گرما برای کالاهای حمل شده دو یا چند کشور متعاهد به وسیله انعقاد قراردادهای خاص و یا راه‌آهنها به موجب مواد مخصوص تعرفه‌های خود می‌توانند شرایطی را برای اینگونه حمل و نقلها مقرر دارند که مغایر مقاوله‌نامه فعلی باشد بالاخص سند حملی را که مغایر نمونه ضمیمه II مقاوله‌نامه فعلی باشد برای این منظور پیش‌بینی نمایند.

5 - مقررات تکمیلی که بعضی از کشورهای متعاهد یا بعضی از راه‌آهنهای شریک برای اجرای مقاوله‌نامه انتشار میدهند به اداره مرکزی ارسال خواهد شد.
این مقررات تکمیلی ممکن است در راه‌آهن‌ائیکه الحاق خود را به آن اعلام میدارند تحت اشکال پیش‌بینی شده در قوانین و آیین‌نامه‌های هر کشوری به اجراء گذارده شود بدون آنکه مقاوله‌نامه فعلی را نقض نمایند و اجرای این مقررات تکمیلی طی یادداشتی به اداره مرکزی اعلام خواهد شد.

ماده شصت ویکم - حل و فصل اختلافات از طریق حکمیت

1 - هر گاه اختلافی که در موضوع تفسیر و اجرای قرارداد بین اعضاء بوجود میآید بین خود آنان حل و فصل نشود با توجه به اینکه این مقاوله‌نامه‌عنوان قانون بین‌المللی و یا عنوان قانون قراردادی مورد قبول همه را دارد و همچنین با توجه به اینکه مقررات تکمیلی آن که توسط بعضی از کشورهای‌عضو مقاوله‌نامه تدوین شده‌اند و نیز موافقت‌نامه‌های خاصی که در بند 4 ماده 60 پیش‌بینی شده است همان ارزش را دارد میتوان بنا بر درخواست اعضاء این اختلافات را از ارجاع به حکمیت نمود ترکیب و رویه محاکمی که عهده‌دار این نوع حکمیت میباشند در ضمیمه X این مقاوله‌نامه درج شده‌است.

2 - مع‌الوصف در مورد اختلاف بین کشورها مقررات مندرج در ضمیمه Xطرفین را وادار و بمراعات آن نخواهد کرد و هر یک از کشورها راساً میتوانند درباره ترکیب دادگاهی که حکمیت به آن ارجاع خواهد شد و رویه‌ایکه باید در حکمیت اتخاذ شود تصمیم لازم اتخاذ کنند.

3- بنا بر تقاضای طرفین حکمیت در موارد زیر متوقف میشود:
الف - بدون اینکه به حل اختلاف به موجب مقررات قانونی دیگر لطمه‌ای برسد.
1 - در مورد اختلافات بین کشورهای عضو قرارداد.
2 - در مورد اختلافات بین کشورهای عضو قرارداد از یک طرف و کشورهای غیر عضو از طرف دیگر.
3 - در مورد اختلافات بین کشورهای غیر عضو.
به شرط این که در مورد اخیرالذکر قرارداد حاضر مانند یک قانون ملی یا به عنوان حقوق توافقی قابل اجرا باشد.
ب - در مورد اختلافات بین موسسات باربری.
ج - در مورد اختلافات بین موسسات باربری و مشتریان.
د - در مورد اختلافات بین مشتریان.

4 - اجرای طریقه حکمیت در مورد تعلیق و قطع مرور زمان دعاوی مربوط به طلب همان اثر را دارد که طرح دعوا در محاکم عادی.

5 - احکام صادره از دادگاه‌های حکمیت درباره موسسات باربری و مشتریان در هر کشور عضو قرارداد بعد از انجام تشریفات مقرره کشور محل اجراء لازم‌الاجراء میگردد.

قسمت پنجم - مقررات استثنائی

ماده شصت ودوم - نقضهای موقتی

1 - اگر وضع اقتصادی و مالی کشوری طوری باشد که اجراء مقررات فصل سوم از قسمت سوم مقاوله‌نامه مشکلات بزرگی برای آنها ایجاد کند هر‌کشوری با گنجانیدن مقرراتی در تعرفه‌های خود و یا با اعمال قدرت ملی بقسمی که اختیارات کلی یا جزئی به ادارات راه‌آهن داده شود میتوانند مقررات ماده 17 - 19 - 31 قرارداد را در مورد بعضی از حمل و نقلها به شرح زیر نقض نمایند:
الف - هنگامیکه ارسال محمولات از این کشور با پرداخت کرایه به عمل آید.
1 - خواه تماماً این کار تامرز کشور انجام شود.
2 - خواه این کار حداقل تا حدود مرکز کشور باشد.
ب - محمولاتیکه بمقصد این کشور فرستاده می‌شوند باید در مبدا کرایه آنها پرداخت شود.
1 - خواه این عمل حداقل تا مرزهای آن کشور صورت گیرد به شرط اینکه کشور مبدا از محدودیت مذکور در شماره 1 بند الف فوق‌الذکر استفاده ننماید.
2 - خواه این عمل حداکثر تا مرزهای آن کشور صورت گیرد.
ج - محمولات اعم از اینکه از این کشور صادر و یا بمقصد آن وارد شوند نمیتوانند از هیچگونه استرداد بهائی استفاده کنند و همچنین هیچگونه پیش پرداختی پذیرفته نمیشود و یا اینکه استردادهای بهای کالا و پیش پرداختها در حدود معینی مورد قبول قرار میگیرد.
د - به فرستنده اجازه داده نمیشود که قرارداد باربری را برای کشور مقصد در مورد پرداخت استرداد بها تغییر دهد.

2 - تحت همان شرایط کشورها با اختیارات کلی و جزئی که به ادارات راه‌آهن میدهند میتوانند مقررات مواد 17 - 19 - 21 - 22 قرارداد را نقض کنند و در روابط متقابل به شرح زیر تصمیم بگیرند:
الف - مقررات پرداخت هزینه‌ها بر حسب موافقت بین راه‌آهن‌های ذینفع به طور خاصی تدوین شده باشد این مقررات نمیتواند شامل ترتیبی باشد که در ماده 17 پیش‌بینی نشده است.
ب - بعضی درخواست‌های تغییرات در قرارداد باربری مورد قبول قرارنگیرد.

3 - تصمیمات متخذه طبق بند 1 و 2 به اداره مرکزی اطلاع داده میشود.
تصمیمات مذکور در بند 1 حداکثر پس از انقضاء مهلت هشت روز به‌مورد اجراء در میآید و مبدا این مهلت از تاریخی خواهد بود که اداره مرکزی تصمیم متخذه را طی یادداشتی به اطلاع سایر دول میرساند.
تصمیمات مذکوره در بند 2 حداکثر بعد از گذشتن یک مهلت 2 روزه از تاریخ انتشار در دول ذینفع به موقع اجراء گذارده میشود.

4 - محمولات بین راه مشمول تصمیمات مذکوره نخواهد شد.

ماده شصت وسوم - مسئولیت در حمل و نقل راه‌آهن - دریا

1 - در حمل و نقل‌های مختلط (‌راه‌آهن - دریا) که از خطوط منظوره در بند 1 ماده 2 استفاده میشود هر دولتی میتواند ضمن تقاضای اینکه‌اطلاعات مفید در فهرست خطوط تابع قرارداد قید شود اضافه نماید که علل معافیت مشروحه زیر به معافیتهای پیش‌بینی شده در ماده 27 منضم شود.
حمل و نقل‌کننده نمیتواند از آن بهره‌مند شود مگر در صورتی که ثابت کند فقدان و آسیب‌دیدگی و یا تاخیر در مدت تحویل در روی خط سیر دریائی از‌موقع بارگیری کالا در روی کشتی تا تخلیه آن از کشتی پیش آمد کرده است.
عمل معافیت از مسئولیت به شرح زیر است:
الف - اهمال و مسامحه یا خطای ناخدا، ملوان، راهنما یا مامورین حمل و نقل‌کننده در کشتیرانی یا اداره کشتی.
ب - غیر قابل استعمال شدن کشتی به شرط اینکه حمل و نقل‌کننده ثابت کند غیر قابل کشتیرانی شدن مربوط بعدم دقت لازم از طرف او نبوده است و مراقبتهای لازم را برای آنکه کشتی جهت کشتیرانی آماده باشد انجام داده است و کشتی را تسلیح و مجهز نموده و آذوقه لازم برای آن تهیه کرده‌است
و همچنین تمام قسمتهای کشتی را برای بارگیری مال‌التجاره آماده و در وضع مناسبی قرار داده است به طوریکه تمام قسمتهای کشتی آماده‌برای قبول کالا جهت حمل و حفاظت آن بوده است.
ج - آتش‌سوزی - به شرط اینکه حمل و نقل‌کننده ثابت کند که آتش‌سوزی معلول عمل یا خطای او نبوده است و همچنین این آتش‌سوزی در اثر عمل‌یا خطای ناخدا، ملوان و راهنمای کشتی و سایر مامورین مربوطه صورت نگرفته است.
د - نابودی ها و مخاطرات و یا سوانح دریا و یا سایر آبهای قابل کشتیرانی.
ه - نجات یا کوشش برای نجات جان یا مال در دریا.
و - بارگیری کالا روی پل کشتی - به شرط اینکه با رضایت فرستنده که در بارنامه قید شده باشد کالا در پل کشتی و بدون واگن بارگیری شود.
علل معافیت فوق‌الذکر بهیچوجه تعهدات عمومی حمل و نقل‌کننده را تقلیل نمیدهد و از بین نمیبرد مخصوصاً تعهد او را برای مراقبت لازم در این‌که کشتی را آماده کشتی‌رانی نماید و برای آن تسلیح و تجهیزات و ذخیره کافی تامین کند و همچنین تمام قسمت‌های کشتی را که کالا در آن بارگیری‌می‌شود آماده و مهیا سازد به طوری که برای قبول حمل و نقل و محافظت کالا مناسب باشد.
هنگامیکه حمل و نقل‌کننده از علل معافیت مذکور فوق استفاده میکند مع‌الوصف چنانچه ذیحق ثابت کند تاخیر در مدت تحویل کالا و فقدان یا آسیب‌دیدگی آن معلول یک خطای حمل و نقل‌کننده یا ناخدا و ملوان یا راهنما یا مامورین مربوطه بوده است در این قبیل موارد حمل و نقل‌کننده مسئول شناخته میشود با توجه به اینکه اشتباهات فوق غیر آنهایی است که در ردیف الف ذکر گردیده است.

2 - هر گاه یک مسیر دریائی توسط چند موسسه مندرج در فهرست مذکوره در بند 1 مورد استفاده قرار گیرد نحوه مسئولیت که در این مسیر قابل اجراء‌است باید برای تمام موسسه‌ها یکسان باشد.
به علاوه هنگامیکه این موسسات بنا بر درخواست چندین دولت در فهرست ثبت شده‌اند قبول نحوه این مسئولیت باید قبلاً بین دولتها مورد توافق قرار گیرد.

3 - تصمیماتی که بر طبق این ماده اتخاذ می‌شود به اطلاع اداره مرکزی خواهد رسید این تصمیمات حداکثر پس از انقضاء یک مهلت سی روزه از تاریخ‌نامه‌ایکه اداره مرکزی طی آن تصمیمات را به دولتهای دیگر اعلام میکند به موقع اجراء گذارده می‌شود.
محمولاتی که در بین راه هستند مشمول این تصمیمات نخواهند شد.

ماده شصت وچهارم - مسئولیت در مورد سوانح هسته‌ای (‌اتمی)
راه‌آهن از مسئولیتی که بر حسب مقاوله‌نامه فعلی بر عهده اوست مبری میشود هر گاه خسارت معلول یک سانحه هسته‌ای باشد و به موجب مقررات خاصی که در یک دولت عضو مقاوله‌نامه مجرا است و مسئولیت را در قلمرو نیروی اتمی مستقر مینماید و این دولت و یا شخصیکه نماینده آنست‌از این تاسیسات هسته‌ای استفاده میکند مسئول زیانی است که در این زمینه وارد می‌شود.

قسمت ششم - مقررات نهایی

ماده شصت وپنجم - امضا
این مقاوله‌نامه که ضمائم آن قسمت مکمل آن میباشد تا اول مه 1961 برای امضا دولت‌هائیکه از آنها برای شرکت در کنفرانس عادی تجدید نظر‌دعوت شده باز میباشد.

ماده شصت وششم - تصویب - به موقع اجرا گذاردن
این مقاوله‌نامه به تصویب خواهد رسید و اسناد مربوط به تصویب آن بلافاصله نزد دولت سویس تودیع میگردد هر گاه مقاوله‌نامه توسط پانزده دولت به تصویب برسد دولت سویس با دولتهای ذینفع جهت بررسی امکان اجرای مقاوله‌نامه تماس خواهد گرفت.

ماده شصت وهفتم - الحاق به مقاوله‌نامه
1 - هر دولتی مقاوله‌نامه را امضا ننموده باشد و بخواهد به مقاوله‌نامه فعلی بپیوندد تقاضای خود را خطاب به دولت سویس ارسال میدارد این دولت‌آن را برای تمام دولتهای عضو بضمیمه یک یادداشت اداره مرکزی که مشخصات راه‌آهن‌های دولت متقاضی را از لحاظ حمل و نقل‌های بین‌المللی روشن میسازد ارسال خواهد داشت.
2 - چنانچه در ظرف شش ماه از تاریخ این اعلامیه حداقل دو کشور مخالفت خود را نسبت به تقاضای ارسال شده به دولت سویس اطلاع ندهند تقاضا با حقوق کامل پذیرفته شده تلقی میگردد و اعلامیه آن توسط دولت سویس به دولت متقاضی و کلیه دولت‌های عضو مقاوله‌نامه فرستاده خواهد‌شد.
در غیر این صورت دولت سویس به کلیه دولتهای عضو مقاوله‌نامه و همچنین به دولت متقاضی اعلام خواهد داشت که تقاضای عضویت آن بتاخیر افتاده است.
3 - هر پذیرشی بعد از یک ماه از تاریخ ارسال اعلامیه توسط دولت سویس رسمیت پیدا میکند چنانچه در انقضاء این مهلت هنوز مقاوله‌نامه به موقع اجراء گذارده نشده باشد از تاریخ اجراء مقاوله‌نامه رسمیت خواهد یافت.

