شورای عالی شهرسازی و معماری در جلسه مورخ 1400/3/10 نتایج گزارش "بازنگری و اصلاح شیوهنامه شناسی محدوده ها و محلات هدف بهسازی و نوسازی و ارائه راهکارهای مداخله در آن ها" را که در اجرای تکالیف مصوبه شماره 300 /177984 مورخ 1398/12/5 توسط شرکت بازآفرینی شهری ایران با مشارکت معاونت شهرسازی و معماری ایران تهیه و ارائه شده را همراه با نتایج جلسات مورخ 1400/2/22 و 1400/3/1 کمیته تخصصی مشترک کمیته های فنی 4 و 5 شورای عالی شهرسازی و معماری در خصوص گزارش مذکور را استماع و مورد بررسی قرار داد.
شورای عالی تضمین تایید صورتجلسه و پیشنهادهای کمیته فنی مشترک، شیوهنامه پیشنهادی را با تاکید بر موارد مصروحه زیر تصویب کرد این شیوهنامه جایگزین شیوهنامه مصوبه مورخ 1385/2/11 شورای عالی با عنوان «شاخص های شناسایی بافت فرسوده» میگردد.
1 - گونه شناسی محدوده ها و محلات هدف؛ تشخیص افتراقی گونه های مختلف ناکارآمدی در بافت های شهری همراه با تعیین رویکردهای مواجهه با هرگونه، اولویت بندی مداخله و اقدام و تخصیص تسهیلات و مشوق های رسمی به تفکیک چهار گونه زیر انجام خواهد شد.
1 - 1 - بافت های ناکارآمد به لحاظ مخاطرات طبیعی و انسان ساخت.
1 - 2 - بافت های ناکارآمد کاربردی (فرسوده).
1 - 3 - سکونتگاه های غیررسمی.
1 - 4 - بافت های تاریخی.
2 - شاخص های تشخیص محدوده ها و محلات هدف سه معیار مخاطرات، نازل بودن کیفیت محیط کالبدی و نازل بودن کیفیت زندگی به عنوان معیارهای اصلی شناسایی محدوده ها و محلات ناکارآمد در نظر گرفته میشود. شاخص ها و نماگرهای اختصاصی هر یک از گونه ها ذیل معیارهای مذکور و طبق جدول یک تا پنج پیوست همین مصوبه تعیین میشود.
3 - امکان افزوده شدن شاخص های اختصاصی و زمینه ای هر شهر: با توجه به ضرورت زمینه گرایی و منظور شدن ویژگی های مناطق در شهرهای مختلف کشور در تشخیص محدوده ها و محلات هدف، افزوده شدن شاخص های اختصاصی برای هر شهر با تشخیص و پیشنهاد مشاور و تایید شرکت بازآفرینی شهری ایران مجاز خواهد بود.
4 - محدوده و قلمرو مداخله: علیرغم آنکه ارزیابی ناکارآمدی در مرحله شناسایی برحسب نوع شاخص، برحسب پلاک یا بلوک انجام میگیرد، اما محدوده های هدف، پس از تحلیل های قضایی لازم به صورت محله یا محدوده معرفی و تصویب خواهند شد.
5 - مراحل برنامه ریزی و مداخله، مرحله بندی برنامه ریزی و مداخله های اجرایی در محدوده ها و محلات هدف بهسازی، نوسازی و بازآفرینی شهری به شرح زیر خواهد بود.
5 - 1 - شناسایی و گونه شناسایی ناکارآمدی؛
5 - 2 - تعیین رویکرد مداخله و تفکیک گونه ها و اولویت بندی مداخله.
5 - 3 - برنامه ریزی محله محور در چهارچوب احکام و اسناد طرح های جامع و تفصیلی با هماهنگی مدیریت شهری.
6 - حفظ یکپارچگی در نظام شهرسازی و طرح های توسعه و عمران شهری: با توجه به ضرورت حفظ و ارتقای یکپارچگی در نظام شهرسازی و برنامه ریزی هر شهر و اجتناب از تهیه برنامه های متعدد و متفرق برای هر شهر، شناسایی محدوده ها و محلات هدف در چارچوب این شیوهنامه و برنامه ریزی برای رفع ناکارآمدی آن ها در مرحله تهیه طرح های جامع و تفصیلی و با هماهنگی شرکت بازآفرینی شهری انجام خواهد شد.
