تاریخ نظریه: 1404/08/21
شماره نظریه: 7/1403/984
شماره پرونده: 1403-76-984ح
استعلام:
در صورتی که خریدار چندین سال قبل به مستحق‌للغیر درآمدن مبیع علم پیدا کرده است؛ اما به دلایلی مانند روابط خانوادگی و یا اندک بودن میزان ثمن و اینکه در رویه سابق مراجع قضایی حکم به استرداد ثمن به نرخ روز مبیع (قیمت سوقیه) نمی‌داده‌اند، برای مطالبه غرامت طرح دعوا نکرده باشد، آیا در حال حاضر دعوای خریدار و درخواست اعمال رای وحدت رویه شماره 811 مورخ 1400/4/1 هیات عمومی دیوان عالی کشور برای مطالبه غرامت بر اساس میزان افزایش قیمت (تورم) اموالی که از نظر نوع و اوصاف مشابه همان مبیع هستند مسموع است؟ آیا می‌توان بر اساس قاعده اقدام، تاریخ علم به مستحق‌للغیر درآمدن مبیع را ملاک عمل قرار داد و نه تاریخ طرح دعوا؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
در فرض سوال که خریدار به‌رغم علم به مستحق‌للغیر بودن مبیع برای مطالبه غرامت بنا به دلایلی سال‌های طولانی مبادرت به طرح دعوا نکرده است؛ اما در حال حاضر در اجرای رای وحدت رویه شماره 811 مورخ 1400/4/1 هیات عمومی دیوان عالی کشور طرح دعوا کرده است، تا زمانی‌که قصد وی مبنی بر ابراء ذمه بایع احراز نشده باشد، با لحاظ قواعد فقهی «الحق القدیم لایبطله شی» و «علی‌الید» صرف سپری شدن مدت زمان طولانی از تاریخ علم به مستحق‌للغیر بودن مبیع، مانع از طرح دعوا و استماع دعوای خریدار بر اساس ماده 391 قانون مدنی و رای وحدت رویه یادشده نمی‌باشد؛ و در هر حال تشخیص و احراز مصداق با توجه به مجموع اوضاع و احوال و شواهد و ظواهر امر بر عهده مرجع رسیدگی‌کننده است.