ماده شصت وهشتم - مدت تعهد دولتهای عضو مقاوله‌نامه
1 - مدت مقاوله‌نامه فعلی نامحدود است مع‌الوصف هر دولت عضو مقاوله‌نامه تحت شرایط زیر میتواند از آن کناره‌گیری نماید.
مقاوله‌نامه برای هر دولت عضو تا تاریخ 31 دسامبر پنجمین سال بعد از تاریخ اجراء مقاوله‌نامه معتبر است هر دولتی که بخواهد در پایان این دوره از‌عضویت کناره‌گیری کند باید تصمیم خود را حداقل یک سال پیش به دولت سویس اطلاع دهد تا دولت سویس آن را بکلیه دول عضو مقاوله‌نامه اطلاع دهد.
چنانچه در ظرف مدت قید شده در بالا تصمیم دولت طی یادداشتی اعلام نگردد عضویت آن دولت با استفاده از کلیه حقوق مربوطه برای یک دوره سه‌ساله تمدید خواهد شد و همچنین سه سال بسه سال دوره آن تجدید میگردد و چنانچه دولت نامبرده از اینکه حداقل یک سال قبل از 31 دسامبر‌آخرین سال هر یک از دوره‌های سه‌ساله از ابلاغ تصمیم خود سر باز زند عضویت آن بنهج مذکور تمدید میگردد.
2 - دولتهائیکه در خلال دوره پنجساله یا یکی از دوره‌های سه‌ساله برای شرکت در مقاوله‌نامه پذیرفته شوند تا آخر دوره مربوطه متعهد شناخته‌می‌شوند و چنان چه تا پایان هر سال از دوره‌های بعدی حداقل انصراف خود را یک سال قبل از انقضاء یکی از دوره‌های مزبور اعلام ندارند پایه این‌تعهد باقی میمانند.

ماده شصت ونهم - تجدید نظر در مقاوله‌نامه

1 - نمایندگان دولتهای عضو مقاوله‌نامه برای تجدید نظر در مقاوله‌نامه طبق دعوتنامه دولت سویس اجتماع مینمایند و دیرترین زمان تشکیل این جلسه پنجسال بعد از اجرای مقاوله‌نامه فعلی است یک کنفرانس قبل از این تاریخ بنا بر تقاضای حداقل ثلث دول متعاهد تشکیل خواهد شد.
با موافقت اکثریت دولتهای متعاهد دولت سویس از دولتهای غیر متعاهد نیز دعوت به عمل خواهد آورد با موافقت اکثریت دول متعاهد اداره‌مرکزی برای شرکت در کنفرانس از نمایندگان زیر دعوت به عمل خواهد آورد:
الف - از سازمانهای بین‌المللی دولتی که در امور حمل و نقل خبرگی دارند.
ب - از سازمانهای بین‌المللی غیر دولتی که به امر حمل و نقل اشتغال دارند شرکت نمایندگان دولتهای متعاهد و همچنین سازمانهای بین‌المللی مذکوره در بند چهارم در مذاکرات کنفرانس به وسیله آیین‌نامه مربوط بمذاکرات این کنفرانس‌ها ترتیب داده می‌شود.
با موافقت اکثریت حکومتهای دول متعاهد، امور مرکزی میتواند قبل از کنفرانس‌های تجدید نظر عادی و فوق‌العاده کمیسیون‌هائی را برای بررسی‌مقدماتی پیشنهادات مربوط به تجدید نظر دعوت نماید.
مقررات ضمیمه VI عیناً در مورد این کمیسیون‌ها قابل اجراء است.

2- به موقع اجراء گذاردن مقاوله‌نامه جدیدی که کنفرانس تجدید نظر تهیه میکند متضمن فسخ مقاوله‌نامه قبلی است حتی از لحاظ دولتهای‌متعاهدی که مقاوله‌نامه جدید را تصویب نکرده باشند.

3- در فاصله کنفرانسهای تجدید نظر مواد 3 و 4 و بند 5 از ماده 5 و همچنین مواد 6 - 11 - 13 - 17 - 19 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 48 -49 - 50 - 53 و ضمائمIV/e,. IV/bو X,IX را میتوان به وسیله کمیسیون تجدید نظر تغییر داد.
سازمان و طرز کار این کمیسیون موضوع ضمیمه شماره VI این مقاوله‌نامه میباشد.
تصمیمات کمیسیون تجدید نظر بلافاصله توسط اداره مرکزی به‌حکومت‌های دول متعاهد اعلام میشود.
این تصمیمات قبول شده تلقی می‌شود چنانچه در مدت سه ماه از آغاز روز اعلام آنها اقلاً پنج حکومت اعتراضات خود را طی یادداشتی اعلام ننمایند.
این تصمیمات از اولین روز ششمین ماه پس از ماهی که در خلال آن اداره مرکزی تصمیمات متخذه را به اطلاع حکومتهای دول متعاهد اعلام میدارد به موقع اجراء گذارده می‌شود اداره مرکزی هنگام ابلاغ تصمیمات این روز را معین میکند.

4 - به منظور تغییر دادن آیین‌نامه‌های نامبرده زیر:
الف - آیین‌نامه بین‌المللی مربوط به حمل و نقل کالاهای خطرناک با راه‌آهن (‌ضمیمه شماره I).
ب - آیین‌نامه بین‌المللی مربوط به حمل و نقل واگنهای اختصاصی (‌ضمیمه شماره VII).
ج - آیین‌نامه بین‌المللی مربوط به حمل و نقل مخازن (‌ضمیمه شماره VIII)

5- کمیسیون‌هائی از کارشناسان تشکیل می‌شود که سازمان و طرز کار آن موضوع اساسنامه‌ایست که ضمیمه VI مقاوله‌نامه فعلی را تشکیل میدهد.

6 - تصمیمات کمیسیونهای کارشناسان بلافاصله توسط اداره مرکزی بحکومت‌های دول متعاهد ابلاغ خواهد شد این تصمیمات قبول شده تلقی می‌شود چنانچه در ظرف مدت سه ماه که مبدا آن روز ابلاغ است اقلا پنج حکومت مخالفت خود را اعلام ندارند.
این تصمیمات از اولین روز ششمین ماه بعد از ماهیکه در خلال آن اداره مرکزی آنها را به اطلاع حکومتهای دول متعاهد رسانده است به موقع اجراء گذارده می‌شود اداره مرکزی هنگام ابلاغ تصمیمات این روز را تعیین میکند.

ماده هفتادم - متون مقاوله‌نامه - ترجمه‌های رسمی
مقاوله‌نامه فعلی بر حسب معمول دیپلماسی بزبان فرانسه مورد تصویب قرار گرفته و به امضا رسیده است به متن فرانسه یک متن بزبان آلمانی و‌یک متن بزبان انگلیسی و یک متن بزبان ایتالیائی که اعتبار ترجمه رسمی را دارند ضمیمه است و در صورت اختلاف متن فرانسه معتبر است.
با اعتقاد کامل - نمایندگان تام‌الاختیار زیرین با ارائه اعتبارنامه خود که کاملا صحیح و قانونی میباشد مقاوله‌نامه فعلی را امضا نموده‌اند - امضا شده در برن بیست و پنجم فوریه یکهزار و سیصد و شصت و یک. در یک نسخه فقط که در آرشیو کنفدراسیون سویس تودیع شده که از آن یک رونوشت‌رسمی به هر یک از اعضاء تسلیم گردیده است.
نمایندگان
از طرف اتریش
از طرف بلغاری
از طرف اسپانی
از طرف فرانسه
از طرف هنگری
از طرف لبنان
از طرف لوکزامبورگ
از طرف هلند
از طرف پرتقال
از طرف انگلستان و ایرلند شمالی
از طرف سویس
از طرف ترکیه
از طرف بلژیک
از طرف دانمارک
از طرف فنلاند
از طرف یونان
از طرف ایتالیا
از طرف لیختنشتن
از طرف نروژ
از طرف لهستان
از طرف رومانی
از طرف سوئد
از طرف چکسلواکی
از طرف یوگسلاوی
مقاوله‌نامه فوق که مشتمل بر شش قسمت و شش فصل و هفتاد ماده است منضم به قانون الحاق دولت ایران به قراردادهای بین‌المللی حمل و نقل بار و‌مسافر می‌باشد.
رئیس مجلس شورای ملی - مهندس عبدالله ریاضی

مقاوله نامه بین‌المللی)
مربوط به
حمل و نقل مسافر و توشه با راه آهن
نمایندگان تام‌الاختیار امضاکننده زیر که تجدید نظر در مقاوله‌نامه بین‌المللی مربوط به حمل و نقل مسافر و توشه با راه‌آهن را لازم دانسته‌اند (‌مصوب برن25 اکتبر 1952) طبق ماده 66 مقاوله نامه نامبرده تصمیم به تهیه و تنظیم مقاوله نامه جدید گرفتند و بدین منظور نسبت بموارد زیر توافق نمودند.

قسمت اول - موضوع مقاوله نامه و شمول آن

ماده اول - راه‌آهن‌ها و حمل و نقل‌های مشمول مقاوله نامه
1- در مورد کلیه حمل و نقل های مسافر و توشه که به عنوان حمل و نقل بین المللی روی خطوط واقعه در سرزمینهای حداقل دو دولت عضو مقاوله هامه انجام شود مقررات این مقاوله نامه (به استثنای مواردی که بعدا ذکر خواهد شد)لازم الاجراء است ضمنا این حمل و نقل ها باید منحصرا در روی خطوطی که در لیست تنظیمی به موجب ماده 59 مندرج است انجام گردد.
2 - حمل و نقل‌هائیکه ایستگاه مبدا و مقصد آن در یک کشور باشد و از سرزمین کشور دیگر فقط به عنوان ترانزیت استفاده شود تابع مقررات دولت‌مبدا حمل و نقل به شرح زیر خواهد شد (‌مگر در مورد اجراء مفاد بند 1 ماده 28 در مورد مسئولیت):
الف - در صورتی که خطوط آهنی که به طور ترانزیت از آنها استفاده میشود منحصراً وسیله یک راه‌آهن از کشور مبدا حمل و نقل بهره‌برداری شود.
ب - در صورتی که به جای یک راه‌آهن چند راه‌آهن از خطوط ترانزیتی یک کشور استفاده نمایند ولی طبق توافق قبلی به این بهره‌برداری جنبه بین‌المللی ندهند.
3 - در مورد حمل و نقل بین ایستگاه‌های دو کشور هم مرز اگر خطوطی که حمل و نقل در آنها انجام می‌شود منحصراً وسیله یکی از راه‌آهن‌های دو‌کشور بهره‌برداری شود و قوانین و مقررات دو کشور در این مورد مخالف نباشند این قبیل حمل و نقل‌ها تابع قوانین کشوری خواهدبود که راه‌آهن بهره‌برداری‌کننده از خط مزبور تابع آن کشور باشد.
4 - کلیه مدارک مربوط به حمل و نقل‌های بین‌المللی بر حسب مقررات تعرفه‌ها صادر خواهد شد.

ماده دوم - مقررات مربوط به حمل و نقل‌های مختلط.
1 - ممکن است در فهرست مندرج در ماده 1 علاوه بر خطوط راه‌آهنها خطوط منظم اتومبیل‌رانی و کشتی رانی که مکمل خط سیر راه‌آهن‌هائیکه روی آنها حمل و نقل بین‌المللی انجام می‌شود منظور گردد مشروط بر اینکه این خطوط که حداقل دو کشور عضو را به هم متصل میسازد با موافقت مشترک آنان در فهرست منظور شود.
2 - متصدیان این خطوط تابع کلیه تعهدات موضوعه بوده و همچنین از کلیه حقوق شناخته شده برای راه‌آهن‌ها به موجب این مقاوله‌نامه بهره‌مند خواهند شد. به استثنای موارد مغایری که الزاماً در نتیجه کیفیت‌های مختلف حمل و نقل پیش میآید. و در هر صورت مقررات مربوط بمسئولیتهای مندرج در این مقاوله‌نامه نمیتواند موضوع تخلف قرار گیرد.
3 - هر کشوری که بخواهد یکی از خطوط مندرج در بند 1 این ماده را در لیست مربوطه قید نماید باید موارد اختلاف مذکور در بند 2 را هم اطلاع دهد که در مدل مربوطه تعرفه چاپ شود.
4 - برای حمل و نقل‌های بین‌المللی که به وسیله راه‌آهن‌ها و سرویسهای حمل و نقل دیگر (‌غیر از سرویس‌های نامبرده در بند 1) انجام شود.‌راه‌آهن‌ها میتوانند مشترکاً با موسسات حمل و نقل ذینفع مقررات تعرفه‌ای جداگانه تهیه کنند که وضع حقوقی دیگری غیر از این مقاوله‌نامه ایجاد نماید تا خصوصیات هر نوع حمل و نقل مشخص باشد و در این حالت میتوانند مقررات حمل و نقل دیگری بغیر از مندرجات این مقاوله‌نامه تدوین‌نمایند.

ماده سوم - تعهد راه‌آهن در مورد حمل و نقل.
1 - راه‌آهن‌های عضو این مقاوله‌نامه ملزمند هر نوع حمل و نقل مسافر و توشه را طبق شرایط این مقاوله‌نامه قبول و اجراء نمایند. مشروط بر اینکه:
الف - مسافر مقررات این مقاوله‌نامه و تعرفه بین‌المللی را برای حمل و نقل بپذیرد.
ب - حمل و نقل با وسایل معمولی حمل و نقل امکان‌پذیر باشد.
ج - حمل و نقل در اثر حوادثی که راه‌آهن نتواند از آنها اجتناب نماید و نیز نتواند در مورد آنها چاره‌جوئی کند غیر ممکن نگردد.
2 - هر گاه مقام صلاحیتداری تصمیمی اتخاذ نماید که سرویس حمل و نقل کلا یا قسمتی حذف و یا معلق گردد. لازم است تصمیمات متخذه بدون درنگ به اطلاع عموم رسیده و راه‌آهن‌ها موظفند مراتب را جهت انتشار و آگهی عمومی به کشورهای دیگر اعلام دارند.
3 - هر راه‌آهن که مقررات این ماده را نقض کند برای جبران خسارت ناشیه علیه آن اقامه دعوی خواهد شد.

