هیات وزیران در جلسه 1401/11/9 به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد ماده (7) قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی - مصوب 1396- چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی را به شرح زیر تصویب کرد:
ماده 1 - در این تصویب نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند و سایر اصطلاحات به کار رفته در آن، تابع تعاریف مندرج در ماده (2) قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی - مصوب 1396- میباشد:
1 - قانون: قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی - مصوب 1396-.
2 - آییننامه اجرایی: آییننامه اجرایی قانون موضوع تصویب نامه شماره 159003 /ت 55457ه- مورخ 1397/11/29 و اصلاح بعدی آن.
3 - شورای عالی: شورای عالی آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی موضوع بند (4) ماده (2) قانون.
4 - دبیرخانه: دبیرخانه شورای عالی موضوع تبصره (2) ماده (6) قانون.
5 - چهارچوب صلاحیت حرفه ای: چهارچوبی که بر اساس شاخص های توافق شده، صلاحیت ها، مدارک و گواهینامه ها را در سطوح و انواع مختلف به صورتی منسجم به هم ارتباط می دهد. همچنین مهارت و تجربه نیز در کنار دانش ارزشیابی میشوند. در این چهارچوب زمان و مکان یادگیری ارزش نسبتاً کمتری دارد.
6 - توصیف گر: توصیف گرهای هر سطح از صلاحیت حرفه ای که مبین ویژگی ها، شرایط دانشی، مهارتی و شایستگی مورد نیاز مشاغل متناظر آن سطح هستند.
7 - استاندارد: استانداردهای آموزش، ارزشیابی و شایستگی حِرفه ها بر اساس نسخه استانداردهای ملی و بین المللی طبقه بندی حرفه ها و مشاغل، موضوع بند (ث) ماده (3) آییننامه اجرایی.
ماده 2 - در راستای اهداف مندرج در ماده (1) قانون، اهداف چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی به شرح زیر است:
1 - ایجاد انسجام بین نظام های آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی (اولیه و مستمر)، آموزش عالی، آموزش عمومی، آموزش های سازمان یافته و سازمان نایافته بازارکار.
2 - تسهیل تحرک پذیری نیروی کار و یادگیرندگان در مقیاس ملی و بین المللی.
3 - بهبود کیفیت و افزایش بهره وری نظام های آموزشی.
4 - تبیین مسیرهای پیشرفت یادگیری و توسعه حرفه ای و چگونگی ارتباط بین آنها.
5 - انطباق پذیری استانداردهای حرفه، ارزشیابی و آموزش با سطوح چهارچوب صلاحیت حرفه ای.
6 - به رسمیت شناختن پیامدهای یادگیری رسمی، غیررسمی و سازمان نایافته و ترویج، حمایت و یادگیری همیشگی.
7 - تسهیل و ساماندهی عرضه و تقاضای سرمایه انسانی کشور.
8 - افزایش شفافیت، کارایی و هماهنگی بین نظام های حرفه ایِ بخشی و نظام صلاحیت حرفه ای ملی.
ماده 3 - چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی، تمامی صلاحیت های حرفه ای برآمده از آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی رسمی، غیررسمی و سازمان نایافته را فارغ از زمان و مکان یادگیری شامل میشود.
ماده 4 - عناوین سطوح صلاحیت حرفه ای ملی موضوع ماده (8) قانون، به منزله مدرک دانشگاهی نیست و در گواهینامه های صلاحیت حرفه ای از شماره سطوح استفاده میشود.
