هیات وزیران در جلسه مورخ 1383/12/5 بنا به پیشنهاد شماره 37 /3 /1 /473 مورخ 1383/2/13 وزارت کشور و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با توجه به مصوبه 1358/9/21 شورای انقلاب آیین نامه اجرایی آموزشگاههای رانندگی را به شرح زیر تصویب نمود:
فصل اول - تعاریف
ماده 1 (منسوخ 1383/12/05)- در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می رود:
الف - آموزشگاه رانندگی: موسسه ای که بر اساس مقررات این آیین نامه تاسیس و از متقاضیان ثبت نام نموده و منحصراً دانش و مهارت رانندگی را وفق برنامه آموزشی مندرج در ماده (16) این آیین نامه در محلهای تعیین شده مجاز به آنان تعلیم می دهند.
ب - موسس آموزشگاه رانندگی: شخص حقیقی یا حقوقی است که به منظور فعالیت در زمینه آموزشگاه رانندگی اجازه تاسیس آن را از راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران اخذ نموده است.
پ - مدیر آموزشگاه رانندگی: شخصی حقیقی است که مسئولیت اداره امور آموزشگاه رانندگی را به عهده دارد.
ت - مربی آموزشگاه رانندگی: شخصی است آموزش دیده و ماهر در امر تعلیم رانندگی که فنون، قوانین و مقررات و اصول ایمنی مربوط به رانندگی صحیح را برای کسب مهارتهای لازم به هنرآموز آموزش می دهد.
ث - گروه بندی آموزشگاه: یعنی تفکیک آموزشگاهها بر اساس شرایط تاسیس و نوع فعالیت آموزشگاه.
ج - وسیله نقلیه آموزشی: وسیله ای است که دارای علایم مشخصه و تجهیزات مندرج در این آیین نامه بوده و به وسیله آن به هنرآموزان آموزش رانندگی داده می شود.
چ - اجازه تاسیس آموزشگاه رانندگی: اجازه نامه ای است که با رعایت مقررات این آیین نامه توسط راهنمایی و رانندگی صادر و به متقاضی واجد شرایط تسلیم می گردد.
ح - گواهی آموزش: مدرکی است که پس از طی دوره های آموزشی و کسب مهارتهای لازم و موفقیت در آزمونهای مربوط از طرف آموزشگاه به نام هنرآموز صادر می گردد.
فصل دوم - گروه بندی آموزشگاههای رانندگی و شرایط آنها
ماده 2 - آموزشگاههای رانندگی به شرح زیر گروه بندی میشوند:
1 - آموزشگاه رانندگی گروه (الف): این آموزشگاه وظیفه آموزش هنرآموزان متقاضی دریافت گواهینامه موتورگازی و انواع موتورسیکلت را بر عهده دارد.
2 - آموزشگاه رانندگی گروه (ب): این آموزشگاه وظیفه آموزش هنرآموزان متقاضی دریافت گواهینامه وسایل نقلیه تا 15 نفر ظرفیت و خودروهای خدمات عمومی و وانت تا 3500 کیلوگرم را به عهده دارد.
3 - آموزشگاه رانندگی گروههای (پ) و (ت): این آموزشگاه وظیفه آموزش هنرآموزان متقاضی دریافت گواهینامه وسایل نقلیه سنگین (اعم از باربری با ظرفیت بیش از 3500 کیلوگرم و مسافربری بیش از 16 نفر مسافر با راننده) را به عهده دارد.
تبصره - آموزشگاههای موضوع این بند می توانند صرفاً به آموزش خودروهای مسافربری یا باربری بپردازند.
4 - آموزشگاه رانندگی ویژه: این آموزشگاه وظیفه آموزش هنرآموزان متقاضی دریافت گواهینامه برای رانندگی و هدایت ماشین آلات سبک و سنگین عمرانی و کشاورزی و وسایل نقلیه فوق سنگین را به عهده دارد.