قسمت دوم - قرارداد حمل و نقل

فصل اول - حمل و نقل مسافر

ماده چهارم - مسافر از بدو مسافرت خود (‌به استثنای مواردی که در تعرفه‌ها پیش‌بینی شده) ملزم است که دارای مدارک مسافرت رسمی و معتبر بوده و‌عند المطالبه آن را بهر مامور موظف کنترلی ارائه دهد و در پایان مسافرت نیز آن را تسلیم نماید.

ماده پنجم - بلیط‌ها.
1 - بلیط‌هائیکه برای مسافرت بین‌المللی مربوط به این مقاوله‌نامه تسلیم مسافر میگردد لازم است دارای علامت مشخصه باشد.
2 - اطلاعات زیر باید حتماً روی بلیط‌ها قید گردد (‌جز موارد استثنائی تعرفه‌ها).
الف - نام ایستگاه‌های مبدا و مقصد.
ب - مسیر - و اگر استفاده از مسیرها و وسائل نقلیه مختلف مجاز باشد این امر بایستی روی بلیط قید گردد.
ج - نوع قطار و درجه سالن مسافری.
د - کرایه مسافرت.
ه - تاریخ شروع اعتبار بلیط.
و - مدت اعتبار بلیط.
3 - در مورد اینکه بلیط ها به چه زبان چاپ و تکمیل گردند و همچنین شکل و مندرجات آنها توسط تعرفه‌ها یا موافقت‌نامه راه‌آهن‌ها معین خواهد شد.
4 - دفترچه‌های بلیط به صورت کوپن که بر اساس نرخ تعرفه بین‌المللی تنظیم و تحویل می‌شود عنوان یک مدرک واحد بین‌المللی را طبق این‌مقاوله‌نامه خواهد داشت.
5 - بلیط قابل انتقال بغیر نمی‌باشد (‌جز در موارد استثنائی پیش‌بینی شده در تعرفه‌ها) مگر اینکه بلیط اصولا بدون نام بوده و مسافرت با آن شروع نشده باشد.
6 - مسافر موظف است موقع دریافت بلیط دقت نموده و اطمینان حاصل کند که بلیط دریافتی مطابق مشخصات مسافرت او میباشد.

ماده ششم - تخفیف قیمت بلیط اطفال.
1 - اطفال تا پنج سال تمام بدون بلیط و به طور رایگان مسافرت میکنند به شرط اینکه برای آنان محل مخصوص خواسته نشود.
2 - اطفال بزرگتر از 5 تا 10 سال تمام و اطفال کوچکتر که برای آنان محل مخصوص نخواهند با بلیط با تخفیف مسافرت میکنند - میزان تخفیف باید به نحوی باشد که کرایه دریافتی از نصف کرایه اشخاص بزرگ تجاوز نکند در مورد اضافه قیمت‌های مربوط به استفاده از واگن مخصوص یا قطار‌مخصوص و همچنین مبالغی که طبق مقررات راه‌آهن‌ها برای محاسبه قیمت‌ها بدون در نظر گرفتن اعشار اخذ می‌شود (‌عدد کامل) شامل تخفیف نمیشود - در مورد بلیط‌ها ئیکه از طریق دیگری بدریافت تخفیف نائل شده‌اند اجرای تخفیف مندرج در این باره اجباری نیست.
3 - تعرفه‌ها میتوانند حدود سن‌های مختلفی را برای استفاده از تخفیف و یا مسافرت مجانی مصرح در بند 1 و 2 این ماده وضع نمایند به شرط آنکه سن برای مسافرت مجانی از چهار سال تمام و از ده سال تمام برای استفاده از تخفیف مندرج در بند 2 بیشتر نباشد.

ماده هفتم - مدت اعتبار بلیط‌ها.
1 - مدت اعتبار بلیط‌ها باید در تعرفه‌ها تعیین گردد.
2 - اولین روز اعتبار بلیط جزو مدت اعتبار بلیط و یک روز تمام محسوب می‌شود و مسافر میتواند در هر تاریخی که جزو مدت اعتبار بلیط باشد مسافرت خود را آغاز نماید مگر اینکه ترتیب دیگری در تعرفه پیش‌بینی شده باشد. مسافر بایستی حداکثر از قطاریکه طبق برنامه در ساعت 24 آخرین روز اعتبار بلیط به ایستگاه مقصد وارد میشود استفاده نماید.

ماده هشتم - تعیین و ذخیره کردن جا در قطار.
1 - مسافر میتواند با ارائه بلیط مسافرت برای خود و همچنین همراهان خود جا تعیین و ذخیره نماید. اگر مسافر جای خود را ترک نماید بدون اینکه علامت مشخص از خود به جای بگذارد حق اشغال جا را از دست خواهد داد و بعد از آن اشغال مجدد جا تابع مقررات هر راه‌آهن خواهد بود.
2 - تعرفه‌ها و برنامه‌های حرکت قطارها تعیین خواهند نمود که با چه شرایطی جای مسافرین در بعضی از قطارها باید ذخیره شود.

ماده نهم - توقف در ایستگاههای بین راه.
1 - مسافر حق دارد در ایستگاههای بین را بدفعاتی که میخواهد توقف کند بدون اینکه احتیاج به انجام تشریفاتی باشد به استثناء مواردی که در‌تعرفه‌ها پیش‌بینی شده.
2 - استفاده از توقف در ایستگاههای بین راه مدت اعتبار بلیط را که در تعرفه‌ها پیش‌بینی شده است اضافه نمیکند.
3 - مسافری که در ایستگاهی توقف میکند باید مسافرت خود را از همان ایستگاه یا از ایستگاههائیکه در مسیر مسافرت قرار داشته و هنوز مورد عبور‌قرار نگرفته است شروع کند.

ماده دهم - تغییر درجه بلیط یا قطار.
مسافر میتواند از درجه بالاتری که در بلیط او قید شده است و یا از قطاریکه درجه آن بالاتر از قطاریست که در بلیط او تعیین شده است استفاده نماید مشروط بر اینکه اضافه کرایه مربوطه را طبق مقررات تعرفه بپردازد.

ماده یازدهم - مسافر بدون بلیط.
1 - مسافری که نتواند بلیط با اعتبار ارائه نماید باید علاوه بر کرایه مسافرت جریمه هم بپردازد جریمه طبق مقررات تعرفه راه‌آهنی محسوب خواهد شد که این عمل در حدود شبکه آن انجام می‌شود.
2 - بلیط‌هایی که به طور غیر قانونی تغییری در آن داده شده باشد بدون اعتبار تلقی و توسط مامور مربوطه جمع خواهد شد.
3 - مسافری که کرایه مسافرت و یا جریمه مربوطه را فوراً نپردازد از ادامه مسافرت ممنوع خواهد شد.
مسافری که از ادامه مسافرت ممنوع میگردد نمی‌تواند تقاضای تحویل توشه خود را در ایستگاهی غیر از ایستگاه مقصد بنماید.

ماده دوازدهم - اشخاصی که از قطار طرد میشوند و یا تحت شرایطی پذیرفته میشوند.
1 - اشخاص زیر از مسافرت با قطارها ممنوع و اگر در قطار باشند پیاده خواهند شد.
الف - اشخاص مست و نیز کسانی که رفتار ناشایسته در قطار از خود ظاهر سازند و قوانین و نظامات قطار را رعایت نکنند این اشخاص حق ادعای استرداد بهای بلیط و همچنین کرایه حمل و توشه را ندارند.
ب - اشخاصی که به علت بیماری یا علل دیگر مسافرین همجوار خود را ناراحت مینمایند و برای این قبیل اشخاص قبلا کوپه دربست خریداری نشده و یا امکان واگذاری کوپه در مقابل دریافت کرایه نباشد.
در هر صورت مسافرینی که در بین راه مریض میشوند باید تا ایستگاهی که وسایل مداوا و مراقبت آنان موجود باشد مسافرت خود را ادامه دهند. ضمناً قیمت بلیط این قبیل مسافرین طبق شرایط ماده 26 پس از کسر کرایه مسافت استفاده شده مسترد خواهد شد. و در مورد کرایه حمل توشه هم بهمین نحو عمل خواهد شد.
2 - حمل نقل اشخاص مبتلا به امراض ساریه تابع قراردادها و مقررات بین‌المللی و در صورت نبودن آن تابع قوانین و مقررات جاریه هر کشور خواهد شد.

ماده سیزدهم - آوردن بسته‌های دستی و حیوانات در واگن مسافری.
1 - مسافرین مجازند همراه خود اشیائی که حملش آسان است مانند بسته‌های دستی به طور مجانی در واگن مسافری حمل نمایند. هر مسافر برای این قبیل بسته‌ها فقط میتواند سطح بالای سر و پائین پای صندلی اختصاصی خود را اشغال نماید. این ترتیب در واگنهای مخصوص هم به تناسب قابل اجراء است مخصوصاً واگنهائیکه جایگاه معین برای توشه دارند.
2 - اشیاء زیر نباید در سالن مسافری آورده شود.
الف - مواد و اشیائی که به موجب ماده 17 بند الف از حمل و نقل به عنوان توشه ممنوع گردیده است مگر در موارد استثنائی مذکور در تعرفه‌ها.
مسافرینی که در حین خدمت عمومی خود یا به استناد اجازه قانونی یا اداری مجازند با خود اسلحه گرم حمل نمایند و نیز میتواند با خود تجهیزات و‌لوازم مربوطه را به میزان حداقل مقرر در منطقه مربوطه همراه داشته باشد.
همچنین محافظین زندانیانی که با آنان در سالن و یا کوپه مخصوص مسافرت می‌نمایند مجازند اسلحه گرم پر با خود حمل نمایند.
ب - اشیائیکه طبعاً ایجاد مزاحمت یا ناراحتی برای مسافرین مینماید و یا موجب خسارت میگردند.
ج - اشیائیکه مقررات گمرکی یا سایر مقامات اداری ورود آنها را به‌واگن منع کرده باشند.
د - حیوانات زنده - ولی حیوانات کوچک بسته شده در قفس یا صندوق یا سبد یا بسته‌بندی مخصوص همچنین سگهای کوچک آزاد را میتوانند در‌واگن بیاورند به شرط اینکه این قبیل حیوانات مسافرین را با صدا یا بوی بد یا ترتیب دیگری ناراحت نکنند و مقررات پلیس کشورهای مختلف مانع حمل حیوانات نبوده و مسافرین نیز به این عمل اعتراضی ننمایند و این حیوانات را بتوان روی زانو یا مانند بسته‌های دستی حمل نمود. بر طبق تعرفه و‌یا برنامه قطارها میتوان حیوانات را در تعدادی از سالونها و یا قطارها قبول و یا رد نمود.
3 - تعرفه‌ها تعیین مینمایند چگونه و برای چه نوع حیواناتی کرایه حمل دریافت شود.
4 - مامورین راه‌آهن حق دارند با حضور مسافر بسته‌های موجود در واگن را از لحاظ اطمینان از نوع اشیاء بازدید نمایند در صورتی که جهات قطعی برای احتمال تخلف از مقررات بند 2 وجود داشته باشد به استثناء اشیائی که مربوط به حرف ج از بند 2 میباشد.
5 - مواظبت از اشیاء و حیواناتی که مسافر با خود در واگن دارد بر عهده خود او است مگر در مواردی که مسافر نتواند عمل مواظبت را انجام دهد مانند اینکه توشه در واگنهای سری مخصوص در جایگاه معین قرار گرفته باشد به شرحی که در بند 1 پیش‌بینی گردیده.
مسافر مسئول کلیه خساراتی است که از اشیاء و حیوانات که با خود حمل مینماید وارد شود و نتواند ثابت نماید که خسارت وارده مربوط به خطای راه‌آهن بوده است.

ماده چهاردهم - قطارها - برنامه حرکت قطارها.
1 - قطارهای دائمی پیش‌بینی شده در برنامه حرکت قطارها و همچنین قطارهای مخصوصی که بر حسب احتیاج حمل و نقل اعزام میگردند.
2 - راه‌آهن‌ها موظفند ساعت حرکت قطارها را در ایستگاه‌ا و در اوقات مناسب اعلام نمایند و به مسافرین امکان اخذ اطلاعات از برنامه حرکت قطارهای مورد نظر خود را بدهند برنامه‌های این گونه قطارها بایستی شامل نوع قطارها، درجه سالونها، شرایط پذیرش مسافرین و ساعت عزیمت قطارها باشد. بالاخص در مورد ایستگاههای ترانزیتی مهم و ایستگاههای مقصد برنامه‌ها بایستی ساعت ورود قطارها و نیز قطارهائیکه لازم است مبادله گردند تعیین نماید.

ماده پانزدهم - مبادلات انجام نشده - حذف قطارها.
هرگاه در اثر تاخیر یک قطار، مبادله با قطار دیگر ممکن نگردد یا اگر قطاری کلا یا در قسمتی از مسیر خود حذف گردد و مسافر بخواهد مسافرت خود را ادامه دهد راه‌آهن موظف است مسافر و توشه او را به وسایل ممکنه و بدون دریافت وجه اضافی به مقصد برساند چه به وسیله قطاری که از همان خط سیر به مقصد حرکت میکند و یا توسط خط دیگری که اداره‌کنندگان مسیر اولیه مسافرت از آن بهره‌برداری میکنند به نحوی که مسافر با حداقل تاخیر به‌مقصد خود برسد.
رئیس ایستگاه مربوطه در صورت لزوم باید روی بلیط مسافر گواهی نماید که مبادله غیر ممکن یا قطار حذف شده و اعتبار بلیط او را برای مدت لازمه تمدید نماید و همچنین اعتبار بلیط را برای خط سیر جدید با درجه بالاتر یا با قطاری با نرخ بالاتر تایید نماید.
راه‌آهن در هر صورت میتواند نامبرده را از استفاده از بعضی قطارها طبق مقررات تعرفه یا برنامه منع نماید.

