با سلام؛
احتراماً، همان گونه که مستحضرند؛ به موجب بند (الف) تبصره ماده (17) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور»، در مواردی که بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی حسب مورد به تایید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا سازمان بورس و اوراق بهادار اقدامات لازم برای واگذاری دارایی های موضوع آن ماده را انجام داده ولی به عللی خارج از اراده بانک یا موسسه اعتباری، واگذاری آن ممکن نشده باشد، از شمول مجازات های مقرر در ماده مذکور مستثنی میباشد. بر همین اساس و به منظور ایجاد سازوکار واحد برای اجرای بند (الف) تبصره ماده (17) قانون یاد شده، «دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسات اعتباری» تدوین و در جلسه مورخ 2/12/1402 کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی مورد تایید واقع شد. شایان ذکر است، از تاریخ ابلاغ این بخشنامه، مفاد دستورالعمل موصوف، ملاک تصمیم گیری در خصوص اعمال مجازات های مقرر در ماده (17) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور»، میباشد. اهم مفاد دستورالعمل حاضر به شرح زیر است:
1- شرایط و تشریفات واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسات اعتباری در شرکت های پذیرفته شده در بازار سرمایه، تابع ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه میباشد.
2- واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، باید از طریق مزایده صورت پذیرد.
3- تعیین قیمت پایه سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، باید با مراجعه به کارشناس/کارشناسان رسمی شامل کارشناسان کانون کارشناسان رسمی دادگستری یا مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه خارج از موسسه اعتباری صورت پذیرد.
4- در واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، تعیین قیمت پایه ی سرمایه گذاری مزبور توسط کارکنان و سهامداران شرکت هایی که سهام و یا سهم الشرکه ی آنها واگذار میشود، ولو آن که کارشناس رسمی باشند، ممنوع است.
5- در واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، مدت اعتبار ارزیابی که توسط کارشناس رسمی انجام شده، حداکثر شش ماه از تاریخ ارزیابی است.
6- واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، به صورت نقدی و اقساطی و با اولویت واگذاری نقدی، مجاز است. در صورت واگذاری به صورت اقساطی، پرداخت حداقل ده درصد از قیمت واگذاری به صورت نقدی، الزامی است. مدت بازپرداخت اقساط با لحاظ یک سال دوره تنفس، حداکثر پنج سال است. نرخ سود در واگذاری اقساطی سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، معادل حداکثر نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار برای اعطای تسهیلات در قالب عقود غیرمشارکتی میباشد.
7- موسسه اعتباری باید حداقل چهار بار در سال، نسبت به برگزاری مزایده برای واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، اقدام نماید. فاصله زمانی بین برگزاری هر مزایده با مزایده قبلی همان سرمایه گذاری غیربانکی، حداکثر دو ماه است.
8- انجام حداقل چهار بار عرضه ی سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته شده اند، با فاصله زمانی حداکثر دو ماه در طول یک سال الزامی است مگر آن که در ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه، به نحو دیگری مقرر شده باشد.
9- در صورتی که مزایده ی سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند به صورت ارائه ی پاکت های حاوی قیمت و بازگشایی آنها در روز مشخصی باشد، تعیین مهلت ارائه ی پاکت های مزایده در فاصله ی زمانی بیستم اسفند ماه هر سال تا پانزدهم فروردین ماه سال بعد، ممنوع است. برگزاری مزایده ی حضوری در فاصله ی زمانی فوق نیز ممنوع است.
10- واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی به سایر موسسات اعتباری، شرکت های تابعه ی موسسه اعتباری متبوع یا شرکت های تابعه ی سایر موسسات اعتباری ممنوع است؛ همچنان که توثیق سرمایه گذاری های بانکی/ غیربانکی موسسه اعتباری نزد سایر اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از موسسات اعتباری و غیر آن ها، به استثنای بانک مرکزی، ممنوع میباشد.