ماده 3 - آموزشگاه رانندگی گروه (الف) باید برای آموزشهای مربوط، دارای شرایط و تجهیزات زیر باشد:
الف - در اختیار داشتن کلاس مناسب آموزشی به تعداد لازم، دفتر کار، سالن انتظار، نمازخانه و سرویسهای بهداشتی مناسب؛ حداقل به مساحت اعیانی 130 متر مربع زیر بنای مفید برای آموزش حداکثر 250 نفر هنرآموز در ماه. مساحت زیر بنا متناسب با تعداد هنرآموزان افزایش خواهد یافت.
تبصره - محل آموزش نظری رانندگی ترجیحاً باید در مناطق شهری باشد و به هرحال تامین امکانات رفاهی ضروری است.
ب - محلی آسفالته و محصور به مساحت حداقل 1000 متر مربع برای آموزش عملی رانندگی هنرآموزان با استانداردهای تعیین شده واقع در خارج از بافت مسکونی شهرها و با نصب علایم و خط کشیهای مورد نظر که از هر حیث ایمن سازی گردیده و مورد تایید راهنمایی و رانندگی محل قرار گیرد.
تبصره - چنانچه تعدادی از آموزشگاههای رانندگی مربوط بخواهند مشترکاً محلی برای آموزش عملی رانندگی تهیه و استفاده نمایند، در صورت رعایت مفاد این آیین نامه و کسب مجوز از راهنمایی و رانندگی اشتراک آنها با رعایت تناسب و معیارهای فوق بلامانع است.
پ - در اختیار داشتن حداقل 5 دستگاه موتور سیکلت دنده ای سالم و آماده به کار متناسب با نوع آموزش متقاضی که مدل آنها حداکثر از 3 سال بیشتر نبوده و دارای برگ معاینه فنی معتبر و بیمه شخص ثالث و مجهز به گارد محافظ بوده و دو دستگاه از آنها دارای سایدکار باشند.
ت - در اختیار داشتن حداقل 3 دستگاه دوچرخه و 3 دستگاه موتورسیکلت گازی جهت تمرین و تعلیم متقاضیان.
ث - تجهیزات ایمنی و کمکهای اولیه مطابق دستور العملهای مربوط.
ج - دارا بودن مربیان واجد شرایط حداقل متناسب با تعداد موتور سیکلتها.
ماده 4 - آموزشگاههای رانندگی گروه)ب(باید برای آموزشهای مربوط، دارای شرایط و تجهیزات زیر باشند:
الف - در اختیار داشتن کلاسهای مناسب آموزشی به تعداد کافی، دفتر کار، سالن انتظار، نمازخانه و سرویسهای بهداشتی مناسب؛ حداقل به مساحت اعیانی 130 مترمربع زیربنای مفید برای آموزش حداکثر 250 نفر هنرآموز در ماه. مساحت زیربنا متناسب با تعداد هنرآموزان افزایش خواهد یافت.
ب - در اختیار داشتن حداقل 10 دستگاه خودرو سواری آموزشی)در شهرهائی که بیش از یک میلیون نفر جمعیت دارند(و حداقل 3 دستگاه)در سایر نقاط کشور(که سالم و فاقد عیب و نقص و دارای برگ معاینه فنی معتبر بوده و بیش از 5 سال از مدل سال عقبتر نباشند.
پ - در اختیار داشتن حداقل 25 مترمربع محل توقف (اعم از زمین محصور یا توقفگاه) به ازای هر وسیله نقلیه، جهت توقف خودروهای آموزشگاه؛ با درب ورود و خروج مناسب خودرو و حداکثر به فاصله یکصد متر از محل آموزشگاه.
ت - مجهز بودن به سیستم رایانه ای مناسب.
ث - دارا بودن مربیان واجد شرایط مندرج در این آیین نامه حداقل به تعداد وسایل نقلیه موجود و متناسب با تعداد هنرآموزان برای آموزشهای نظری و عملی.
ج - داشتن تجهیزات کمک آموزشی مناسب.
ماده 5 - آموزشگاههای رانندگی گروههای (پ) و (ت) باید برای آموزشهای مربوط، دارای شرایط و تجهیزات زیر باشند:
الف - برای آموزش نظری:
1 - در اختیار داشتن کلاسهای مناسب آموزش آیین نامه و سایر قوانین و مقررات، به تعداد کافی.
2 - در اختیار داشتن کلاسهای مناسب آموزش فنی مجهز به قطعات منفصله خودرو، به تعداد کافی.