برای شهرهای فاقد طرح جامع و تفصیلی و یا دارای جامع و تفصیلی مصوب، شرکت بازآفرینی شهری ایران و با شهرداری مرتبط (با هماهنگی شرکت بازآفرینی) توسط شرکت مهندسین مشاور ذیصلاح اقدام به شناسایی محدوده های مذکور کرده و نتایج به تصویب مرجع ذیربط قانونی خواهد رسید. طرح ها و پروژه های محله محور متناسب با موارد مذکور در بند 5 همین مصوبه در چارچوب اسناد و احکام مذکور توسط شرکت بازآفرینی شهری تعریف و اجرا خواهند شد.
7 - بازنگری ادواری شاخص ها با توجه به ضرورت انعطاف پذیری و انطباق شاخص ها با شرایط و تحولات اجتماعی، اقتصادی و فضایی و بهبود مستمر در فرآیندهای شهرسازی کشور، بازنگری شاخص های مصوب در صورت ضرورت در دوره های 5 ساله با پیشنهاد شرکت بازآفرینی شهری و یا معاونت شهرسازی و معماری و تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ممکن خواهد بود.
جدول شماره یک: شاخص های اختصاصی شناسایی محلات و محدوده های ناکارآمد به لحاظ مخاطرات طبیعی و انسان ساخت
| معیار | نماگر | شاخص | نحوه اندازه گیری | سنجه |
| مخاطرات | مخاطرات طبیعی و محیطی | استقرار در حریم درجه یک گسل | پلاک های واقع در محدوده حریم درجه یک گسل | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح |
| استقرار در حریم 60متری دریا | پلاک های واقع در محدوده حریم 60 متری دریا | حریم 60متری از دریا | ||
| استقرار در حریم کمی رود خانه | پلاک های واقع در محدوده حریم کمی رودخانه | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح | ||
| استقرار در ترانشه و پرتگاه های طبیعی به واسطه بستر طبیعی زمین | پلاک های واقع بر ترانشه ها و پرتگاه های طبیعی | - | ||
| مخاطرات انسان ساز | استقرار در حریم خطوط فشار قوی برق و سایر خطوط پرخطر انرژی | پلاک های واقع در حریم خطوط فشار قوی برق و سایر خطوط انتقال انرژی | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح | |
| استقرار در حریم خطوط ریلی | پلاک های واقع در حریم خطوط ریلی | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح | ||
| استقرار در حریم فرودگاه و پایگاه های هوایی | پلاک های واقع در حریم فرودگاه و پایگاه های هوایی | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح | ||
| استقرار در حریم تآسیسات ویژه (نیروگاه ها، پالایشگاه ها و..) | پلاک های واقع در حریم تاسیسات ویژه | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح | ||
| استقرار در حریم بزرگراه ها و راه های اصلی | پلاک های واقع در حریم بزرگراه ها و راه های اصلی | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی بالادست از مراجع ذیصلاح |
جدول شماره 2: شاخص های اختصاصی شناسایی محلات یا محدوده های ناکارآمد کالبدی (فرسوده)
| معیار | نماگر | شاخص | نحوه اندازه گیری | سنجه |
| کیفیت محیطی | محیط کالبدی | قابلیت اطمینان شبکه (معبر زیر 6متر و معابر فاقد همپیوندی با شبکه محلی و شهری) | مجموع نسبت تعداد پلاک های دارای دسترسی از معبر زیر 6 متر و نسبت تعداد پلاک های دارای دسترسی از معبر با همپیوندی زیر عدد سنجه تعداد کل پلاک های بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر |
| میزان ابنیه مخروبه، متروکه و رها شده | نسبت تعداد ابنیه متروکه مخروبه و رها شده به تعداد ابنیه کل پلاک های بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | ||
| وضعیت مسکن | میزان واحدهای مسکونی بادوام کم | نسبت تعداد ابنیه کم دوام به تعداد ابنیه در بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | |
| مبتنی بر زمینه | بر حسب شرایط و ویژگیهای زمینه می توان شاخص های جدید طبق پیشنهاد مشاور و تایید شرکت بازآفرینی شهری ایران اضافه کرد | طبق نظر مشاور و با تایید شرکت بازآفرینی شهری ایران | سنجه های مرتبط باید از اسناد و مراجع رسمی استخراج شود |
