بسمه تعالی
هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
شماره پرونده: ه- ت/ 0200182 شماره دادنامه سیلور: 140231390003011727 تاریخ:1402/11/17
شاکی: آقای داود ربیعی فرزند حسن
طرف شکایت: هیات وزیران، وزارت راه و شهرسازی، وزارت جهاد کشاورزی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال قسمتی از ماده 6 آییننامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به شماره 117173/ت59791ه- مورخ 1401/07/04 (در صورتی که تعداد خانوار مشمول این آییننامه در هر شهر و طرح (پروژه) بیشتر از ظرفیت زمین یا واحد مسکونی قابل تامین توسط دولت باشد، اولویت واگذاری با خانوارهای فاقد مالکیت و دارای فرم (ج) سبز است.)
--
شاکی دادخواستی به طرفیت هیات وزیران، وزارت راه و شهرسازی، وزارت جهاد کشاورزی به خواسته ابطال قسمتی از ماده 6 آییننامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت به شماره 117173/ت59791ه- مورخ 1401/07/04 (در صورتی که تعداد خانوار مشمول این آییننامه در هر شهر و طرح (پروژه) بیشتر از ظرفیت زمین یا واحد مسکونی قابل تامین توسط دولت باشد، اولویت واگذاری با خانوارهای فاقد مالکیت و دارای فرم (ج) سبز است.) به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر میباشد:
وزارت راه و شهرسازی- وزارت جهاد کشاورزی
هیات وزیران در جلسه 1401/06/27 به پیشنهاد وزارت راه و شهرسازی (با همکاری وزارت جهاد کشاورزی) و به استناد تبصره 3 ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت - مصوب 1400-، آییننامه اجرایی ماده مذکور را به شرح زیر تصویب کرد:
آییننامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت
......
ماده 6- در صورتی که تعداد خانوار مشمول این آییننامه در هر شهر و طرح (پروژه) بیشتر از ظرفیت زمین یا واحد مسکونی قابل تامین توسط دولت باشد، اولویت واگذاری با خانوارهای فاقد مالکیت و دارای فرم (ج) سبز است. برای سایر متقاضیان در این شهرها و طرح (پروژه) ها، بسته به ظرفیت اعلامی توسط وزارت راه و شهرسازی مبنی بر وجود زمین یا واحد مسکونی در سایر طرح (پروژه) ها یا در شهرک های اطراف یا شهرهای جدید یا شهرهای مجاور یا شهر زادگاه پدر یا مادر مشروط به اینکه بالاتر از پانصد هزار نفر جمعیت نباشد، به انتخاب پدر و در صورت فوت پدر به انتخاب مادر و در صورت فوت پدر و مادر به انتخاب ولی یا سرپرست قانونی، تامین میشود.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
با توجه به اینکه در قوانین مربوطه که آییننامه برای آن نوشته شده هیچ اشاره ای به اولویت بندی نشده است و قیدی نیز مبنی بر سبز بودن فرم (ج) ندارد حال آن که در این آییننامه موضوعی خارج از مصوبه مجلس شورای اسلامی آمده است و به نحوی قانون را تضییق و محدود نموده است و اساساً آییننامه و شیوه نامه ها روش های تسهیل اجرای قانون هستند و مجوزی برای توسیع و تضییق قانون ندارند لذا ابطال عبارت مورد شکایت را تقاضا دارم.
خلاصه مدافعات طرف شکایت:
معاونت حقوقی ریاست جمهوری طی لایحه ای در پاسخ به شکایت شاکی اعلام داشته:
طبق ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مقرر شده است: «به منظور تحقق بند «چ» ماده 102 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران دولت مکلف است یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر به میزان 200 متر مربع منطبق با ضوابط حد نصاب تفکیک بر اساس طرح های هادی روستایی و شهری یا طرح های جامع و تفصیلی شهری مصوب برای ساکنین در روستاها یا شهرهای کمتر از پانصد هزار نفر پس از تولد فرزند سوم و بیشتر به صورت مشترک و بالمناصفه به پدر و مادر، در همان محل بر اساس هزینه آماده سازی فقط برای یکبار به صورت فروش اقساطی با دو سال تنفس و هشت سال اقساط اعطا نماید و سند مالکیت، پس از پرداخت آخرین قسط، ظرف حداکثر یک ماه، به مالکین تحویل داده میشود.»
