آیین‌نامه داخلی هیات دولت

هیات وزیران طی جلسات مورخ 24 /8 /68 - 28 /8 /68 و 8 /9 /68 آیین نامه داخلی هیات دولت را به شرح زیر تصویب نمودند:

فصل اول: ترتیب تشکیل هیات دولت و کمیسیونها

الف: هیات دولت

ماده 1(اصلاحی 1379/11/26)- جلسه هیات دولت با حضور دو سوم اعضای صاحب رای هیات دولت رسمیت می یابد و تصمیمات با اکثریت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.

ماده 2 (اصلاحی 1388/11/04)- اشخاص زیر حق حضور دائم در هیات دولت را دارند:
رئیس جمهور، معاون اول رئیس جمهور، وزراء، معاون امور حقوقی رئیس جمهور، معاون امور مجلس رئیس جمهور، معاون اجرایی رئیس جمهور، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، رئیس سازمان صدا و سیما، رئیس کل بانک مرکزی و دبیر هیات دولت شرکت اشخاص دیگر منوط به موافقت رئیس جلسه است.

ماده 3 - اعضاء صاحب رای دولت عبارتند از رئیس جمهور، وزراء معاون اول رئیس جمهور در زمانی که اداره جلسه هیات دولت به عهده اوست.

ماده 4 (اصلاحی 1370/02/11)- ریاست جلسه هیات دولت با رئیس جمهور و با موافقت او بر عهده معاون اول رئیس جمهور است.

ماده 5 - کلیه تکالیف و اختیاراتی که در این آیین نامه بر عهده معاون اول رئیس جمهور قرار گرفته از تکالیف و اختیارات رئیس جمهور می‌باشد و در صورت تعیین نشدن یا حضور نداشتن معاون اول، توسط رئیس جمهور انجام خواهد پذیرفت.

ب: کمیسیونها

ماده 6(اصلاحی 1392/05/30)- کمیسیون های دائمی هیات دولت به شرح زیر است:

ماده 6(اصلاحی 1402/03/24)- کمیسیون های دائمی هیات دولت به شرح زیر است:

1- کمیسیون اقتصاد(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نیرو، راه و شهرسازی، نفت، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور و رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

2- کمیسیون مدیریت و سرمایه انسانی(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران تعاون، کار و رفاه اجتماعی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کشور، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور و رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران.

3- کمیسیون فرهنگی و اجتماعی(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کشور، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، ورزش و جوانان، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران، معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده و رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

4- کمیسیون زیربنایی، صنعت و محیط زیست(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران جهادکشاورزی، صنعت، معدن و تجارت، نیرو، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ارتباطات و فناوری اطلاعات، راه و شهرسازی، میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و معاون اجرایی رئیس جمهور.

5- کمیسیون حقوقی و قضایی(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران دادگستری، امور اقتصادی و دارایی، جهادکشاورزی، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، معاون حقوقی رئیس جمهور، معاون امور مجلس رئیس جمهور و معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده.

6- کمیسیون سیاسی و امنیت ملی(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران کشور، امورخارجه، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، اطلاعات، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور و معاون امور مجلس رئیس جمهور.

7- کمیسیون علمی، فناوری و هوشمند سازی(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران علوم، تحقیقات و فناوری، صنعت، معدن و تجارت، ارتباطات و فناوری اطلاعات، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور.

8- کمیسیون مسکن و عمران(اصلاحی 1402/03/24):
متشکل از وزیران راه و شهرسازی، نیرو و کشور، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و معاون اجرایی رئیس جمهور.

9 (اصلاحی 1402/03/24)- کمیسیون برنامه و بودجه:
متشکل از وزیران امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، دادگستری، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، معاون حقوقی رئیس جمهور و رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

تبصره 1 (الحاقی 1403/10/23)- در مواردی ضروری و یا اموری که مربوط به چند کمیسیون باشد با تصویب هیات دولت کمیسیون خاص تشکیل خواهد شد. اعضای کمیسیون خاص را هیات دولت تعیین می کند.

تبصره 2(الحاقی 1403/10/23)- در مواردی که موضوع با دو یا چند کمیسیون ارتباط اساسی داشته باشد به پیشنهاد دبیر هیات دولت و تایید معاون اول رئیس جمهور یا با تشخیص وی، کمیسیون مشترک رسیدگی به موضوع مربوط، مرکب از اعضای کمیسیون های دائمی هیات دولت تشکیل می‌شود.

1(اصلاحی 1398/08/19)- کمیسیون اقتصاد:
متشکل از وزیران امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، وزیر نیرو، معاون اجرایی رئیس جمهور، سازمان اداری و استخدامی کشور، معاون اقتصادی رئیس جمهور، معاون علمی و فناوری رئیس جمهور، وزیر راه و شهرسازی.