فصل دوم
حمل و نقل توشه

ماده شانزدهم - اشیائیکه برای حمل قبول میشوند.
1 - اشیاء زیر به عنوان توشه پذیرفته میشوند. اشیاء محتوی در صندوقها - سبدها - جامه‌دانها - کیف‌های مسافرت - قوطی‌های مخصوص کلاه و‌سایر بسته‌بندی‌هائی از این قبیل و همچنین خود وسایل بسته‌بندی.
2 - همچنین به عنوان توشه اشیائی که طبعاً بدون بسته‌بندی شده مهیا برای حمل و نقل باشند پذیرفته میشوند.
الف - صندلی‌های راحتی قابل حمل یا چرخ‌دار برای بیماران، صندلی‌های راحتی چرخ‌دار که به وسیله خود بیماران حرکت داده میشود خواه با موتور‌یا بدون موتور باشد و صندلی‌های بلند.
ب - کالسکه بچگانه.
ج - آلات موسیقی قابل حمل.
د- آلات حرفه‌ای شامل وسایل نمایش هنرمندان به شرط اینکه شرایط و حجم و وزن آنها اجازه دهد که بفوریت آنها را در واگونهای توشه بارگیری نمود.
ه- - لوازم ورزش.
و - دوچرخه‌های ساده و یا موتوری - موتور سیکلت‌های بدون اطاقک جنبی (‌سایتکار) و سایر وسایل نقلیه نظیر آنها به شرط اینکه در مدت ماندن در‌واگن از ضمائم غیر ثابت عاری و تفکیک شده باشد. مخزن وسائط نقلیه موتوری میتواند دارای بنزین باشد) مسافر باید شیری را که احیاناً ممکن است بین مخزن بنزین و موتور موجود باشد ببندد.
مخازن کمکی که به طور محکم به وسائط نقلیه متصلند میتوانند همچنین دارای بنزین بوده به شرط اینکه در آنها بسته باشد.
موتور سیکلت‌هائی که مخزن آنها دارای بنزین است باید ایستاده روی چرخهای خود بارگیری شود به طوری که از هر گونه افتادن محفوظ باشد.
3 - تعرف ها میتوانند تعداد حجم و وزن اشیاء منظوره در بند 2 را که برای حمل و نقل توشه پذیرفته میشوند محدود نمایند و شرایطی را مشخص نمایند که به موجب آن کمک مسافر برای بارگیری و جابجا کردن و تخلیه آنها لازم باشد.
تعرفه‌ها میتوانند تحت شرایط معین حمل و نقل سایر اشیاء (‌مانند موتور سیکلت با سایتکار و اتومبیل) و همچنین حیوانات جا داده شده در قفس را‌که تامین کافی داشته باشد به طور توشه اجازه دهند.

ماده هفدهم - اشیاء ممنوع از حمل و نقل.
اشیاء زیر برای حمل و نقل توشه پذیرفته نمی‌شوند:
الف - مواد و اشیاء خطرناک مخصوصاً سلاح‌های پر، مواد و اشیاء قابل انفجار و اشتعال، مواد سوزاننده، سمی، رادیواکتیو، خورنده، همچنین مواد نفرت‌انگیز و مستعد برای تولید عفونت و مرض.
ب - اشیائیکه حمل و نقل آن مخصوص اداره پست است ولو برای یک قسمت از مسیر حمل و نقل توشه.
ج - اشیائی که حمل و نقل آن ممنوع است ولو اینکه برای یک قسمت از مسیر حمل توشه باشد. تعرفه‌ها میتوانند در شرایط معین بعضی از مواد و‌اشیاء مذکوره در بند الف را برای حمل و نقل توشه قبول نمایند.

ماده هجدهم - مسئولیت مسافر نسبت بتوشه خود - اضافه کرایه.
1 - دارنده قبض توشه مسئول مراعات مقررات ماده 16 و 17 میباشد، ضمناً عواقب هر گونه تخلف از مقررات مزبور به عهده اوست.
2 - اگر قوانین و مقررات دولتی محل اجراء منعی نداشته باشد راه‌آهن مجاز است در صورت وجود احتمال قوی بر تخلف از مقررات محتوی بسته‌های توشه را از نظر مطابقت با مقررات مربوطه رسیدگی نماید.
دارنده قبض توشه برای حضور و شرکت در رسیدگی دعوت میشود و چنانچه دارنده قبض حاضر نباشد یا نتواند حضور بهمرساند. در صورت نبودن قانون و مقررات دولتی خاص باید عملا رسیدگی با حضور دو نفر شاهد غیر راه‌آهنی انجام پذیرد و اگر تخلفی اثبات گردد هزینه که عمل رسیدگی موجب آن شده از طرف دارنده قبض یا توشه باید پرداخت شود.
3 - در صورت وجود تخلف از مقررات ماده 16 و 17 دارنده قبض توشه باید علاوه بر کرایه حمل و نقل توشه اضافه نرخی را پرداخت کند. اضافه نرخ باید بماخذ هر کیلوگرم وزن غیر خالص معمول که از حمل و نقل به عنوان توشه ممنوع بوده به شرح زیر پرداخت گردد.
الف - بماخذ سه فرانک برای هر کیلوگرم (‌با حداقل دریافتی شش فرانک) اگر این اشیاء شامل موادی باشند که از حمل و نقل به عنوان کالا ممنوع بوده‌باشد. طبق ضمیمه شماره یک مقاوله‌نامه حمل و نقل بین‌المللی کالا به وسیله راه‌آهن‌ها (C.I.M).
ب - بماخذ دو فرانک برای هر کیلوگرم (‌با حداقل دریافتی چهار فرانک) در سایر مواردیکه از مقررات ماده 16 و 17 تخلف شده باشد.

ماده نوزدهم - بسته‌بندی و شرایط توشه.
1 - بسته‌های توشه که وضع و شرایط آنها ناقص بوده یا بسته‌بندی آنها غیر کافی باشد یا علائم ظاهری خرابی در آنها مشاهده شود ممکن است از طرف راه‌آهن برای حمل و نقل قبول نگردد. اگر با وجود این راه‌آهن حمل و نقل چنین اشیائی را قبول نماید حق خواهد داشت در قبض توشه عبارت مخصوصی در این باره قید نماید و دریافت چنین قبضی از طرف صاحب توشه دلیل آن است که عبارت مزبور را ملاحظه کرده و صحت آن را تایید نموده است.
2 - روی بسته‌های توشه که به اندازه کافی ثابت بوده و تغییر مکان ندهند بایستی اسم و آدرس مسافر و ایستگاه مقصد نوشته شود.
3 - اتیکت‌های سابق اعم از آدرس و سایر مشخصات مربوط بحمل و نقل‌های قبلی باید وسیله مسافر برداشته شود و یا به صورت ناخوانا درآید.

ماده بیستم - ثبت توشه و حمل و نقل آن.
1 - ثبت توشه به عمل نمیآید مگر در مقابل ارائه بلیطی که اقلا تا مقصد توشه اعتبار داشته باشد و حمل توشه برای خط سیر تعیین شده در روی بلیط قبول میشود.
اگر بلیط برای مسیرهای متعددی ارزنده باشد یا توشه در مقصد به وسیله چندین ایستگاه امکان تخلیه و تحویل داشته باشد مسافر باید به طور دقیق خط سیر و نام ایستگاه مقصد را برای ثبت معین نماید و اگر مسافر این مقررات را رعایت ننماید راه‌آهن نتایج و عواقب حاصله را بر عهده نمیگیرد. چنانچه در تعرفه‌ها پیش‌بینی و قید شده باشد مسافر میتواند در مدت اعتبار بلیط خود توشه‌هائ را به ثبت برساند چه برای تمام طول مسیر از مبدا تا مقصد چه برای قسمتی از مسیر تعرفه‌ها تعیین مینمایند که در تحت چه شرایطی توشه را میتوان پذیرفته و به وسیله خط سیری غیر از آن چه در روی بلیط ثبت شده است ارسال داشت و یا توشه را بدون ارائه بلیط قبول کرد.
اگر تعرفه‌ها حمل توشه بدون ارائه بلیط را پیش‌بینی کرده باشند مقررات این مقاوله‌نامه که حقوق و تعهدات مسافر را نسبت به توشه که در معیت او‌حمل میشود تعیین میکند درباره فرستنده توشه بدون ارائه بلیط نیز اجراء خواهد شد.
2 - کرایه حمل توشه باید موقع صدور قبض پرداخت شود.
3 - علاوه بر این تشریفات ثبت توشه به موجب قوانین و مقررات جاریه ایستگاه مبدا تعیین خواهد شد.
4 - تعرفه‌ها میتوانند در مورد ثبت کردن، صندلی راحتی بیماران، کالسکه بچه‌ها و وسایل ورزش، دوچرخه و وسائط نقلیه موتوری مقررات مخصوص پیش‌بینی نمایند.
5 - مسافر میتواند طبق شرایط مورد عمل در ایستگاه مبدا قطاری را که توشه او با آن باید فرستاده شود معین نماید و اگر مسافر قطاری را تعیین نکند توشه با اولین قطار مربوطه حمل خواهد شد.
اگر توشه باید در ایستگاهی برای مبادله از قطار تخلیه و به قطار دیگری تحویل شود در شرایط مشخص شده وسیله مقررات ملی محل باید با اولین قطاری که سرویس معمولی توشه دارا میباشد به مقصد حمل گردد.
حمل و نقل توشه در شرایط نامبرده بالا هنگامی اجرا میشود که مقررات گمرکی در مبدا و یا در طول راه که به وسیله گمرکات و سایر مقامات ذیصلاحیت اداری انجام میگردد با آن مخالفتی نداشته باشد راه‌آهن حق دارد حمل و نقل توشه را در بعضی از قطارها یا قطارهای مخصوصی منع و یا‌محدود نماید.

ماده بیست ویکم - قبض توشه.
1 - در موقع ثبت توشه یک قبض به مسافر داده میشود مسافر موظف است موقع دریافت قبض مطابقت قبض را با مشخصاتی که اظهار نموده تحقیق نماید.
2 - قبض‌های توشه که برای حمل و نقل بین‌المللی تحویل میشود باید مطابق نمونه‌ای که در ضمیمه شماره 1 این مقاوله‌نامه پیش‌بینی شده تنظیم شود و حاوی اطلاعات زیر باشد:
الف - مشخصات ایستگاه مبدا و مقصد.
ب - خط سیر.
ج - روز تحویل و قطاری را که برای ارسال توشه در نظر گرفته شده است.
د- تعداد بلیط‌ها - مگر این که توشه بدون ارائه بلیط تحویل شده باشد.
ه - تعداد و وزن بسته‌های توشه.
و - مبلغ کرایه حمل و سایر هزینه‌ها.
ز - در صورت لزوم مقدار رقمی و حروفی مبلغی که برای انتفاع در تحویل بر طبق ماده 22 اظهار شده باشد.
تعرفه‌ها میتوانند برای بعضی از ترافیک‌ها نمونه‌های قبض توشه غیر از نمونه فوق‌الذکر با مندرجات دیگری را پیش‌بینی کنند.
3 - تعرفه‌ها یا موافقت‌نامه بین راه‌آهنها پیش‌بینی خواهد نمود که قبوض توشه به چه زبانی چاپ و نوشته شود.

ماده بیست و دوم - اظهار انتفاع در تحویل.
1 - هر حمل و نقل توشه ممکن است موضوع اظهار انتفاع در تحویل قرار گیرد که در قبض توشه ثبت میگردد به طوریکه در ماده 21 حرف (‌ز) ذکر شده است مبلغ انتفاع در تحویل باید به پول ایستگاه مبدا یا هر پول دیگری که به وسیله تعرفه‌ها تعیین خواهد شد نوشته شود.
2 - نرخ انتفاع در تحویل به وسیله تعرفه‌های بین‌المللی تعیین میشود.

ماده بیست و سوم - تحویل توشه.
1 - تحویل توشه در مقابل تسلیم قبض توشه انجام میشود. راه‌آهن وظیفه ندارد تحقیق کند که دارنده قبض صلاحیت دریافت توشه را دارد یا نه.
2 - دارنده قبض توشه حق دارد از سرویس تحویل توشه ایستگاه مقصد تحویل توشه خود را بلافاصله پس از ورود قطاری که توشه او را حمل نموده است بخواهد تحویل این توشه پس از انجام تشریفات گمرکی و سایر مقررات اداری خواهد بود.
3 - در صورت عدم تحویل قبض توشه راه‌آهن موظف به تحویل توشه نمیباشد مگر اینکه ادعاکننده حق خود را ثابت کند و اگر این اثبات حق غیر‌کافی باشد راه‌آهن میتواند تقاضای ضامن یا وثیقه نماید.
4 - توشه در ایستگاهی تحویل میشود که در قبض توشه قید شده و احیاناً بر حسب تقاضای به موقع صاحب قبض چنانچه امکانات فراهم باشد و‌مخالف مقررات گمرکی و مقامات اداری نباشد ممکن است در مقابل تسلیم قبض توشه در ایستگاه مبدا مسترد و یا در بین راه تحویل شود و اگر‌مقررات تعرفه ایجاب کند بلیط را هم باید ارائه نمایند.
5 - دارنده قبض توشه که توشه او طبق مقررات بند 2 تحویل نگردیده میتواند تقاضا کند که در روی قبض توشه روز و ساعتی را که نامبرده تحویل توشه را مطالبه کرده قید و مشخص نمایند.
6 - مسافر میتواند از دریافت توشه امتناع نماید مادام که خسارت ادعائی او مورد رسیدگی و اثبات قرار نگرفته باشد.
7 - علاوه از آنچه که گذشت تحویل توشه تابع قانون و مقررات جاریه راه‌آهن تحویل دهنده توشه میباشد.