جدول شماره 3: شاخص های اختصاصی شناسایی محلات و محدوده سکونتگاه های غیررسمی
| معیار | نماگر | شاخص | نحوه اندازه گیری | سنجه |
| کیفیت زندگی | منزلت اجتماعی | سطح تحصیلات | نسبت سال های تحصیل افراد ساکن در بلوک (حاصلضرب تعداد افراد تحصیلکرده در هر مقطع تحصیلی در تعداد سال های تحصیل در مقطع) به تعداد افراد با سن بیشتر از 6 سال ساکن در بلوک | منهای یک انحراف معیار از میانگین کل شهر |
| میزان هزینه خانوار | نسبت تعداد خانوارهای با درآمد کمتر از حداقل دستمزد کارگری سالانه به تعداد کل خانوار در بلوک | منهای یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | ||
| تراکم خانوار در واحد مسکونی | نسبت تعداد خانوار به تعداد کل واحد مسکونی در بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | ||
| تراکم جمعیت | جمعیت کل بلوک به مساحت بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین شهر | ||
| وضعیت خدمات و زیرساخت های شهری | دسترسی به خدمات آموزشی | فاصله مرکز بلوک از نزدیکترین خدمات آموزشی پایه (دبستان) | به اضافه یک انحراف معیار از دسترسی مطلوب | |
| دسترسی به مراکز بهداشتی - درمانی | فاصله مرکز بلوک از نزدیکترین مرکز بهداشتی - درمانی | به اضافه یک انحراف معیار از دسترسی مطلوب | ||
| دسترسی به حمل و نقل عمومی | فاصله مرکز بلوک از نزدیکترین ایستگاه حمل و نقل عمومی | به اضافه یک انحراف معیار از دسترسی مطلوب | ||
| استقرار در حریم عناصر آلاینده | عدد فاصله دسترسی مرکز بلوک از نزدیکترین عنصر آلاینده | حریم کمی بر اساس اسناد رسمی سازمان حفاظت محیط زیست | ||
| توان اقتصادی | مشاغل کارگری ساده | نسبت تعداد مشاغل کارگری ساده به تعداد شاغلان در بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | |
| قیمت مسکن | میانگین قیمت روز مسکن | منهی یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | ||
| میزان بیکاری | نرخ بیکاری | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | ||
| خانوارهای تحت پوشش نهاد های حمایتی | نسبت تعداد خانوادهای تحت پوشش نهادهای حمایتی به تعداد خانوارهای ساکن در بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین شهر | ||
| وضعیت مسکن | ابنیه فاقد پروانه ساختمان (خودرو) | نسبت تعداد ابنیه فاقد پروانه ساختمان به تعداد کل ابنیه در بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر | |
| فاقد سند رسمی مالکیت | نسبت تعداد ابنیه فاقد سند رسمی به تعداد کل ابنیه در بلوک | به اضافه یک انحراف معیار از میانگین کل شهر |
جدول شماره 4: تعیین رویکرد مداخله به تفکیک گونه های هدف بهسازی نوسازی و بازآفرینی
| گونه ها | اولویت رویکرد مداخله |
| محلات یا محدوده های ناکارآمد به لحاظ مخاطرات طبیعی و انسان ساخت | اسکان مجدد |
| محلات یا محدوده های تاریخی | حفاظت، مرمت و احیاء |
| محلات یا محدوده های سکونت غیررسمی | 1 - توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی 2 - بهسازی عملکردی 3 - نوسازی و مقاوم سازی |
| محلات یا محدوده های ناکار آمد کالبدی (فرسوده) | 1 - نوسازی ومقاوم سازی کالبدی 2 - بهسازی عملکردی 3 - توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی |
جدول شماره 5: تعیین اولویت مداخله در محلات و محدوده های هدف بهسازی، نوسازی و بازآفرینی
| اولویت ها | معیارها | ||
| مخاطرات | نازل بودن کیفیت محیطی | نازل بودن کیفیت زندگی | |
| اولویت اول | √ | √ | √ |
| اولویت اول | √ | √ | |
| اولویت اول | √ | √ | |
| اولویت دوم | √ | √ | |
| اولویت سوم | √ | ||
| اولویت سوم | √ | ||
مراتب جهت استحضار و صدور دستور انعکاس و اقدام اعلام میشود.
معاون شهر سازی و معماری و دبیر شورای عالی شهر سازی و معماری ایران - فرزانه صادق مالواجرد