دستورالعمل تنقیح قوانین و مقررات قضایی

در اجرای بند 15 سیاست های کلی نظام در خصوص امنیت قضایی ابلاغی 1381/7/28 مقام معظم رهبری (مدظله العالی)، قانون تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور مصوب 1389/3/25، بند «الف» ماده 38 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور مصوب 1395/11/10 و جزء «چ» ماده 113 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1395/12/14 مجلس شورای اسلامی و به منظور تسریع و نظام مند کردن تنقیح قوانین و مقررات در قوه قضاییه، «دستورالعمل تنقیح قوانین و مقررات قضایی» به شرح مواد زیر است:

فصل نخست : تشکیلات و وظایف

ماده 1 - به منظور ارزیابی و تنقیح قوانین و مقررات قضایی، «اداره کل تنقیح قوانین و مقررات» در معاونت حقوقی قوه قضاییه که از این پس اداره کل نامیده می‌شود تشکیل و عهده دار وظایف زیر است:

الف - آسیب شناسی و ارزیابی مستمر قوانین و مقررات موضوع این دستورالعمل و اقدام لازم در خصوص تنقیح آنها؛

ب - تهیه درختواره قوانین و مقررات، تبیین تعداد و دامنه موضوعات (کدهای) تنقیحی و تعیین اصول، ضوابط و فنون ناظر بر تنقیح شکلی و ماهوی قوانین و مقررات و تدوین قانون جامع، ضمن همکاری مشترک با بخش های مرتبط در معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی و معاونت حقوقی ریاست جمهوری؛

پ - تهیه ضوابط مربوط به تهیه و انتشار مجموعه قوانین و مقررات با هماهنگی بخش های مرتبط در قوای دیگر و روزنامه رسمی کشور؛

ت - تهیه پیش نویس لوایح و مواد تنقیحی؛

ث - شناسایی موارد نیازمند وضع قوانین و مقررات یا بازنگری آن و اعلام به مراجع مرتبط؛

ج - تنقیح آیین‌نامه ها، دستورالعمل ها، بخشنامه ها و سایر مصوبات مربوط به قوه قضاییه؛

چ - ارائه گزارش ادواری و موردی تنقیح قوانین و مقررات به معاون حقوقی قوه قضاییه.

ماده 2 - تشکیلات اداره کل با پیشنهاد معاونت حقوقی و تایید معاونت راهبردی تهیه می‌شود و به تصویب رئیس قوه قضاییه می‌رسد.

ماده 3 - اداره کل مکلف است با نظارت و ارزیابی مستمر قوانین و مقررات قضایی، نسبت به تنقیح موارد زیر اقدام نماید:

الف - قوانین و مقررات مرتبط با جرایم و مجازات ها؛

ب - قوانین و مقررات مربوط به آیین دادرسی مراجع قضایی؛

پ - تمامی آیین‌نامه ها، دستورالعمل ها، بخشنامه ها و سایر مصوبات مربوط به قوه قضاییه؛

ت - سایر قوانین و مقررات که در اجرای تفاهم نامه بین قوای سه گانه، قوه قضاییه عهده دار انجام آن می‌شود.

ماده 4 - اداره کل می‌تواند به منظور دسترسی قضات و عموم جامعه به متن صحیح و منقح قوانین و مقررات معتبر و آرای وحدت رویه، نسبت به تهیه مجموعه های تنقیح شده موضوعی به صورت مکتوب یا الکترونیکی به همراه پیشینه تقنینی و اطلاعات مربوط به شناسنامه قانون، قوانین و مقررات مرتبط، آرای قضایی و نظرات تفسیری و مشورتی مرتبط با هر ماده و جدول تاریخی آرا و نظرات مشورتی اقدام کند.

ماده 5 - به منظور بهره گیری از فناوری های نوین در امر تنقیح و کسب نظرات و پیشنهادهای صاحب نظران در این زمینه، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه مکلف است با همکاری اداره کل نسبت به طراحی و راه اندازی سامانه الکترونیکی تنقیح اقدام کند.

فصل دوم : کمیسیون های تنقیح

ماده 6 - جهت بهره گیری از نظرات کارشناسی، کمیسیون های تنقیح در محل اداره کل تشکیل می‌شود. تعداد کمیسیون ها و مهلت اقدام آنها به تناسب میزان و نوع کار با پیشنهاد مدیرکل و تصویب معاونت حقوقی قوه قضاییه می‌باشد.
تبصره - شیوه انتخاب اعضا، ترکیب آنان، آیین کار، نحوه پرداخت حق الزحمه، همان است که در آیین‌نامه کارگروه های مشورتی اداره کل حقوقی آمده است.