3 - دفتر کار مناسب.
ب - برای آموزش عملی:
1 - در اختیار داشتن حداقل دو دستگاه کامیون با ظرفیت بارگیری حداقل 6 تن و دو دستگاه اتوبوس که سالم و فاقد عیب و نقص و دارای برگ معاینه فنی معتبر بوده و بیش از 7 سال از مدل سال عقبتر نباشند.
2 - در اختیار داشتن توقفگاه به میزان کافی جهت توقف وسائل نقلیه آموزشگاه متناسب با تعداد آنها، با امکان دسترسی ایمن و درب ورودی و خروجی مناسب.
3 - در اختیار داشتن مجوز بهره برداری از منطقه ای دارای معابر شیب دار که حداقل مقدار شیب آن نسبت به سطح افق 10 % بوده و موقعیت آن برای آموزش در منطقه کوهستانی و شیب دار به تایید راهنمایی و رانندگی رسیده باشد و استفاده از آن محل نیز طبق مقررات مجاز باشد.
پ - سایر شرایط:
1 - مجهز بودن به سیستم رایانهای مناسب.
2 - دارا بودن مربیان واجد شرایط مندرج در این آییننامه حداقل به تعداد وسایل نقلیه موجود و متناسب با تعداد هنرآموزان برای آموزشهای نظری و عملی.
3 - داشتن تجهیزات کمک آموزشی مناسب.
4 - نمازخانه، سالن انتظار و سرویسهای بهداشتی مناسب در محل آموزشهای نظری و عملی.
تبصره 1 - مراجع ذی ربط همکاری لازم را در راستای تامین زمین در منطقه مربوط جهت آموزش عملی، تاسیسات و تجهیزات به عمل خواهند آورد.
تبصره 2 - اجرای این ماده از نظر نحوه استفاده و بهره برداری مشترک آموزشگاهها از محل آموزش عملی، امکانات و تجهیزات مناسب محل مزبور، چگونگی دسترسی این محلها به راههای اصلی و فرعی، ایمن سازی آنها به لحاظ رفت و آمد در خارج از شهر و نیز موقعیت رفت و آمدی آموزشگاههای نظری داخل شهر و سایر امور مربوط، به موجب دستورالعمل موضوع ماده (23) این آیین نامه خواهد بود.
ماده 6 - آموزشگاههای رانندگی ویژه باید برای آموزشهای مربوط، دارای شرایط و تجهیزات زیر باشند:
الف - برای آموزش نظری: همانند موارد مندرج در بند (الف) ماده (5) در خصوص گروههای (پ) و (ت).
ب - برای آموزش عملی:
1 - در اختیار داشتن ماشین آلات سبک و سنگین مورد نیاز عمرانی، راهسازی، کشاورزی و فوق سنگین و یا اینکه بر اساس توافقنامه استفاده از ماشین آلات، امکانات و تجهیزات وزارت راه و ترابری یا وزارت جهاد کشاورزی و یا دیگر دستگاهها و نهادها برای آنها فراهم شده باشد.
2 - در اختیار داشتن توقفگاه به میزان کافی جهت توقف وسائل نقلیه آموزشگاه متناسب با تعداد آنها، با امکان دسترسی ایمن و درب ورودی و خروجی مناسب.
3 - در اختیار داشتن محلی خارج از مناطق مسکونی و مناسب آموزش مهارت عملی و با وسعت متناسب با نوع ماشین آلاتی که داوطلبان را آموزش خواهند داد با تایید راهنمایی و رانندگی.
پ - سایر شرایط: همانند موارد مندرج در بند (پ) ماده (5) در خصوص گروههای (پ) و (ت).
ماده 7 - وسایل نقلیه آموزشی آموزشگاهها، باید علاوه بر شرایط مذکور در این آییننامه دارای شرایط و تجهیزات زیر باشند:
1 - دارای پدال کلاج و ترمز در طرفین جلو وسیله نقلیه جهت استفاده هنرجو و مربی و دو آیینه داخل و دو آیینه بغل.
2 - بیمه نامه های شخص ثالث، دیه و سرنشین.
3 - فقدان عیب و نقص فنی.