فصل سوم
مقررات عمومی در حمل و نقل مسافر و توشه

ماده بیست وچهارم - تعرفه‌ها - توافق‌های خصوصی.
1 - تعرفه‌های بین‌المللی که راه‌آهنها تنظیم مینمایند باید محتوی کلیه شرایط خاص حمل و نقل و تمام مشخصات لازم برای محاسبه کرایه حمل و سایر مخارج فرعی باشد و در صورت لزوم شرایط مربوط به تبدیل پول را نیز تعیین نماید.
2 - طبع و نشر تعرفه‌ها الزامی نیست مگر در کشورهائی که راه‌آهن‌های آنها در این تعرفه‌ها به عنوان شبکه مبدا یا مقصد شرکت نمایند.
تعرفه‌ها و تغییرات آنها از تاریخی که در نشریه آنها ذکر شده است قابل اجراء میباشد. افزایش نرخ تعرفه‌ها یا سایر تصمیماتی که نتیجتاً شرایط حمل و‌نقل را مشکل‌تر نماید قابل اجراء نخواهد بود مگر حداقل شش روز پس از انتشار آنها، تغییراتی که در قیمتهای حمل و نقل و سایر هزینه‌های فرعی پیش‌بینی شده در تعرفه‌های بین‌المللی به عمل خواهد آمد برای آن که از نوسانات ارزی تبدیل پول و همچنین در اثر تصحیح اشتباهات فاحش مصون بماند از فردای روز انتشار به مورد اجراء گذارده خواهد شد.
3 - در هر ایستگاهی که برای حمل و نقل بین‌المللی مفتوح است مسافر میتواند اطلاعات لازم از تعرفه‌ها یا خلاصه تعرفه‌ها که قیمت بلیط‌های قابل فروش در آن ایستگاه یا کرایه حمل توشه را معلوم میکنند دریافت نماید.
4 - تعرفه‌ها باید برای همه به طور یکسان اجراء شود.
راه‌آهن‌ها میتوانند موافقت‌نامه‌های خاصی برای دادن تخفیف در کرایه و سایر تسهیلات با تصویب دولت‌های مربوطه تنظیم کنند به شرط اینکه شرایط یکسانی در مورد مسافرینی که در وضع مشابهی هستند رعایت و اجراء گردد.
تخفیف قیمت ممکن است برای سرویس راه‌آهن، سرویس سازمان‌های عمومی امور خیریه و کارهای تعلیم و تربیت باشد.
طبع و نشر تصمیمات متخذه طبق قسمت دوم و سوم اجباری نمیباشد.

ماده بیست و پنجم - تشریفاتی که به وسیله گمرکات و سایر مقامات اداری انجام میشود مسافر ملزم است بمقرراتی که وسیله گمرکات یا سایر مقامات اداری ابلاغ میشود تبعیت نماید چه در مورد شخص خود یا در مورد بازدید توشه او و‌یا بسته‌های دستی مسافر باید در بازدید توشه و بسته‌ها حضور پیدا کند مگر در موارد استثنائی که وسیله قانون و مقررات تعیین شده باشد. اگر مسافر مقررات مربوطه را رعایت ننماید راه‌آهن در برابر مسافر هیچ گونه مسئولیتی به عهده نمیگیرد.

ماده بیست و ششم - استردادها و پرداخت‌های اضافی.

1 - مادام که مسافر مسافرت خود را شروع نکرده باشد حق دارد در قبال تسلیم بلیط استرداد بهای پرداخت شده بلیط را بخواهد.

2- هر گاه بلیطی فقط در قسمتی از خط سیر استفاده شده باشد مسافر حق دارد در مقابل تسلیم بلیط استرداد تفاوت قیمت بلیط و کرایه قسمت استفاده شده را مطالبه نماید.

3 - هر گاه در اثر نبودن جا درجه‌ای که بلیط برای آن درجه داده شده از درجه پائین‌تر استفاده شود. تفاوت قیمت بلیط پرداخت شده و کرایه درجه استفاده شده در مقابل تسلیم بلیط مسترد میگردد.

4 - راه‌آهن حق دارد در قبال هر تقاضای استرداد دلایل لازم از مسافر مطالبه نماید در مورد استرداد بهای بلیط پیش‌بینی شده در بند 2 مسافر باید مخصوصاً گواهی‌نامه لازم را که بر حسب تقاضای او از طرف ایستگاه بین راه داده میشود تسلیم نماید.
برای موارد پیش‌بینی شده در بند 3 مسافر باید مخصوصاً گواهی‌نامه راه‌آهن را مبنی بر اینکه در مسیر مربوطه از درجه پائین‌تر از درجه بلیط خود‌استفاده نموده ارائه نماید.

5 - مخارج نامبرده زیر شامل استرداد بهای بلیط نخواهد بود:
مالیات‌ها، وجه اضافه پرداختی برای ذخیره جا، هزینه تهیه بلیط و حق کمیسیون پرداختی برای فروش بلیط چنانچه مسافر به علت تاخیر و یا حذف یک قطار و یا یک سرویس نتوانسته باشد مسافرت خود را انجام و یا ادامه دهد مبالغ مزبور به او مسترد خواهد شد.
از مبلغ استردادی یک حق معادل ده درصد (‌با حداقل2/1فرانک و حداکثر 3 فرانک) برای هر بلیط کسر میشود و نیز اگر ایجاب کند مخارج‌ارسال وجه هم کسر میشود کسر ده درصد در مورد پیش‌بینی شده در بند یک در صورتی که بلیط در همان روز فروش پس داده شود اجراء نمیگردد.‌همچنین در صورتی که به علت تاخیر یا حذف قطار یا حذف سرویس مسافر از انجام یا ادامه مسافرت محروم گردد.

6 - و اما در مورد بلیط‌های با تخفیف و یا بلیط‌هائی که با برگ ذخیره جا ضمیمه میباشند تعرفه‌ها میتوانند استرداد بهای بلیط را منع و یا منوط بشرایط خاصی بنمایند.
بلیط‌های با تخفیف اطفال که مربوط به مقررات ماده 6 میباشد از لحاظ استرداد مشمول این مقررات نمیباشد.

7- اگر مسافری استرداد کرایه حمل توشه را تماماً یا مربوط به قسمتی از مسیر مطالبه نماید استرداد وجه به شرح زیر به عمل میآید:
از مبلغ قابل استرداد 2/1 فرانک برای هر قبض و نیز مالیاتها در صورت لزوم کسر میشود اگر توشه قبل از اینکه از ایستگاه مبدا حمل شود پس گرفته شود کرایه آن مسترد خواهد شد و اگر این عمل در ایستگاه بین راه انجام شود دارنده قبض توشه برای اینکار باید از ایستگاه مزبور گواهی‌نامه‌ای دریافت و ضمیمه درخواست استرداد وجه بنماید.

8 - تعرفه‌ها میتوانند مقرراتی غیر از مقررات فوق داشته باشند به شرط اینکه نتیجه آن شدت عمل در حق مسافر نباشد.

9- هر درخواست استرداد مستند بمقررات این ماده و همچنین مقررات ماده 12 اگر در ظرف مهلت شش ماه به راه‌آهن عرضه نشود غیر قابل قبول است.‌شروع مهلت مزبور در مورد بلیط از تاریخ انقضاء اعتبار آن و در مورد قبض توشه از تاریخ صدور قبض محسوب میشود.

10 - اگر در اثر عدم اجراء صحیح تعرفه یا اشتباه در تعیین کرایه حمل یا سایر مخارج اضافه دریافتی یا کسر دریافتی مشاهده شود اضافه دریافتی از‌طرف راه‌آهن و کسر دریافتی از طرف مسافر پرداخت میشود.

11 - اضافه دریافتی که به وسیله راه‌آهن مشخص گردد اگر مبلغ آن در بلیط یا هر قبض بیشتر از2/1فرانک باشد باید در صورت امکان از طریق اداری به اطلاع مسافر برسد و مقررات مربوطه هر چه زودتر انجام شود.

12 - در مورد محاسبه استرداد اضافه دریافتی یا وصول کسر دریافتی نرخ رسمی تبدیل ارز در روزی که کرایه حمل دریافت شده اجراء میشود اگر‌پرداخت بواحد پولی غیر از پول کرایه دریافتی مبدا به عمل آید. نرخ قابل اجراء نرخ روزی است که این پرداخت انجام میشود.

13 - در کلیه مواردیکه در این ماده نسبت به آنها پیش‌بینی نشده و موافقت‌هائی بین راه‌آهن‌ها رد و بدل نشده باشد قوانین و مقررات جاریه کشور قابل اجراء است.

ماده بیست و هفتم - اختلافات نظر بین مسافرین یا بین مسافرین و مامورین در ایستگاهها وسیله رئیس سرویس و در طول راه به وسیله رئیس قطار به طور موقت حل و فصل می‌شود.

قسمت سوم
مسئولیت - دعاوی

فصل اول - مسئولیت

ماده بیست وهشتم - مسئولیت منتج در حمل و نقل مسافرین - بسته‌های دستی - حیوانات.
1 - مسئولیت راه‌آهن در مورد مرگ، مجروح شدن یا هر گونه صدمه وارده بسلامتی جسمی و همچنین خسارت‌های ناشیه از تاخیر یا حذف یک قطار‌یا عدم امکان مبادله بین راه تابع قوانین و مقررات دولتی است که عمل در آن جا اتفاق میافتد - مواد مذکور در این فصل قابل اجراء در اینگونه موارد نمیباشد.
2 - راه‌آهن درباره آنچه مربوط به بسته‌های دستی و حیواناتیکه مراقبت آنها به عهده مسافر است (‌ماده 13 بند 5) مسئولیتی ندارد مگر اینکه خسارت در اثر خطای راه‌آهن باشد.
3 - در این مورد مسئولیت مشترک وجود ندارد.

ماده بیست ونهم - مسئولیت مشترک راه‌آهن‌ها درباره توشه.
1 - راه‌آهنی که توشه را برای حمل و نقل قبول کرده و قبض توشه بین‌المللی صادر نموده است مسئول اجراء حمل در سراسر خط سیر تا مرحله تحویل میباشد.
2 - هر راه‌آهن بعدی با تحویل گرفتن توشه در قرارداد حمل توشه شرکت میکند و تعهداتی را که از آن ناشی میشود به عهده میگیرد. بدون نقص مقررات (‌ماده 43 بند 2) که مربوط به راه‌آهن مقصد است.

ماده سی ام - دامنه مسئولیت.
1 - راه‌آهن مسئول تاخیر در تحویل، خسارت ناشی از اتلاف تمام یا قسمتی از توشه یا معیوب شدن آن از حین قبول محوله تا تحویل نهایی میباشد.
2 - راه‌آهن از مسئولیت مبرا میشود اگر تاخیر در تحویل، اتلاف و یا معیوب شدن بسبب خطای مسافر و یا در اثر دستور او (‌که ناشی از خطای راه‌آهن نباشد) به عمل آید.
عیب ذاتی توشه و حوادثیکه برای راه‌آهن اجتناب‌ناپذیر باشد و نتیجه راه‌آهن نتواند از آنها جلوگیری کند راه‌آهن را از مسئولیت مبرا میدارد.
3 - هر گاه اتلاف یا معیوب شدن از زیانهای مربوط بجنس توشه باشد چنانچه بسته‌بندی توشه غیر کافی و یا معیوب بوده باشد و یا اینکه اشیاء ممنوعه به طور توشه حمل شده باشد راه‌آهن مسئولیتی ندارد.

ماده سی و یکم - مباشرت تحقیق.
1 - تحقیق اینکه تاخیر در تحویل، اتلاف یا معیوب شدن در اثر یکی از امور پیش‌بینی شده در ماده (30 بند 2) پیش آمده است مربوط به راه‌آهن میباشد.
2 - هر گاه راه‌آهن تایید کند که با توجه بجریان امور اتلاف یا معیوب شدن ممکن است نتیجه یک یا چند از زیانهای خاص پیش‌بینی شده در ماده(30 بند 3) باشد خسارات وارده ناشی شده از موارد مذکوره در فوق شناخته میشود مگر اینکه صاحب حق خلاف آن را اثبات کند و مدلل سازد که‌خسارت وارده کلا یا جزئاً نامبرده ناشی نشده است.

ماده سی و دوم
1 - صاحب حق میتواند بدون احتیاج به تحقیق دیگری بسته‌هائی را که از تاریخ تقاضای تحویل طبق ماده 23 بند 2 پس از انقضای مدت چهارده روز تحویل نگردد گم شده تلقی نماید.
2 - اگر بسته‌ای که گمشده تلقی شده است در مدت یک سال از تاریخ تقاضای تحویل پیدا شود راه‌آهن موظف است مراتب را بصاحب بسته اطلاع دهد هر گاه منزل او شناخته و یا امکان یافتن آن باشد - صاحب بسته میتواند در مدت سی روز از تاریخ دریافت اعلامیه بخواهد که بسته را در یکی از‌ایستگاههای خط سیر به او تحویل نمایند. صاحب بسته باید کرایه حمل از ایستگاه مبدا حمل تا ایستگاهی که تحویل میشود بپردازد و در ازاء غرامتی که از بابت بسته مزبور دریافت داشته مسترد دارد. از مبلغ این استرداد مخارج احتمالی که در مورد این غرامت متحمل شده است کسر میشود. ضمناً کلیه حقوق ناشیه از تاخیر در تحویل موضوع ماده 35 و 36 برای صاحب بسته محفوظ است.
اگر صاحب بسته در ظرف مهلت سی روز جواب ندهد یا بسته گم شده پس از مدت یک سال از تاریخ تقاضای تحویل پیدا شود راه‌آهن در مورد بسته مزبور طبق مقررات قانونی کشور رفتار خواهد نمود.

ماده سی وسوم - مبلغ خسارت در صورت گم شدن توشه.
وقتیکه به موجب مقررات این مقاوله‌نامه خسارتی برای از بین رفتن تمام یا قسمتی از توشه به عهده راه‌آهن تعلق بگیرد ممکن است به شرح زیر پرداخت شود:
الف - چنانچه مبلغ خسارت اثبات شده است:
مبلغی برابر با رقم اثبات شده پرداخت خواهد شد بدون این که مبلغ مزبور از هر کیلوگرم وزن غیر خالص از بین رفته چهل فرانک تجاوز کند.
ب - اگر مبلغ خسارت اثبات نشده باشد:
مبلغی به طور مقطوع از قرار هر کیلوگرم وزن خالص محموله از دست رفته بیست 20 فرانک پرداخت خواهد شد.
علاوه بر مبلغ خسارت باید کرایه حمل، حقوق گمرکی و سایر مبالغ پرداختی بابت حمل و نقل توشه گم شده نیز پرداخت گردد بدون در نظر گرفتن زیانهای ناشی از عدم‌النفع.

ماده سی وچهارم - مبلغ خسارت در صورت معیوب شدن توشه.
در صورت معیوب شدن توشه راه‌آهن باید مبلغ کاهش قیمت وارده بتوشه را بدون سایر عدم‌النفع‌ها بپردازد در هر صورت مبلغ غرامت نباید از مبالغ نامبرده زیر تجاوز کند:
الف - اگر توشه تماماً معیوب باشد مبلغ پرداختی نباید برای فقدان آن تجاوز کند.
ب - اگر قسمتی از توشه معیوب شود مبلغ پرداختی نباید از میزان مبلغی که در ازای آن جزء معیوب شده در صورتی که مفقود تلقی شود تجاوز کند.

