بسمه تعالی
هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
شماره پرونده: ه ت/ 0200185 شماره دادنامه سیلور: 140431390001777030 تاریخ:1404/07/19
شاکی: مهدی کریمی
طرف شکایت: نهاد ریاست جمهوری- سازمان غذا و دارو
موضوع شکایت و خواسته: ابطال برخی از مقررات مربوط به موضوع موجودات تغییر ژنتیکی یافته (تراریخته) از حیث مغایرت با قانون اساسی و قوانین عادی و تقاضای صدور دستور موقت مبنی بر توقف اجرای مقررات مذکور به شرح مندرج در دادخواست
شاکی دادخواستی به طرفیت نهاد ریاست جمهوری- سازمان غذا و دارو به خواسته فوق الذکر به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می‌باشد:
بند 7-1-2 دستورالعمل اجرایی فرآیند بررسی و صدور، تمدید و لغو مجوزهای بهداشتی برای محصولات غذایی تغییرشکل یافته ژنتیکی (تراریخته) مصوب اداره کل فرآورده های غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو
فراورده‌های غذایی ذیل مشمول برچسب‌گذاری هستند: کلیه میکرو ارگانیسم های تغییر ژنتیکی ""یافته (قارچ، مخمر و باکتری) مورد استفاده در صنایع غذایی به شرط اینکه به شکل زنده در محصول نهایی وجود داشته باشند""
فرآورده های غذایی که از برچسب گذاری معاف هستند
بند 7-2-1 ""مواد غذایی که در فرآیند تولید آن از موجودات تغییر ژنتیکی یافته استفاده شده به شرطی که فرآورده نهایی فاقد آنها باشد.""
""بند 7-2-2 "مواد کمک فرآیند که در تولید مواد غذایی استفاده می‌شود"
""فرآورده‌های غذایی حاصل از دام‌های تغذیه شده با فرآورده‌های تغییر یافته ژنتیکی""بند 7-2-3
-2-5 ""محصولات حاصل از منبع تراریخته مانند نشاسته، فروکتوز، گلوکز، مالتودکسترین و. .. که به دلیل مراحل پالایشگاهی متعدد و پیچیده محصول نهایی عاری از dna است (مصوبه شورای ملی ایمنی زیستی مورخ 5/11/98)""
4-3-7 ""ترکیبات زیر به‌صورت خالص یا به عنوان جزیی از ماده غذایی نیاز به آزمایش ندارند و برچسب گذاری آنها صرفاً براساس مستندات ارایه شده توسط متقاضی صورت می پذیرد: روغن‌های خام و تصفیه شده به شرط اعلام مبدا تامین روغن های خام وارداتی از کشور صادر کننده- سس سویا- لستین سویا- آنزیم‌ها- عصاره مخمر- انواع افزودنی‌ها- میکروارگانیسم های مورد استفاده در صنایع غذایی""
ابطال بخشنامه شماره 81155/675/ د مورخ 8/8/98 مصوب مدیر کل فرآورده های غذایی و آشامیدنی سازمان غذا و دارو:
""پیرو بخشنامه شماره 675/67970 /د مورخ 3/7/98 مبنی بر تعلیق پروانه‌های بهداشتی در صورت عدم رعایت گذاری در خصوص تراریختگی محصول بدین‌وسیله به استحضار می‌رساند با توجه به شرایط کنونی کشور و با عنایت به بروز برخی مشکلات در اجرایی نمودن بخشنامه مذکور اعمال اقدامات قانونی مقتضی کفایت کرده و در حال حاضر تعلیق و پروانه‌های بهداشتی موضوعیت ندارد.""
ابطال بند 9 مصوبه مورخ 5/11/98 شورای ملی ایمنی زیستی
""مصوب شد فروکتوز، نشاسته، و گلوکز نیازی به برچسب گذاری ندارند.""
ابطال بندهای 1 و 2 مصوبه دستور جلسه دوم (نحوه صدور مجوز به رخدادهای ترکیبی) مورخ 8/10/99 شورای ملی ایمنی زیستی
1-رخدادهای ترکیبی که رخدادهای منفرد آنها قبلاً مورد بررسی و ارزیابی احتمال خطر قرار گرفته و مجوز مصرف دریافت کرده‌اند، نیاز به اخذ مجوز جداگانه ندارند.
2-رخدادهای ترکیبی که رخدادهای منفرد آنها قبلاً مورد ارزیابی احتمال خطر قرار گرفته و مجوز رهاسازی دریافت کرده‌اند، نیاز به اخذ مجوز و دوگانه ندارند.
ابطال جز 1 بند "ت" تصویب نامه در خصوص تعیین سیاستها و راهبردهای اجرایی ایمنی زیستی مصوب جلسه 1398/08/15
1-ترغیب و افزایش آگاهی و مشارکت افراد جامعه، مسیولین و متخصصین در خصوص فواید تولید و استفاده از محصولات و فرآورده‌های حاصل از موجودات زنده تغییر شکل یافته ژنتیکی.
دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:
به طور خلاصه شاکی اعلام داشته است که محصولات تراریخته بایستی تحت نظارت شدید و کنترل وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی قرار گیرد و مقررات موضوع خواسته تقاضای ابطال، برخلاف تبصره بند (چ) ماده 31 قانون برنامه 5 ساله ششم توسعه و اصل 40 قانون اساسی و بند (ج) ماده 5 و ماده 6 و بند (ب) ماده 7 قانون ایمنی زیستی جمهوری اسلامی ایران و همچنین بندهای 1 و 6 پروتکل ایمنی زیستی (کارتاهنا) می‌باشند و درخور ابطال هستند.
خلاصه مدافعات طرف شکایت: (وزارت بهداشت)
به استناد ماده 3 قانون ایمنی زیستی شورای ملی ایمنی زیستی صلاحیت رسیدگی به موضوع ابطال مصوبات را دارد و همچنین به استناد تبصره ذیل ماده 5 قانون مذکور کمیسیون 3 نفره داوری پیش‌بینی شده است تا در خصوص شکایت احتمالی بین اشخاص و دستگاههای اجرایی و اعتراض متقاضی نسبت به نظر دستگاههای اجرایی رسیدگی و حکم مقتضی را صادر نماید و به استناد بند ج ماده 5 قانون ایمنی زیستی مسیولیت حفاظت از سلامت انسان و بررسی و ارزیابی مخاطرات احتمالی موجودات زنده تغییر شکل یافته ای که به مصرف غذای انسان می‌رسد و همچنین مسیولیت شناسایی و اتخاذ تدابیر لازم در مورد موجودات زنده‌ای که به طور مستقیم و غیرمستقیم برای انسان بیماری زا می‌باشند بر عهده وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی است. در خصوص برچسب گذاری محصولات غذایی تراریخته نیز بیان می‌دارد: سازمان غذا و دارو بر اساس بند ب ماده 4 و بند ج ماده 5 قانون ایمنی زیستی راستی آزمایی و کنترل وضعیت تراریختگی فرآورده‌های غذایی مشمول و مشکوک به تراریختگی را هر سال در قالب برنامه عملیاتی یا برنامه پایش محصولات غذایی در سطح عرضه انجام می‌دهد. یکی از الزامات دستورالعمل آن است که در کلیه محصولات غذایی حاوی یا حاصل از موجودات تغییر ژنتیکی یافته به صورت خالص یا ترکیبی با هر درصدی در فرمولاسیون باید عبارت "تغییر ژنتیکی یافته" یا "تراریخته" در مقابل جز تراریخته درج شود. در مورد ابطال بندهای مرتبط با برچسب گذاری در دستورالعمل معروض می‌دارد که دستورالعمل مذکور در کارگروه ایمنی زیستی وزارتی بررسی و نهایی شده و بعد از برگزاری جلسه شورای ملی ایمنی زیستی که متعاقباً تشکیل خواهد شد بنا به مصوبات شورا، بازنگری و به روزرسانی انجام خواهد شد.
رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
به موجب ماده 3 قانون ایمنی زیستی: به منظور الف - سیاستگذاری، تعیین و تصویب راهبردها در عرصه ایمنی زیستی و نظارت بر اجراء آن مطابق با مفاد این قانون ب - هماهنگی بین وظایف قانونی دستگاههای اجرایی ذی صلاح با مقررات موضوع این قانون ج - تصویب آیین‌نامه ها، دستورالعملها و ضوابط موضوع این قانون شورای ملی ایمنی زیستی متشکل از معاون اول رییس جمهور، وزیر جهاد کشاورزی، رییس سازمان حفاظت محیط زیست کشور، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، یک نفر از اعضاء انجمن های علمی - تخصصی فناوری زیستی جدید (تشکلهای مردم نهاد) با درجه دکتری به پیشنهاد این تشکلها و تایید وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و با حکم رییس جمهور، یک نفر از اعضاء هیات علمی مرتبط با ایمنی زیستی دانشگاهها (حداقل دانشیار) به پیشنهاد وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با حکم رییس جمهور و یک نفر از اعضای کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی و یک نفر از اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی به انتخاب کمیسیونهای مذکور و با رای مجلس به عنوان ناظر تشکیل می‌گردد. با این وصف مصوبات مورد اعتراض در چارچوب صلاحیت قانونی پیش بینی شده برای شورای ملی ایمنی زیستی اتخاذ شده است و مغایرتی با قوانین و مقررات مربوطه ندارد و قابل ابطال نمی‌باشد. این رای به استناد بند «ب» ماده (84) قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/02/10) ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض بوده و پس از قطعیت، براساس ماده (93) قانون مذکور در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
سید توحید عاملی
رییس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی
دیوان عدالت اداری