11- ارایه گزارش مربوط به جزییات سرمایه گذاری های غیربانکی واگذار شده از جمله نام و مشخصات خریدار، قیمت پایه سهام و سهم الشرکه غیربانکی، قیمت واگذاری، شرایط واگذاری و سایر اطلاعات مورد نیاز بانک مرکزی و همچنین فهرست و مشخصات سرمایه گذاری های غیربانکی که بنا به دلایل خارج از اراده، موسسه اعتباری قادر به واگذاری آن ها نشده به همراه دلایل عدم امکان واگذاری، هر سه ماه یک بار به بانک مرکزی الزامی است.
در پایان، ضمن ایفاد یک نسخه از دستورالعمل موصوف، خواهشمند است دستور فرمایند مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 149153/96 مورخ 16/5/1396، به تمامی واحدهای ذی ربط آن بانک/ موسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ شده و بر حُسن اجرای آن نیز نظارت دقیق به عمل آید./6359496/ذ
مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی
حمیدرضا غنی آبادی - الهام چیت سازان
دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسات اعتباری
مقدمه
در اجرای تکلیف مقرر در بند «ب» ماده (16) و به استناد مفاد بند «الف» تبصره یک ذیل ماده (17) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور»، «دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسات اعتباری» که از این پس به اختصار «دستورالعمل» نامیده میشود، به شرح زیر تدوین میگردد:
فصل اول - تعاریف و کلیات
ماده 1- در این دستورالعمل، واژهها و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
1-1 - بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛
1- 2 - موسسه اعتباری: بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی که به موجب قانون یا با مجوز بانک مرکزی تاسیس شده و تحت نظارت بانک مرکزی قرار دارد؛
1- 3 - شرکت تابعه: شخص حقوقی که موسسه اعتباری به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، مالک بیش از پنجاه درصد سهام آن بوده یا اکثریت اعضای هیات مدیره آن را تعیین کند؛
4- 1 - سرمایه گذاری غیربانکی: سهام و سهمالشرکه تحت تملک موسسه اعتباری در اشخاص حقوقی که عملیات آن ها مصداق «فعالیت بانکی» موضوع «دستورالعمل سرمایه گذاری در اوراق بهادار» مصوب جلسه مورخ 1396/02/12 شورای پول و اعتبار و اصلاحیه های پس از آن نمیباشد.
5 -1 - بازار سرمایه: بورس اوراق بهادار یا بازارهای خارج از بورس موضوع قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران؛
ماده 2- موسسه اعتباری مکلف است با رعایت مفاد این دستورالعمل، در واگذاری سرمایه گذاری های غیربانکی تسریع نماید.
تبصره - رعایت مفاد این دستورالعمل نافی رعایت شرایط و تشریفات واگذاری سرمایه گذاری های غیربانکی موسسه اعتباری در سایر قوانین و مقررات لازم الاجرا نمیباشد.
ماده 3- موسسه اعتباری باید سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت های پذیرفته شده در بازار سرمایه را از طریق بازار سرمایه واگذار نماید.
ماده 4- واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی مازاد موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، باید از طریق مزایده صورت پذیرد.
ماده 5- واگذاری آن بخش از سرمایه گذاری های بانکی مازاد که فراتر از حدود مقرر در ضوابط ابلاغی بانک مرکزی است نیز مشمول این دستورالعمل بوده و حسب مورد، باید با رعایت ضوابط ناظر بر واگذاری سرمایه گذاری های غیربانکی در شرکت های پذیرفته شده /پذیرفته نشده در بازار سرمایه انجام پذیرد.
فصل دوم - شرایط و تشریفات واگذاری
ماده 6- شرایط و تشریفات واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسات اعتباری در شرکت های پذیرفته شده در بازار سرمایه، تابع ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه میباشد.
ماده 7- تعیین قیمت پایه سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند با مراجعه به کارشناس/کارشناسان رسمی شامل کارشناسان کانون کارشناسان رسمی دادگستری یا مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضاییه خارج از موسسه اعتباری صورت می پذیرد.