ماده سی وپنجم - مبلغ غرامت در مورد تاخیر در تحویل توشه.
1 - در صورت تاخیر در تحویل اگر گیرنده اثبات نکند که خسارتی از تاخیر در تحویل ناشی شده راه‌آهن موظف است غرامت ثابتی به میزان 20 سانتیم برای هر کیلوگرم وزن خالص توشه که دیر تحویل شده برای هر 24 ساعت کامل بپردازد مدت تاخیر از تاریخ تقاضای تحویل و حداکثر برای مدت‌چهارده روز محسوب و پرداخت میشود.
2 - اگر اثبات شود که از تاخیر در تحویل خسارتی ناشی شده است بابت این خسارت غرامتی پرداخت میشود که حداکثر از چهار برابر غرامت مقطوع‌پیش‌بینی شده در بند 1 تجاوز نکند.
3 - غرامت‌های پیش‌بینی شده در بند 1 و 2 با غرامت مربوط بفقدان کل توشه تواماً پرداخت نمیشود و در صورت فقدان قسمتی از توشه‌غرامت‌های بند 1 و 2 در صورت لزوم فقط برای قسمت مفقود نشده محسوب میشود. در صورت معیوب شدن توشه غرامت‌های بند 1 و 2 در صورت‌لزوم با غرامت پیش‌بینی شده در ماده 34 تواماً پرداخت میگردد.
در هر حال توام شدن غرامت‌های پیش‌بینی شده در بند 1 و 2 با غرامتهای پیش‌بینی شده در ماده 33 و 34 نباید موجب پرداخت غرامتی بیش از‌غرامت گم شدن کل توشه گردد.
4 - در صورت تاخیر در تحویل اتومبیل - یدک کش - موتور سیکلت با ساید کار که به طور توشه حمل و نقل شده‌اند راه‌آهن موظف بپرداخت‌غرامت نیست مگر این که خسارت وارده اثبات شود در این صورت حداکثر غرامت معادل کرایه دریافتی خواهد بود.

ماده سی وششم - مبلغ غرامت در صورت تقاضای انتفاع در تحویل:
اگر چنانچه در موقع تحویل توشه تقاضای انتفاع در تحویل شده باشد میتوان علاوه بر غرامت‌های پیش‌بینی شده در مواد 33 و 34 و 35 آن را مطالبه نمود جبران خسارت اضافی اثبات شده حداکثر برابر با مبلغ انتفاعی اظهار شده میباشد.

ماده سی وهفتم - مبلغ غرامت در صورت وجود تدلیس یا خطای فاحش منسوب به راه‌آهن:
در تمام مواردیکه تاخیر در تحویل فقدان یا قسمتی از توشه یا معیوب شدن آن بسبب یک تدلیس یا خطای فاحش منسوب به راه‌آهن پیش آید راه‌آهن باید غرامت کامل صاحب حق را به میزان خسارت اثبات شده بپردازد. در صورت خطای فاحش مسئولیت راه‌آهن در هر حال محدود به دو برابر‌حداکثر پیش‌بینی شده در مواد 33 و 34 و 35 و 36 خواهد بود.

ماده سی وهشتم - بهره غرامت - استرداد غرامت.
1 - صاحب حق میتواند بهره غرامت را مطالبه نماید. این بهره به نرخ پنج درصد در سال محسوب میشود و در صورتی الزامی میباشد که مبلغ غرامت از ده فرانک برای هر قبض توشه بیشتر نباشد. بهره از تاریخ شکایت اداری پیش‌بینی شده در ماده 41 و در صورت نبودن شکایت اداری از تاریخ تقاضای از دادگستری محسوب میشود.
2 - هر گونه غرامت که من غیر حق دریافت شده باشد باید مسترد گردد.

ماده سی ونهم - مسئولیت راه‌آهن درباره مامورین خود: راه‌آهن مسئول عملیات مامورینی که در خدمت دارد و یا اشخاصی که برای اجراء حمل و نقلی که بر عهده او است میگمارد میباشد. در هر صورت اگر در اثر تقاضای مسافرین مامورین راه‌آهن خدماتی انجام دهند که مربوط به راه‌آهن نباشد‌نامبردگان عاملین مسافرینی که برای آنان خدمتی انجام میدهند تلقی میگردند.

ماده چهلم - اقامه دعاوی خارج از قرارداد.
در موارد پیش‌بینی شده در ماده (30 بند یک) هر دعوی مربوط به مسئولیت به هر عنوانی که باشد علیه راه‌آهن موثر نخواهد بود مگر در شرایط و حدود پیش‌بینی شده در این مقاوله‌نامه بهمین طریق است هر دعوی که علیه اشخاص اقامه شود که راه‌آهن به موجب ماده 39 جوابگوی آنان میباشد.

فصل دوم
دعاوی اداری - دعاوی قضایی - آیین دادرسی و مرور زمان

ماده چهل ویکم - دعاوی اداری.
1 - دعاوی اداری مربوط به قرارداد حمل و نقل باید کتباً و خطاب به راه‌آهنی که در ماده 43 تعیین شده فرستاده شود.
2 - حق اقامه دعاوی متعلق به کسانی است که حق تعقیب قضایی راه‌آهن را مطابق ماده 42 دارند.
3 - بلیط‌ها- قبوض توشه و سایر اوراقی که صاحب حق انضمام آنها را به ادعانامه مفید میداند لازم است اصل یا رونوشت آنها را ارائه نماید و در‌صورت تقاضای راه‌آهن رونوشت‌ها باید مصدق باشد.
موقع رسیدگی به دعوی راه‌آهن میتواند تقاضا کنند که بلیط‌ها و قبوض توشه را مسترد دارند.

ماده چهل و دوم - اشخاصی که میتوانند بر علیه راه‌آهن اقامه دعاوی حقوق نمایند.
اقامه دعوی حقوقی علیه راه‌آهن که از قرارداد حمل و نقل ناشی شود مربوط به کسی است که بلیط یا قبض توشه را در دست دارد و یا کسی که از لحاظ حقوقی جانشینی نامبرده را مدلل سازد.

ماده چهل وسوم - راه‌آهن‌هائی که علیه آنها اقامه دعوای حقوقی میشود.
1 - دعوی حقوقی در مورد استرداد مبلغ پرداخت شده به موجب قرارداد حمل و نقل ممکن است علیه راه‌آهنی که وجه را دریافت کرده و یا راه‌آهنی که وجه بنفع آن دریافت شده اقامه گردد.
2 - سایر دعاوی حقوقی که مربوط به قرارداد حمل و نقل باشد منحصراً ممکن است علیه راه‌آهن مبدا یا مقصد حمل و نقل یا راه‌آهنی که موضوع دعوی حقوقی در خط آن اتفاق افتاده اقامه شود.
علیه راه‌آهن مقصد میتوان اقامه دعوی حقوقی نمود حتی اگر او توشه و برگ راه را دریافت نکرده باشد.
3 - کسیکه اقامه دعوی بر عهده اوست و میتواند علیه چندین راه‌آهن شکایت کند بمحض اینکه علیه یکی از آنها اقامه دعوی نمود حق او نسبت به سایرین ساقط میشود.
4 - دعوی حقوقی ممکن است علیه راه‌آهنی غیر از راه‌آهن‌های مندرجه در بند 1 و 2 اقامه شود در صورتی که آن دعوی عنوان دعوی متقابل داشته‌باشد یا به عنوان اعتراضی شخص ثالث نسبت بدعوی مربوط به تقاضای اصلی که بر مبنای همان قرارداد حمل و نقل اقامه گردیده بوده باشد.

ماده چهل وچهارم - صلاحیت
دعاوی حقوقی بر اساس این مقاوله‌نامه مورد اقدام قرار نمیگیرد مگر در محضر دادرس صلاحیتدار دولتی که راه‌آهن مشتکی‌عنه در قلمرو او قرار دارد.‌مگر بر طبق موافقت‌نامه بین دولتها و یا پیمانهای امتیازی تصمیم دیگری اتخاذ شده باشد. هر گاه موسسه‌ای از شبکه مستقلی در کشورهای مختلف بهره برداری کند هر یک از شبکه‌ها از نظر اجراء این ماده مانند یک راه‌آهن مستقل تلقی میشود.

ماده چهل و پنجم - تسجیل فقدان قسمتی از توشه یا معیوب شدن آن.
1 - هر گاه یک کسری یا معیوب شدن توشه وسیله راه‌آهن کشف یا قبول شود یا صاحب حق وجود آن را اثبات کند راه‌آهن موظف است بلافاصله و در‌صورت امکان با حضور دارنده حق یک صورت مجلس قطعی تهیه کند که در آن نوع خسارت و وضع توشه و وزن آن و در حدود امکان اهمیت خسارت و علت آن و زمانی که خسارت بوجود آمده معلوم گردد.
یک رونوشت از این صورتمجلس به طور رایگان در صورت تقاضای صاحب حق به او داده میشود.
2 - وقتیکه صاحب حق تحقیقات مندرج در صورت مجلس را نپذیرد میتواند تقاضای تحقیق قضایی بکند نسبت بوضع، وزن توشه همچنین نسبت بعلل و مبلغ خسارت وارد شده. طرز اقدام در این مورد تابع قوانین و مقررات کشوری است که تحقیق قضایی در آنجا انجام میشود.
3 - در صورت مفقود شدن بسته‌ها صاحب حق موظف است برای تسهیل امر جستجوی بسته‌ها توسط راه‌آهن مشخصات دقیق آنها را بدهد.

ماده چهل وششم - منتفی شدن دعوی اقامه شده علیه راه‌آهن ناشی از قرارداد حمل توشه.
1 - دریافت توشه وسیله دارنده حق هر گونه دعوی مربوط به قرارداد حمل و نقل را علیه راه‌آهن منتفی میسازد. چه برای تاخیر در تحویل چه کسری یا‌معیوب بودن توشه.
2 - در موارد زیر دعوی اقامه شده علیه راه‌آهن منتفی نمیگردد.
الف - اگر صاحب حق اثبات کند که خسارت در اثر تقلب یا خطای فاحش منسوب به راه‌آهن ایجاد گردیده است.
ب - در صورت اعتراض نسبت به تاخیر تحویل توشه بیکی از راه‌آهن‌های تعیین شده در ماده 43 بند 2 در مهلتی که از 21 روز تجاوز نکند روز‌دریافت توشه از طرف دارنده حق جزو مهلت محسوب نمیشود.
ج - در مورد اعتراض نسبت بکسری یا معیوب بودن توشه:
1 - چنانچه کسری یا معیوب بودن توشه قبل از دریافت آن وسیله صاحب حق اثبات شده باشد (‌طبق ماده 45).
2 - چنانچه رسیدگی که بر طبق ماده 45 بایستی صورت گیرد به علت قصور راه‌آهن انجام نشده باشد.
د - مورد اعتراض نسبت بخسارات غیر محسوس که پس از دریافت توشه به وسیله صاحب حق اثبات شود با توجه به دو شرط زیر اقامه دعوی منتفی است.
1 - بلافاصله پس از کشف خسارت و حداکثر در ظرف سه روز از تاریخ دریافت توشه مطابق ماده 45 تقاضای رسیدگی شود. اگر انتهای این مهلت با روز یکشنبه یا روز تعطیل رسمی مصادف شود مهلت به اولین روز اداری بعد تمدید میشود.
2 - صاحب حق اثبات کند که خسارت در فاصله بین قبول توشه برای حمل و زمان تحویل آن وارده شده است.

ماده چهل وهفتم - مرور زمان در مورد دعوی ناشی از قرارداد حمل و نقل:

1 - دعوی ناشی از قرارداد حمل و نقل بعد از یک سال مشمول مرور زمان میگردد و اگر دعوی مربوط به موارد زیر باشد مدت مرور زمان سه‌ساله است.
الف - دعوی بر اساس خسارت ناشی از تدلیس باشد.
ب - دعوی بر اساس تقلب باشد.

2 - مدت مرور زمان به شرح زیر شروع میشود:
الف - برای دعاوی مربوط به غرامت تاخیر در تحویل، کسری یا معیوب بودن از روزیکه توشه تحویل شده است.
ب - برای دعاوی مربوط به غرامت مفقود شدن تمام توشه از روزی که تحویل می‌بایستی انجام شود.
ج - برای دعاوی مربوط بپرداخت یا استرداد کرایه حمل و مخارج فرعی و اضافی دیگر همچنین برای دعاوی مربوط به رسیدگی به بدی اجراء تعرفه یا اشتباه در محاسبه از روز پرداخت و اگر پرداختی نشده باشد از روزیکه میبایستی پرداخت به عمل آمده باشد.
د - برای دعاوی مربوط به پرداخت حقوق گمرکی اضافی که وسیله گمرک ادعا میشود از روز ادعای گمرک.
و - برای سایر دعاوی مربوط به حمل و نقل مسافر از روز انقضاء مدت اعتبار بلیط روزی که به عنوان شروع مدت مرور زمان تعیین شده است جزو مهلت منظور نمیشود.

3 - در مورد اعتراض اداری که برای راه‌آهن طبق ماده 41 ارسال شده باشد مدت مرور زمان مادام که راه‌آهن ادعانامه را کتباً رد کند و ضمایم ملحقه آنرا‌مسترد نماید معلق میماند. در مورد پذیرش قسمتی از ادعانامه توسط راه‌آهن مرور زمان فقط شامل آن قسمتی میشود که مورد اختلاف واقع میماند.
اثبات پذیرش ادعانامه و یا جواب و یا استرداد ضمائم به عهده طرفی است که ادعانامه را تعقیب میکند.
ادعانامه‌های بعدی مربوط به همان موضوع مرور زمان را معلق نمیکند.

4 - دعوائی که مشمول مرور زمان شده باشد دیگر قابل تعقیب نمیباشد حتی به صورت دعوی متقابل و یا اعتراض شخص ثالث.

5 - با رعایت مقررات فوق‌الذکر تعلیق یا قطع مرور زمان تابع قوانین و مقررات کشوری است که دعوی در آن جا مورد رسیدگی قرار میگیرد.

فصل سوم
واریز حساب‌ها - دعاوی راه‌آهنها بین خود

ماده چهل وهشتم - واریز حساب‌ها بین راه‌آهن‌ها.
هر راه‌آهن ملزم است که سهمیه راه‌آهن ذینفع دیگر را از مبلغ کرایه حملی که دریافت نموده و یا دریافت خواهد کرد بپردازد.

