هیات وزیران در جلسه مورخ 1378/7/7 بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به استناد مواد (94) و (77) قانون تشکیلا ت، وظایف وانتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران - مصوب 1375 - و همچنین برای تعیین سیاستهای عمومی دولت موضوع بند (16) ماده (71) قانون فوق الذکر، آییننامه اجرایی ماده (77) و بند (16) ماده (71) قانون یادشده را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده 1 - شوراهای اسلامی شهر، بخش و شهرک میتوانند برای تامین بخشی از هزینه های شهر، بخش و یا شهرک مربوط اعم از هزینه های خدماتی، اداری و عمرانی با رعایت ضوابط، ترتیبات و سیاستهای موضوع این آییننامه عوارض وضع نمایند.
ماده 2 - وضع عوارض توسط شوراهای اسلامی شهر، شهرک و بخش در حدود درآمدها، عرضه کالاها و خدمات و سایر موضوعهایی است که مربوط به شهر، شهرک یا بخش ذی ربط باشد.
تبصره - وضع عوارض جدید بر تولیداتی که برای عرضه در سایر نقاط یا برای صادرات اختصاص می یابد و همچنین وضع عوارض بر درآمدهای ناشی از معادن، منابع و طرحهای ملی بر عهده سایر مراجع که در قوانین و مقررات مربوط تعیین شده یا میشوند، خواهد بود.
ماده 3 - عوارض موضوع این آییننامه از اماکن، واحدهای صنفی، تولیدی، خدماتی، صنعتی و هرگونه منبع درآمدی دیگری قابل وصول است که محل استقرار آن، در مورد شهرها، محدوده قانونی شهر، موضوع تبصره (1) ماده (4) قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری - مصوب 1362 - و در مورد بخش و روستا، محدوده موضوع مواد (6 و 13) قانون تعاریف وضوابط تقسیمات کشوری - مصوب 1362 - که به تصویب هیات وزیران رسیده یا برسد و در مورد شهرکها محدوده ای که به تصویب کمیسیون موضوع ماده (13) آییننامه مربوط به استفاده از اراضی و احداث بنا و تاسیسات در خارج از محدوده قانونی و حریم شهرها - مصوب 1355 - رسیده است، باشد.
تبصره 1 - در صورتی که محدوده شهر و روستا تعیین نشده باشد، در مورد شهرها محدوده ای که در طرح جامع موضوع بند (3) ماده (2) قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران - مصوب 1351 - و در مورد روستاها محدوده ای که در طرح هادی موضوع ماده (7) اساسنامه بنیاد مسکن انقلا ب اسلامی - مصوب 1366 -، تعیین شده است، ملا ک خواهند بود.
تبصره 2 - مراجع تصمیم گیر در مورد محدوه شهر، مجاز نمیباشند محدوده هایی را که توسط سایر مراجع قانونی برای ایجاد شهرک یا مراکز جمعیتی دیگر خارج از شهرها تعیین شده یا میشوند، بدون جلب نظر مراجع قانونی یادشده به حدود شهر ملحق نمایند.
ماده 4 - وصول عوارضی که طبق این آییننامه توسط شوراهای اسلامی شهر، بخش و یا شهرک وضع میشود، در مورد عوارض شهر برعهده شهرداری، در مورد روستا برعهده دهیار و دهیاری و در مورد شهرکها برعهده مسئولان اجرایی شهرک مربوط خواهد بود که مطابق مقررات مربوط و ضمانتهای اجرایی آن اقدام می نمایند. مرجع وصول مکلف به دادن رسید رسمی به مودی است.
ماده 5 - نحوه وصول عوارضی که به موجب این آییننامه توسط شوراهای اسلامی شهر، بخش و یا شهرک وضع میشوند، توسط همان شورا تعیین میگردد.
تبصره - وزارت کشور به استناد ماده (94) قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران - مصوب 1375 - و به منظور تامین هماهنگی در شیوه محاسبه عوارض در شوراهای بخش و شهرک و همچنین ایجاد یکنواختی در نظام عوارض در سراسر کشور، آییننامه های لازم را تهیه و جهت تصویب به هیات وزیران ارایه می نماید. در خصوص شوراهای اسلامی شهر دستورالعملهای موضوع ماده (30) آییننامه مالی شهرداریها مراعات میگردد.