ماده 7 - چنانچه در تهیه لوایح تنقیحی، در مواردی نیاز به همکاری قوای دیگر باشد، با ایجاد کمیسیون های مشترک، نسبت به تنقیح و تهیه پیش نویس لایحه مورد نیاز اقدام می‌شود.

ماده 8 - دبیر هر کمیسیون از قضات یا کارشناسان مجرب اداره کل توسط مدیرکل انتخاب می‌شود و انجام امور دبیرخانه ای هر کمیسیون از قبیل ارسال دعوت نامه و مستندات، تهیه صورت جلسات، ثبت و ضبط گزارش ها و مستندات و گزارش وضعیت حضور اعضا به مدیرکل را بر عهده دارد.

ماده 9 - در مواردی که دستور کار کمیسیون های تنقیح قوانین و مقررات مرتبط با یکی از سازمان ها، مراکز یا واحدهای قوه قضاییه باشد، نماینده آن دعوت می‌شود و با حق رای در جلسات حضور می یابد.

ماده 10 - اداره کل می‌تواند با تشخیص معاون حقوقی و با رعایت قوانین و مقررات مربوط، نسبت به تنقیح قوانین و مقررات از طریق انعقاد قرارداد با بخش خصوصی اقدام نماید.

فصل سوم : فرایند تنقیح

ماده 11 - تنقیح شامل گردآوری و پالایش قوانین و مقررات و پیشنهاد اصلاح آنها به منظور رفع ابهام، اجمال، تعارض، تداخل، تکرار و تورم قوانین و مقررات می‌باشد، که از طریق اقدامات زیر انجام می‌شود:

1- گردآوری، شامل:
الف - تفکیک و طبقه بندی موضوعی؛
ب - شناسایی و تهیه منابع؛
پ - استخراج و جمع آوری مطالب مرتبط.

2 - پالایش، شامل:
الف - درج شناسنامه قوانین و مقررات و هر ماده آنها؛
ب - شناسایی قوانین و مقررات معتبر از غیرمعتبر؛
پ - شناسایی موارد ابهام، اجمال، تکرار، تعارض یا نقص.

3 - تهیه پیش نویس لوایح تنقیحی، شامل:
الف - مشخص کردن قوانین غیرمعتبر و اعلام به معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی جهت اعلام نسخ صریح؛
ب - تهیه پیش نویس لوایح تفسیری، الحاقی، اصلاحی و یا تمدید مدت قوانین.

ماده 12 - در تهیه پیش نویس لوایح و مقررات باید ضوابط تنقیحی مربوط به عنوان، موضوع، شیوه نگارش، تنظیم فصول، ترتیب مواد، تناسب مواد با عنوان و موضوع، تبیین قوانین و مقررات غیرمعتبر در ماده ناسخ و شیوه تهیه مقدمه توجیهی و شرح توجیهی مواد رعایت شود.

ماده 13 - لوایح تنقیحی، پس از تایید معاون حقوقی، به نظر رئیس قوه قضاییه می‌رسد تا در صورت موافقت، مراتب جهت طی مراحل قانونی به مجلس شورای اسلامی اعلام شود.

ماده 14 - به منظور پالایش و تنقیح شکلی و ماهوی آیین‌نامه ها، دستورالعمل ها، بخشنامه ها و سایر مصوبات مربوط به قوه قضاییه، اداره کل نسبت به انجام فرایند تنقیح اقدام و معاون حقوقی پیشنهادهای اصلاحی را به رئیس قوه قضاییه یا دیگر مراجع تصویب کننده اعلام می کند.

فصل چهارم : سایر مقررات

ماده 15 - معاونت منابع انسانی قوه قضاییه، مکلف است نسبت به تامین و آموزش نیروی انسانی مورد نیاز اداره کل اقدام کند.

ماده 16 - هر سال طبق اعلام معاونت حقوقی قوه قضاییه، اعتبار لازم برای اجرای مفاد این آیین‌نامه، توسط معاونت راهبردی در بودجه سالانه قوه قضاییه پیش بینی می‌شود و در سرجمع اعتبارات معاونت حقوقی تخصیص می یابد.

ماده 17 - این دستورالعمل مشتمل بر 17 ماده و 1 تبصره در تاریخ 1398/7/8 به تصویب رئیس قوه قضاییه رسید و پس از ابلاغ لازم الاجرا است.

رئیس قوه قضائیه - سیدابراهیم رئیسی

دریافت فایل پی‌دی‌اف