2(اصلاحی 1396/07/02)- کمیسیون امور اجتماعی و دولت الکترونیک:
متشکل از وزیران تعاون، کار و رفاه اجتماعی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، کشور، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ارتباطات و فناوری اطلاعات، ورزش و جوانان، معاون حقوقی رئیس جمهور، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران و رئیس مرکز امور زنان و خانواده، وزیر دادگستری، معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، دستیار رئیس جمهور در امور حقوق شهروندی.

3(اصلاحی 1396/07/02)- کمیسیون فرهنگی:
متشکل از وزیران علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی، ورزش و جوانان، رئیس مرکز امور زنان و خانواده، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، دستیار رئیس جمهور در امور حقوق شهروندی.

4(اصلاحی 1393/10/28)- کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست
متشکل از وزیران جهاد کشاورزی، صنعت، معدن و تجارت، نیرو، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ارتباطات و فناوری اطلاعات، راه و شهرسازی، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، معاون اجرایی رئیس جمهور، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران.

5(اصلاحی 1396/07/02)- کمیسیون لوایح
متشکل از وزیران تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دادگستری، امور اقتصادی و دارایی، معاون حقوقی رئیس جمهور، معاون امور مجلس رئیس جمهور، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، وزیر اطلاعات، معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده، دستیار رئیس جمهور در امور حقوق شهروندی.

6(اصلاحی 1396/07/12)- کمیسیون سیاسی - دفاعی:
متشکل از وزیران کشور، امور خارجه، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، اطلاعات و معاون امور مجلس رئیس جمهور، دستیار رئیس جمهور در امور حقوق شهروندی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور.

7(اصلاحی 1393/05/26)- کمیسیون علمی، تحقیقاتی و فناوری:
متشکل از وزیران صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی، علوم، تحقیقات و فناوری، ارتباطات و فناوری اطلاعات، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، اطلاعات، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، معاون علمی و فناوری رئیس جمهور و معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست.

1(اصلاحی 1388/07/26)- کمیسیون اقتصاد:
متشکل از وزیران امور اقتصادی و دارایی، کشور، امور خارجه، بازرگانی، جهاد کشاورزی، صنایع و معادن، کار و امور اجتماعی، نفت، نیرو، تعاون، مسکن و شهرسازی، راه و ترابری، رفاه و تامین اجتماعی، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، معاون اجرایی رئیس جمهور، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و رئیس دفتر امور مناطق محروم کشور، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست.

2(اصلاحی 1388/11/04)- کمیسیون امور اجتماعی و دولت الکترونیک:
متشکل از وزیران امور اقتصادی و دارایی، کار و امور اجتماعی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، تعاون، کشور، رفاه و تامین اجتماعی، معاون حقوقی رئیس جمهور، رئیس سازمان تربیت بدنی، معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور، رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران و رئیس مرکز امور زنان و خانواده، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، سازمان ملی جوانان، ‏معاون امور مجلس رئیس جمهور.

3(اصلاحی 1391/09/26)- کمیسیون فرهنگی:
متشکل از وزیران علوم، تحقیقات و فناوری، دادگستری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی، رئیس سازمان ملی جوانان، رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران و رئیس مرکز امور زنان و خانواده، رئیس سازمان تربیت بدنی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، وزیر اطلاعات، رئیس دفتر رئیس جمهور، معاون امور مجلس رئیس جمهور، رئیس فرهنگستان هنر، مسئول امور روحانیت ریاست جمهوری.

4(اصلاحی 1390/11/16)- کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست:
متشکل از وزیران جهاد کشاورزی، صنایع و معادن، نفت، نیرو، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ارتباطات و فناوری اطلاعات، مسکن و شهرسازی، راه و ترابری، کشور، معاون اجرایی رئیس جمهور، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و رئیس دفتر امور مناطق محروم کشور، رئیس سازمان تربیت بدنی، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، معاون علمی و فناوری رئیس جمهور، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری.

5(اصلاحی 1391/09/26)- کمیسیون لوایح:
متشکل از وزیران تعاون، دادگستری، امور اقتصادی و دارایی، رفاه و تامین اجتماعی، معاون حقوقی رئیس جمهور و معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست،معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، معاون امور مجلس رئیس جمهور، معاون رئیس جمهور.

6(اصلاحی 1388/11/04)- کمیسیون سیاسی و دفاعی:
متشکل از وزیران کشور، امور خارجه، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، کار و امور اجتماعی، اطلاعات و رئیس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، معاون امور مجلس رئیس جمهور.

7(اصلاحی 1389/06/28)- کمیسیون علمی، تحقیقاتی و فناوری:
متشکل از وزیران بازرگانی، جهاد کشاورزی، صنایع و معادن، علوم، تحقیقات و فناوری، ارتباطات و فناوری اطلاعات، اطلاعات، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آموزش و پرورش، مسکن و شهرسازی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، رئیس سازمان ملی جوانان و معاون علمی و فناوری رئیس جمهور و معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی.

