بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: 580
تاریخ دادنامه: 28؍3؍1398
شماره پرونده: 97؍2885
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای مزدک نصوری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره 1 ماده 12 آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 و مابعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1397/05/30
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره 1 ماده 12 آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 و مابعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ 30؍5؍1397 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
«ریاست محترم دیوان عدالت اداری
با سلام و احترام به استحضار می رساند شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی در راستای آییننامه یکپارچه دوره تحصیلی کارشناسی ارشد ویژه دانشگاه های سطح یک و سطح دو دولتی مصوب شورای عالی برنامه ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبادرت به تصویب آییننامه آموزشی دوره کارشناس ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 و مابعد در تاریخ 30؍5؍1397 نموده اند. بنا به مفاد تبصره 1 ماده 12 این آییننامه در خصوص دروس جبرانی مقرر گردیده تا هزینه ای طبق تصمیم و تعرفه هیات امناء دانشگاه از دانشجویان دریافت شود. این در صورتی است که به موجب مفاد ماده 7 همین آییننامه و با توجه به بند 3 اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، از جمله وظایف اصلی دولت جمهوری اسلامی آموزش رایگان در تمام سطوح و تسهیل و تعمیم آموزش عالی است و با این شرایط مفاد تبصره 1 ماده 12 آییننامه در تعارض با قوانین مارالذکر قرار دارد و نباید از دانشجویان دولتی دوره روزانه برای هیچ واحد درسی و حتی دروس جبرانی، هزینه ای اخذ گردد. در نهایت صدور حکم بر ورود شکایت به شرح خواسته مورد استدعاست.»
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:
«آییننامه آموزشی
دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 و مابعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ 30؍5؍1397
ماده 12- تعداد واحدهای دروس جبرانی به تشخیص گروه آموزشی حداکثر 12 واحد است.
تبصره1: کسب نمره قبولی 12 در دروس جبرانی، الزامی است ولی نمره مذکور در میانگین نیمسال و کل دانشجو محاسبه نمی شود و هزینه این دروس طبق تصمیم و تعرفه مصوب هیات امناء دانشگاه از دانشجو دریافت میشود.»
در پاسخ به شکایت مذکور، مشاور رئیس و مدیر امور حقوقی دانشگاه شهید بهشتی به موجب لایحه شماره 232؍340؍ص-18؍12؍1397 توضیح داده است که:
«رئیس محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری
با سلام
احتراماً بازگشت به ابلاغیه واصله از آن مرجع در خصوص دادخواست آقای مزدک نصوری علیه دانشگاه با موضوع درخواست صدور حکم ابطال تبصره 1 ماده 12 آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 و مابعد، مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی (موضوع پرونده شماره 9709980905801819 به کلاسه 9702885) موارد زیر به استحضار میرسد:
1- همان گونه که مستحضرید دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی پژوهشی و فناوری از حیث مسائل آموزشی، تابع مقررات مصوب و ابلاغی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری میباشند. بر این اساس، آییننامه حاکم بر تعیین وضعیت دروس جبرانی، « آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته» مصوب 4؍7؍1394 شورای عالی برنامه ریزی آموزشی وزارت علوم برای دانشجویان ورودی 1394 و بعد از آن است. در آییننامه مذکور در خصوص دروس جبرانی به موارد ذیل اشاره شده است:
1-1- بند 17 ماده2: تعریف درس جبرانی، درسی است که به تشخیص گروه آموزشی گذراندن آن برای رفع کمبود دانش یا مهارت دانشجوی ضروری است.
1-2- تبصره1 ماده 9: کسب نمره قبولی 12 در دروس جبرانی، الزامی است ولی نمره مذکور در میانگین نیمسال و کل دانشجو محاسبه نمی شود و هزینه این دروس طبق تعرفه مصوب هیات امناء موسسه از دانشجو دریافت میشود.
همان گونه که ملاحظه میشود، آییننامه صدرالاشعار تشخیص گذراندن دروس جبرانی را بر عهده گروه تخصصی مربوطه و در راستای تقویت دانش یا مهارت دانشجویان قرار داده است و تعیین هزینه این گونه دروس را نیز به هیات امنای دانشگاه ها واگذار نموده است، بنابراین شورای آموزشی دانشگاه در این خصوص صرفاً به تکلیفی که از سوی آییننامه وزارتی پیش بینی شده عمل نموده و تعیین شهریه را با تصویب هیات امنا قابل دریافت دانسته است.