ماده 5 - توصیف گرهای سطوح چهارچوب صلاحیت حرفه ای، به شرح جداول (1) تا (8) این ماده تعیین میشود:
جدول شماره (1)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (1) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 1 | شرح سطح | سطح یک، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف ساده (کارهای معمولی، قابل پیش بینی، تکراری و محدود) تحت هدایت و نظارت و بدون کمک در یک حوزه شغلی است. |
| دانش | 1 - نسبت به وظایف شغلی خود، آگاه است. 2 - در رابطه با خود و محیط شغلی خود از اطلاعات عمومی برخوردار باشد. | |
| مهارت | مهارت های روانی - حرکتی برای انجام کارهای ساده، تکراری و تعریف شده یک شغل بدون کمک دیگران را دارا است. | |
| شایستگی | 1 - میتواند کارهای ساده را تحت هدایت و نظارت مستقیم در محیط کاری با ثبات انجام دهد. 2 - میتواند با همتایان، سرپرستان و مشتریان کار کند و توانایی برقراری ارتباط را داشته باشد. |
جدول شماره (2)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (2) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 2 | شرح سطح | سطح دو، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف ساده (کارهای معمولی، قابل پیش بینی، تکراری و محدود) تحت نظارت و بدون کمک در یک حوزه شغلی است. |
| دانش | 1 - نسبت به وظایف شغلی خود، آگاه است. 2 - میتواند به تشریح اطلاعات شغلی و محیط شغلی خود بپردازد. | |
| مهارت | مهارت های روانی - حرکتی برای انجام وظایف تکراری و تعریف شده با استفاده از مواد و ابزارهای معمول در محیط کاری را دارا است. | |
| شایستگی | 1 - میتواند کارهای ساده را با مسئولیت پذیری محدود، تحت نظارت در محیط کاری با ثبات انجام دهد. 2 - میتواند با همتایان، سرپرستان و مشتریان کار کند و توانایی برقراری ارتباط را داشته باشد. |
جدول شماره (3)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (3) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 3 | شرح سطح | سطح سه، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایفی است که به طور مشخص تعریف شده اند و کمی پیچیده هستند. کارها قابل پیش بینی بوده و انجام آن نیازمند پذیرش مسئولیت و اعمال استقلال و انتخاب های محدود میشود. |
| دانش | 1 - فهم لازم نسبت به دستورالعمل های مرتبط، ابزار و فعالیت های شغلی خود را دارا است. 2 - از نیازهای دانشی مرتبط با حوزه شغلی خود آگاه باشد. | |
| مهارت | 1 - مهارت لازم برای انجام کارها بر اساس دستورالعمل های مرتبط با شغل خود را دارا است. 2 - از مهارت های روانی - حرکتی برای انجام وظایف غیرتکراری مرتبط با شغل خود برخوردار است. | |
| شایستگی | 1 - میتواند کارهای مرتبط با وظایف شغلی را با نظارت محدود و در صورت لزوم به صورت مستقل انجام دهد. 2 - از استقلال محدود در موارد بدیهی و کلی در انجام وظایف شغلی برخوردار باشد. 3 - به تاثیر رفتارهای خود بر دیگران در قالب کار گروهی مرتبط با شغل خود آگاه باشد. |
جدول شماره (4)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (4) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 4 | شرح سطح | سطح چهار، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف مشخص، کمی پیچیده و در معرض تغییر و نسبتاً قابل پیش بینی است، کارها نیازمند استقلال و انتخاب های محدود است. |
| دانش | 1 - دانش لازم برای پیش برآورد اتفاقات تکراری در شغل خود را دارد. 2 - از دانش نظری و عملی لازم برای به کارگیری مواد، تجهیزات، روش ها و فرایندهای مرتبط با شغل خود برخوردار است. 3 - از دانش لازم برای تفسیر و طبقه بندی اطلاعات مرتبط با شغل برخوردار باشد. | |
| مهارت | 1 - مهارت لازم برای تفسیر و طبقه بندی اطلاعات شغلی خود را دارا است. 2 - از مهارت های روانی - حرکتی برای انتخاب و استفاده از مواد و ابزارهای معمول در محیط کاری برای انجام وظایف شغلی برخوردار است. 3 - مهارت لازم برای اجرای فرایندهای مرتبط با شغل خود را دارد. | |
