هیات وزیران در جلسه مورخ 1391/7/23 بنا به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای ماده (21) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران - مصوب 1389 - آییننامه نظام صلاحیت حرفهای را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده 1- اصطلاحات زیر در این آییننامه در معانی مشروح مربوط به کار میروند:
الف - نظام مهارت و فناوری: نظام جامع مهارت و فناوری شامل سه زیر نظام «آموزش مهارت و فناوری، صلاحیت حرفهای و شرایط احراز اشتغال».
ب - صلاحیت حرفهای: مجموعهای از شایستگیها شامل دانش، مهارت و نگرش که به تناسب هر شغل یا حرفه تعیین و توسط فرد در فرآیندهای آموزشی و تجربی در محیطهای آموزشی، کاری و جامعه کسب شده و تبدیل به رفتار حرفهای میشود.
ج - نظام صلاحیت حرفهای: مجموعهای از عناصر و فرآیندها که زمینههای لازم را برای تحقق سیاستها، خط مشیها و استانداردهای صلاحیت به منظور اعتبار بخشی به صلاحیت حرفهای نیروی انسانی فراهم میکند.
د - استاندارد سطوح صلاحیت حرفهای: شامل روشها و معیارهای احراز سطوح صلاحیت حرفهای نیروی انسانی در بخشهای مختلف صنعت، خدمات، کشاورزی، فرهنگ و هنر میباشد.
ه- - دستگاههای اجرایی: دستگاههای اجرایی موضوع ماده (5) قانون مدیریت خدمات کشوری.
و - شورا: شورای سیاستگذاری و برنامه ریزی سازمان ملی مهارت و فناوری موضوع ماده (7) تصویبنامه شماره 162733/ت47334ه- مورخ 1390/8/15 که عالیترین مرجع تصمیم گیری در نظام صلاحیت حرفهای است.
تبصره - دبیرخانه شورا در سازمان ملی مهارت و فناوری مستقر میباشد.
ماده 2- اهداف و ماموریتهای نظام صلاحیت حرفهای به شرح زیر میباشد:
الف - ایجاد بستر مناسب برای گسترش و ارتقای شایستگیهای حرفهای و ارزیابی توانمندیهای سرمایههای انسانی جهت پیشرفت مستمر در سطوح مختلف صلاحیت حرفهای برای کسب شایستگی احراز شغل.
ب - رسمیت بخشی به انواع صلاحیتهای حرفهای در سطوح ملی و بینالمللی.
ج - استانداردسازی فرایندهای مرتبط با ارزیابی گواهینامههای آموزشی، مدارک تحصیلی و تجربیات مستند جهت احراز صلاحیت حرفه ای.
د - انطباق و تعیین ارتباط منطقی بین سطوح مختلف آموزش نظری و مهارتی و سطوح مختلف صلاحیت حرفهای.
ه- - بهبود ارتباط مستمر و اثربخش بین نظام شرایط احراز اشتغال، نظام آموزش نظری و نظام آموزش مهارت و فناوری.
و - هماهنگی دستگاههای مختلف با سازمان ملی مهارت و فناوری به منظور تهیه و تصویب استانداردهای صلاحیت حرفهای مشاغل مرتبط.
ز - تعیین معیارها و شاخصهای بهبود کیفیت در سطوح مختلف صلاحیت حرفهای.
ح - تعیین دستورالعمل و راهنما برای ارزیابی نیاز فراگیران در حوزههای صلاحیت حرفهای.
ماده 3- استانداردها و معیارهای سطوح صلاحیت حرفهای براساس نظام طبقهبندی مشاغل کشور توسط سازمان ملی مهارت و فناوری حداکثر ظرف شش ماه تدوین و ابلاغ میشود.
ماده 4- استانداردهای آموزش و برنامه ریزی درسی نظام آموزش مهارت و فناوری موضوع تصویب نامه شماره 162733/ت47334ه- مورخ 1390/8/15 باید براساس شاخصها و معیارهای استانداردهای سطوح صلاحیت حرفهای موضوع این آییننامه تدوین شود.