4 - نصب تابلو با نام آموزشگاه با زمینه زرد به صورت عمودی در روی سقف خودرو.
5 - نقش نام آموزشگاه در دو طرف بدنه خودرو.
6 - نصب تابلو خطر با شکل مثلث تحت عنوان (احتیاط تحت آموزش رانندگی) با زمینه سفید یا زرد و دارای حاشیه به رنگ قرمز در عقب و جلو وسیله نقلیه.
فصل سوم - شرایط و ضوابط تاسیس آموزشگاههای رانندگی
ماده 8 - شرایط موسس آموزشگاه عبارت است از:
1 - دارا بودن برگ پایان خدمت و یا معافیت دایم یا موقت از خدمت دوره ضرورت برای آقایان.
2 - دارا بودن حداقل 20 سال تمام.
3 - عدم اعتیاد به مواد مخدر.
4 - دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی پنجم ابتدایی.
5 - نداشتن سوء پیشینه موثر کیفری.
ماده 9(منسوخ 1383/12/05)- شرایط مدیر آموزشگاه عبارت است از:
1 - تابعیت جمهوری اسلامی ایران.
2 - دارا بودن حداقل 25 سال تمام.
3 - متاهل بودن و در صورت فقدان همسر، داشتن فرد یا افراد تحت تکفل.
4 - دارا بودن برگ پایان خدمت و یا معافیت دایم یا موقت از خدمت دوره ضرورت برای آقایان.
5 - اشتغال تمام وقت در آموزشگاه (ده ساعت کار در روز).
6 - داشتن حداقل گواهینامه رانندگی متناسب با نوع آموزشگاه.
7 - عدم ابتلا به بیماریهای مسری و صرع و عدم اعتیاد به مواد مخدر با ارایه گواهی از مراجع ذی صلاح.
8 - دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی دیپلم متوسطه.
9 - نداشتن سوء پیشینه موثر کیفری.
تبصره 1 - موسس میتواند مدیریت آموزشگاه را نیز به عهده داشته باشد. در این صورت باید شرایط مندرج در این ماده را احراز نماید.
تبصره 2 - مدیریت آموزشگاه برای مستخدمین شاغل در دستگاههای دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی ممنوع بوده و در صورت تخلف مجوز مدیریت ابطال خواهد شد.
ماده 10 - شرایط مربی آموزشگاه عبارت است از:
1 - تابعیت جمهوری اسلامی ایران.
2 - دارابودن حداقل 23 سال تمام و گواهینامه متناسب با وسیله نقلیه مربوط که از زمان دریافت آن حداقل دو سال سپری شده باشد.
3 - متاهل بودن و در صورت فقدان همسر، داشتن فرد یا افراد تحت تکفل.
4 - دارابودن برگ پایان خدمت و یا معافیت دایم یا موقت از خدمت دوره ضرورت برای آقایان.
5 - نداشتن سوﺀ پیشینه موثر کیفری.
6 - نداشتن نقص عضو موثر منطبق با شرایط پزشکی مندرج در آیین نامه راهنمایی و رانندگی برای رانندگی بر روی وسایل نقلیه عمومی و همچنین عدم اعتیاد به مواد مخدر و عدم ابتلاء به بیماریهای مسری.
7 - گذراندن دوره آموزش مربیگری مورد نیاز بر اساس ضوابطی که از سوی راهنمایی و رانندگی اعلام و به تایید وزارتخانه های کشور و راه و ترابری می رسد و موفقیت در آزمون مربیگری که توسط راهنمایی و رانندگی انجام می گیرد و دریافت کارت مربیگری با اعتبار چهار ساله.
تبصره - مدت اعتبار کارت مربیگری مزبور، در صورت احراز شرایط مندرج در این آیین نامه و دستورالعمل آن قابل تمدید است.
8 - دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی دیپلم متوسطه.
تبصره - شرط مذکور در بند (8)، شامل مربیانی که در حال حاضر دارای کارت مربیگری میباشند نمی گردد.
ماده 11 - ضوابط صدور اجازه نامه آموزشگاههای رانندگی عبارتست از:
1 - درخواست کتبی صدور اجازه تاسیس آموزشگاه رانندگی.