ماده چهل ونهم - دعاوی راه‌آهنها در مورد پرداخت غرامت برای فقدان و یا معیوب شدن توشه.
1 - راه‌آهنی که غرامت گمشدن یا کسری یا معیوب شدن توشه را به موجب مقررات این مقاوله‌نامه پرداخت میکند حق دارد طبق شرایط زیر از‌راه‌آهن‌های دیگری که در این حمل و نقل شرکت داشته‌اند نسبت به تادیه سهم خود اقامه دعوی کند.
الف - راه‌آهنی که خسارت صرفاً از عملیات آن ناشی شده است تنها مسئول تادیه خسارت میباشد.
ب - اگر خسارت در اثر عملیات چند راه‌آهن ناشی شده باشد هر یک از آنها جوابگوی خسارتی میباشد که موجب شده است و اگر تشخیص نوع خسارت ممکن نباشد پرداخت مبلغ غرامت‌ها با رعایت اصول مندرجه در حرف ج بین راه‌آهن‌ها تسهیم میشود.
ج - اگر ثابت نشود که خسارت به وسیله عمل یک یا چند راه‌آهن ایجاد شده است مبلغ غرامت حاصله بین راه‌آهنهائیکه در حمل و نقل شرکت داشته‌اند تقسیم میشود مگر راه‌آهنهائیکه بتوانند ثابت کنند که خسارت در خطوط آنها ایجاد نگردیده است.
تقسیم غرامت به نسبت فواصل کیلومترهائی که تعرفه اعمال شده انجام میگیرد.
2 - در موردی که یکی از راه‌آهنها قادر به پرداخت سهم متعلقه بخود نباشد سهم او بین سایر راه‌آهنهائیکه در حمل و نقل شرکت داشته‌اند به‌نسبت فواصل کیلومترهائیکه تعرفه اعمال شده است تقسیم میشود.

ماده پنجاهم - اقامه دعوی در مورد غرامت تاخیر در تحویل
مقررات مذکور در ماده 49 در مورد پرداخت غرامت تاخیر در تحویل قابل اجراء است. اگر‌علت تاخیر در تحویل بی‌نظمی‌های مدلل شده در چند راه‌آهن باشد مبلغ غرامت بین آنها به نسبت مدت تاخیریکه روی شبکه‌های مربوطه صورت گرفته است تقسیم خواهد شد.

ماده پنجاه ویکم - آیین دادرسی.
1 - راه‌آهنی که علیه او یکی از دعاوی مندرج در مواد 49 و 50 اعمال شود حق اعتراض به پرداخت انجام شده توسط سازمان راه‌آهنی که اقامه دعوا را نموده است در صورتی که غرامت وسیله یک مقام قضایی تعیین شده باشد ندارد مشروط بر اینکه مبلغ غرامت توسط یک مقام قضایی تثبیت و ابلاغ اقامه دعوی به طریق صحیحی انجام گرفته و مقام مزبور از مجرای قانونی در این دعوی مداخله کرده باشد.
دادرس دادگاه که دعوی اصلی نزد او مطرح است بر حسب اوضاع و احوال مهلت‌های مربوط به ابلاغ و ورود به دعوی را تعیین میکند.
2 - راه‌آهنی که میخواهد اقامه دعوی کند باید تقاضای خود را فقط در یک ادعانامه بر علیه همه راه‌آهنها که با آنها مصالحه نکرده تنظیم نماید وگرنه‌ادعای او علیه سایر راه‌آهنهائیکه به محاکمه دعوت نشده‌اند منتفی میشود.
3 - دادرس باید در یک حکم در مورد کلیه دعاوی که به او احاله شده رای دهد.
4 - راه‌آهنهای محکوم حق استیناف از حکم صادره را نخواهند داشت در ادعانامه‌های تنظیمی برای دعاوی اصلی مربوط به غرامت نبایستی دعاوی تضمینی را وارد نمود.

ماده پنجاه ودوم - صلاحیت برای اقامه دعوی.
1 - دادرس قلمرو راه‌آهنی که علیه آن راه‌آهن اقامه دعوی میشود منحصراً صلاحیت رسیدگی به تمام دعاوی مطروحه را دارد.
2 - اگر دعوی بر علیه چند راه‌آهن باید اقامه شود راه‌آهن تقاضاکننده حق دارد بین دادرسان صلاحیتدار به موجب بند 1 دادرسی را که دعوی خود را‌پیش او طرح میکند انتخاب کند.

ماده پنجاه وسوم - موافقت در موضوع دعاوی راه‌آهن‌ها.
راه‌آهن‌ها میتوانند به موجب موافقت‌نامه‌های خاصی از مقررات مربوط به اقامه دعاوی متقابل علیه یکدیگر که در فصل سوم بیان شده است عدول نمایند.

قسمت چهارم
مقررات مختلف

ماده پنجاه وچهارم - اجرای حقوق ملی
در صورتی که مندرجات این مقاوله‌نامه نسبت به امور حمل و نقل مواردی را پیش‌بینی نکرده باشد قوانین و مقررات ملی خاص هر کشور در امور حمل‌و نقل قابل اجراء میباشد.

ماده پنجاه وپنجم - قواعد عمومی آیین دادرسی.
برای تمام اختلافات ناشی از حمل و نقلهای تابع این مقاوله‌نامه آیین دادرسی مربوط به قاضی صلاحیتدار قابل اجراء است به استثنای موارد مغایری که در این مقاوله‌نامه قید شده است.

ماده پنجاه وششم - اجراء دادرسی - توقیف و تضمین.
1 - وقتیکه به موجب مقررات این مقاوله‌نامه احکام صادره وسیله قاضی صلاحیتدار اعم از حضوری و یا غیابی صادر و طبق قوانین مستنده لازم‌الاجرا شد این احکام در هر یک از کشورهای عضو مقاوله‌نامه پس از انجام تشریفات مربوطه به آن کشور نیز لازم‌الاجراء میباشد و تجدید نظر در‌اساس موضوع پذیرفته نمیشود.
این مقررات شامل احکامیکه به طور موقت لازم‌الاجراء است میباشد همچنین این مقررات در مورد محکومیت‌هائی که مربوط به عدم‌النفع است و‌متضمن هزینه‌های دادرسی بوده و به علت رد دادخواست خواهان صورت میگیرد نیز قابل اجراء نیست.
2 - مطالباتیکه در اثر یک حمل و نقل بین‌المللی به نفع یک راه‌آهن عهده راه‌آهن دیگری که از یک کشور تبعیت نمیکنند بوجود میآید نمیتواند مورد توقیف قرار گیرد مگر به موجب حکم صادره از قوه قضائیه کشوری که راه‌آهن بستانکار و خواستار توقیف از آن تبعیت میکند.
3 - کلیه وسائل نقلیه راه‌آهن همچنین اشیاء مختلفی که برای حمل و نقل به کار میرود و متعلق به راه‌آهن است مانند مخزن‌دار وسائل بارگیری، پوشش واگنها (Les baches) و غیره میتوانند مورد توقیف قرار گیرد مگر در کشوری که راه‌آهن مالک این اشیاء در آن کشور واقع بوده و به موجب حکم صادره از قوه قضایی کشور راه‌آهن مالک.
واگنهای اختصاصی اشخاص همچنین اشیاء مختلفی که از وسایل حمل و نقل بشمار میرود و در این واگنها قرار دارند متعلق به مالک واگن‌اختصاصی میباشد در منطقه کشوری غیر از کشور اقامتگاه مالک واگن نمیتواند مورد توقیف قرار گیرد مگر به موجب حکم صادره از قوه‏قضائیه کشور‌اقامتگاه مالک واگن.
4 - برای تامین مخارج محاکمه در مورد دعاوی که بر اساس قرارداد حمل و نقل بین‌المللی باشد وثیقه مطالبه نمیشود.

ماده پنجاه وهفتم - واحد پولی - نرخ تسعیر و قبول پولهای خارجی.
1 - مبالغی که به واحد فرانک در این مقاوله‌نامه یا ضمائم آن تعیین شده عبارت از فرانک طلا به وزن 31/10 گرم بعیار 900/0 میباشد.
2 - راه‌آهن موظف است نرخهای تسعیری مورد عمل خود را نسبت به تبدیل پولهای خارجی به پول داخلی کشور (‌نرخ تسعیر) چاپ و منتشر سازد.
3 - همچنین راه‌آهنی که پول خارجی را برای پرداخت قبول میکند باید نرخ تبدیل آن را به پول داخلی چاپ و منتشر نماید (‌نرخ تسعیر پولهای خارجی).

ماده پنجاه وهشتم - اداره مرکزی حمل و نقل‌های بین‌المللی وسیله راه‌آهن.
1 - برای تسهیل و تامین اجراء این مقاوله‌نامه یک اداره مرکزی حمل و نقلهای بین‌المللی وسیله راه‌آهن‌ها تاسیس گردیده که وظایف آن به شرح زیر‌است:
الف - دریافت اطلاعات از هر یک از کشورهای عضو مقاوله‌نامه و هر یک از راه‌آهن‌های ذینفع و ابلاغ آنها به کشورها و راه‌آهن‌های دیگر.
ب - جمع‌آوری و تنظیم و چاپ و انتشار اطلاعات مکتسبه از هر نوع که مورد استفاده راه‌آهنهای بین‌المللی باشد.
ج - تسهیل روابط مالی حاصله از حمل و نقل بین‌المللی بین راه‌آهنهای مختلف و واریز مطالبات معوقه و ایجاد اطمینان از این نظر در روابط بین راه‌آهنها.
د - بنا بتقاضای یکی از کشورهای عضو مقاوله‌نامه یا یکی از موسسات حمل و نقل که خطوط آن در لیست خطوط پیش‌بینی شده در ماده 59 ثبت شده است اقدام نمودن برای رفع اختلافات بین کشورها یا موسسات مزبور درباره تفسیر یا اجراء مقاوله‌نامه چه از طریق جلب همکاری وساطت یا هر‌طریقه دیگر.
ه- - در اثر تقاضای اعضاء علاقمند (‌کشورها - موسسات حمل ونقل - مشتریان).
منتشر کردن یک آگهی مشورتی در مورد اختلافات مربوط به تفسیر یا اجراء مقاوله‌نامه.
و - همکاری برای رفع اختلافات مربوط به تفسیر و اجراء مقاوله‌نامه از طریق حکمیت.
ز - بررسی تقاضای اصلاح این مقاوله‌نامه و پیشنهاد تشکیل کنفرانس‌های پیش‌بینی شده در ماده 69 در صورت اقتضاء.
2 - مقررات مخصوصی کد ضمیمه شماره 2 این مقاوله‌نامه را تشکیل میدهد اقامتگاه ترکیب و سازمان این اداره و همچنین وسایل کار، شرایط، طرز‌عمل و نظارت آن را تعیین میکند.

ماده پنجاه ونه - فهرست خطوط تابع این مقاوله‌نامه.
1 - اداره مرکزی که در ماده 58 پیش‌بینی شده مامور تهیه و به جریان گذاردن فهرست‌های خطوط تابع این مقاوله‌نامه میباشد. بدین منظور اطلاعات‌مربوطه را برای درج در فهرست با حذف خطوط یک راه‌آهن یا یک موسسه حمل و نقل که در ماده 2 ذکر شده دریافت میکند.
2 - ثبت یک خط جدید در سرویس حمل و نقل بین‌المللی عملی نمیشود مگر یکماه پس از تاریخ اعلامیه اداره مرکزی در مورد درج این خط در‌فهرست به عنوان سایر کشورهای عضو.
3 - حذف یک خط وسیله اداره مرکزی انجام می‌شود به محض این که همان کشوری که بنا به تقاضای او این خط در فهرست حمل و نقل بین‌المللی‌ثبت گردیده است اعلام نماید که بنا به مقتضیات موجود نمیتواند خود را ملزم به انجام تعهدات این مقاوله‌نامه بنماید.
4 - بمحض دریافت اعلامیه منتشره از طرف اداره مرکزی بهر راه‌آهنی بلافاصله حق میدهد که کلیه روابط حمل و نقل بین‌المللی خود را با راه‌آهن حذف شده قطع نماید فقط حمل و نقل‌های در جریان بایستی خاتمه پذیرد.

ماده شصتم - مقررات تکمیلی.
مقررات تکمیلی که بعضی از کشورهای عضو مقاوله‌نامه یا بعضی از راه‌آهن‌های شرکت‌کننده برای اجراء همین مقاوله‌نامه منتشر کنند توسط آنان به اطلاع اداره مرکزی خواهد رسید این مقررات تکمیلی ممکن است در راه‌آهن‌هائی که به آن ملحق میشوند در قالب قوانین و مقررات خاص هر کشوری مورد اجراء قرار گیرد بدون آنکه ناقص مقررات این مقاوله‌نامه باشد.
به موقع اجراء گذاردن مقررات تکمیلی به اداره مرکزی اطلاع داده میشود.

ماده شصت ویکم - حل و فصل اختلافات از طریق حکمیت.

1 - در صورتی که اختلافات مربوط به تفسیر یا اجراء مقاوله‌نامه بین طرفین اختلاف از طریق قوانین ملی یا حقوق توافقی یا مقررات تکمیلی مورد عمل بعضی از کشورهای مقاوله‌نامه حل و فصل نگردد ممکن است در اثر تقاضای طرفین اختلاف به دادگاه حکمیت که تشکیل و طرز عمل آن موضوع ضمیمه شماره 4 مقاوله‌نامه است ارجاع میشود.

2 - معهذا اگر اختلاف بین دولتها باشد ملزم به اجرای مقررات مندرج در ضمیمه شماره 4 نمیباشند و راساً میتوانند دادگاه حکمیت و طرز عمل آن انتخاب نمایند.

3 - بنا به تقاضای طرفین اختلاف ممکن است قضاوت حکمیت به شرح زیر متوقف بماند:
الف - بدون اینکه به حل اختلاف از طریق مقررات قانونی دیگر لطمه‌ای وارد شود.
اولا - در امور اختلافات بین دولتهای عضو مقاوله‌نامه.
ثانیاً - در مورد اختلافات بین دولتهائیکه عضو قرارداد از یک طرف و دولت‌هائی که عضو قرارداد نیستند از طرف دیگر.
ثالثاً - در مورد اختلافات بین دولت‌هائیکه عضو مقاوله‌نامه نمیباشند.
به شرط اینکه در دو مورد اخیرالذکر این مقاوله‌نامه مانند یک قانون ملی یا به عنوان حقوقی توافقی قابل اجراء باشد.
ب - در مورد اختلافات بین موسسات حمل و نقل.
ج - در مورد اختلافات بین موسسات حمل و نقل و مشتریان.
د - در مورد اختلافات بین مشتریان.

