قلمرو اختیار دادگاه در اصلاح رأی

تاریخ دادنامه قطعی: 1392/12/19
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: در صورتی که ذیل رای دادگاه قابلیت فرجام خواهی آن ذکر نشود، مورد از مصادیق اصلاح رای توسط دادگاه نیست بلکه عدم ذکر قابلیت فرجام خواهی در رای دادگاه مانع از پذیرش و استماع دادخواست فرجامی نخواهد بود.

در تاریخ 1389/06/09 خانم ح.ر. با وکالت آقای ح.الف. کارآموز وکالت دادخواستی به خواسته اثبات رابطه زوجیت موقت و سپس تقاضای مطالبه مهریه به میزان 150 عدد سکه تمام بهار آزادی با احتساب کلیه خسارات قانونی به طرفیت آقای ع.ق. تقدیم و توضیح می دهد موکله در تاریخ 1378/07/14 به مدت 6 ماه به عقد موقت خوانده درآمده پس از اتمام مدت عقد نکاح مجددا مشارٌالیها 90 ساله به عقد غیر دائم خوانده درآمده ولی نامبرده حق وحقوق قانونی موکله را پرداخت ننموده لذا با تقدیم دادخواست تقاضای صدور حکم به اثبات رابطه زوجیت موقت موکله با خوانده و به استناد مواد 1082 قانون مدنی و 515 - 519 قانون آیین دادرسی مدنی می‌شود لازم به توضیح است که وکالت نامه تقدیمی با مهر ح.ق. وکیل رسمی دادگستری ممهور شده و آقای ع.ز. وکیل پایه یک دادگستری با مهر وکالت نامه یادشده را تصدیق می کند و دادخواست تقدیمی بانام آقای ح.ق. وکیل رسمی دادگستری امضا می‌گردد دادگاه در تاریخ 1389/07/11 با حضور وکیل خواهان و خوانده تشکیل جلسه می دهد وکیل مذکور خواسته موکل خود را تکرار و اظهار می‌دارد زوجین دارای یک فرزند پسر حدود 10 ساله می‌باشند - خوانده اظهار می‌دارد در سال 1378 خواهان را صیغه کردم اصل صیغه نامه در اختیار زوجه بوده و صیغه نامه 99 ساله هم دست خودش بوده است چون خانم ر. بچه دار نشده بود باهم توافق کردیم و من تمام حق وحقوق شش ماهه اول او را دادم و دو روز مانده که 6 ماهه اول تمام شود مجددا او را 99 ساله طبق قرارداد دیگری صیغه کردم و حقوق مدت شش ماه اول بین ما تسویه شد و من از آن بابت بدهی ندارم فتوکپی صیغه نامه 99 ساله الان در دست من است و آن را به دادگاه ارائه می نمایم یک فرزند مشترک به نام پ. داریم که مربوط به نکاح موقت دوم می‌باشد و فتوکپی شناسنامه او را ارائه می دهم وکیل خواهان اظهار می‌دارد از بابت صیغه نامه اول موکل 50 عدد سکه و هفت میلیون و پانصد هزار تومان را دریافت نکرده است لذا خواسته خود را به پانزده میلیون تومان و پنجاه عدد سکه تمام بهار آزادی و هفت میلیون و پانصد هزار تومان افزایش و تغییر می دهم دادگاه در تاریخ 1389/08/16 با حضور وکیل خواهان و خوانده تشکیل جلسه داده و باملاحظه نامه مورخ 15/7/89 آقای ح.پ. سردفتر رسمی ازدواج... و طلاق... حوزه ثبتی قوچان و استعلام تلفنی از نامبرده از سوی دادگاه و استماع اظهارات طرفین در مورد نحوه وقوع عقدهای نکاح موقت پایان دادرسی را اعلام و طی رای شماره --- - 1389/08/16 با شرح دعوای خواهان دعوای مطروحه را با توجه به محتویات پرونده و مدافعات خوانده و خصوصا صیغه نامه مورخ 1378/07/12 که صحت و اصالت آن برای دادگاه محرز گردید و ضمن آن زوجه اقرار به دریافت کلیه حقوق مالی خودکرده است غیرثابت تشخیص و حکم به بیحقی خواهان را صادر و اعلام می‌دارد پس از ابلاغ رای آقای ح.الف. به وکالت از طرف خانم ح.