2 - ارائه اسناد مثبته مالکیت یا حق انتفاع نسبت به مکان آموزشگاه و محل آموزش عملی مربوط.
3 - انطباق مشخصات مکان آموزشگاه و وسایل نقلیه و تجهیزات و امکانات معرفی شده موجود با شرایط مندرج در این آیین نامه.
4 - معرفی مدیر واجد شرایط مذکور در این آیین نامه.
5 - معرفی مربیان آموزشگاه حایز شرایط مندرج در این آیین نامه.
تبصره - فعالیت آموزشگاه و استمرار آن منوط به تحقق شرایط یاد شده در این آییننامه است.
ماده 12 - راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی موظف است پس از اخذ و بررسی مدارک لازم و احراز شرایط، حداکثر ظرف یکماه نسبت به صدور اجازه تاسیس به نام متقاضی اقدام نماید و در صورت وجود نقص مدارک مکلف است مراتب را کتباً و حداکثر ظرف 15 روز جهت رفع نقص به متقاضی اعلام نماید.
ماده 13 - موسس موظف است ظرف مدت شش ماه پس از تاریخ صدور مجوز تاسیس، فعالیت عملی آموزشگاه را در چارچوب ضوابط تعیین شده آغاز نماید. در غیر این صورت مجوز صادره لغو و از درجه اعتبار ساقط می گردد.
ماده 14 - واگذاری مجوز آموزشگاههای رانندگی به اشخاص واجد شرایط یا تغییر مکان آنها به مکان واجد شرایط این آیین نامه، با تایید اداره راهنمایی و رانندگی محل بلامانع است.
ماده 15 - چنانچه موسس یا مدیر یا مربی، هر یک از شرایط تاسیس یا فعالیت مندرج در این آیین نامه را از دست بدهد، مراتب ظرف حداکثر یک هفته از طریق راهنمائی و رانندگی حسب مورد به هر یک از آنان ابلاغ می گردد. موارد ابلاغی به مدیر یا مربی، به موسس آموزشگاه نیز ابلاغ می گردد.
موسس یا مدیر یا مربی موظف است حداکثر تا 15 روز از تاریخ ابلاغ، نسبت به ارایه اسناد و مدارک مثبته مبنی بر عدم زوال شرایط اعلام شده و یا رفع نواقص به مرجع مذکور اقدام نماید. در صورتی که ظرف مدت تعیین شده، اقدامی از سوی آنها به عمل نیاید راهنمایی و رانندگی می تواند نسبت به لغو مجوز مربوط اقدام کند. معترض در هر مرحله می تواند به مراجع قضایی مراجعه کند.
تبصره - در صورتی که تخلفات مزبور عنوان یکی از جرایم مندرج در قوانین جزایی را داشته باشد، راهنمائی و رانندگی مکلف است مراتب را برای رسیدگی به اصل جرم به مراجع قضایی ذی صلاح منعکس نماید.
فصل چهارم - سایر مقررات
ماده 16 - آموزشگاههای رانندگی موظفند هنرآموزان خود را از نظر فراگیری مسائل ذیل آموزش داده و موارد مربوط را در برنامه آموزشی آنها منظور نمایند:
الف - آموزش عملی رانندگی در شب و روز، شرایط متفاوت جوی (باران، برف و...) و محیطی (رانندگی در انواع راههای جاده ای و شهری) تا حصول مهارت کافی و همچنین آموزش روشهای مقابله با خطر تصادفات در حد ضرورت.
ب - آموزش کامل آیین نامه راهنمایی و رانندگی و سایر قوانین و مقررات مربوط به حمل و نقل و رفت و آمد (ترافیک) و ایمنی.
پ - در حد رفع نیاز و ضرورت؛ آموزش فنی وسیله نقلیه (شامل شناخت اجزاء خودرو و نحوه عمل آنها)، آموزش روشهای کاهش مصرف سوخت و پیشگیری از آلودگیهای زیست محیطی و همچنین آموزش کمکهای اولیه در ارتباط با سوانح و تصادفات رانندگی.