ماده 5 - صلاحیتهای حرفهای متناسب با «دانش، مهارت و نگرش» مورد نیاز هر یک از حرفههای بخشهای صنعت، خدمات، کشاورزی و فرهنگ، حداکثر مشتمل بر)10 (سطح (5 سطح پایه، 4 سطح عالی و 1 سطح خبرگان خاص) طبقهبندی میشود. سطوح صلاحیت حرفهای و شاخصهای دستیابی به هر سطح صلاحیت مطابق جداول پیوست که به مهر «دفتر هیات دولت» تایید شده است، میباشد.
تبصره 1- سطوح صلاحیت حرفهای (7)، (8) و (9) از طریق شرایط خبرگی نیز قابل احراز میباشد که دستورالعمل اجرایی آن توسط شورا تصویب و ابلاغ میشود.
تبصره 2- سمتهای مدیریت سیاسی که به عنوان «مقام» در قانون مدیریت خدمات کشوری محسوب میشوند میتوانند سطح صلاحیت (10) را کسب نمایند. دستورالعمل نحوه اعطای این سطح توسط شورا تصویب و ابلاغ خواهد شد.
ماده 6 - استانداردهای سنجش صلاحیت حرفهای بر مبنای استانداردهای سطوح صلاحیت حرفهای توسط دستگاههای ذیربط تهیه و پس از تصویب شورا ابلاغ خواهد شد.
ماده 7- سنجش صلاحیت حرفهای افراد مطابق استاندارد سنجش صلاحیت حرفهای هر یک از سطوح صلاحیت براساس سوابق تحصیلی، سوابق تجربی مستند و معتبر، آزمونهای علمی و عملی به صورت کتبی و یا شفاهی و میزان تاثیرگذاری آنها مبتنی بر آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی که برای هر یک از حرفهها توسط سازمان ملی مهارت و فناوری با همکاری دستگاههای ذیربط تهیه و به تصویب شورا میرسد، انجام خواهد شد.
تبصره - سنجش صلاحیت حرفهای تمامی مشاغل در دستگاههای اجرایی و سازمانهای حرفهای و صنفی و بخشهای تعاونی و خصوصی براساس نظام صلاحیت حرفهای صورت میپذیرد.
ماده 8 - گواهینامههای صلاحیت حرفهای بر مبنای سطح صلاحیت کسب شده توسط سازمان ملی مهارت و فناوری صادر میشود.
ماده 9- دستگاههای اجرایی و سازمانهای حرفهای و صنفی و بخشهای تعاونی و خصوصی موظفند جهت جذب نیروی انسانی مورد نیاز خود از نیروهایی که گواهینامههای صلاحیت حرفهای مرتبط را کسب نمودهاند، استفاده نمایند.
ماده 10- پیمانکاران و شرکتهای داخلی و بینالمللی جهت فعالیت در پروژههای جمهوری اسلامی ایران باید گواهینامههای سطوح صلاحیت نیروی کار خود را به تایید سازمان ملی مهارت و فناوری برسانند.
ماده 11- سازمان ملی مهارت و فناوری موظف است گواهینامههای صلاحیت حرفهای صادر شده توسط سایر کشورها را براساس مقاولهنامههای منطقهای و بینالمللی ارزیابی و سطح بندی نماید.
ماده 12- سازمان ملی مهارت و فناوری به منظور ارزیابی و سنجش صلاحیتهای حرفهای، ساز و کارهای لازم را به گونهای طراحی نماید که آزمونهای سنجش صلاحیت موضوع ماده (7) را به صورت منطقهای و یا ملی از طریق مراکز مجری سنجش صلاحیت در دستگاههای اجرایی فراهم نماید.
ماده 13- مراکز مجری سنجش صلاحیت حرفهای در دستگاههای اجرایی و سازمانهای حرفهای و صنفی متناسب با مخاطبان و گروههای هدف با کسب مجوز از سازمان ملی مهارت و فناوری مسئولیت سنجش صلاحیت حرفهای افراد جهت احراز مشاغل مرتبط با دستگاه را دارند. این مراکز جهت برگزاری آزمونها با هماهنگیهای لازم از امکانات واحدهای صنعتی و فضاهای مراکز آموزشی دستگاه مربوط استفاده مینمایند.