با توجه به اطلاق عبارت «در همان محل» در ماده فوق الذکر که با عنایت به ملاحظات اجرایی، از جمله ملاحظات مذکور در این ماده (بر اساس طرح های هادی روستایی و شهری یا طرح های جامع و تفصیلی شهری مصوب) بوده، هیات وزیران در ماده 3 آییننامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1401/07/04، در درجه اول، بنا را بر این گذاشته که تکلیف قانونی مذکور را در «شهر و روستای محل سکونت» به انجام برساند؛ لکن در ماده 6 که مورد شکایت قرار گرفته، مقرر داشته که «در صورتی که تعداد خانوار مشمول این آییننامه در هر شهر و طرح (پروژه) بیشتر از ظرفیت زمین یا واحد مسکونی قابل تامین توسط دولت باشد، اولویت واگذاری با خانوارهای فاقد مالکیت و دارای فرم (ج) سبز است. برای سایر متقاضیان در این شهرها و طرح (پروژه) ها، بسته به ظرفیت اعلامی توسط وزارت راه و شهرسازی مبنی بر وجود زمین یا واحد مسکونی در سایر طرح (پروژه) ها یا در شهرک های اطراف یا شهرهای جدید یا شهرهای مجاور یا شهر زادگاه پدر یا مادر مشروط به اینکه بالاتر از پانصد هزار نفر جمعیت نباشد، به انتخاب پدر و مادر و در صورت فوت پدر به انتخاب مادر و در صورت فوت پدر و مادر به انتخاب ولی یا سرپرست قانونی تامین میشود.»
بدین ترتیب، استحقاق خانوارهای مشمول این آییننامه از حکم مقرر در ماده 4 قانون از بین نرفته و اگر در شهر محل سکونت امکان تامین آن وجود نداشته باشد، «در همان محل» این امکان برای آن ها تعبیه شده است و به عبارتی، شرط مقرر در ماده 4 قانون در رابطه با آن ها رعایت شده است. البته با توجه به اولویت خانوارهای فاقد مالکیت که در قوانین سنواتی بودجه نیز به اولویت تامین مسکن برای آن ها تاکید شده، تامین مسکن یا زمین در وضعیت مذکور در صدر ماده 6، برای خانوارهای دارای مالکیت در سایر طرح (پروژه) ها یا در شهرک های اطراف یا شهرهای جدید یا شهرهای مجاور یا شهر زادگاه پدر یا مادر و در اولویت دوم قرار گرفته، لکن منتفی نشده است.
2- از دیگر ملاحظات اداری و اجرایی که در رابطه با اعمال ماده 4 قابل اشاره است این که طبق تبصره بند (ت) ماده 1 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، «اعطای کلیه امتیازات و تسهیلات این قانون مشروط به آن است که نرخ باروری شهرستان محل زادگاه پدر یا فرزند، بالای 2/5 نباشد.» لذا در اجرای حکم مقرر در ماده 4 قانون، رعایت این شرط ضرورت دارد.
3- همچنین شرایط مقرر در ماده 7 آییننامه و تبصره آن را در این خصوص نمی توان نادیده گرفت.
پرونده شماره ه- ت/0200182 مبنی بر درخواست ابطال قسمت اول ماده 6 آییننامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصویب نامه شماره 117173/ت 59791 ه- مورخ 1401/07/04 هیات وزیران در جلسه مورخ 1402/11/01 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات با اکثریت آرا به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
1- بر اساس بند (چ) ماده 102 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1400 - 1396) مصوب 1395 مقرر گردیده: «دولت موظف است براساس سیاست های کلی جمعیت و خانواده و سند جمعیت مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی با همکاری نهادهای ذی ربط به منظور تقویت و تحکیم جامعه ای خانواده محور و تقویت و تحکیم و تعالی خانواده و کارکردهای اصلی آن با رعایت شاخص های الگو و سبک زندگی اسلامی- ایرانی با ایجاد سازوکارها و تامین اعتبارات لازم در قالب بودجه سنواتی اقدامات ذیل را به عمل آورد:. ..