ماده 6 - عوارضی که به موجب این آیین نا مه توسط شوراهای اسلامی شهر، بخش و یا شهرک وضع میشوند، حسب مورد برای تامین هزینه های همان شهر، روستا و یا شهرک در قالب بودجه مصوب شهرداری و شوراهای شهر، شهرک و بخش مربوط مصرف خواهد شد.
ماده 7 - شوراهای اسلامی شهر، بخش و شهرک میتوانند برای تامین تمام یا بخشی از هزینه های طرحهای خاص خدماتی یا عمرانی، عوارض خاصی برای مدت و مورد معین وضع نمایند. عوارضی که از این طریق وصول میگردد، صرفاً در همان مدت و مورد تعیین شده در مصوبه وضع عوارض، قابل مصرف میباشد.
ماده 8 - مرجع رسیدگی به شکایت در مورد میزان، نحوه محاسبه و وصول و سایر موضوعهای مربوط به عوارضی که توسط شوراها با رعایت این آییننامه وضع میشوند و یا عوارض محلی که قبلاً توسط مراجع ذی صلاح وضع شده و موضوع تبصره ماده (2) این آییننامه نمیباشند، در مورد عوارض شهر به ترتیبی است که در ماده (77) قانون شهرداریها مقرر شده است و در خصوص عوارض موضوع این آییننامه که توسط شوراهای اسلامی بخش و شهرک وضع شده است، به عهده هیاتی مرکب از وزارت کشور، وزیر دادگستری و شوراهای اسلامی بخش یا شهرک میباشد.
تبصره - درمورد عوارض شهر، مرجع رسیدگی به اعتراض از تصمیمات کمیسیون موضوع ماده (77) قانون شهرداریها دیوان عدالت اداری است و در مورد نظر هیات مذکور در قسمت اخیر ماده (8) معترض میتواند به مرجع قانونی ذی ربط مراجعه نماید.
ماده 9 - شوراها میتوانند در هنگام وضع عوارض جدید یا در زمان مقتضی نسبت به موارد معافیت، کاهش، تخفیف و لغو عوارضی که تصویب نموده اند، با توجه به سیاستهای مقرر در این آییننامه اتخاذ تصمیم نمایند.
ماده 10 - لغو، کاهش، افزایش، اعطای تخفیف و یا معافیت ازعوارض که قبل از تشکیل شوراهای اسلامی شهر، شهرک و بخش موضوع قانون مصوب 1375، توسط سایر مراجع ذی صلا ح وضع شده و موضوع تبصره ماده (2) این آییننامه نمیباشند، به عهده شورای اسلامی شهر، بخش و شهرک ذی ربط میباشد.
ماده 11 - عوارضی که تاکنون توسط مراجع ذی صلاح وضع شده و دارای شرایط مذکور در تبصره ماده (2) آییننامه است، به شرح مندرج در فهرست پیوست این آییننامه کماکان توسط مراجعی که در مصوبات مربوط به وضع عوارض و اصلاحات آن تعیین شده است وصول میشود و به ترتیب مقرر در همان مصوبات به مصرف خواهند رسید. صادرات غیر نفتی در سال 1378 مطابق تبصره (5) قانون بودجه سال 1378 از پرداخت هر گونه عوارض از جمله عوارض شهرداری به استناد هر قانونی که وضع شده باشد، معاف است.
تبصره - وزارت کشور مکلف است کمیته ای مرکب از نمایندگان وزارت کشور، وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان برنامه وبودجه، وزارت بازرگانی، وزارت صنایع، نماینده دستگاه ذی ربط و نماینده رئیس جمهور به منظور بررسی عوارض موضوع تبصره ماده (2) این آییننامه و ارایه راهکارهای لازم در خصوص مرجع وضع، کاهش، افزایش و اعطای تخفیف و معافیت از این عوارض، نحوه و چگونگی وصول و مصرف آن، سهم دستگاه وصول کننده، مرجع حل اختلا ف بین مودی و دستگاه وصول کننده و سایرموارد مربوط تشکیل دهد. کمیته مذکور کلیه جوانب موضوع را ظرف سه ماه بررسی و نتیجه را از طریق وزارت کشور به هیات وزیران منعکس خواهد نمود. همچنین این کمیته وظیفه دارد عوارضی را که قبلاً توسط مراجع ذی صلاح وضع شده است و واجد اوصاف مذکور در تبصره ماده (2) این آییننامه میباشد، با این آییننامه و سیاستهای عمومی دولت انطباق دهد و نتیجه را برای تصمیم گیری به مراجع مسئول ارایه نماید.
ماده 12 - شوراهای اسلامی مکلفند نسخه ای از مصوبات مربوط به عوارض را ظرف یک هفته از تاریخ تصویب به همراه مستندات وگزارش توجیهی آن جهت ارسال به وزارت کشور به استانداری محل ارسال نمایند. استانداریها مکلفند حداکثر ظرف دوهفته پس از وصول چنین مصوباتی مصوبه شورا و ضمایم آن را به همراه نظرات کارشناسی خود و همچنین فهرستی از عوارض محلی وضع شده وقابل وصول در محدوده شهر، بخش و یا شهرک مربوط (موضوع ماده (3) و تبصره (1) همان ماده از این آییننامه) به وزارت کشور ارسال نمایند. چنانچه مصوبات مزبور در مدت یک ماه از تاریخ وصول به وزارت کشور مورد ایراد یا لغو توسط وزیر کشور واقع نشد، شوراها مکلفند مصوبه را از طریق درج در روزنامه ها و جراید محلی یا روزنامه های کثیرالانتشار یا از طریق انتشار اعلامیه و یا هر طریق دیگری که جنبه اعلان عمومی دارد، به آگاهی عموم برسانند. عوارض مربوط از تاریخ اعلان قابل وصول است.
تبصره - مصوبات مربوط به عوارض توسط شورای اسلامی شهر تهران مستقیماً به وزارت کشور ارسال میشود.
ماده 13 - اجرای مصوبات ناظر به وضع عوارض جدید یا افزایش عوارض قبلی در مورد وزارتخانه ها، سازمانها و موسسات و شرکتهای دولتی در صورتی که قبل از تنظیم نهایی لایحه بودجه کل کشور در دولت به تصویب شوراهای اسلامی ذی ربط رسیده باشد، از آغاز سال مالی بعد امکان پذیر میباشد و در صورتی که بعد از تنظیم لایحه بودجه و قبل از پایان همان سال تصویب شده باشد، مصوبه از ابتدای دومین سال مالی بعد از تصویب عوارض قابل اجرا خواهد بود.
ماده 14 - شوراها موظفند به هنگام تصمیم گیری راجع به عوارض علاوه بر توجه به سیاستهای کلی که در برنامه های پنجساله و قوانین بودجه سالیانه اعلام میشود، سیاست های عمومی دولت را به شرح ذیل مراعات نمایند:
الف - نیل به سمت خودکفایی شهرداری، دهیاری و شهرک مربوط از طریق وضع و وصول عوارض متناسب با هزینه های مورد نیاز
ب - رعایت تناسب میزان عوارض با ارایه خدمات عمومی و عمرانی به اقشار و بخش های مختلف اعم از دولتی و غیر دولتی
پ - جهت گیری به سوی وضع عوارض هایی که به صورت غیر مستقیم وصول میشوند.
ت - تناسب وضع عوارض در هر محل با تولیدات و درآمدهای اهالی
ث - توجه به اثرات تبعی وضع عوارض بر اقتصاد محل
ج - هماهنگی و وحدت رویه در نظام عوارض
چ - رعایت اولویت وضع عوارض به صورت درصدی از قیمت فروش کالا و خدمات بر سایر روش ها از جمله روش وضع عوارض مقطوع.
ح - وضع عوارض متناسب با ارزش افزوده زمین ناشی از تصمیمات مراجع قانونی و یا اجرای طرحهای عمرانی
خ - جلوگیری از وضع عوارض مضاعف بر کالاهای تولیدی
د - توجه داشتن به رشد تولید و گسترش واحدهای تولیدی در منطقه به هنگام وضع عوارض بر تولید
ذ - محاسبه و وصول عوارض در مورد واحدهای تولیدی بر اساس فروش واقعی در دوره مورد نظر
ر - خودداری از وضع عوارض بر کالاهای صادراتی
ز - توجه به اقشار کم درآمد هنگام وضع عوارض با اعطای تخفیف، معافیت و نظایر آن
ژ - رعایت حال ایثارگران هنگام وضع عوارض با اعطای تخفیف، معافیت و نظایر آن
س - اعمال رویه های تشویقی برای پرداخت به موقع عوارض
ش - وضع بدون تبعیض عوارض بر اساس اصل (3) قانون اساسی.
تبصره - افزایش میزان عوارض موضوع این آییننامه زودتر از یک سال صورت نخواهد گرفت و وضع عوارض جدید و افزایش عوارض قبلی عطف به ماسبق نمی شود.
ماده 15 - نسبت عوارض شهر، روستا و شهرک با درآمدها، عرضه کالاها و خدمات و سایر موضوعها حداکثر بر اساس نرخی است که سالانه توسط وزارت کشور پیشنهاد شده است و به تصویب هیات وزیران میرسد. مادام که این نسبت در هر سال به تصویب نرسیده است، نسبت تعیین شده در سال قبل مجری خواهد بود. برای تعیین حداکثر (سقف) نسبت عوارض به درآمدها و عواید محلی باید استاندارد هزینه های عمرانی، اداری و خدماتی شهرداریها توسط وزارت کشور با هماهنگی کمیته موضوع تبصره ماده (11) این آییننامه تنظیم و به هیات وزیران ارایه گردد. در تنظیم استانداردها باید سهم هزینه هایی که به موجب تصمیمات مراجع ملی یا فرامحلی در طرحهای عمرانی و یا خدماتی و یا در اجرای طرحهای جامع و هادی در شهرها، شهرکها و روستاها ایجاد میشود، به طور جداگانه مشخص گردد.
تبصره - در سال جاری و مادام که استانداردها و نسبت های موضوع این ماده تعیین نشده اند، مجموع عوارض وصولی در هر محل با رعایت ماده (3) این آییننامه نباید در مورد درآمدها بیش از حداکثر دو درصد (2%) درآمد سالیانه، در مورد فروش کالاها یا خدمات بیش از حداکثر دو درصد (2%) قیمت عمده فروشی و در مورد دارایی و ثروت بیش از حداکثر نیم درصد ارزش معاملا تی آن با احتساب میزان عوارض قابل وصول موجود باشد.
ماده 16 - شوراها میتوانند بر اساس اختیارات قانونی خود از طریق جلب مشارکت مردم با استفاده از روش انتشار اوراق مشارکت و سایر روشها با رعایت قوانین و مقررات مربوط نسبت به تامین منابع مالی مورد نیاز اتخاذ تصمیم نمایند.
ماده 17 - وزارت کشور مکلف است با همکاری سازمانها و مراکز ذی ربط آموزشهای لازم را جهت توجیه این آییننامه و سایر آییننامه های مربوط به اعضای شوراها ارایه نماید. وزارت کشور مسئول نظارت بر حسن اجرا و رعایت این آییننامه در مورد مصوبات مربوط به وضع عوارض توسط شوراها در سراسر کشور است.
حسن حبیبیمعاون اول رئیس جمهور
فهرست عوارض غیر محلی موضوع ماده (11) آییننامه
| کد | عنوان عوارض | نحوه وصول عوارض و مستندات آن |
| 11 | 1 - عوارض جایگزین عوارض دروازه ای و عوارض بندری و نقاط مرزی | 1 - عوارض جایگزین عوارض دروازه ای که بر اساس مصوبه 1348/2/23 قانون لغو عوارض دروازه ای توسط گمرکات کشور وصول میشود و توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی باید پرداخت شود. |
| 2 - عوارض بلیط کسانی که با هواپیما در خطوط داخلی پرواز می کنند. | 2 - عوارض بلیط کسانی که با هواپیما در خطوط داخلی مسافرت می نمایند مصوبه 1358/2/4 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران. | |
| 3 - عوارض درآمد مشمول مالیات قطعی شده | 3 - عوارض مشمول مالیات قطعی شده تصویبی مصوب شماره 46377 مورخ 1373/3/24 ریاست جمهوری. | |
| 13 | کمک از محل درآمد حاصل از عوارض %1 کارخانجات | بر اساس بخشنامه شماره 2223/3/327 مورخ 1374/12/6 وزارت کشور |
| 14 | عوارض کمک از محل درآمد حاصل از عوارض اضافی شماره گذاری اتومبیلهای سواری، سواری بیابانی وارداتی و ساخت کشور | برابر تعرفه شماره 3148 مورخ 1373/2/29 وزارت کشور |
| 21 | عوارض مواد نفتی | مصوبه هیات وزیران شماره 1323 سال 1323 و 22946 سال 1344 و مصوبه شماره 102 - 77/م مورخ 1377/1/11 ریاست محترم جمهوری |
| 1/39 | %80 عوارض و درآمدهای وصولی از حریم استحفاظی شهرها | در اجرای قانون الحاق یک بند و 3 تبصره به عنوان بند 3 به ماده 99 قانون شهرداریها مصوب 1372/12/1 مجلس شورای اسلامی |
| 41 | 1 - عوارض اولیه شماره گذاری | 1 - عوارض شماره گذاری در هنگام شماره گذاری به حساب وزارت کشور واریز میگردد. |
| 2 - عوارض سالیانه | 2 - عوارض سالیانه انواع خودرو مصوب 1358/6/13 شورای انقلا ب و افزایش بعدی آن در اجرای بند یک ماده (35) قانون تشکیلات شوراهای اسلامی کشور - مصوب 1361 - که در هنگام شماره گذاری اولین عوارض سالیانه نیز وصول میشود. | |
| 43 | عوارض بلیط مسافرتی برون استانی اتوبوس، قطار، کشتی، مستند به بند یک ماده (35) قانون تشکیلا ت شوارهای اسلامی کشور مصوب 1361 و بند (الف) ماده (43) قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و بند (الف) ماده (30) قانون وصول برخی از درآمدهای دولت که توسط صادر کنندگان بلیط وصول و به حساب شهرداری پرداخت میگردد. | |
| 44 | عوارض انواع گذرنامه و گذر مرزی | حسب تعرفه تنفیذی و تصویبی |
| 45 | عوارض تلفن | مستند به بند الف ماده (43) قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین برای کلیه شهرداریهای کشور به میزان 50 ریال ماهانه هر شماره تلفن مصوب ریاست محترم جمهور توسط مخابرات وصول و به حساب شهرداری مربوط واریز میگردد. |
| 47 | عوارض بر معاملا ت وسایط نقلیه و ماشین آلا ت سنگین اعم از قطعی و وکالتی | |
| 49 | عوارض بر صدور گواهینامه رانندگی | بر اساس تعرفه های تنفیذی از سال 66 و نوع گواهینامه دو شخصی و پایه یک عوارض توسط شهرداری ها وصول میشود. |
| 55 | عوارض بر صید و شکار | عوارض بر فروش پرورش ماهی، میگو پرورشی و آبزیان به استناد تعرفه شماره 1/1688/34/3 مورخ 1374/2/3 |
| 57 | عوارض بر قراردادها | در اجرای بند الف ماده (43) قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصوبه شماره 2376 مورخ 25ر2ر1372 ریاست محترم جمهوری و نامه شماره 34ر3ر1ر9873 مورخ 27ر5ر1372 وزیر محترم کشور خطاب به استانداران و بخشنامه شماره 15377 - 54ر11431 - 1 مورخ 1ر9ر1372 ریاست محترم سازمان برنامه و بودجه توسط ذیحسابان دستگاههای دولتی و حسابداران موسسات غیر دولتی از محل اعتبارطرح کسر و به حساب شهرداری محل اجرای پروژه واریز میگردد. |
| 58 | عوارض کارخانه ها (موضوع تبصره ماده 2 آییننامه) | بر اساس تعرفه های تنفیذی و تصویبی که در اجرای بند یک ماده (35) قانون تشکیلا ت شوراهای اسلامی کشور و بند (الف) ماده (43) قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین به تصویب نماینده ولی امر و ریاست جمهوری رسیده است از کارخانه ها و واحدهای تولید به میزان %1 بهای فروش (به استثنای شهرداریهایی که دارای تعرفه عوارض مضاعف بر %1 زیر فاکتور فروش برای طرحهای خاص استانی میباشند) و ضمناً شهرکهای صنعتی واقع در حریم به ماخذ %5 زیر فاکتور فروش، توسط کارخانه های مذکور وصول و بایستی به صورت ماهیانه به حساب شهرداری مربوط واریز گردد. |
| 2/59 | عوارض بر محصولات محلی (موضوع تبصره ماده 2 این آییننامه) | بر حسب تعرفه های تنفیذی در بعضی از استانها از محصولات تولیدی عوارض وصول میشود. |
| 6/59 | عوراض بر نوشابه ها | بر اساس تعرفه تنفیذی توسط بعضی از شهرداریها وصول میگردد. |