ماده 8- برای تعیین قیمت پایه سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، اخذ نظر حداقل سه کارشناس رسمی الزامی میباشد
تبصره - چنان چه قیمت پایه سرمایه گذاری غیربانکی موضوع این ماده، مطابق برآورد اولیه ی موسسه اعتباری، حداکثر پنجاه میلیارد ریال باشد، اخذ نظر یک کارشناس رسمی کفایت می نماید.
ماده 9 - در واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، تعیین قیمت پایه ی سرمایه گذاری مزبور توسط کارکنان و سهامداران شرکت هایی که سهام و یا سهم الشرکه ی آن ها واگذار میشود، ولو آن که کارشناس رسمی باشند، ممنوع است.
ماده 10- در واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، مدت اعتبار ارزیابی که توسط کارشناس رسمی انجام شده، حداکثر شش ماه از تاریخ ارزیابی است.
ماده 11-واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، به صورت نقدی و اقساطی و با اولویت واگذاری نقدی، مجاز است.
تبصره - در صورت واگذاری به صورت اقساطی، پرداخت حداقل ده درصد از قیمت واگذاری به صورت نقدی، الزامی است. مدت بازپرداخت اقساط با لحاظ یک سال دوره تنفس، حداکثر پنج سال است.
ماده 12- نرخ سود در واگذاری اقساطی سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، معادل حداکثر نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار برای اعطای تسهیلات در قالب عقود غیرمشارکتی میباشد.
ماده 13- موسسه اعتباری مکلف است ضمن رعایت ضوابط مربوط به اطلاع رسانی عرضه سرمایه گذاری غیربانکی از طریق بازار سرمایه یا تشریفات مزایده، اطلاعیه عرضه یا آگهی مزایده سرمایه گذاری غیربانکی را به طرق مقتضی از قبیل درج در پایگاه اطلاع رسانی موسسه اعتباری، حداقل یکی از روزنامه های کثیرالانتشار، تبلیغ در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و یا سامانه های واگذاری اموال مازاد بانک ها و موسسات اعتباری غیربانکی، درج و منتشر نماید.
ماده 14- موسسه اعتباری باید حداقل چهار بار در سال، نسبت به برگزاری مزایده برای واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، اقدام نماید. فاصله زمانی بین برگزاری هر مزایده با مزایده قبلی همان سرمایه گذاری غیربانکی، حداکثر دو ماه است.
تبصره - انجام حداقل چهار بار عرضه ی سرمایه گذاری غیربانکی در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته شده اند، با فاصله زمانی حداکثر دو ماه در طول یک سال الزامی است مگر آن که در ضوابط و مقررات حاکم بر بازار سرمایه، به نحو دیگری مقرر شده باشد.
ماده 15- موسسه اعتباری باید فهرست، مشخصات و قیمت پایه ی واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند، مهلت زمانی ارائهی پاکت های مزایده /تاریخ برگزاری جلسه مزایده ی حضوری و سایر اطلاعات لازم را به نحو مقتضی به ویژه درج در آگهی مزایده، به اطلاع متقاضیان برساند.
ماده 16- در صورتی که مزایده ی سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند به صورت ارائه ی پاکت های حاوی قیمت و بازگشایی آن ها در روز مشخصی باشد، تعیین مهلت ارائه ی پاکت های مزایده در فاصله ی زمانی بیستم اسفند ماه هر سال تا پانزدهم فروردین ماه سال بعد، ممنوع است. برگزاری مزایده ی حضوری در فاصله ی زمانی فوق نیز ممنوع است.
ماده 17- واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی به سایر موسسات اعتباری، شرکت های تابعه ی موسسه اعتباری متبوع یا شرکت های تابعه ی سایر موسسات اعتباری ممنوع است.