لازم به یادآوری است که « آییننامه دوره های تحصیلی کاردانی؍ کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی (ویژه دانشگاه های سطح 1 و 2 دولتی)» مصوب جلسه شماره 889-30؍10؍1396 شورای عالی برنامه ریزی آموزشی که مورد استناد شاکی قرار گرفته است، در خصوص دروس جبرانی ساکت است و با عنایت به اینکه مطابق فراز آخر آییننامه اخیر « تمام آییننامه ها و بخشنامه های مغایر با آن لغو و بلااثر اعلام میشود»، در بخش مربوط به دروس جبرانی، آییننامه سال 1394 به دلایل عدم مغایرت با آییننامه سال 1397 همچنان معتبر و لازم الاجراست.
2- شاکی در متن دادخواست به اصل سوم قانون اساسی استناد کرده است و آییننامه مصوب شورای آموزشی دانشگاه را مغایر بند (3) اصل سوم دانسته و تقاضای ابطال آن را کرده اند. با این حال، بند (3) اصل سوم در خصوص آموزش عالی، تنها ناظر به تسهیل و تعمیم آموزش عالی است، برخلاف « آموزش و پرورش و تربیت بدنی» که بند (3) اصل سوم بر رایگان بودن آن تاکید نموده است. به این جهت نیز شاکی نتوانسته است «مخالفت» مصوبه دانشگاه را با قوانین مربوطه اثبات نماید.
3- ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، دانشگاه ها را از حیث مسائل مالی معاملاتی تابع آییننامه خاص مصوب هیات امنای خود دانسته است که در این راستا پیوست شماره یک آییننامه مالی معاملاتی مصوب هیات امناء تحت عنوان «دستورالعمل انواع و نحوه وصول و مصرف درآمدهای اختصاصی» در بیان مصادیق درآمدهای اختصاصی دانشگاه ها، اجازه وصول درآمدهای اختصاصی ناشی از فعالیتهای آموزشی یا مواردی که به پیشنهاد موسسه به تصویب هیات امنا میرسد- مشروط بر آن که در راستای سیاستها و اهداف موسسه باشد- را داده است. با عنایت به اینکه دانشگاه شهید بهشتی در زمره دانشگاه های برتر کشور بوده و سیاست دانشگاه پذیرش دانشجویانی است که به لحاظ دانش و مهارت در تراز دانشگاه های برتر و سطح یک باشند، در مواردی گذراندن دروس جبرانی برای برخی دانشجویان ضروری میباشد. از این حیث دریافت شهریه بابت دروس جبرانی با رعایت تشریفات فوق در زمره صلاحیتهای دانشگاه میباشد، همچنین لازم به یادآوری است ضرورت گذراندن دروس جبرانی در دفترچه راهنمای ثبت نام و شرکت در آزمون ورودی دوره های کارشناسی ارشد ناپیوسته سازمان سنجش آموزش کشور تحت عنوان دروس پیش نیاز قید شده است و از قبل در خصوص آن به دانشجویان اطلاع رسانی لازم صورت گرفته است.
نظر به جمیع جهات و نکات فوق و با عنایت به اینکه مصوبات این دانشگاه در چارچوب آییننامه های حاکم و ضوابط و مقررات مصوب و ابلاغی از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و در چارچوب اختیارات و صلاحیتهای قانونی آن صورت گرفته است و شاکی نیز نتوانسته است مخالفت و مغایرت صریح مصوبات شورای دانشگاه را با قوانین مربوطه اثبات نماید، صدور رای مقتضی مبنی بر رد درخواست ایشان از آن مرجع مورد استدعاست.»
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 28؍3؍1398 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با عنایت به اینکه مطابق بندهای (ح)، (ط) و (ی) ماده 20 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1389 مقرر شده تحصیل دانشجویان روزانه در دانشگاه های دولتی رایگان میباشد و این حکم مطلق بیان شده و دلیلی بر انصراف آن از دروس جبرانی ملاحظه نمی شود، از طرفی طبق ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال 1384 و نیز ماده 60 قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت موسوم به الحاق 2 دریافت هرگونه وجهی توسط دستگاه های اجرایی نیاز به حکم یا اذن قانونگذار دارد، بنابراین تبصره 1 ماده 12 آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشجویان ورودی سال 1397 مصوب مورخ 30؍5؍1397 شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی که متضمن جواز اخذ شهریه از دروس جبرانی است، مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات مرجع مصوب آییننامه است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال میشود./
محمدکاظم بهرامیرئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری