صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1401/05/03
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر بندر گز
موضوع
اظهارنظر ماهوی دادگاه تجدیدنظر در رسیدگی به قرار دادگاه بدوی
پرسش
الف دعوایی مبنی بر خلع ید نسبت به ب نسبت به یک قطعه زمین فاقد سابقهی ثبتی مطرح نموده است و دادگاه بدوی به جهت اینکه خواهان اثبات مالکیت را نیز به عنوان خواسته مطرح ننموده است، قرار عدم استماع دعوا صادر نموده است. الف به رای صادره تجدیدنظرخواهی نموده و دادگاه تجدیدنظر در رای خود بیان داشته است «با توجه به اظهارات خوانده مالکیت خواهان محرز است و نیازی به طرح خواستهی اثبات مالکیت نمیباشد. رای تجدیدنظرخواسته در اجرای ماده 353 قانون آیین دادرسی مدنی نقض و پرونده به مرجع بدوی اعاده میگردد.». در فرض سوال چنانچه برخلاف نظر دادگاه تجدیدنظر مالکیت خواهان برای دادگاه بدوی محرز نباشد آیا میتواند دعوای خواهان را در ماهیت به علت عدم احراز مالکیت رد نماید؟
نظر هیات عالی
در فرض سوال، دادگاه بدوی با توجه به نقض قرار عدم استماع دعوا از سوی دادگاه تجدیدنظر، مکلف به تبعیت و ورود در ماهیت دعوای خلع ید میباشد و نمیتواند با همان استدلال سابق مبنی بر اینکه در پرونده دعوی اثبات مالکیت طرح نشده است، اینبار حکم به بی حقی یا بطلان دعوا صادر کند؛ بلکه با رسیدگی ماهوی و در صورت عدم احراز مالکیت خواهان و فقدان شرایط صحی اقرار، حکم به بی حقی یا بطلان دعوی خواهان صادر نماید و تکلیفی به تبعیت از استدلال و اسباب موجهه رای دادگاه تجدیدنظر ندارد.
نظر اکثریت
دادگاه تجدیدنظر مرجع عالی میباشد و لازم است دادگاه بدوی از نظر آن متابعت نموده و با برفرض مالکیت خواهان حکم بر خلع ید صادر نماید و دادگاه بدوی نمیتواند در خصوص احراز یا عدم احراز مالکیت با توجه به رای و نظر دادگاه تجدیدنظر استدلالی مخالف رای دادگاه تجدیدنظر بنماید.
نظر اقلیت
دادگاه بدوی تنها در جایی مکلف به تبعیت از نظر دادگاه تجدیدنظر است که قانون پیش بینی نماید مانند ماده 353 قانون آیین دادرسی مدنی و لزوم ورود در ماهیت پس از نقض قرار دادگاه بدوی توسط دادگاه تجدیدنظر. اما در قانون آیین دادرسی مدنی تصریحی به تبعیت دادگاه بدوی از دادگاه تجدیدنظر در اتخاذ تصمیم در ماهیت دعوا وجود ندارد. دادگاه تجدیدنظر علی الاصول در هنگام نقض قرار دادگاه بدوی نباید در ماهیت دعوا اظهارنظر بنماید لکن چنانچه در ماهیت دعوا نیز اظهار نظر بنماید این اظهارنظر تکلیفی برای دادگاه بدوی در پذیرش آن ایجاد ننموده و دادگاه بدوی باید در ماهیت دعوا و صدور حکم مطابق نظر و تشخیص خود عمل نماید و بدیهی است در صورت تجدیدنظرخواهی نسبت به این حکم دادگاه تجدیدنظر میتواند با نقض آن مطابق نظر خویش در ماهیت رای مقتضی نماید.