تبصره 1 - آموزشگاههای رانندگی گروههای (پ) و (ت) می باید علاوه بر موارد یاد شده در این ماده، حسب مورد نسبت به آموزش رفتار با مسافر، شرایط و ضوابط حمل و نقل کالا بویژه حمل و نقل مواد خطرناک، رفتارهای اجتماعی و سایر اطلاعات مورد نیاز در رانندگی با وسایل نقلیه عمومی نیز اقدام نمایند.
تبصره 2 - کلیه آموزشگاهها موظفند برنامه آموزشی هنرجویان را طبق دستورالعملی که به پیشنهاد راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی به تصویب وزیر کشور می رسد به مورد اجراء بگذارند.
ماده 17 - آموزشگاهها نمی توانند هنرآموزان را در محدوده ها و راههایی که راهنمایی و رانندگی غیرمجاز بودن رانندگی در آنها را کتباً به آنان ابلاغ مینماید آموزش دهند.
ماده 18 (منسوخ 1386/08/20)- نرخ آموزشهای موضوع این آییننامه در صورت لزوم به صورت سالانه توسط کمیسیونهای نظارت مراکز استانها و شهرستانها تعیین و ابلاغ میگردد.
ماده 19 - مدیر آموزشگاه یا قائم مقام وی که واجد شرایط مندرج در ماده (9) این آیین نامه می باشد، موظف است ضمن عقد قرارداد با هنرآموز (اعم از ساعتی یا دوره ای)، آن را در دو نسخه تنظیم کرده و یک نسخه آن را در دفتر آموزشگاه نگهداری و نسخه دوم را تسلیم هنرآموز نماید.
تبصره - برگه قرارداد نمونه متضمن نرخ، ساعات آموزش و مشخصات طرفین، توسط راهنمایی و رانندگی تعیین و اعلام میگردد.
ماده 20 - راهنمایی و رانندگی با ارائه گواهی آموزش صادره از آموزشگاهها، نسبت به انجام آزمونهای مربوط به قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی و آزمون عملی سنجش مهارت رانندگی داوطلبان و اعطای گواهینامه رانندگی به متقاضیان اقدام می نماید.
ماده 21 - موسسین آموزشگاههای رانندگی موجود که بر اساس مقررات قبلی پروانه اخذ نموده اند موظفند حداکثر یک سال پس از سپری شدن مدت زمان اعتبار آن با رعایت شرایط مندرج در این آیین نامه پروانه جدید اخذ نمایند و در غیر این صورت پروانه آنان تمدید نخواهد شد.
تبصره - مقررات این آیین نامه نافی حقوق مکتسبه آموزشگاههایی که قبل از لازم الاجراء شدن دستورالعمل مورخ 1369/11/19 وزارت کشور دارای پروانه بوده و به فعالیت اشتغال دارند نخواهد بود.
ماده 22 (منسوخ 1385/05/04)- دستورالعمل تاسیس آموزشگاهها و چگونگی آموزش هدایت و رانندگی شناورهای تفریحی و جابه جایی مسافر که در راههای آبی شهرها و حومه آنها و همچنین آبهای ساحلی آنها تردد می کنند توسط وزارت کار و امور اجتماعی با همکاری وزارت کشور و سازمانهای بنادر و کشتیرانی و تربیت بدنی تهیه و پس از تایید وزیر کار و امور اجتماعی به مورد اجراء گذاشته میشود.
ماده 23 - دستورالعملهای موضوع این آیین نامه از جمله تخلفات آموزشگاههای رانندگی، نحوه و چگونگی اجراء و ضوابط مربوط به فعالیت هر یک از گروههای تعیین شده با توجه به مقررات مندرج در این آیین نامه و موارد مورد اشاره در تبصره (2) ماده (5) این آیین نامه، بنا به پیشنهاد راهنمایی و رانندگی از سوی وزیر کشور با هماهنگی دستگاههای ذی ربط ابلاغ می گردد.
تبصره - در تهیه دستورالعملهای یاد شده، ضوابط مربوط به امور صنفی آموزشگاههای رانندگی، توسط وزارت بازرگانی پیشنهاد خواهد شد.
ماده 24 - از تاریخ تصویب این آیین نامه، آن دسته از مقررات مربوط به آموزشگاههای رانندگی که با این آیین نامه مغایر باشد لغو می گردد.
محمدرضا عارف
معاون اول رئیس جمهور