4 - اقدام به دادرسی از طریق حکمیت در مورد تعلیق یا قطع مرور زمان مربوط به اعتبار اختلاف، همان اثر را دارد که شروع دعوی در دادگاه عادی.

5 - احکام صادره از دادگاه‌های حکمیت درباره موسسات حمل و نقل یا مشتریان در هر یک از کشورهای عضو قرارداد بلافاصله پس از اجراء تشریفات‌خاص آن کشور قابل اجراء میباشد.

قسمت پنجم
(‌مقررات استثنائی)

ماده شصت ودوم - مسئولیت در مورد حمل و نقل (‌راه‌آهن - دریا).

1 - در مورد حمل و نقل‌های (‌راه‌آهن - دریا) که به استناد ماده (2بند1) از وسایل غیر راه‌آهنی استفاده میشود هر کشوری میتواند ضمن تقاضای اینکه تذکرات لازم در لیست خطوط تابعه مقاوله‌نامه منظور شود بخواهد که کلیه علل معافیت مشروحه زیر به مقررات ماده 30 علاوه شود حمل و نقل‌کننده نمیتواند از علل معافیت استفاده کند مگر اینکه ثابت کند تاخیر در تحویل، فقدان یا معیوب شدن توشه در مسیر حمل کشتیرانی از زمان بارگیری توشه تا زمان تخلیه آن از کشتی پیش آمده است.
علل معافیت به شرح زیر است:
الف - اهمال، مسامحه‌کار یا قصور ناخدا، ملوان و راهنمای کشتی و همچنین مراقبین حمل کالا در کشتیرانی یا در سازمان کشتی.
ب - غیر قابل کشتیرانی شدن کشتی یکی از علل معافیت خواهد بود به شرط اینکه حمل‌کننده کالا بتواند ثابت کند این امر در اثر عدم توجه و قصور او برای آماده کردن کشتی و یا تامین تجهیزات و ساز و برگ نبوده است و همچنین تمام قسمتهای کشتی برای پذیرفتن توشه به نحو احسن تحت مراقبت بوده به طوریکه بتوان توشه را قبول و حفظ و حمل نمود با تمام این احوال کشتی قادر به حرکت نبوده است.
ج - آتش‌سوزی - به شرط اینکه حمل و نقل کننده بتواند ثابت کند که آتش‌سوزی بسبب عمل یا خطای او و همچنین عمل یا خطای ناخدا، ملوان،‌راهنمای کشتی و یا مراقبین حمل و نقل ایجاد نشده است.
د - سوانح - خطرات یا سوانح دریا یا سایر آبهای قابل کشتیرانی.
ه- - عملیات نجات یا کوشش برای نجات جان یا مال در دریا.
علل و معافیت مشروحه فوق تعهدات عمومی حمل و نقل‌کننده را کم و یا از بین نمیبرد از متعهد است که توجه خاص نسبت به آماده نگهداشتن کشتی برای کشتیرانی از هر جهت مبذول دارد و نیز تجهیزات و ساز و برگ و ذخیره مناسب کشتی را تامین کند و کلیه محلهای کشتی را برای پذیرش و سالم بودن و حفظ و حراست توشه برای حمل مهیا و آماده سازد.
هر گاه حمل و نقل‌کننده از علل معافیت مشروحه فوق استفاده کند. مسئولیت او بقوه خود باقی خواهد بود زمانی که صاحب حق ثابت کند که تاخیر‌در تحویل، فقدان یا معیوب شدن معلول یک خطای حمل و نقل‌کننده، ناخدا، ملوان، راهنمای کشتی یا مراقبین حمل و نقل بوده است و این خطا غیر از‌خطاهای مذکوره در بند الف میباشد.

2 - هر گاه مسیر واحد دریائی توسط چند موسسه حمل و نقل که در فهرست مذکوره در ماده یک ثبت شده بهره‌برداری گردد مسئولیت‌هائی را که حمل‌و نقل این مسیر در بر دارد در مورد کلیه موسسات حمل و نقل این مسیر به طور یکسان قابل اجراء میباشد.
به علاوه وقتیکه در اثر تقاضای چندین دولت اینگونه موسسات حمل و نقل در فهرست ثبت و منظور شوند بایستی مسئولیت‌های مربوطه طبق یک موافقت‌نامه قبلی بین این دول روشن گردد.

3 - تصمیماتی که به استناد این ماده اتخاذ می‌شود به اداره مرکزی اعلام میگردد این تصمیمات پس از سی روز از تاریخ نامه‌ایکه به موجب آن اداره مرکزی تصمیمات متخذه را به کشورها ابلاغ میکند قابل اجراء خواهد شد و توشه‌هائیکه در این مدت در جریان حمل و نقل هستند مشمول تصمیمات مزبور نمیگردند.

ماده شصت وسوم - مسئولیت در صورت وقوع سانحه ناشی از انفجار نیروی هسته راه‌آهن از مسئولیتی که به موجب این مقاوله‌نامه دارد مبری میشود هر گاه خسارت به علت یک سانحه نیروی هسته‌ای بوجود آید.
و به استناد مقررات مخصوص قابل اجراء در هر کشور عضو مقاوله‌نامه که‌نحوه مسئولیت ناشی از انفجار نیروی هسته را داده است بهره‌برداری کننده از تاسیسات هسته‌ای یا کسیکه جانشین او باشد مسئول خسارت شناخته می‌شود.

قسمت ششم
مقررات نهایی

ماده شصت وچهارم - امضاء.
این مقاوله‌نامه که ضمائم مربوطه قسمت تکمیلی آن را تشکیل میدهد تا اول ماه مه 1961 برای امضا کشورهائیکه برای اعزام نماینده به‌کنفرانس عادی تجدید نظر دعوت شده‌اند باز میماند.

ماده شصت وپنجم - تصویب و لازم‌الاجراء بودن.
این مقاوله‌نامه به تصویب خواهد رسید و اسناد مصوبه آن هر چه زودتر نزد دولت سویس تودیع خواهد شد. هر گاه مقاوله‌نامه از طرف پانزده کشور‌مورد تصویب قرار گیرد دولت سویس با دولتهای ذینفع موضوع امکان به موقع اجراء گذاردن مقاوله‌نامه را در میان خواهد گذاشت.

ماده شصت وششم - الحاق به مقاوله‌نامه.
1 - هر دولتی که این مقاوله‌نامه را امضا نکرده است و بخواهد به آن ملحق شود تقاضای خود را به دولت سویس ارسال میدارد. دولت سویس این تقاضا را به کشورهای عضو مقاوله‌نامه با یک اطلاعیه از طرف اداره مرکزی درباره مشخصات راه‌آهن‌های کشور تقاضاکننده برای مطالعه از لحاظ حمل و‌نقل بین‌المللی ارسال میدارد.
2 - در مدت حداقل شش ماه از تاریخ اعلامیه مزبور اگر حداقل دو کشور مخالفت خود را به دولت سویس اطلاع ندهند تقاضای عضویت قانونی تلقی میشود و اعلامیه آن از طرف دولت سویس به کشور تقاضاکننده و تمام کشورهای عضو مقاوله‌نامه فرستاده میشود. و در صورت عکس دولت سویس‌به دولت تقاضاکننده و دولت‌های عضو مقاوله‌نامه اطلاع میدهد که تقاضا معوق میماند.
3 - هر پذیرش عضویتی نتایج خود را یک ماه بعد از تاریخ ارسال اعلامیه از طرف دولت سویس به دست می‌آورد و یا اگر در انقضاء این مهلت هنوز مقاوله‌نامه به موقع اجراء گذارده نشده باشد از تاریخ اجراء مقاوله‌نامه خواهد بود.

ماده شصت وهفتم - مدت تعهد کشورهای مقاوله‌نامه.
1 - مدت این مقاوله‌نامه نامحدود است ولی هر دولت عضو میتواند با توجه به شرایط زیر از عضویت مقاوله‌نامه خارج شود.
مقاوله‌نامه برای هر کشور عضو تا 31 دسامبر پنجمین سال از تاریخ اجراء اعتبار دارد و هر دولتی که بخواهد در خاتمه این دوره خود را از عضویت مقاوله‌نامه خارج نماید باید تصمیم خود را حداقل یک سال قبل از خاتمه دوره مذکور به دولت سویس اعلام دارد تا دولت نامبرده مراتب را به تمام دول‌عضو مقاوله‌نامه اطلاع دهد.
در صورت عدم اطلاعیه در مدت مذکوره فوق اعلامیه مربوطه داده نشود تعهدات ناشی از مقاوله‌نامه برای مدت سه سال قوت قانونی خواهد داشت و‌نیز در صورت عدم اعلامیه حداقل یک سال قبل از 31 دسامبر تعهدات مقاوله‌نامه سه سال بسه سال تمدید خواهد شد.
2 - کشورهائیکه در خلال دوره پنجساله یا یکی از دوره‌های سه‌ساله برای شرکت در مقاوله‌نامه قبول شوند تا انتهای آن دوره تعهد مقاوله‌نامه خواهند بود و همچنین تعهدات آنها پابرجاست تا آخر هر یک از دوره‌های سه ساله چنانچه یک سال قبل از خاتمه دوره سه‌ساله مقاوله‌نامه خروج خود را از آن اعلام ننمایند.

ماده شصت وهشتم - تجدید نظر در مقاوله‌نامه.
1 - نمایندگان کشورهای عضو مقاوله‌نامه برای تجدید نظر در مقاوله‌نامه به موجب دعوت دولت سویس بعد از پنجسال از تاریخ اجراء این مقاوله‌نامه تشکیل جلسه خواهند داد قبل از این تاریخ چنانچه حداقل2/1دول عضو امضاکننده مقاوله‌نامه تقاضای تشکیل جلسه بنماینده کنفرانس تشکیل خواهد شد با موافقت اکثریت کشورهای عضو مقاوله‌نامه دولت سویس از کشورهای غیر عضو نیز دعوت مینماید.
با موافقت اکثریت دولتهای عضو مقاوله‌نامه اداره مرکزی برای شرکت در کنفرانس از نمایندگان زیر دعوت به عمل می‌آورد:
الف - از سازمان‌های بین‌المللی دولتی که در امر حمل و نقل خبرگی دارند.
ب - از سازمان‌های بین‌المللی غیر دولتی که در امر حمل و نقل شرکت دارند.
ترتیب شرکت نمایندگان دولتهای غیر عضو و همچنین نمایندگان سازمانهای بین‌المللی قید شده بالا در مذاکرات برای هر کنفرانس ضمن برنامه مربوطه‌پیش‌بینی خواهد شد. با موافقت اکثریت حکومت‌ها دول عضو مقاوله‌نامه، اداره مرکزی می‌تواند قبل از تشکیل کنفرانس تجدید نظر معمولی یا‌فوق‌العاده کمیسیون‌های مقدماتی را دعوت نماید که موضوعات مورد تجدید نظر را قبلاً بررسی نمایند. مقررات ضمیمه شماره 3 عیناً در این‌کمیسیون‌ها قابل اجراء می‌باشد.
2 - مورد اجراء گذاردن مقاوله‌نامه جدید که کنفرانس تجدید نظر تهیه نموده شامل فسخ مقاوله‌نامه قبلی نیز می‌باشد حتی در مورد دولت‌های عضوی‌که این مقاوله‌نامه جدید را تصویب نکرده‌اند.
3 - در فاصله کنفرانس‌های تجدید نظر مواد 5 - 8 - 10 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 20 - 21 - 27 - 48 - 49 - 50 - 53 و ضمائم 1 و 4‌را در کمیسیون تجدید نظر میتوان اصلاح نمود. سازمان و طرز کار این کمیسیون در ضمیمه شماره 3 این مقاوله‌نامه ذکر شده است.
تصمیمات متخذه کمیسیون تجدید نظر بلافاصله به حکومتهای دول عضو مقاوله‌نامه توسط اداره مرکزی اعلام خواهد شد.
این تصمیمات حداقل در ظرف سه ماه از تاریخ اعلام آن چنانچه حداقل پنج دولت عضو مقاوله‌نامه اعتراضی ننمایند تصویب شده تلقی میشود این تصمیمات از روز اول ششمین ماه بعد از ماه اعلام تصمیمات از طرف اداره دفتر مرکزی به موقع اجراء گذارده می‌شود.
اداره دفتر مرکزی روز اجراء را در اعلام تصمیمات تعیین میکند.

ماده شصت ونهم - متن مقاوله‌نامه ترجمه‌های رسمی.
این مقاوله‌نامه طبق معمول دیپلماسی بزبان فرانسه مورد توافق قرار گرفته و امضا شده است به متن فرانسه نیز یک متن به زبان آلمانی، یک متن به‌زبان انگلیسی و یک متن به زبان ایتالیائی ضمیمه است که اعتبار ترجمه رسمی را دارند و در صورت مغایرت متن فرانسه معتبر است.
با اعتقاد کامل نمایندگان مختار زیرین با داشتن اختیار تام که کامل و معتبر بوده مقاوله‌نامه حاضر را امضا کرده‌اند امضا شده در برن به تاریخ بیست و‌پنجم فوریه یکهزار و نهصد و شصت و یک و یک نسخه فقط که در آرشیو کنفدراسیون سویس تودیع شده و از آن یک نسخه رسمی به هر یک از‌اعضاء تحویل میشود.
نماینده اطریش
نماینده بلژیک
نماینده بلغارستان
نماینده دانمارک
نماینده اسپانیا
نماینده فنلاند
نماینده فرانسه
نماینده یونان
نماینده هنگری
نماینده ایتالیا
نماینده لبنان
نماینده لیشتن‌اشتاین
نماینده لوکزامبورگ
نماینده نروژ
نماینده هلند
نماینده لهستان
نماینده پرتقال
نماینده رومانی

مقاوله‌نامه فوق که مشتمل بر شش قسمت و شش فصل و شصت و نه ماده است منضم بلایحه قانون الحاق دولت ایران به قراردادهای بین‌المللی حمل و نقل بار و مسافر می‌باشد.

رئیس مجلس سنا - مهندس شریف امامی

دریافت فایل پی‌دی‌اف