صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1401/08/25
برگزار شده توسط: استان اصفهان/ شهر برخوار
موضوع
حق واخواهی وارث پس از فوت متهم در خصوص مجازاتهای تبعی مخل حقوق اشخاص ثالث
پرسش
برابر گزارش اداره محیط زیست شخص الف متهم است به ارتکاب بزه تهدید علیه بهداشت عمومی از طریق پراکنش گرد و غبار در هوا به جهت تولید آجر و نهایتاً نامبرده به صورت غیابی محکوم به پرداخت جزای نقدی جایگزین حبس به عنوان مجازات اصلی و تعطیلی کارخانه به عنوان مجازات تکمیلی میگردد؛ پرونده پس از سپری شدن مهلت واخواهی و تجدیدنظر جهت اجرای حکم ارسال میشود. در این مرحله کاشف به عمل میآید که متهم فوت نموده و قاضی اجرای احکام قرار موقوفی تعقیب صادر میکند، ورثه متوفی اقدام به واخواهی میکنند؛ دادگاه در این مورد مواجه با چه تکلیفی است؟
نظر هیات عالی
فرض پرسش بر این مبنا صحیح است که محکومعلیه غیابی پس از سپری شدن مهلتهای واخواهی و تجدیدنظرخواهی فوت کرده است و رای ابلاغ واقعی نشده باشد. فرض دیگر این که در بقاء مهلت واخواهی فوت کرده باشد. در هر دو صورت واخواهی قابل توارث است؛ لکن این امر در مقررات کیفری مورد نظر قانونگذار قرار نگرفته است. از آنجا که تعطیلی کارخانه به عنوان مجازات مورد حکم قرار گرفته، حق واخواهی به دلیل فقد عنصر قانونی، برای ورثه ایجاد نمیشود. اما در صورتی که تعطیلی کارخانه، ممانعت از ادامه فعالیت، ابطال پروانه و امثال آن به عنوان حکم مدنی، ضمن حکم کیفری صادر شده باشد ورثه در صورت وجود شرایط قانونی (یکی از دو فرض بالا) حق واخواهی دارند. با استدلال فوق، نظریه اقلیت قضات محترم برخوار تایید میشود.
نظر اکثریت
در فرض سوال که تعطیلی کارخانه به عنوان مجازات تبعی تعیین شده است با توجه به بند الف ماده 13 و ماده 505 قانون آیین دادرسی کیفری قاضی اجرای احکام کیفری قرار موقوفی اجرا صادر و با صدور قرار مزبور واخواهی نیز انتفای موضوع است و مجازات تبعی نیز اجرا نمیشود، لکن در مواردی که مجازات پلمپ یا ممنوعیت فعالیت جزء مجازات اصلی و ناظر به شخص متهم نیست و به جهت آثار زیانبار آن واحد تولیدی به طور مثال آلوده که آن محیط زیست پیشبینی شده است و مخل حقوق اشخاص ثالث است؛ مستفاد از ماده 506 موقوف شدن اجرای مجازات تاثیری در حقوق اشخاص ثالث که شهروند اطراف کارخانه تولیدکننده آلودگی هستند ندارد؛ لذا واخواهی ورثه متهم متوفی نیز موثر است؛ چرا که فوت مورث ایشان موجب عدم اجرای رای نخواهد شد و با وحدت ملاک از ماده 475 قانون آیین دادرسی کیفری که ورثه در خصوص آرا قطعی حق اعاده دادرسی دارند، به طریق اولی در خصوص آرای غیرقطعی ورثه حق واخواهی دارند.
نظر اقلیت
در کلیه مجازاتها چه اصلی و چه تبعی به محض فوت متهم مستنداً به بند الف ماده 13 و ماده 502 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 قاضی اجرای احکام کیفری قرار موقوفی اجرا صادر میکند و به تبع آن واخواهی سالبه به انتفاء موضوع است.