1 - کمیسیون اقتصاد:
متشکل از وزرای امور اقتصادی و دارائی، بازرگانی، کشاورزی، جهاد سازندگی، صنایع، نفت و رئیس سازمان برنامه و بودجه، معاون اجرایی رئیس جمهور، رئیس کل بانک مرکزی.

2-کمیسیون رفاه اجتماعی:
متشکل از وزرای پست و تلگراف وتلفن، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کار و امور اجتماعی، آموزش و پرورش، دادگستری و دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، رئیس سازمان برنامه و بودجه یا معاون وی، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست.

3- کمیسیون فرهنگی:
متشکل از وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش، فرهنگ و آموزش عالی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کشور، اطلاعات و معاون اول رئیس جمهور، رئیس سازمان صدا و سیما، سرپرست سازمان تربیت بدنی،معاون حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور.

4 - کمیسیون امور زیر بنائی و صنعت:
متشکل از وزرای صنایع، صنایع سنگین، معادن و فلزات، راه و ترابری، نفت، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، مسکن و شهرسازی، پست و تلگراف و تلفن، جهاد سازندگی، کشاورزی، نیرو و رئیس سازمان برنامه و بودجه، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، رئیس سازمان انرژی اتمی.

5- کمیسیون لوایح:
متشکل از وزرای دادگستری، امور اقتصادی و دارائی و معاون اول رئیس جمهور، معاون حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور، دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور.

6(اصلاحی 1379/01/31)- کمیسیون سیاسی دفاعی:
متشکل از وزرای امور خارجه، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، کشور، اطلاعات، فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس سازمان صدا و سیما.

7 (اصلاحی 1377/05/28)- کمیسیون بررسی اعطای نشانهای دولتی:
متشکل از نمایندگان کمیسیونهای دایمی هیات دولت به انتخاب هر کمیسیون.

8(اصلاحی 1386/11/14)- کمیسیون علمی، تحقیقاتی و فناوری

ماده 7 (اصلاحی 1403/10/23)- هر یک از کمیسیونهای دائمی و خاص و مشترک دارای یک رئیس و یک نائب رئیس خواهد بود. روسای کمیسیونها و نواب روسا را اعضای کمیسیونها در اولین جلسه خود انتخاب می نمایند. هر کمیسیون یک دبیر خواهد داشت که دبیر هیات دولت وی را از میان کارشناسان آگاه به امور مربوط به کمیسیون انتخاب می نماید.

ماده 8 - کمیسیونهای دائمی هیات دولت در صورت داشتن موضوع در دستور حداقل هفته ای یکبار و کمیسیونهای خاص و کمیسیونهای ویژه موضوع اصل 138 قانون اساسی حسب مورد در محل نهاد ریاست جمهوری تشکیل میگردد و با حضور دو سوم اعضاء رسمیت می یابد.

ماده 9 - زمان تشکیل جلسات عادی در اولین جلسه کمیسیون تعیین و به اطلاع اعضاء دولت خواهد رسید.

ماده 10 (اصلاحی 1402/03/24)- جلسات کمیسیونهای دولت بدون اطلاع لغو نمی شود. در صورت عدم حضور رئیس کمیسیون در جلسه، نائب رئیس اداره جلسه را به عهده میگیرد. در صورت غیبت رئیس و نائب رئیس، ریاست کمیسیون با مسن ترین عضو کمیسیون خواهد بود. اعضای کمیسیون موظفند عدم امکان حضور در جلسات عادی کمیسیون را حداقل (48) ساعت قبل از تشکیل به دفتر کمیسیون اطلاع دهند.

تبصره (الحاقی 1402/03/24)- در صورت عدم اطلاع، تشکیل جلسه کمیسیون با حضور اکثریت مطلق اعضا بلامانع است و تصمیمات این جلسه با اتفاق آرا است.

ماده 11 - لغو هر جلسه یا تشکیل جلسه فوق العاده باید در جلسه قبل مورد موافقت کمیسیون قرار گیرد و دفتر هیات دولت تا پایان هفته این امر را به کلیه اعضاء دولت اطلاع دهد.

تبصره - مواردیکه به تشخیص رئیس جمهور و یا معاون اول وی جلسه کمیسیون لغو می‌شود یا تشکیل جلسه فوق العاده کمیسیون اعلام میگردد، از مفاد این ماده مستثنی است.

ماده 12 - در جلسات کمیسیونهای هیات وزیران، اعضاء کمیسیون موظفند شخصاً و به طور مستمر شرکت نمایند. در موارد استثنائی که عضو کمیسیون عذر موجه داشته باشد با موافقت رئیس کمیسیون، معاون و یا قائم مقام عضو بدون حق رای شرکت خواهد کرد.

تبصره 1 - حضور غیردائمی کارشناسان در جلسه بهمراه اعضاء کمیسیون یا وزرای مدعو حسب مورد و با اطلاع قبلی بلامانع است.

تبصره 2 - اعضاء هیات دولت میتوانند با حق رای در جلسه کمیسیونها شرکت نمایند.