ر. نسبت به آن تجدیدنظرخواهی می کند شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران در تاریخ 1390/05/04 با حضور خواهان و وکیل او تشکیل جلسه داده و پس از استماع اظهارات آنان با تجدید وقت دادرسی طرفین را برای اخذ توضیح در اطراف عقد منقطع و دوام آن و میزان مهریه و معرفی عاقد (آقای پ.) دعوت به دادرسی می کند دادگاه در تاریخ 1390/09/01 با حضور تجدیدنظرخواه و وکیل او و تجدیدنظر خوانده تشکیل جلسه داده تجدیدنظرخواه اظهار داشت از تجدیدنظر خوانده در خصوص سند موقت ارائه شده سوال شود آیا سند موقت ارائه شده از ناحیه ایشان متضمن امضا من است یا خیر - تجدیدنظر خوانده اظهار می‌دارد (ما دو روز مانده به اتمام مدت شش ماه مجددا رفتیم به قوچان صیغه 90 ساله کردیم و مهریه در آن پنج عدد سکه بهار آزادی تعیین شد عقدنامه به امضا زوجه نرسیده است اما در دفتر ازدواج آنجا باهم توافق کردیم که پنج سکه مهریه باشد و اصل عقدنامه در آتش سوزی سوخته است و تاییدیه را یک سال و نیم دو سال قبل گرفته ایم که اصل آن هم سوخته است و دوست خودش بوده است عاقد را نمی شناسم شما مجددا نامه بدهید و او را احضار کنید تا او را بیاورم) صیغه را یک شخص روحانی که نامش را نمی شناسم ولی نزد آقای الف.پ. محضردار بوده است آدرس او قوچان بازار مشهد می‌باشد ضمنا ً مهریه صیغه شش ماهه به هنگام تنظیم صیغه 90 ساله را نقدا گرفته است و این موضوع در حضور پ. بوده است مهریه هفت میلیون و پانصد هزار تومان و پنجاه عدد سکه بهار آزادی را یکجا گرفته است دادگاه پس از استماع اظهارات وکیل زوجه و توضیحات لازم استماع اظهارات آقای الف.پ. را ضروری تشخیص دانسته و با هماهنگی لازم سردفتر مذکور به تجدیدنظرخواه متذکر می‌شود عاقد را به دادگاه معرفی نماید زوج طی لایحه تقدیمی به دادگاه اعلام می کند شناسایی عاقد در توان او نیست و از دادگاه تقاضا می کند تا از زوجه بخواهد عاقد را معرفی نماید دادگاه در تاریخ 14/12/90 قرار استماع گواهی گواهان را صادر می کند دادگاه در تاریخ 1391/06/15 با حضور تجدیدنظرخواه و وکیل او تشکیل جلسه می دهد و در اوراق جداگانه از آقایان ی.ر. و ح.ر. تحقیق می کند آنان در خصوص ازدواج های موقت اول و دوم و مقدار تقریبی مهریه را به طور حدس بیان می کنند سرانجام دادگاه پایان رسیدگی را اعلام و طی رای شماره --- - 1391/10/13 با شرح دعوای زوجه و انعکاس اظهارات طرفین دعوا و گواهی گواهان و استدلال می کند با توجه اشتغال ذمه زوج در مورد مهریه و برای پذیرش دفاع نامبرده در مورد عدم بدهی نسبت به آن براساس مقررات برائت یقینی ذمه زوج باید احراز شود که در پرونده باوجود ذمه یقینی زوج، این امر برای دادگاه احراز نشده است لذا دعوای تجدیدنظرخواه را وارد دانسته، ضمن نقض رای دادگاه بدوی مستندا به مواد 1102 - 1082 قانون مدنی و مواد 198 و 515 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر اثبات زوجیت فی مابین طرفین و محکومیت تجدیدنظر خوانده به پرداخت تعداد 50 عدد سکه بهار آزادی و هفت میلیون و پانصد هزار تومان مهریه بابت عقدنامه اولی و پرداخت مبلغ پانزده میلیون تومان بابت مهریه عقدنامه دوم و همچنین پرداخت هزینه های دادرسی و حق الوکاله که در اجرای احکام محاسبه خواهد شد، در حق تجدیدنظرخواه صادر و اعلام می‌دارد حسب گواهی مورخ 1391/12/20 اداره ابلاغ مشهد اعلام می‌شود رای در تاریخ 1391/11/25 به آقای ر. پسر مخاطب ابلاغ شده و در تاریخ 1391/11/30 به همراه گزارش مامور عینا اعاده شده است در ذیل گزارش مذکور با قلم قرمز عنوان می‌شود ((گواهی ابلاغ دادنامه شماره --- /910997 - 1391/10/13 برابر ماده 60 ق.آ.د.م. به آقای ر. پسر تجدیدنظرخواه ابلاغ شد)) در تاریخ 1391/12/26 آقای ع.ق. نسبت به رای شماره --- - 1391/10/13 فرجام خواهی می کند که پرونده پس از تبادل لوایح و پاسخ وکیل فرجام خوانده به دیوان عالی کشور ارسال و برای رسیدگی به این شعبه ارجاع می‌گردد مشروح مفاد لوایح طرفین به هنگام شور قرائت می‌شود. این شعبه طی تصمیم شماره 620 - 1392/06/27 پرونده به شرح ذیل جهت اتخاذ تصمیم شایسته به شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران ارسال می‌نماید: «تصمیم شعبه»; حسب مندرجات پرونده دادنامه شماره --- - 1391/10/13 شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران در تاریخ 1391/11/29 به آقای ع.