ماده 14- منابع درآمدی نظام صلاحیت حرفهای از محل دریافت برگزاری بخش صلاحیت حرفهای و شهریه دورههای تحصیلی، هدایا و کمکها و موقوفات اشخاص حقیقی و حقوقی، عواید حاصل از فروش اموال و حق دانش فنی، سهم دستگاههای اجرایی در آموزش و پژوهش و همچنین تسهیلات اعتباری تامین میشود و براساس مصوبات هیات امنای سازمان ملی مهارت و فناوری و در چارچوب آییننامههای مالی و معاملاتی مربوط و قوانین برنامه پنجساله توسعه قابل هزینه است.
تبصره - هزینههای برگزاری آزمونهای سنجش صلاحیت حرفهای و صدور گواهینامههای صلاحیت حرفهای براساس تعرفههای مصوب هیات امنای سازمان ملی مهارت و فناوری، از متقاضیان اخذ خواهد شد.
معاون اول رئیسجمهور - محمدرضا رحیمی
| سطح | شاخص ها و معیارها (شایستگی های فنی و غیر فنی) | شرایط کسب گواهی نامه سطح | -عنوان گواهینامه |
| 1 | در این سطح: 1 - فرد برای کارکردن در محدوده مشخصی از فعالیت های یک حرفه که اغلب آن ها در برگیرنده مهارت های اولیه، تکراری و قابل پیش بینی هستند آمادگی دارد. 2 - فرد تحت هدایت و نظارت سرپرست فعالیت می نماید. | در این سطح فرد علاوه بر شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد: 1 - سواد خواندن و نوشتن را داشته باشد. 2 - سابقه کار مرتبط داشته باشد. 3 - نظام استاد - شاگردی نوین را گذرانده باشد. | کارگرساده |
| 2 | در این سطح: 1 - فرد برای انجام محدوده ای از | ||
| فعالیت های مشاغل مختلف یک حرفه که تکراری و قابل پیش بینی است آمادگی دارد. 2 - فرد میتواند فعالیت ها را تحت هدایت و نظارت سرپرست در بازه های زمانی مشخص با مسئولیت پذیری فردی انجام دهد. فرد شناخت عملی از ابزارهای مختلف مشاغل مختلف حرفه را دارد. | در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته 1 - پایان دوره ابتدایی+ گواهینامه های مهارت دوره های تکمیلی بین سطوح مقطع ابتدائی گواهینامه سطح 1 + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح مقطع ابتدائی | کارگرفنی/کارگر حرفه ای | |
| 3 | در این سطح: 1 - فرد برای انجام محدوده مشخصی از فعالیت ها که اغلب قابل پیش بینی و تکراری هستند آمادگی دارد. 2 - فرد میتواند هدایت کارگران فنی ساده را در انجام وظایف حرفه ای و فنی مورد انتظار به عهده گیرد. فرد میتواند برای انجام فعالیت ها از میان تجهیزات به انتخاب راهکار بپردازد. | در این سطح فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد: 1 - پایان دوره راهنمایی+ گواهینامه های مهارت دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی راهنمایی 2 - پایان دوره ابتدائی + گواهینامه سطح 2 + گواهی نامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی راهنمایی | کارگر فنی نیمه ماهر/ کارگر حرفه ای نیمه ماهر |
| 4 | در این سطح: 1 - فرد برای انجام محدوده وسیعی از فعالیت های یک حرفه که تکراری و قابل پیش بینی بوده و به طور کاملاً واضح مشخص شده است آمادگی دارد. 2 - فرد میتواند فعالیت ها را بدون هدایت و نظارت سرپرست در بازه های زمانی مشخص انجام دهد و علاوه بر مسئولیت پذیری فردی در انجام کارها به همکاری با دیگران بپردازد. 3 - فرد میتواند سرپرستی کارگران حوزه مشاغل سطوح 1 الی 3 را داشته باشد. | در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد: 1 - پایان سال دوم متوسطه + گواهینامه های دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه 2 - پایان دوره راهنمایی+ گواهینامه سطح 3 + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه | کارگر فنی ماهر/ کارگر حرفه ای ماهر |