تبصره 3 (منسوخ 1386/09/18)- در مواردی که پیشنهاد دستگاه غیر عضو کمیسیون در جلسه کمیسیون مطرح باشد، معاو‌ن دستگاه پیشنهاد دهنده با حق رای، مجاز به شرکت در جلسه می‌باشد.

تبصره 4‌(منسوخ 1386/09/18)- در جلسه کمیسیون‌های دو‌لت، باید حداقل (4) نفر از اعضای هیات دو‌لت شرکت نمایند.

تبصره 5(الحاقی 1387/08/01)- چهار جلسه غیبت غیرموجه وزیران در جلسات هر یک از کمیسیون های هیات وزیران موجب حذف عضویت شان از کمیسیون مربوط خواهد بود.

ماده 13 - موضوعاتی که جهت بررسی فوری به کمیسیون ارجاع میشود به ترتیب تاریخ ارجاع این نوع موضوعات و موضوعات دیگر نیز به ترتیب وصول در کمیسیون مطرح میشوند.

ماده 14 - دبیر کمیسیون با هماهنگی رئیس کمیسیون، دستورجلسه را تنظیم میکند.

تبصره 1 - دفتر هیات دولت باید دستورجلسه هر کمیسیون را حداقل 48 ساعت قبل از تشکیل جلسه به اطلاع اعضاء دولت برساند.

تبصره 2 - اعلام دستورجلسه و وقت هر کمیسیون به منزله دعوت از اعضاء کمیسیون و پیشنهاد دهندگان است. در صورتی که پیشنهاد دهنده یا وزیری که موضوع به او مربوط میشود امکان شرکت در جلسه کمیسیون را نداشته باشد، باید حداکثر 24 ساعت قبل از تشکیل جلسه، دفتر هیات دولت را مطلع نماید، تا موضوع برای یکبار از دستور خارج و در جلسات بعد مطرح شود.

ماده 15 (اصلاحی 1388/09/22)- دبیر کمیسیون موظف است برای هر یک از موضوعهائیکه مورد بحث قرار میگیرد گزارشی شامل خلاصه مطلب، نظرات دستگاههای مورد استعلام، نظر معاون حقوقی رئیس جمهور و تلفیق نظرات کارشناسی ارائه شده در کمیسیونهای فرعی را (که مطابق نظر کمیسیون اصلی و به مسئولیت دبیر کمیسیون تشکیل شده است)، تهیه و در جلسه کمیسیون مطرح نماید.

ماده 16 - رئیس کمیسیون نتیجه مذاکرات را اعلام می‌نماید و در مورد آن رای گیری به عمل میآید. نظر کمیسیون همراه با امضا موافق یا مخالف اعضای کمیسیون در صورتجلسه درج میشود. رای اکثریت اعضاء حاضر در جلسه مناط اعتبار است.

تبصره - در هر کمیسیون فقط وزراء، معاونان رئیس جمهور، رئیس سازمان صدا و سیما و رئیس کل بانک مرکزی دارای حق رای می‌باشند.

ماده 17 (اصلاحی 1386/03/02)- تصمیمات کمیسیون شامل موارد تصویب، عدم تصویب یا مسکوت ماندن موضوعات باید در جلسه هیات دولت مطرح گردد و هیات وزیران درباره آن اظهار نظر کند.در مواردی که تصمیم کمیسیون مبنی بر انجام تکلیف توسط دستگاه یا شورا یا کمیسیون خاصی و یا ارجاع به نهاد دیگری باشد، تصمیم کمیسیون راساً ابلاغ شود و صرفاً نظر نهایی و قطعی کمیسیون در دستور کار هیات وزیران قرار گیرد. مواردیکه تصویب برخی از مسائل به استناد اصل 138 قانون اساسی به کمیسیونهای مرکب از چند وزیر واگذار میشود، از حکم این ماده مستثنی است.پیشنهادهایی که در کمیسیون رد می‌شود، تصمیم کمیسیون به دستگاههای ذی‌ربط اعلام و در صورتی که دستگاه پیشنهاد دهنده نسبت به نظر کمیسیون اعتراضی داشت مراتب را ظرف پانزده روز به معاون اول رئیس‌جمهور اعلام می‌نماید تا در صورت نیاز در هیات وزیران مطرح شود.

ماده 18 - در مواردی که کمیسیونها بر اساس اصل 138 قانون اساسی مامور تصویب برخی از امور مربوط به دولت میشوند آراء اکثریت وزرای عضو کمیسیون جهت تصویب امور مزبور ضروری است.

فصل دوم: دفتر هیات دولت و بررسی حقوقی

الف: دفتر هیات دولت

ماده 19 (اصلاحی 1402/03/24)- به منظور تنظیم جلسات و تهیه صورت مذاکرات و ترتیب کلیه امور مربوط به تشکیل جلسات هیات دولت و کمیسیونهای آن و همچنین ثبت و نگهداری و ابلاغ مصوبات هیات وزیران و تصمیمات نماینده یا نمایندگان ویژه ای که مطابق اصل 127 تعیین می‌شوند و نیز مصوبات کمیسیونهایی که مطابق اصل 138 تشکیل می گردند، همچنین تنظیم و تدوین پیش نویس لوایح و تصویب نامه ها دفتری زیر نظر معاون اول رئیس جمهور به نام دفتر هیات دولت تشکیل می‌گردد ریاست این دفتر با دبیر هیات دولت است که با حکم معاون اول رئیس جمهور منصوب میشود. تشکیلات تفصیلی دفتر هیات دولت و دفاتر کمیسیون ها و معاونت های دفتر و امور ذیل هر یک از آنها علاوه بر تشکیلات موجود، با تسری تصویب نامه شماره 21460 /87 / م / ت 41324 ه- مورخ 1387/9/25 و اصلاحات بعدی آن نسبت به تشکیلات یاد شده، با هماهنگی نهاد ریاست جمهوری به تایید سازمان اداری و استخدامی کشور می‌رسد.

تبصره(الحاقی 1402/03/24)- دستگاه‌های اجرایی ذیل قوه مجریه مکلفند گزارش عملکرد خود در حوزه‌های وظایف، صلاحیت‌ها و موضوعات راهبردی را در بازه های زمانی مشخص مطابق چارچوب های ابلاغی از سوی دفتر هیات دولت و به صورت مستند و همراه با آمار و مقایسه از لحاظ ابعاد مختلف، جهت ارائه به دولت به آن دفتر ارائه نمایند.

ماده 20 - دبیر هیات دولت مسئول حسن اجرای مقررات مربوط به کمیسیونهاست و موظف است همه ماهه وضعیت تشکیل کمیسیونها و موضوعاتی را که در دستور است و همچنین حضور و غیاب اعضاء کمیسیون را به رئیس جمهور و معاون اول وی گزارش نماید.

ب: بررسی حقوقی

ماده 21 (اصلاحی 1388/09/22)- به منظور تطبیق پیشنهاد تصویب نامه ها و لوایح و ارائه مشاوره حقوقی به کمیسیونهای دولت و نمایندگان ویژه موضوع اصل 127 قانون اساسی، کمیسیونی به عنوان "کمیسیون حقوقی" با مسئولیت معاون حقوقی رئیس جمهور تشکیل می‌گردد اعضاء کمیسیون مزبور از میان حقوقدانان مجرب تعیین و با حکم معاون حقوقی رئیس جمهور منصوب می‌شوند و هر یک از آنها مسئولیت مشاوره یکی از کمیسیونهای دولت را عهده دار می‌باشند.

فصل سوم: نحوه رسیدگی و تصویب پیشنهاد

ماده 22 - موضوعاتی می‌توانند در جلسات کمیسیونها و نهایتاً در هیات دولت مطرح شوند که منحصراً از طرف رئیس جمهور و معاونان رئیس جمهور و وزراء برای معاون اول رئیس جمهور ارسال شده باشد.
این موضوعات ممکن است جنبه عادی، فوری، یا دو فوریتی داشته باشد، تشخیص نهایی امر با رئیس جمهور یا معاون اول اوست.

تبصره 1 (اصلاحی 1402/03/24)- دفتر هیات دولت موظف است فهرست موضوعات قابل طرح را هر هفته در سه بخش عادی، فوری و دو فوریتی تهیه کند و در اختیار اعضاء هیات دولت قرار دهد.

تبصره 2(الحاقی 1402/03/24)- دستگاه­های اجرایی باید پیشنهادهای خود را مطابق راهنماهای دفتر هیات دولت در زمینه های مختلف از قبیل لزوم داشتن اسناد پشتیبان، مقدمه توجیهی، ارزیابی تاثیرات و پیوست ها به صورت الکترونیکی ارسال کنند.

تبصره 3(الحاقی 1402/03/24)- دستگاه‌های اجرایی مکلفند گزارش پایش و ارزیابی تاثیرات اجرای مصوبات مربوط به خود را در قالب الگوهای مشخص حسب درخواست دفتر هیات دولت تدوین و در فواصل زمانی معین جهت ارائه به دولت یا رئیس جمهور یا معاون اول ایشان، به دفتر هیات دولت ارسال نمایند.

ماده 23 (اصلاحی 1379/11/26)- در صورتی که موضوع لایحه و یا تصویب نامه پیشنهادی با وظایف مستقیم دیگر وزارتخانه ها یا سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور مرتبط و یا قانوناً موکول به موافقت آنها بوده و یا بار مالی داشته باشد دفتر هیات دولت حسب مورد قبلاً نظر وزارتخانه یا سازمانهای مذکور را کسب و همراه با موضوع مربوط در کمیسیون یا کمیسیونهای ذیربط مطرح می نماید.
دستگاههایی که به موجب این ماده از آنها استعلام می‌شود باید درباره موضوعات عادی حداکثر ظرف دو هفته و در خصوص موضوعات فوری ظرف یک هفته اعلام نظر نمایند. در مورد لوایح و تصویب نامه های اساسی و مهم که نیاز به فرصت بیشتر باشد، زمان مقرر با تائید دفتر هیات دولت به دو برابر افزایش می یابد.
چنانچه نظریه دستگاهها ظرف مهلت مقرر با امضا وزیر یا معاون رئیس جمهور ارسال نشود، این امر به عنوان موافقت تلقی میشود و پیشنهاد برای بررسی به کمیسیون مربوط ارسال می‌گردد.

تبصره 1 (اصلاحی 1379/04/15)- موضوعات دو فوریتی حداقل 48 ساعت قبل از طرح در مرجع مربوط باید به دفتر هیات دولت رسیده باشد.

‌تبصره 2 (الحاقی 1379/04/15)- پیشنهادهای دارای بار مالی دستگاههای اجرایی باید توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بررسی و قبل از تقدیم لایحه بودجه سالانه کشور، جهت طرح در هیات دولت ارایه شود.

ماده 24 - رسیدگی به موضوعات برحسب نوع آنها به ترتیب زیر انجام می یابد:

الف (اصلاحی 1388/09/22)- موضوعات عادی پس از ملاحظه معاون اول و دستور وی، جهت ثبت و درج در فهرست به دفتر هیات دولت ارجاع میشود. دفتر هیات دولت، پیشنهاد را به منظور بررسی حقوقی در اختیار معاون حقوقی رئیس جمهور قرار میدهد تا نظرات خویش را کتباً ظرف یک هفته به دفتر هیات دولت ارسال نماید. پیشنهاد مذکور همراه با نظر معاون حقوقی رئیس جمهور به کمیسیون مربوط ارجاع و به ترتیب وصول و حداکثر ظرف 20 روز مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.

ب(اصلاحی 1388/09/22): موضوعات فوری پس از ملاحظه و دستور معاون اول در خصوص تعیین فوریت، از طریق دفتر هیات دولت همزمان، برای معاون حقوقی رئیس جمهور و کمیسیون مربوط ارسال میشود. معاون حقوقی رئیس جمهور، نظر خود را ظرف 48 ساعت به کمیسیون مربوط میفرستد و کمیسیون پس از دریافت نظر معاونت مذکور حداکثر ظرف یک هفته به ترتیب وصول پیشنهادها، آنها را مورد رسیدگی قرار میدهد.

ج(اصلاحی 1388/09/22): موضوعات دو فوریتی پس از ملاحظه معاون اول و دستور وی مبنی بر تائید دو فوریتی بودن آن از طریق دفتر هیات دولت، حتی الامکان 24 ساعت قبل از تشکیل جلسه هیات وزیران در اختیار رئیس کمیسیون مربوط و معاون حقوقی رئیس جمهور قرار می‌گیرد تا به هنگام طرح پیشنهاد در اولین جلسه هیات وزیران، نظرات خود را مطرح نمایند.

د: پیشنهاد آنی، با تشخیص رئیس جلسه هیات دولت در هنگام تشکیل هر یک از جلسات قابل طرح است.

تبصره (الحاقی 1402/03/24)- در موارد ضروری به تشخیص دفتر هیات دولت، مراکز و موسسات پژوهشی وابسته به دستگاه های ذیل قوه مجریه مکلفند در زمینه ارزیابی پیشنهادها از جمله ارزیابی تاثیرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیط زیستی، مطالعات و تحقیقات مورد نظر را انجام دهند یا ظرفیت استفاده از پژوهشگران خود را به صورت موقت در اختیار دفتر هیات دولت قرار دهند. دفتر هیات دولت با هماهنگی بنیاد ملی نخبگان از ظرفیت نخبگان جهت بررسی و پیشبرد موضوعات مطروحه در دولت استفاده خواهد نمود.

ماده 25 - نتیجه بررسی کمیسیونها به ترتیب وصول به دفتر هیات دولت و با تفکیک نوع دو فوریتی، فوری، عادی در دستور هیات وزیران قرار می‌گیرد.
در صورتی که کمیسیونها مطابق اصل 138 اجازه تصویب داشته باشند، متن مصوب از طریق معاون اول به تائید رئیس جمهور میرسد تا پس از تائید جهت ابلاغ به دفتر هیات دولت فرستاده شود.

ماده 26 - اعضاء هیات دولت می‌توانند هنگام بررسی پیشنهادشان در کمیسیونهای دائمی و ویژه با حق رای حضور یابند و در مواردی که کمیسیونهای مزبور لازم بدانند موظف به شرکت هستند. همچنین کمیسیونها باید هر یک از اعضاء هیات دولت را که پیشنهاد یا موضوع دستور با وظایف آنها مربوط میشود به کمیسیون دعوت کنند.
در صورت دعوت کمیسیون و عدم حضور دعوت شدگان، مصوبه کمیسیون از لحاظ بررسی در کمیسیون قطعی تلقی میشود و پیشنهاد دهنده فقط می‌تواند نظرات خود را در جلسه هیات دولت مطرح نماید.

ماده 27 (اصلاحی 1402/03/24)- دفتر هیات دولت، دستور جلسات هیات دولت را طبق نظر معاون اول به صورت هفتگی تنظیم می کند و دستور هفته بعد را حداکثر در پنجشنبه هفته قبل از آن به اطلاع اعضاء هیات دولت میرساند. گزارشها و مسائلی که به نظر وزراء و معاونان رئیس جمهور لازم است در هیات وزیران طرح شود به اطلاع رئیس جمهور یا معاون اول میرسد تا در صورت تائید و با رعایت سازوکار ماده (22) این آیین‌نامه در موقع مناسب در جلسه مطرح گردد.

ماده 28 - توضیح گزارش کمیسیونها در هیات دولت با رئیس کمیسیونها یا نائب رئیس یا یکی از اعضاء کمیسیون خواهد بود. پس از توضیح، عندالاقتضاء، پیشنهاد دهنده دلایل و ضرورت تصویب پیشنهاد را بیان می کند. در مورد موضوعات عادی، پس از اظهارنظر سه موافق و سه مخالف رای گیری می‌شود. در صورتی که پیشنهاد موافقی نداشته باشد، مخالفان و اگر مخالفی نداشته باشد، موافقین بنا به تشخیص رئیس جلسه می‌توانند اظهار نظر کنند. چنانچه به تشخیص رئیس جلسه اظهارنظر دیگر اعضاء هیات دولت نیز ضرورت داشته باشد، مذاکرات تا اعلام کفایت آن از طرف رئیس، ادامه می یابد.

فصل چهارم: تنظیم و ابلاغ مصوبات

ماده 29 - تصمیمات نماینده یا نمایندگان ویژه موضوع اصل 127 قانون اساسی به دفتر هیات دولت ارسال می‌شود.

تبصره (الحاقی 1380/05/10)- تفویض اختیار دو‌لت، موضوع اصل (127) قانون اساسی به نماینده یا نمایندگان و‌یژه رئیس جمهور محدو‌د به امور اجرایی است.

ماده 30 - مصوبات هیات وزیران و کمیسیونهای موضوع اصل 138 قانون اساسی، در صورتی که صرفاً حق یا تکلیف برای وزارتخانه ها، سازمانها و موسسات دولتی و وابسته به دولت ایجاد نماید. ولو آنکه در روزنامه رسمی منتشر نشده باشد و یا منتشر نشود، همچنین مصوبات طبقه بندی شده (محرمانه - خیلی محرمانه - سری - بکلی سری) از تاریخ ابلاغ به وزارتخانه یا سازمان دولتی که مصوبه به عنوان و خطاب به آن صادر شده است، لازم الاجرا است.

تبصره - مصوباتی که علاوه بر دستگاههای اجرایی و کارکنان آن برای سایر مردم حق و تکلیف ایجاد می نماید، 15 روز پس از انتشار در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران لازم الاجرا است، مگر آنکه در خود مصوبه زمان یا کیفیت خاصی برای اجرای آن پیش بینی شده باشد.

فصل پنجم: لوایح و دفاع از آنها

ماده 31 (اصلاحی 1388/11/04)- لوایح با توجه به ماده 88 آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی به امضا مشترک رئیس جمهور و وزیر یا وزراء یا روسای دستگاههای مربوط می‌رسد و از طریق معاون ‏امور مجلس رئیس جمهور تقدیم مجلس می‌گردد.

ماده 32 - نمایندگان دولت جهت دفاع و اظهارنظر در مورد لوایح و طرحهائی که مشخصاً به حوزه مسئولیت هر یک از اعضاء دولت ارتباط دارد، با توجه به آیین نامه داخلی مجلس، وزیر مربوط یا معاون پارلمانی وی و یا مسئول اجرایی یا رئیس سازمان دولتی ذیربط می‌باشند، که در هر مورد صرفاً بیانگر نظرات دولت خواهند بود. در خصوص لوایح تقدیمی دولت، هیچ یک از مقامات و نمایندگان دستگاههای اجرایی که هنگام بررسی لوایح در کمیسیونها و جلسات علنی مجلس حضور می یابند مجاز به مخالفت با مفاد لایحه دولت نخواهد بود.

ماده 33 - چنانچه لایحه یا طرحی به چند دستگاه مربوط باشد. نمایندگان دستگاههای مذکور صرفاً در صورتی که اظهاراتشان در جهت نظر دولت باشد می‌توانند با توجه به مقررات آییننامه داخلی مجلس، در مورد طرح یا لایحه مربوط اظهارنظر نمایند در غیر این صورت نماینده دستگاهی که با نظر دولت هماهنگی دارد به عنوان نماینده دولت صحبت خواهد کرد.

ماده 34 (اصلاحی 1388/11/04)- معاون ‏امور مجلس رئیس جمهور طرحهای قانونی را به طور منظم به اطلاع رئیس جمهور، اعضاء دولت و دفتر هیات دولت خواهد رساند، تا در صورتی که کمیسیون مربوط دولت هر یک از طرحهای مزبور را اساسی و مهم تشخیص دهد پس از بحث درباره آن گزارش کمیسیون را که شامل نظریه و خلاصه ای از استدلالات و نیز بار مالی طرح است در هیات دولت مطرح نماید. در این موارد نظر دولت توسط نماینده یا نمایندگان دولت به مجلس شورای اسلامی ارائه می‌شود. در مورد طرحهای دو فوریتی و سه فوریتی گزارش لازم مستقیماً توسط معاون ‏امور مجلس رئیس جمهور تنظیم و جهت اتخاذ تصمیم به دولت ارائه خواهد شد.

تبصره 1 (اصلاحی 1388/11/04)- در صورتی که نظرات دولت در خصوص طرحهای قانونی، حداکثر تا یک روز قبل از رسیدگی در جلسه علنی مجلس اعلام نگردد، معاون امور مجلس رئیس جمهور پس از هماهنگی با رئیس جمهور یا معاون اول و وزیر مربوط و روسای دستگاههای ذی ربط، نسبت به اعلام نظر دولت از طریق مقتضی به مجلس شورای اسلامی اقدام می نماید.

تبصره 2 (الحاقی 1376/07/09)- هنگام بررسی طرحهای قانونی در جلسه علنی مجلس، در مواردی که دولت یا رئیس جمهور نظر مشخصی دارند، هیچ یک از نمایندگان دولت نمی توانند بر خلاف نظر دولت یا رئیس جمهور صحبت کنند.

ماده 35 (اصلاحی 1388/11/04)- هماهنگی اظهارات نمایندگان دولت در مورد طرحها و لوایح در جلسات علنی مجلس (به نحوی که اظهار نظری خلاف نظر دولت صورت نگیرد) با معاون ‏امور مجلس رئیس جمهور می‌باشد.

ماده 36 (اصلاحی 1388/11/04)- در صورتی که به هر دلیل مسئول یا مسئولان ذیربط حضور نداشته باشند، نماینده دولت در دفاع و اظهار نظر نسبت به لوایح و طرحهای مربوط، معاون ‏امور مجلس رئیس جمهور خواهد بود.

ماده 37 (اصلاحی 1379/11/26)- در دفاع از لوایح برنامه ای، بودجه سالیانه و اصلاحیه و متمم بودجه، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به عنوان نماینده دولت و هماهنگ کننده نظرات اعضاء دولت صحبت خواهد کرد.

ماده 38 - با توجه به ماده 56 آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی تقاضای دستگاهها برای ارجاع لایحه طبق اصل 85 قانون اساسی به کمیسیونهای مجلس، موکول به تصویب هیات وزیران می‌باشد.

ماده 39 - تشخیص قید فوریت برای لوایح تقدیمی و قید اهمیت برای لوایح متضمن عهود، مقاوله نامه ها، قراردادها، موافقتنامه های بین المللی و نیز تقاضای سلب فوریت از لوایح با تصویب هیات وزیران و در موارد فوری با رئیس جمهور خواهد بود.

ماده 40 - استفسار از شورای نگهبان توسط دستگاهها با هماهنگی رئیس جمهور صورت خواهد گرفت.

ماده 41 (اصلاحی 1370/02/11)- تقاضای تشکیل جلسه غیرعلنی مجلس شورای اسلامی توسط هر یک از وزراء مستلزم هماهنگی قبلی با مقام ریاست جمهوری است.

فصل ششم: مصوبات و لوایح معوقه

ماده 42 (اصلاحی 1388/11/04)- در صورت تغییر یا تعیین دولت جدید فهرستی از لوایح دولت قبل که به مرحله تقدیم به مجلس نرسیده و نیز لوایحی که تقدیم مجلس شورای اسلامی شده است توسط معاون ‏امور مجلس رئیس جمهور تنظیم و جهت تصمیم گیری نهایی در دولت جدید مطرح خواهد شد. در ابتدای هر دوره قانونگذاری نیز در خصوص لوایح و طرحهای معوقه دوره قبل مجلس (موضوع ماده 60 آییننامه مجلس شورای اسلامی) به همین ترتیب عمل خواهد شد.

ماده 43 - دفتر هیات دولت فهرست مصوباتی را که در دولت قبل یا کمیسیونهای آن به مرحله ابلاغ نرسیده است تنظیم و جهت تصمیم گیری نهایی در دولت جدید به نظر معاون اول خواهد رساند.

ماده 44 - چنانچه ادامه سیر مراحل لازم مربوط به مصوبات و لوایح موضوع مواد 42 و 43 این آییننامه به تصویب دولت جدید برسد، اقدامات لازم توسط مراجع مذکور در این آییننامه معمول خواهد شد و در غیر این صورت لایحه و تصویب نامه ای که به مرحله تقدیم با ابلاغ نرسیده است جهت بررسی مجدد به وزارتخانه مربوط ارجاع می‌گردد و لوایح تقدیمی، از مجلس پس گرفته می‌شود.

حسن حبیبی
معاون اول رئیس جمهور

دریافت فایل پی‌دی‌اف