ق. ابلاغ شده - نامبرده در تاریخ 1391/12/26 نسبت به آن فرجام خواهی می کند لذا مستندا به ماده 397 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب سال 1379 فرجام خواهی خارج از مهلت مقرر قانونی است لذا مستندا به قسمت اخیر ماده 383 قانون مذکور پرونده جهت اتخاذ تصمیم شایسته به شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران ارسال می‌گردد. پس از وصول پرونده به شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران شعبه مذکور طی رای شماره --- - مورخ 1392/07/25 استدلال می کند رای شماره --- - 1391/10/13 صادره از شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران، نظر به اینکه دادنامه مرقوم در تاریخ 1391/11/29 به آقای ع.ق. ابلاغ گردیده و نامبرده در تاریخ 1391/12/26 مبادرت به فرجام خواهی نموده ازاین رو دادخواست فرجامی در مهلت مقرر قانونی تسلیم نگشته علی هذا مستندا به قسمت اخیر ماده 383 قانون آیین دادرسی مدنی (مصوب سال 1379 ) قرار ردّ دادخواست فرجامی را صادر و اعلام می‌دارد و توضیح می دهد قرار صادره ظرف 20 روز پس از رویت قابل شکایت در دیوان عالی کشور است رای مذکور در تاریخ 1392/08/08 از طریق زندان بابل به آقای ع.ق. ابلاغ می‌گردد مشارٌالیه طی لایحه ثبت شده به شماره 00786 - 1392/08/09 از طریق زندان به شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران اعلام می کند در آخر رای شماره --- - 1391/10/13 آن شعبه قیدشده رای قطعی می‌باشد اگرچه رای در تاریخ 29/11/91 به اینجانب ابلاغ شده و اعتراض در تاریخ 10/12/91 ثبت دفتر آن دادگاه شده است چون رای مرقوم قطعی نبوده و قابلیت رسیدگی فرجامی را داشته است لذا اینجانب دارای اختیار فرجام خواهی بودم و تقاضای اصلاح رای شماره --- - 1391/10/13 را می نمایم آقای س.ح. وکیل پایه یک مرکز امور مشاوران حقوقی قوه قضائیه با تقدیم وکالت نامه خود را وکیل آقای ع.ق. معرفی می‌نماید و گواهی بیمارستان س. شبکه بهداشت و درمان تربت جام مورد بیماری آقای ع.ق. را به مدت 4 روز از تاریخ 1391/10/11 تا 1391/10/14 و نامه سردفتر ازدواج و طلاق شماره... و... حوزه قضایی قوچان که در تاریخ 1392/08/11 صادرشده را تقدیم دادگاه می کند شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران طی رای شماره --- - 1392/08/25 - توضیح می دهد دادنامه شماره --- - 1391/10/13 این شعبه (فرجام خواهی) از قلم افتاده و قید اینکه رای صادره قطعی است مبتنی بر اشتباه بوده از آن حیث که اثبات زوجیت قابلیت رسیدگی فرجامی دارد علی هذا درخواست متقاضی قابلیت اجابت داشته و با استناد به مواد 361 - 309 قانون آیین دادرسی مدنی با اصلاح دادنامه مرقوم از جهت اینکه در نوشتن رای دادگاه سهو قلم رخ داده و به جای اینکه ظرف 20 روز قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور قطعی نگاشته شده است ازاین رو دادگاه مبادرت به صدور رای اصلاحی می‌نماید رای تصحیحی به طرفین ابلاغ و رای اصلی به اعتبار رای اصلاحی مناط اعتبار است رای مذکور در تاریخ 1392/09/17 به آقای م.ح. وکیل آقای ع.ق. ابلاغ و نامبرده به وکالت از سوی آقای ق. در تاریخ 1392/09/26 نسبت به رای یادشده فرجام خواهی می کند آقای ح.ق. وکیل پایه یک دادگستری به وکالت از سوی خانم ح.ر. طی لایحه پیوست نسبت به پاسخ گوئی اقدام می‌نماید پرونده پس از وصول به دیوان عالی کشور برای رسیدگی به این شعبه ارجاع می‌گردد.