| شایستگی | مسئولیت انجام وظایف و انتخاب محدود در زمینه های قابل پیش بینی اما تغییرپذیر با نظارت محدود را داشته باشد و در صورت لزوم بتوانند نظارت بر کارهای معمول دیگران را بپذیرد. |
جدول شماره (5)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (5) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 5 | شرح سطح | سطح پنج، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف تخصصی و پیچیده شغلی است که نسبتاً قابل پیش بینی بوده و قابلیت هدایت فنی گروه (تیم) های کوچک و انتخاب را دارد. |
| دانش | 1 - از دانش لازم برای نظم بخشی و ایجاد فرایندهای مرتبط با شغل خود برخوردار است. 2 - از دانش لازم برای ممیزی عملکرد گروه (تیم) های کاری برخوردار است. | |
| مهارت | 1 - از مهارت های شناختی و کاربردی لازم برای ارائه راه حل ها در حل مسائل نسبتاً قابل پیش بینی در حوزه شغلی خود برخوردار باشد. 2 - از مهارت های ارتباطی لازم برای تعامل با اعضای تیم برخوردار است. | |
| شایستگی | 1 - میتوانند از عهده سرپرستی گروه (تیم) های کوچک در شرایط قابل پیش بینی برآید. 2 - میتواند عملکرد خود و اعضای گروه کاری را بررسی و بهبود بخشد. 3 - نسبت به نتایج کارهای خود مسئول و پاسخگو بوده و مسئولیت مشترک نتایج فعالیت ها و کار اعضای گروه کاری را بپذیرد. 4 - از توانایی انتقال دانش و مهارت به اعضای گروه کاری برخوردار باشد. 4 - با رویکردی کارآمد، اعضای گروه کاری را راهنمایی کند و برای توسعه هم افزایی در گروه (تیم) تلاش کند. |
جدول شماره (6)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (6) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 6 | شرح سطح | سطح شش، مشخص کننده توانایی فرد برای مجموعه وظایفی است که پیچیده و غیرقابل پیش بینی هستند و انجام آن ها شامل سرپرستی گروه (تیم)، پذیرش مسئولیت، استقلال و انتخاب های وسیع است. |
| دانش | 1 - از دانش لازم برای پیش بینی وقایع در شرایط پیچیده برخوردار است. 2 - از دانش لازم برای تشخیص اقدامات و رویه های مناسب در حرفه خود برخوردار است. 3 - از دانش لازم برای باز طراحی فرایندهای مرتبط با حرفه خود برخوردار است. | |
| مهارت | 1 - از مهارت های شناختی و کاربردی برای ارائه راه حل های نوآورانه در حل مسائل غیر قابل پیش بینی برخوردار است. 2 - مهارت طراحی محصول /خدمت / فرایند مرتبط با حرفه را دارا است. 3 - از مهارت های روانی - حرکتی به صورت نوآورانه برای انتخاب و استفاده از روش، مواد و ابزارها در محیط کاری برای انجام وظایف برخوردار است. 4 - از مهارت های گروه (تیم) سازی، هدایت، اجرا و نظارت بر یک طرح (پروژه)/ برنامه برخوردار باشد. | |
| شایستگی | 1 - میتواند با استقلال و انتخاب، وظایف پیچیده حرفه ای را در یک محیط کاری غیرقابل پیش بینی انجام دهد. 2 - میتواند از عهده سرپرستی و نظارت بر وظایف در زمینه های تغییرپذیر و غیر قابل پیش بینی برآید. |
جدول شماره (7)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (7) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 7 | شرح سطح | سطح هفت، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف حرفه ای پیچیده، جدید و غیر قابل پیش بینی همراه با قضاوت و مدیریت مستقل فرایندها و منابع و با استفاده از دانش تخصصی و روش های پژوهش در زمینه شغلی خود میباشد. |
| دانش | 1 - از درک نقادانه و دانش لازم برای تشریح دلایل انتخاب ها و اقدامات در حرفه خود برخوردار است. 2 - از دانش لازم برای برای ارزشیابی و قضاوت نتایج فعالیت ها و فرایندهای مرتبط با حرفه خود برخوردار است. 3 - از دانش لازم برای کاربست فکر نو (ایده) های نوآورانه در تحولات مرتبط با حرفه خود برخوردار است. | |
| مهارت | 1 - از مهارت های حل مساله و تصمیم گیری مرتبط با حرفه را برخوردار است. 2 - مهارت کسب دانش و مهارت مورد نیاز برای مواجهه با موضوعات جدید در حرفه خود را دارد. 3 - از مهارت های شناختی لازم برای ارزشیابی فکر نو (ایده) ها و مفاهیم پیچیده مرتبط با حرفه برخوردار است. 4 - از توانایی مدیریت در شرایط پیچیده و غیرقابل پیش بینی برخوردار است. | |
| شایستگی | 1 - میتواند کارهای پیچیده، غیرقابل پیش بینی که شامل عوامل متعدد و متعامل میشود را مدیریت کند. 2 - میتواند قضاوت وسیع را در یک حوزه شغلی یا حرفه ای اعمال کند. 3 - میتواند از عهده مدیریت فعالیت ها، فرایندها و منابع در زمینه ای تغییرپذیر و غیر قابل پیش بینی برآید. |
جدول شماره (8)
| سطح | عنوان | توصیف گرهای سطح (8) چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی |
| 8 | شرح سطح | سطح هشت، مشخص کننده توانایی فرد برای انجام وظایف حرفه ای در موقعیت های پیچیده و مبهم، همراه با نوآوری، قضاوت وسیع، مدیریت و رهبری در امور راهبردی و با استفاده از دانش تخصصی و روش های نوآورانه پژوهشی از طریق توسعه راه حل ها و فرایندهای مبتکرانه در حل موضوعات جدید میباشد. |
| دانش | 1 - از دانش لازم برای خلق و توسعه فکر نو (ایده) های نوآورانه در ارتباط با حرفه خود برخوردار است. 2 - از دانش راهبردی لازم برای پیش بینی و ایجاد تحولات مرتبط با حرفه خود برخوردار است. 3 - ازدانش لازم برای ارائه نظریه های جدید مرتبط با حرفه خود برخوردار باشد. | |
| مهارت | 1 - از مهارت مدیریت دانش و استفاده تلفیقی از دانش مرتبط با حرفه برخوردار است. 2 - مهارت لازم برای خلق و توسعه فکر نو (ایده) های جدید مرتبط با حرفه را دارا است. 3 - از مهارت مدیریت و رهبری در شرایط پیچیده و مبهم برخوردار است. | |
| شایستگی | 1 - مسئولیت مدیریت و رهبری گروه (تیم) های حرفه ای در شرایط غیرقابل پیش بینی را بر عهده دارد. 2 - مسئولیت مدیریت دانش و استفاده تلفیقی از دانش و مهارت درحوزه حرفه ای را بر عهده دارد. |
ماده 6- مسیرهای دستیابی به سطوح صلاحیت حرفه ای ملی به شرح جداول (9) تا (16) این ماده تعیین میشود:
جدول شماره (9)
| مسیرهای دستیابی به سطح (1) صلاحیت |
| مسیر نظام آموزش: فرد پس از اتمام دوره ابتدایی یا پایان متوسطه اول یا طی کردن دوره آموزش حرفه ای کوتاه مدت (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (1)، در این سطح قرار میگیرد. |
| مسیر بازار کار: اتمام دوره های سوادآموزی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (1). |
جدول شماره (10)
| مسیرهای دستیابی به سطح (2) صلاحیت |
| مسیر نظام آموزش: فرد پس از اتمام دوره ابتدایی یا پایان دوره متوسطه اول و با طی کردن یک دوره آموزش حرفه ای میان مدت شامل کارورزی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (2)، در این سطح قرار میگیرد. |
| مسیر بازار کار: فرد در سطح (1) صلاحیت قرار دارد و پس از طی مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (2) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (2)، در این سطح قرار میگیرد. |
جدول شماره (11)
| مسیرهای دستیابی به سطح (3) صلاحیت |
| مسیر اول نظام آموزش: فرد با اتمام آموزش های فنی و حرفه ای و مهارتی دوره متوسطه دوم و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (3)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم از نظام آموزش: فرد با اتمام دوره نظری متوسطه دوم و با طی کردن یک دوره آموزش حرفه ای کوتاه مدت (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای اولیه)، و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (3)، در این سطح قرار میگیرد. |
| مسیر بازار کار: فرد در سطح (2) صلاحیت قرار دارد و با طی کردن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (3) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (3)، در این سطح قرار میگیرد. |
جدول شماره (12)
| مسیرهای دستیابی به سطح (4) صلاحیت |