چ - ارایه تسهیلات و امکانات ساخت و اجاره مسکن با اولویت زوج های دارای فرزند در قالب بودجه سنواتی»
2- بر اساس ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400 نیز مقرر گردیده: «به منظور تحقق بند «چ» ماده (102) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران دولت مکلف است یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر به میزان (200) مترمربع منطبق با ضوابط حد نصاب تفکیک بر اساس طرح های هادی روستایی و شهری یا طرح های جامع و تفصیلی شهری مصوب برای ساکنین در روستاها یا شهرهای کمتر از پانصد هزار نفر پس از تولد فرزند سوم و بیشتر به صورت مشترک و بالمناصفه به پدر و مادر، در همان محل بر اساس هزینه آماده سازی فقط برای یک بار به صورت فروش اقساطی با دو سال تنفس و هشت سال اقساط اعطاء نماید و سند مالکیت، پس از پرداخت آخرین قسط، ظرف حداکثر یک ماه، به مالکین تحویل داده میشود.»
بنابراین هر چند دولت مکلف گردیده جهت تامین مسکن خانواده های دارای سه فرزند یا بیشتر در روستاها یا شهرهای کمتر از پانصد هزار نفر جمعیت، یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر به میزان (200) مترمربع را به ایشان اختصاص دهد لکن این امر تابعی از منابع و امکانات دولتی موجود در روستاها و شهرهای مذکور است و در مواردی که منابع موجود جهت تامین مسکن تمامی مشمولین کفایت ننماید، راهی به غیر از اولویت بندی مشمولین جهت تخصیص منابع وجود نخواهد داشت. از طرفی مفاد قسمت اول ماده 6 آییننامه معترض عنه نافی تخصیص یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر به میزان (200) مترمربع به مشمولین ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400 نمیباشد؛ چراکه به موجب قسمت اخیر این ماده مقرر گردیده: «برای سایر متقاضیان در این شهرها و طرح (پروژه) ها، بسته به ظرفیت اعلامی توسط وزارت راه و شهرسازی مبنی بر وجود زمین یا واحد مسکونی در سایر طرح (پروژه) ها یا در شهرک های اطراف یا شهرهای جدید یا شهرهای مجاور یا شهر زادگاه پدر یا مادر مشروط به اینکه بالاتر از پانصد هزار نفر جمعیت نباشد، به انتخاب پدر و در صورت فوت پدر به انتخاب مادر و در صورت فوت پدر و مادر به انتخاب ولی یا سرپرست قانونی، تامین میشود.»
بنابه مراتب مذکور و با توجه به اینکه مفاد ماده 6 آییننامه مورد اعتراض نافی برخورداری خانوارهای مشمول ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400 از یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر به میزان (200) مترمربع موضوع این ماده نبوده و ماده مذکور در راستایی اجرایی نمودن مفاد ماده 4 قانون مذکور و با لحاظ کمبود منابع دولتی در برخی از روستاها یا شهرهای کمتر از پانصد هزار نفر جمعیت به تصویب رسیده و بر اساس قسمت اخیر ماده 6 آییننامه مذکور به سایر خانوارهایی که در اولویت های بعدی قرار می گیرند به فراخور شرایط آنها یک قطعه زمین یا واحد مسکونی حداکثر به میزان (200) مترمربع در سایر روستاها و شهرهایی که واجد شرایط باشند، تعلق خواهد گرفت، لذا قسمت اول ماده 6 آییننامه اجرایی ماده 4 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت موضوع تصویب نامه شماره 117173/ت 59791 ه- مورخ 1401/07/04 هیات وزیران مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن نبوده و قابل ابطال نمیباشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم گیری های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود.
سعید کریمی
رییس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری