پیرو ابلاغهای صادره منتهی به شماره 390 /34 مورخ 1372/3/23 در زمینه خط مشی های اساسی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، به پیوست خط مشی های مشروحه ذیل که در جلسات خردادماه سال 1372 شورای اقتصاد مورد تائید قرار گرفته است جهت تهیه برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ایفاد میگردد:
1- بخش جمعیت
2- بخش فرهنگی
3- بخش محیط زیست
4- بخش آموزش و پرورش
5- بخش عمران روستائی و عشایری
مسعود روغنی زنجانی
معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه
خط مشی های اساسی بخش جمعیت طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- افزایش سطح آگاهیهای عمومی افراد جامعه در زمینه مسائل مربوط به جمعیت از طریق:
- تاکید بر آموزش و افزایش آگاهی بانوان در مقاطع سنی بالقوه باروری، در زمینه مزیت های کنترل باروری.
- گسترش سطح آگاهی عمومی افراد جامعه در زمینه زیانها و مشکلات ناشی از رشد بی رویه جمعیت از طریق رسانه های عمومی بویژه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
2- تنظیم خانواده و رشد جمعیت:
- تامین و تعمیم گسترده وسایل پیشگیری از بارداری در سطح مناطق جغرافیائی کشور بویژه روستاها و مناطق محروم.
- کسب دانش و انجام مطالعات جهت استفاده و توسعه روشها و تکنولوژیهای جدید در امر پیشگیری از بارداری.
- اختصاص بخشی از فعالیت بیمارستانها، درمانگاهها و مراکز بهداشتی در سطح کشور به منظور ارائه مستمر خدمات پیشگیری از بارداری.
- لغو کلیه قوانین و مقررات و مزیت های نسبی اقتصادی، اجتماعی، مشوق خانوارهای پرجمعیت.
3- پژوهش در مورد مصادیق خط مشی های فوق از طریق:
- انجام پژوهش های علمی جهت کسب اطلاع از آگاهی، نگرش، عملکرد و مشکلات خانواده ها در زمینه تنظیم خانواده.
- مطالعه تغییرات میزان رشد جمعیت بر پایه اطلاعات جاری و مطالعات نمونه ای.
- انجام تحقیقات کاربردی جهت یافتن راهها و تکنولوژی مناسب برای افزایش آگاهی، نگرش و عملکرد خانواده ها و رفع مشکلات آنها برای دسترسی به وسایل پیشگیری از حاملگی.
- انجام طرح جاری جمعیت و نیروی کار به منظور اطلاع از چگونگی تحولات جمعیت، بازار کار، نیروی فعال و نیروی شاغل کشور در مقاطع 1374- 1376.
- انجام طرح نمونه گیری از وضعیت اقتصادی و اشتغال خانوار به صورت سالانه.
خط مشی های اساسی بخش فرهنگی طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (تکمیلی ابلاغ شماره 390 /34 مورخ 1372/2/23)
تکمیلی 16- افزایش سطح مشارکت بانوان در فعالیتهای اقتصادی- اجتماعی از طریق:
- ایجاد تسهیلات لازم و تعدیل مقررات تاسیس مراکز آموزش فنی
- حرفه ای توسط بخش خصوصی بویژه حرفه های بانوان.
- تشویق و توسعه صنایع دستی ویژه بانوان بخصوص در سطح مناطق روستائی و محروم کشور و سازماندهی بازار فروش محصولات تولیدی آنان.
- افزایش ضریب پوشش تحصیلی برای دختران لازم التعلیم در سطح دبیرستان، کاردانی و دانشگاه.
- توسعه امکانات ورزشی و تفریحات سالم خاص بانوان از طریق تخصیص متناسب امکانات موجود.
- انجام مطالعات و ارائه اطلاعات مربوط به مشاغل آزاد بانوان و ایجاد شرایط استفاده مساوی برای بانوان از فرصتهای موجود مربوط به ایجاد مشاغل آزاد.
- تشویق بانوان جهت ایجاد سازمان غیر دولتی خدمات بهداشت و تنظیم خانواده.
خط مشی های اساسی بخش محیط زیست طی برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- هماهنگ ساختن برنامه های زیست محیطی با تفاهمات جهانی مسائل محیط زیست که مورد تائید جمهوری اسلامی ایران میباشد، با در نظر داشتن اصل توسعه پایدار.
2- تدوین ضوابط و استانداردها، معیارها و شاخصهای لازم زیست محیطی و اصلاح چارچوب حقوقی و قانونی موجود در کلیه زمینه ها با بهره گیری از آخرین یافته های علمی و هماهنگ با شرایط و امکانات کشور.
3- اصلاح ساختار سازمان حفاظت از محیط زیست کشور به منظور همسوئی با برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور.
4- مد نظر قرار دادن اهداف توسعه پایدار و مسائل زیست محیطی در مراجع تصمیم گیری کشور.
5- الزام انجام ارزیابی زیست محیطی برای پروژه های مهم کشور و در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی در برنامه ریزیهای توسعه به منظور جلوگیری از بروز صدمات زیست محیطی با توجه به استانداردها و بالنتیجه بهره گیری بیشتر از منابع ملی.
6- استفاده بهینه از انرژی از طریق تغییر الگوی مصرف، افزایش بهره وری انرژی مصرفی و استفاده از انرژیهای پاک و جانشین.
7- گسترش تحقیقات زیست محیطی پایه ای و کاربردی منطبق با ویژگیهای خاص کشور و ترویج دانش، بینش و آموزش زیست محیطی و ایجاد انگیزه مشارکت مردم در جهت بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی.
8- توجه به ظرفیت و توانهای بالقوه منابع محیط زیست در رابطه با برنامه های توسعه کشور از طریق بررسی و مطالعه ظرفیت قابل تحمل محیط زیست.
10- ملحوظ نمودن حفظ و احیاء منابع طبیعی تجدید شونده، حفظ گونه های گیاهی کمیاب، جلوگیری از بیابان زائی، کوشش در جهت کویر زدائی، جلوگیری از فرسایش و آلودگی خاک، آلودگی هوا (ناشی از منابع مختلف)، آلودگیهای آبهای سطحی و زیر زمینی و محیط زیست دریائی، جلوگیری از تخریب و انهدام زیستگاههای حیات وحش کشور و نیز استفاده مناسب از منابع کانی کشور با ملحوظ نمودن ضوابط زیست محیطی.
خط مشی های اساسی بخش آموزش و پرورش در برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- اولویت دادن به تعمیم آموزش ابتدائی برای کلیه کودکان واجب التعلیم 6 تا 10 ساله و اجباری کردن آموزش ابتدائی در مناطقی که دولت امکانات لازم را برای تحصیل فراهم آورده است.
2- توجه بیشتر به پرورش جنبه های فرهنگی رفتار دانش آموزان و تقویت روحیه خداپرستی در آنان به منظور مقابله با تهاجم فرهنگی و صیانت از ارزشهای ملی و اسلامی از طریق:
- منظور داشتن برنامه های ویژه برای تعطیلات مدارس و غنی کردن اوقات فراغت دانش آموزان.
- کوشش جهت رفع نیازهای فرهنگی جوانان و آماده نمودن وسائل سالم سرگرمی از قبیل ورزشگاه، اردوگاه، برنامه های هنری و. ... برای آنان.
3- رفع محرومیت های آموزشی از طریق:
- تقبل هزینه های آموزشی مناطق محروم و اختصاص سهم بیشتری از منابع دولتی به مناطقی که از نظر آموزشی از دیگر نقاط عقب مانده اند.
- توجه به امر آموزش دختران و سواد آموزی زنان و مادران جوان.
- توجه به تفاوتهای اقلیمی و جنسی در برنامه ریزی آموزشی و کاربردی نمودن آموزشها با توجه به نیازهای خاص اقلیمی به نحوی که این آموزشها تاثیر بیشتری در اقتصاد و زندگی روزمره مناطق داشته باشند. این نوع تغییرات باید به نحوی اعمال گردند که تاثیر منفی در شانس ادامه تحصیل فارغ التحصیلان در سطح آموزش عالی نداشته باشند.
- ادامه سیاست ایجاد شرایط مناسب و برقراری تسهیلات لازم برای ترغیب معلمان ورزیده جهت خدمت در مناطق محروم.
- گسترش آموزش و پرورش استثنائی تا حد پوشش کلیه کسانی که مطابق استانداردهای جهانی باید در مدارس خاص تحصیل کنند.
4- توجه به تحقیقات کاربردی، به ویژه تحقیقات مربوط به سیاستهای آموزشی رسمی و غیر رسمی و استفاده از نتایج آن در برنامه ریزی ها و سیاستگزاریها و تصمیم گیریها و گسترش تحقیقات در استانها.
5- افزایش کیفیت فعالیتها و کارآمد نمودن برنامه های آموزشی از طریق:
- بازنگری در محتوا کتب درسی، حذف مواد درسی غیر ضروری در جهت کاهش تعداد مواد درسی و افزایش کیفیت آموزشی دروس اساسی.
- کاهش میزان تکرار پایه با استفاده از شیوه های اجرایی و آموزشی مناسب.
- افزایش میزان بهره وری نیروی انسانی، بهبود کیفیت آن و ایجاد ارتباط میان پرداختها و نتایج ارزشیابی از کار معلمان.
- تقویت بنیه علمی دانش آموزان معتمد مناطق محروم و سایر کسانی که از سهمیه برای ورود به دانشگاه استفاده می نمایند به منظور آماده نمودن آنها تا حد ورود به دانشگاه.
- ادامه سیاست توجه به دانش آموزان تیز هوش با بکارگیری روشهای آموزشی مناسب و فراهم آوردن موجبات رشد و شکوفائی آنها.
6- استفاده بهینه از منابع دولتی و جذب منابع غیر دولتی به منظور گسترش کمی و کیفی آموزش از طریق:
- تخصیص بودجه عمومی دولت بر اساس هزینه سرانه دوره های تحصیلی و به تناسب توان مالی دولت و شرایط و نیازهای مناطق مختلف.
- اخذ هزینه های آموزشی خدمات ارائه شده بیش از خدمات مندرج در شرح اجزاء و ارقام هزینه سرانه دانش آموزی از اولیاء دانش آموزان توسط مناطق آموزشی.
- دریافت بخشی از هزینه های آموزشی و پرورشی از اولیاء دانش، آموزان صرفه در مقاطع مختلف تحصیلی
7- افزایش کارآئی درونی آموزش و پرورش از طریق طراحی سازمان و تشکیلات مناسب برای مدارس، بالابردن متوسط تراکم دانش آموز در کلاسهائی که از تراکم پائینی برخوردار هستند.
8- تشکیل شورای آموزش و پرورش مناطق و استانها و تدوین قوانین و مقررات مناسب به منظور تحقق مشارکت سازمان یافته مردم در آموزش و پرورش برای کمک به حل مشکلات و تامین بخشی از منابع مورد نیاز و نظارت بر عملکرد مالی و اداری واحدهای آموزشی و بازنگری در تشکیلات وزارت آموزش و پرورش و ادارات کل استانها و سایر واحدها با توجه به اقدامات مذکور.
9- استفاده از تلویزیون به منظور کارآمد کردن نظام آموزشی و استفاده از آن در موارد مختلف از جمله آموزشهای غیر حضوری، آموزشهای غیر رسمی، تربیت معلم، دوره های آموزش ضمن خدمت معلمان و ارتباط فرهنگی با دانش آموزان و خانواده آنها.
10- فراهم آوردن زمینه ادامه تحصیل دانش آموزان واحدهای آموزشی دولتی و غیر دولتی در کلیه سطوح تحصیلی با استفاده از آموزشهای حضوری، نیمه حضوری و غیر حضوری و ارزشیابی آموخته های خارج از مدرسه برای ارتقاء دانش آموزان به سطوح تحصیلی بالاتر.
11- گسترش آموزشهای فنی و حرفه ای رسمی و غیر رسمی با جهت گیری اصلی نظام جدید آموزش متوسطه و فراهم آوردن زمینه و تسهیلات مناسب برای ادامه مرحله آزمایشی نظام جدید و تعمیم اجرای آن بر اساس ارزشیابی های به عمل آمده با همکاری وزارتخانه ها و سازمانهای ذیربط.
12- ایجاد تسهیلات لازم به منظور جذب سرمایه گذاری بخش خصوصی و سازمانها و شرکتهای دولتی و غیر دولتی در آموزشهای فنی و حرفه ای و آموزشهای مهارتی شاخه کاردانش نظام آموزش متوسطه و قائل شدن ارزش تحصیلی برای آموخته های خارج از مدرسه بر طبق آزمونهای مهارت.
13- تسهیل در امر ایجاد مدارس غیر دولتی از طریق ارائه خدمات و تسهیلاتی مانند واگذاری زمین، اعطای تسهیلات اعتباری با پرداخت بخشی از سود تسهیلات از محل بودجه عمومی و فروش ساختانهای نیمه تمام آموزشی و جلب مشارکت شهرداریها.
14- توجه به تربیت نیروی انسانی از طریق ایجاد جاذبه و شان اجتماعی برای شغل معلمی به نحوی که نیروهای مستعد به این شغل گرایش بیشتری پیدا کنند.
15- توجه به تربیت مدیران لایق از طریق:
- برگزاری دوره های آموزشی خاص برای افراد مستعد.
- انتخاب شیوه های اجرایی مناسب برای شناسائی افراد مستعد و شکوفائی استعداد آنها.
- اتخاذ شیوه های اجرایی و سازماندهی مناسب برای ترغیب افراد لایق جهت قبول سمت های مدیریتی.
16- طراحی و تدوین نظام اطلاعات مدیریت در وزارت آموزش و پرورش به منظور گردآوری و تحلیل اطلاعات مناسب برای اتخاذ تصمیم های مربوطه و نیز استفاده از آنها برای افزایش کارآیی، ثمربخشی و رقابت پذیری فعالیتهای آموزش و پرورش از طریق بازخور و تصحیح الگوی تخصیص منابع.
17- توسعه امر سواد آموزی از طریق بکارگیری روشهای تشویقی و نیز اعمال محدودیتهای خاص برای هدایت بزرگسالان بیسواد زیر 40 سال به دوره های سواد آموزی.
18- اعمال سیاستهای تشویقی و حمایتی برای جلب مشارکت بیشتر بخش غیر دولتی جهت توسعه آموزشهای غیر رسمی و ایجاد مراکز کار آموزی و بهره برداری بهینه از ظرفیتهای آموزشی موجود.
19- بهبود کیفیت آموزشهای فنی و حرفه ای و انطباق محتوای آن با نیازهای مهارتی مشاغل و برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق مختلف کشور.
20- اشاعه دانش فنی در جامعه و ایجاد انگیزه های لازم برای جلب استعدادهای کشور به تحصیل و اشتغال در زمینه های فنی و حرفه ای.
21- بازنگری سازمان و تشکیلات اجرایی آموزشهای فنی و حرفه ای و تدوین نظام آموزش فنی و حرفه ای به منظور ایجاد انسجام، تفکیک مسئولیت و رفع تداخل ها.
22- الزامی نمودن فراگیری آموزشهای لازم برای اشتغال به کار در مشاغل و حرف تعیین شده با استفاده از ابزارهای قانونی لازم.
23- اصلاح ساختار هرم شغلی جمعیت فعال کشور از طریق افزایش نسبت کارکنان ماهر و متخصص که دوره های آموزشی مناسب را گذرانده اند و برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت جهت ارتقاء توانائیهای شاغلان.
24- گسترش مراکز کار آموزی پایه برای جوانان فاقد تخصص و کارجویان غیر ماهر و گسترش مراکز کارآموزی تکمیل مهارت برای متقاضیان کار و شاغلان با تاکید بر ایجاد امکانات مناسب خاص آموزش زنان، جانبازان و معلولان و توسعه این مراکز در مناطق محروم کشور.
خط مشی های اساسی بخش عمران روستائی و عشایری طی برنامه دوم توسعه اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
1- مطالعه و طراحی ساختار فضائی مطلوب و تجهیز سلسله مراتبی مراکز روستائی از نظر زیربناها، خدمات پشتیبانی تولید و خدمات اجتماعی و فرهنگی در قالب نظام سطح بندی خدمات.
2- تاکید بر توسعه صنعت در فضاها و مراکز روستائی از طریق:
- ایجاد نواحی صنعتی
- استقرار کارگاههای صنایع روستائی بویژه صنایع وابسته به کشاورزی و منابع طبیعی
- اعطاء تسهیلات اعتباری، معافیت مالیاتی و تامین زیربناها
3- اصلاح ساختار کالبدی روستاها با تاکید بر مطالعه و اجرای طرحهای بهسازی و نظارت بر آنها در مراکز روستائی با جلب مشارکت مردم.
4- برقراری هماهنگی در مدیریت عمران و توسعه روستائی از طریق اصلاح قوانین و مقررات، روشها و تشکیلات و تعیین جایگاه مناسب برنامه ریزی عمران و توسعه روستائی در نظام برنامه ریزی کشور.
5- تجهیز و عمران کانونهای توسعه در زیست بومهای عشایری با تاکید بر مدیریت اجرایی متمرکز و جلب مشارکت عشایر در این زمینه.
6- ایجاد تحول در ساختار تولید روستائی و عشایری از طریق آموزش، ترویج و انتقال تکنولوژی و بهبود مدیریت و کارآئی روستائیان و عشایر و ایجاد تحول در آموزش فنی و حرفه ای روستائی و عشایری و برقراری سیستم آموزش سیار و اصلاح ساختار آموزشهای فنی کشاورزی با اولویت کار آموزیهای کوتاه مدت.
7- بهره برداری مطلوب از منابع طبیعی با مشارکت روستائیان و عشایر.
8- بهبود الگوی ساخت و ساز مسکن روستائی از طریق آموزش و هدایت روستائیان به منظور ایجاد واحدهای مسکونی مقاوم و بهداشتی با تاکید بر استفاده از مصالح بادوام.
9- بالا بردن سطح درآمد عشایر از طریق تغییر در شیوه معیشت، تنوع بخشی به تولید و بهره برداری بهینه از ظرفیتهای موجود، با تاکید بر ترویج، آموزش و بهبود مدیریت.
10- توسعه و تعمیم آموزش و پرورش و بهداشت و درمان روستائیان و عشایر از طریق افزایش سرمایه گذاریهای فیزیکی و انسانی، متناسب با الگوی سکونت و زیست روستائیان و عشایر.