| مسیر اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک دوره آموزش های فنی و حرفه ای و مهارتی دوره دوم متوسطه و با موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (4)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک دوره دوم متوسطه نظری و طی نمودن یک دوره آموزش حرفه ای میان مدت شامل کارورزی (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (4)، در این سطح قرار میگیرد. |
| مسیر بازار کار: فرد با دارا بودن حداقل مدرک متوسطه اول در سطح (3) صلاحیت قرار دارد و پس از طی مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (4) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی کردن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت فنی و حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (4)، در این سطح قرار میگیرد. |
جدول شماره (13)
| مسیرهای دستیابی به سطح (5) صلاحیت |
| مسیر اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کاردانی مهارتی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (5)، در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کاردانی نظری و طی کردن یک دوره آموزش حرفه ای کوتاه مدت (آموزش و تربیت حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (5)، در این سطح قرار میگیرد. |
| مسیر بازار کار: فرد با دارا بودن حداقل مدرک دوره دوم متوسطه (دیپلم) در سطح (4) صلاحیت قرار دارد و پس از طی مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (5) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (5)، در این سطح قرار میگیرد. |
جدول شماره (14)
| مسیرهای دستیابی به سطح (6) صلاحیت |
| مسیر اول نظام آموزش: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کارشناسی مهارتی و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (6) در این سطح قرار میگیرد. مسیر دوم نظام آموزش: فرد با دارا بودن مدرک کارشناسی نظری و طی نمودن یک دوره آموزش حرفه ای میان مدت شامل کارورزی (آموزش و تربیت حرفه ای اولیه) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (6)، در این سطح قرار میگیرد. |
| مسیر بازار کار: فرد با دارا بودن حداقل مدرک کاردانی در سطح (5) صلاحیت قرار دارد و با طی نمودن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (6) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (6)، در این سطح قرار میگیرد. |
جدول شماره (15)
| مسیرهای دستیابی به سطح (7) صلاحیت |
| مسیر بازار کار: فرد در سطح (6) صلاحیت قرار دارد و با طی کردن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (7) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (7)، در این سطح قرار میگیرد. |
جدول شماره (16)
| مسیرهای دستیابی به سطح (8) صلاحیت |
| مسیر بازار کار: فرد در سطح (7) صلاحیت قرار دارد و با طی کردن مدت زمان گذر تجربی لازم برای دستیابی به سطح (8) بر اساس مسیر توسعه حرفه ای و طی نمودن دوره های آموزشی لازم ضمن کار (آموزش و تربیت حرفه ای مستمر) و موفقیت در ارزشیابی صلاحیت سطح (8)، در این سطح قرار میگیرد. |
ماده 7 - دستگاه های موضوع مواد (5) و (6) قانون و ماده (8) آییننامه اجرایی مکلفند با همکاری نظام های حرفه ای، انجمن های علمی- حرفه ای، اتحادیه ها و صنوف حرفه ای و شغلی، مصادیق، الزامات و پیش نیازهای ورود به سطوح صلاحیت حرفه ای را در قالب تدوین استاندارهای ارزشیابی و شایستگی حرفه ها، از جمله مدت زمان گذر تجربی از یک سطح به سطح دیگر و تحرکات افقی در سطوح و مدت اعتبار گواهینامه های صلاحیت حرفه ای و میزان دوره های آموزشی حرفه ای، برای تصویب به شورای عالی پیشنهاد نمایند.
ماده 8 - صلاحیت های احراز شده بر اساس استانداردهای حرفه و ارزشیابی، مبنای گذر از یک سطح به سطح بالاتر است.
ماده 9 - احراز صلاحیت افراد در سطوح (7) و (8) جداول موضوع مواد (5) و (6) این تصویب نامه، توسط کارگروه تخصصی نظارت و سنجش موضوع ماده (9) آییننامه اجرایی انجام میشود.
معاون اول رئیس جمهور - محمد مخبر