ماده 18- توثیق سرمایه گذاری های غیربانکی موسسه اعتباری نزد سایر اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از موسسات اعتباری و غیر آن ها، به استثنای بانک مرکزی، ممنوع است.
ماده 19- موسسه اعتباری میتواند در صورت عدم امکان واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی موسسه اعتباری در شرکت هایی که در بازار سرمایه پذیرفته نشده اند در مزایده اول، با کاهش حداکثر ده درصد در قیمت پایه ی اولیه، مجدداً نسبت به برگزاری مزایده اقدام نماید. در صورتی که سرمایه گذاری غیربانکی به فروش نرسد، موسسه اعتباری میتواند سرمایه گذاری غیربانکی مزبور را تا بیست درصد کمتر از قیمت پایه ی اولیه، به مزایده گذارد.
فصل سوم - گزارشگری
ماده 20- موسسه اعتباری مکلف است هر سه ماه یک بار، گزارش مربوط به جزییات سرمایه گذاری های غیربانکی واگذار شده از جمله نام و مشخصات خریدار، قیمت پایه سهام و سهم الشرکه غیربانکی، قیمت واگذاری، شرایط واگذاری و سایر اطلاعات مورد نیاز بانک مرکزی و همچنین فهرست و مشخصات سرمایه گذاری های غیربانکی که بنا به دلایل خارج از اراده، قادر به واگذاری آن ها نشده را به همراه دلایل عدم امکان واگذاری، به بانک مرکزی ارایه نماید.
ماده 21- موسسه اعتباری موظف است اطلاعات مربوط به واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی را به طرق مقتضی و از جمله درج در یادداشت های توضیحی صورت های مالی و گزارش هیات مدیره در مجمع عمومی سالانه، افشا نماید.
ماده 22- مدیر ارشد رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) موظف است گزارش های مربوط به رعایت مفاد این دستورالعمل را در مقاطع زمانی شش ماهه، به کمیته رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) ارایه نموده و پس از طرح در کمیته یاد شده، مراتب را در هیات مدیره برای تصویب، گزارش نماید و مصوبه هیات مدیره را به انضمام مستندات مربوطه، به بانک مرکزی ارسال کند.
تبصره - در صورتی که اقدامات اصلاحی مصوب هیات مدیره اعمال نگردید، مدیر ارشد رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) موظف است گزارش آن را به همراه علت عدم اجرا و قصور هر یک از بخش های موسسه اعتباری به صورت سالیانه به بانک مرکزی ارسال نماید.
فصل چهارم - ضمانت اجرا
ماده 23- تخطی از مفاد این دستورالعمل موجب اعمال مجازات های مقرر در قوانین و مقررات مربوط و از جمله ضمانت اجراهای مقرر در ماده (17) «قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» میگردد.
تبصره - موارد زیر از شمول مجازات های مقرر در این ماده مستثنی است:
1- مواردی که موسسه اعتباری اقدامات لازم برای واگذاری سرمایه گذاری های غیربانکی و بانکی مازاد را در چارچوب مفاد این دستورالعمل انجام داده ولی واگذاری سرمایه گذاری های مزبور ممکن نشده باشد؛
2 - عدم واگذاری سرمایه گذاری های بانکی مازاد و سرمایه گذاری های غیربانکی، حسب تایید بانک مرکزی، مصداق تملک قهری به شرح مندرج در ماده (2) «آییننامه اجرایی جزء «ب» تبصره یک بند «ت» ماده (17) قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور» موضوع تصویب نامه شماره /41842 ت 52027 ه- مورخ 1394/04/04 هیات وزیران و اصلاحات بعدی آن باشد، تا یک سال پس از تاریخ تملک.
دستورالعمل نحوه واگذاری سرمایه گذاری غیربانکی متعلق به موسسات اعتباری» در (23) ماده و (6) تبصره، در پنجاه و دومین جلسه مورخ 1402/12/02 کمیسیون مقررات و نظارت موسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا میباشد.