| 5 | در این سطح: 1- فرد برای انجام مجموعه ای از فعالیت ها که غیرقابل پیش بینی و غیرتکراری هستند آمادگی دارد. 2 - فرد میتواند هدایت فنی کارگران سطوح 1 الی 4 را در انجام وظایف فنی و حرفه ای مورد انتظار به عهده گیرد. 3 - فرد قابلیت سرپرستی کارگاه در پروژه های محدود را دارد. | در این سطح فرد علاوه بر شرایط عمومی شغلی باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد:* 1 - دیپلم هنرستان فنی و حرفه ای یا کار و دانش 2 - پایان دوره متوسطه نظری+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه 3 - پایان سال دوم متوسطه + گواهینامه سطح 4+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع متوسطه | استاد کار فنی/ استاد کار حرفه ای |
| 6 | در این سطح: 1 - فرد توانایی انتخاب و به کارگیری ابزار موردنیاز در اجرای پروژه را دارد. 2 - فرد میتواند به نصب، تعمیر و نگهداری تجهیزات و به بررسی و ارزیابی کارهای انجام شده پرداخته و درجهت رفع مشکلات اقدام نماید. 3 - فرد توانایی مشارکت و همکاری در فرآیندهای اجرایی و هدایت تیمی برای انجام پروژه های کوچک و قدرت پشتیبانی فنی فعالیت های فردی و گروهی زیر مجموعه را دارد. 4 - فرد میتواند با اجرای دستورالعمل های کنترل کیفیت بر انجام بازرسی های فنی و کیفی نظارت نماید. 5 - فرد میتواند مستندات فنی در خصوص مسئولیت های محوله را تهیه نماید. 6 - فرد میتواند در فرآیندهای اجرایی، حسب شرایط مختلف درمحدوده تحت سرپرستی تصمیم گیری کند. 7 - فرد میتواند دستورالعمل های کاری درجهت بهبود محیط کار و ارتقا سطح بهداشت شغلی و ایمنی کار را اجرا نماید. | در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:* 1 - کاردانی فنی/ کاردانی حرفه ای مرتبط 2 - کاردانی نظری/ کاردانی فنی یا حرفه ای غیرمرتبط + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کاردانی 3 - دیپلم+ گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح 5+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کاردانی | تکنسین فنی/ تکنسین حرفه ای |
| 7 | در این سطح: 1 - فرد میتواند با برنامه ریزی و سازماندهی منابع، ارائه، هدایت و اجرای طرح های فنی را به عهده گیرد. 2 - فرد میتواند با ابتکار عمل و خلاقیت، طرح محصولات جدید را ارائه و سیستم ها و فرآیندهای تولید آنها را طراحی نماید. 3 - فرد میتواند با انجام مطالعات کاربردی به ارتقاء و بهینه سازی فرآیندهای تولید محصول، ارتقای عملکرد ماشین آلات و تجهیزات و شناسایی عیوب فرآیند ها و رفع آن ها بپردازد. 4 - فرد میتواند با بهینه سازی و مستندسازی فرآیندهای انجام کار به ارزیابی کیفی فرآیندها و کنترل عملیات بپردازد. 5 - فرد میتواند با انتقال تجارب، اطلاعات فنی و آموزش های علمی- کاربردی افراد تحت سرپرستی خود بپردازد. 6 - فرد میتواند با تجربه و تحلیل مسائل به تفسیر طرح ها و آثار تولیدی و ارزیابی آن ها در حوزه تخصصی خود بپردازد. 7 - فرد میتواند براساس دانش و مهارت خود به طور مستقل هدایت و سرپرستی فعالیت های دیگران را در طرح های فنی به عهده گیرد. 8 - فرد توانایی تجهیز کارگاه ها و خطوط تولید و راه اندازی ماشین آلات و به کارگیری ابزار موردنیاز در اجرای پروژه را دارد. 9 - فرد توانایی مدیریت انتخاب و پیاده سازی مدل های سرویس و نگهداری و تعمیرات تجهیزات را دارد. 10 - فرد توانایی پیاده سازی سیستم های نوین درجهت ارتقا سطح بهداشت شغلی و ایمنی محیط کار را دارد. | در این سطح فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را نیز داشته باشد:* 1 - کارشناس فنی / حرفه ای مرتبط 2 - کارشناس نظری/ کارشناسی فنی یا حرفه ای غیرمرتبط + گواهینامه های مهارت و فناوری تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی 3 - کاردانی + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح 6+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی | مهندس فنی / کارشناس حرفه ای |
| 8 | در این سطح: • فرد میتواند به طور مستقل به بررسی، تحلیل، طراحی، برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی امور فنی ومدیریتی، مدیریت بازده و خروجی کار در سطوح و بخش های تخصصی بپردازد. • فرد میتواند با ابتکار عمل و خلاقیت و با دست یابی به دانش تخصصی براساس دانش و مهارت های قبلی خود به توسعه فناوری ها بپردازد. • فرد توانایی پژوهش در حوزه های توسعه فناوری، بهینه سازی فناوری، تجاری سازی فناوری و یا بومی سازی آن ها را دارد. • فرد توانایی تهیه مستندات فنی و گزارشهای حرفه ای و دستورالعمل های اجرایی فناوری های مختلف در سطح کلان پروژه را دارد. • فرد توانایی شناسایی، بررسی و نظارت بر پیاده سازی سیستم های نوین در جهت ارتقا سطح بهداشت شغلی و ایمنی محیط کار را دارد. • فرد توانایی کارآفرینی، خلق و راه اندازی عرصه ها ی جدید کسب و کار را دارد. • فرد توانایی حل مشکلات و مسائل جاری در حوزه تخصصی خود را دارد. • فرد توانایی انتقال اطلاعات و آموزش در حوزه تخصصی خود را دارد. | در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد: 1 - مهندسی فناوری ارشد/ کارشناسی حرفه ای ارشد مرتبط 2 - کارشناسی ارشد نظری/ مهندسی فناوری ارشد یا کارشناسی حرفه ای ارشد غیرمرتبط+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ارشد 3 - مهندسی فناوری / کارشناسی حرفه ای / کارشناسی نظری + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح 7+ گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع کارشناسی ارشد | مهندس ارشد فنی/ کارشناس ارشد حرفه ای |
| 9 | در این سطح: 1 - فرد قابلیت تحلیل چندجانبه و ابعادنگر در پروژه های تخصصی (اقتصادی، اجتماعی، اجرایی، محیط زیست و....) را دارد. 2 - فرد توانایی راهبری آموزش و پژوهش در مرزهای فناوری و دانش روز دنیا در تخصص مربوطه (ارایه نظریه جدید و تولید دانش) را دارد. 3 - فرد توانایی تصمیم گیری در شرایط خاص (مدیریت بحران) و قدرت تحلیل و قضاوت را دارد. 4 - فرد با احاطه بر یافته های علمی و فناوری به طور مستقل در مسیر توسعه و نوآوری در گسترش مرزهای فناوری و دانش، صاحب نظر میباشد. 5 - فرد توانایی تصمیم گیری و یا ارائه مشاوره در سطوح تخصصی و فوق تخصصی، جهت طراحی و عملیاتی نمودن، سازماندهی خدمات، عملکرد ها و فرآیندها در حوزه مدیریت خود را دارد. 6 - فرد حداقل یکی از قابلیت های توسعه فناوری، بهینه سازی فناوری، تجاری سازی فناوری و یا مهندسی معکوس آن فناوری را دارد. 7 - فرد میتواند با استفاده از ساز و کارهای آینده پژوهی و آینده نگاری در حوزه های مهارت و فناوری نسبت به ترسیم چشم انداز و تدوین اسناد راهبردی اقدام کند. | در این سطح، فرد علاوه بر احراز شرایط عمومی شغلی این سطح باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد: 1 - مهندسی فناوری خبره/کارشناسی حرفه ای خبره مرتبط 2 - دکتری نظری/ مهندسی فناوری خبره یا کارشناس حرفه ای خبره غیرمرتبط + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع دکتری 3 - مهندسی فناوری ارشد/ کارشناسی حرفه ای ارشد/ کارشناسی ارشد نظری + گواهینامه صلاحیت حرفه ای سطح 8 + گواهینامه های مهارت و فناوری دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی مقطع دکتری | مهندس خبره فنی/ کارشناس خبره حرفه ای |
| 10 | توسط شورا مشخص میشود | سمتهای مدیریت سیاسی که به عنوان «مقام» در قانون مدیریت خدمات کشوری محسوب میشوند |