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است پس از قرائت گزارش آقای قدرت اله طیبی عضو ممیّز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد:

اولا: حسب مندرجات پرونده چون از سوی آقای ع.ق. با وکالت آقای م.ح. نسبت به رای شماره --- - 1392/07/25 شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران به استناد قسمت اخیر ماده 383 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب سال 1379 شکایتی نشده است لذا این شعبه با تکلیفی نسبت با آن مواجه نیست.

ثانیا: به استناد دلایل ذیل رای اصلاحی شماره 926 - 1392/08/25 شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران فاقد آثار بوده و قابل ترتیب اثر نمی‌باشد.

1 - تبصره 3 ذیل ماده 339 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب سال 1379 مقرر می‌دارد دادگاه باید ذیل رای خود قابل تجدیدنظر بودن یا نبودن رای و مرجع تجدیدنظر آن را معین کند این امر مانع از آن نخواهد بود که اگر رای دادگاه قابل تجدیدنظر بوده و دادگاه آن را قطعی اعلام کند هریک از طرفین درخواست تجدیدنظر نماید و براساس ماده 356 قانون مذکور مقرراتی که در دادرسی بدوی رعایت می‌شود در مرحله تجدیدنظر نیز جاری است.

2 - حسب پرونده آقای ع.ق. نسبت به رای شماره --- - 1391/10/13 طی شماره ثبت شده 00068 - 1391/12/26 به صراحت از آن فرجام خواهی نموده و ادعای بعدی نامبرده مبنی بر محروم شدن از حق فرجام خواهی فاقد دلیل می‌باشد.

3 - به استناد ماده 360 قانون آیین دادرسی مدنی هرگاه در تنظیم و نوشتن رای دادگاه تجدیدنظر سهو یا اشتباهی رخ دهد همان دادگاه با رعایت ماده 309 آن را اصلاح خواهد کرد.

4 - ماده 309 قانون آیین دادرسی مدنی مقرر می‌دارد ((هرگاه در تنظیم و نوشتن رای دادگاه سهو قلم رخ دهد مثل از قلم افتادن کلمه ای یا زیادشدن آن، اشتباهی در محاسبه صورت گرفته باشد تا وقتی که از آن درخواست تجدیدنظر نشده دادگاه راسا یا به درخواست ذی نفع رای را تصحیح می‌نماید...)) با توجه به صراحت وحدت ملاک تبصره 3 ماده 339 قانون آیین دادرسی چنانچه رای قابل فرجام از سوی دادگاه قطعی اعلام شود موجب اسقاط فرجام خواهی نخواهد شد مضافا به اینکه آقای ع.ق. نسبت به رای شماره --- - 1391/10/13 شعبه سیزدهم فرجام خواهی نموده و حسب لایحه تقدیمی مشارٌالیه پذیرفته است رای مذکور در تاریخ 1391/11/29 به وی ابلاغ شده و او در تاریخ 1391/12/10 نسبت به رای مذکور اعتراض کرده و دادخواست فرجامی در تاریخ 1391/12/26 در شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران به ثبت رسیده است.

5 - اصلاح رای به اصطلاح قطعی به قابل فرجام بودن آن نه اشتباه در محاسبه بوده و نه کلمه ای از قلم افتاده یا زیاد شده است و قانون گذار به استناد تبصره 3 ماده 339 قانون آیین دادرسی مدنی پیش بینی لازم را نموده است تا جلوی ادامه و اطاله دادرسی را گرفته باشد و این شعبه به لحاظ قابل فرجام بودن رای نسبت به آن رسیدگی و تصمیم قانونی اتخاذ نموده است و از جهت مقررات وقتی شعبه دیوان عالی کشور با مراجعه به پرونده آن را قابل رسیدگی فرجام تشخیص دهد - آنگاه به سراغ مدت اعتراض رفته و چنانچه فرجام خواهی در مدت قانونی طرح شده یا نشده نسبت به آن با توجه به وضعیت پرونده اتخاذ تصمیم می‌نماید که حسب مندرجات پرونده به همین نهج اقدام گردید.

رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار

طیبی - حیدری