دعوی اثبات مالکیت سرقفلی مال موقوفه

تاریخ دادنامه قطعی: 1395/04/27
شماره دادنامه قطعی: ---

پیام: چنانچه اسناد مالکیت به نام موقوفه صادر شده باشد، صرف دعوی اثبات مالکیت سرقفلی بدون انتزاع و ملغی‌الاثر نمودن منافع از مالک عرصه و اعیان و الزام مالک عرصه و اعیان به تنظیم سند رسمی سرقفلی، قابل استماع نیست.

شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه دهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/04/27 - 08 : 19 قاضی: محمدهادی عبدالله پور قاضی: غلامعلی صدقی قاضی: سیدحجت اله میرمجیدی هشجین

خلاصه جریان پرونده

در پرونده کلاسه --- شعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی لارستان آقای م. ش. با وکالت آقایان م. ب. و ج. ه ط. دادخواستی به طرفیت اداره اوقاف و امور خیریه لار و آقای ع. ش. به خواسته اثبات مالکیت سرقفلی دو باب مغازه واقع در شهر قدیم راه گردان مقوم به 51000000 ریال تقدیم دادگاه نموده ضمن دادخواست توضیح داده که موکل به موجب مبایعه نامه پیوست سرقفلی دو باب مغازه را از فروشنده و مالک سرقفلی خریداری نموده است که این موضوع به تایید سیدحسن آیت الهّی نیز قرار گرفته لذا اداره اوقاف لار ادعای مالکیت نسبت به مغازه فوق را دارد به شرح خواسته تقاضای رسیدگی دارم وکیل خواهان پیرامون لایحه تقدیمی از سوی خواندگان توضیح داده اولا هر چند سمت آقای ش. که به حکم تولیّت استناد کرده محرز نمی‌باشد ابتدا تقاضای ارائه حکم تولیت نامبرده را دارم تا در صورت عدم احراز سمت دادخواست خود را نسبت به ایشان مسترد دارم چنانچه مستحضرید براساس قوانین موضوعه اموال غیرمنقول وقفی از دو قسمت تشکیل شده است عرصه و اعیان امکان دارد هر یک از این ها به تنهایی وقف باشد یا مجموعه آن ها قانونگذار در ماده 104 قانون مکرر ثبت نحوه صدور سند مالکیت عرصه و اعیای وقفی را معلوم کرده است همچنین سرقفلی نیز می‌تواند خارج از این دو مقوله قرار گیرد برای کشف این موضوع باید معلوم شود بازنده ملک چه زمان ساختمان احداثی را وقف نموده از خواندگان توضیح خواسته شود برای تنویر ذهن دادگاه به استحضار می رساند مرحوم انصاری اقدام به خرید پلاک --- و 1629 نموده است تا پس از ساخت آن را در اختیار اداره اوقاف قرار دهد مرحوم جهت تکمیل ساختمان اقدام به فروش سرقفلی مغازه های آتی الاحداث ساختمان احداثی که خواندگان مدعی موقوفه بودن آن هستند توسط موکل و سایر خریداران پرداخت شده است مدتها ملک و.....در اختیار وتحت نظارت آقای آیت الهی اداره میشده است نهایتا موجب صورتجلسه ای به آقای ش. تحویل داده شده اقدامات فروش و مالکیت موکل بر سرقفلی مورد بحث قبل از سمت و تحویل ساختمان به آقای ش. و اداره اوقاف می‌باشد بدیهی است اقدامات مالک ساختمان پس از فروش سرقفلی در تحویل ملک به اداره اوقاف نمی تواند نافی حقوق موکل باشد اما ایراد خوانده به عدم طرح دعوی بر علیه آقای احمد میرزاپور که وکیل آقای انصاری بوده و همچنین اداره اوقاف و آقای ش. که خود مقصر به احداث ساختمان توسط آقای انصاری می‌باشند و با قبول این موضوع نیازی به طرح دعوی علیه ایشان نبوده است... در مورد طرح دعوی قبلی به استحضار می رساند که موضوع خواسته اثبات حق سرقفلی موکل بوده در هیچ محکمه ای به آن رسیدگی نشده است در مورد امر مختومه می‌بایست در سه موضوع وحدت وجود داشته باشد یکی اصحاب دعوی 2 - موضوع دعوی سه سبب دعوی در مانحن فیه تاکنون موضوع سرقفلی در دادگاه رسیدگی نشده است خوانده ردیف دو به شرح لایحه تقدیمی به شماره وارده 9400701930 - 94/6/23 ضمن ایراد به امر مختومه با توجه به سابقه رسیدگی در پرونده کلاسه --- شعبه اول حقوقی لارستان و قطعیت حکم خلع ید و ایراد به اینکه به طرفیت آقای احمد میرازپور طرح دعوی نگردیده چراکه ادعای خواهان خرید سرقفلی از نامبرده می‌باشد لازم بود با فوت ایشان علیه ورثه طرح دعوی به عمل آید ضمنا حکم استنادی خلع ید است مالکیت موقوفه مسلم شده است نه تخلیه لذا چون دعوی واهی است به استناد ماده 109 و 110 قانون آیین دادرسی مدنی تقاضای اخذ خسارت تامین دعوی واهی را دارم اداره اوقاف و امور خیریه لار هم طی لایحه تقدیمی مورخه 94/6/23 در چند بند دفاع خود را مطرح کرده 1 - به حکم قطعی شعبه اول دادگاه حقوقی لارستان مبنی بر خلع ید و قطعی شدن آن و پرداخت اجرت المثل استناد نموده و اضافه نموده خواهان در آن پرونده به استناد مبایعه نامه غیرقانونی و استشهادنامه تقدیم در مقام دفاع از خود برآمده دادگاه مدارک استنادی خواهان را در آن پرونده که خوانده بوده مردود اعلام کرده است زیرا رقبه مذکور را از رقبات موقوفات حاج م. عسگری تحت پلاک --- و در پلاک --- موقوفه آن هم با اخذ مجوز قانون از شهرداری به سریال پروانه شماره 999 که تصویر آن پیوست است ساخت و ساز گردیده و خدشه ای بر آن مترتب نمی‌باشد 2 - اداره اوقاف در وقت مقرر در سال 1384 طی نامه شماره 2266 - 84/5/8 عنوان امجد میرازپور شخص بیگانه ای که مبادرت به فروش مال غیر نموده‌اند که (موضوع مبایعه نامه خواهان) علت را خواستار نامبرده در تاریخ 84/1/11 صراحتا از خود رفع مسئولیت نموده و اعلام داشته اند در جهت لغو قرارداد و دریافت وجه سرقفلی به ایشان مراجعه نمودم نتیجه ای گرفته نشده به هر طریقی که می دانید او را وادار به لغو قرارداد بنمایند (تصویر پیوست) 3 - اداره اوقاف در تاریخ 84/7/13 طی نامه های 2392 - 94/5/13 و 2733 - 94/5/27 عنوان آقای م. ش. به وی اعلام نموده قرارداد از درجه اعتبار ساقط است ش. در پاسخ اعلام بی اطلاعی از موقوفه بودن ملک نموده است (تصویر پیوست) با توجه به مراتب فوق و حکم قطعی خلع ید با توجه به سند مالکیت موقوفه بر پلاک --- در اینکه علیه ورثه احمد میرازپور فروشنده به خواهان طرح دعوی نشده است تقاضای رد دعوی را دارم به استناد مواد 109 و 110 قانون آیین دادرسی مدنی استدعای اخذ خسارت تامین از ایشان دارم در پاسخ به سئوالات مطرح شده از سوی وکیل خواهان خوانده ردیف دو اظهار داشت با توجه به حکم قطعی صادره خلع ید و محکومیت خواهان به پرداخت اجرت المثل و ارائه حکم تولیت در پرونده استنادی که اصالت آن تایید گردیده در مورد ساخت و ساز حسینیه که با دو پلاک --- و 1630 در پلاک --- موقوفه ادغام گردیده براساس تعهدنامه تقدیمی آقای بدر و تعهد ایشان به اینکه پس از احداث بنا عینا وقف بر موقوفات حاج م. عسکر بنماید و تحویل دهند نه اقدام به فروش مال غیر از طرف دیگر وکیل آقای بدر به نام آقای امجد میرازپور از خود رفع مسئولیت فروش نموده‌اند نکته مهم آنکه حسینیه و مستحدثات ساخته شده اعم از مغازه ها و طبقه فوقانی و تحتانی در بطن پلاک --- موقوفه قرار داشته و دارد و در این رابطه در دو پرونده کیفری شعبه دوم موضوع دعوی آقای فاضل شیردل علیه خانم بیفرض و همچنین در شعبه اول حقوقی لارستان کارشناسی لازم به عمل آمده و کارشناس منتخب دادگاه قاطعانه نظرات خود را اعلام نموده است مغازه ها در بطن پلاک --- قرار گرفته است ضمنا مجوز از شهرداری اخذ گردیده پلاک --- به مساحت 487 متر مجوز ساخت و ساز حسینیه و مغازه ها در سال 1375 صادر نموده‌اند همچنین ساخت و ساز حسینیه براساس مجوز رسمی 1375 توسط خودم و اداره اوقاف صورت پذیرفته سپس احد میرزا بدر با خرید دو قطعه زمین در مجاورت موقوفه متعهد گردیده اند مجموعه ای به نام حسینیه تکمیل و تحویل دهند لازم به ذکر است دو پلاک خرید به دلیل داشتن ایرادات قانونی به نام آقای بدر با انصاری به ثبت نرسیده و مالکین آن ورثه آقایان فرهمند می‌باشد که در این رابطه شهادت دادند که حسینیه و مغازه ها در بطن پلاک موقوفه قرار دارد همچنین پلاک موقوفه 200 سال قبل واقف حاج م. عسکر وقف نموده و دارای سند مالکیت رسمی و وقفنامه می‌باشد ضمنا هر چند دستور حضرت آیت اله آیت الهی رحمت اله علیه برای من قابل احترام بوده و می‌باشد لکن در این خصوص هیچگونه نظارت و دستوری صادر نفرموده اند آخرین مورد فروش مغازه توسط آقای احمد میرزاپور در سال 1381 بعد از احداث بنا صورت گرفته است یعنی کل ساختمان حسینیه و مستحدثات آن به اتمام رسیده متاسفانه بدون اذن از متولیان موقوفه که مالک و در ید امانت آنان می‌باشد اقدام به فروش مال غیر نموده‌اند مدارک و مستندات متعاقبا تقدیم خواهد شد نکته مهم آنکه براساس استعلامات از مراجع مخصوصا مقام معظم رهبری به عمل آمده و در رای دادگاه هم تسریع گردیده ملکی که دارای متولی منصوص نمی‌باشد دیگری که ساخت و ساز نموده نمی تواند ادعای مالکیت بنماید در پایان اینکه تحویل ملک موقوفه از زمان تولیت یعنی از 30 سال قبل بعد از تولیت پدرم و فرهمند حکم تولیت به من رسیده و قبل از من تحویل اجدادم بوده است موضوع تحویل حسینیه به اینجانب تحویل و تحول صورتجلسه قبض و اقباض مربوط به اموال حسینیه و دو پلاک --- و 1630 می‌باشد نه پلاک --- دادگاه پس از استماع اظهارات وکلای خواهان و انعکاس آن در صورتجلسه 94/6/23 پرونده استنادی را مطالبه نموده ضمنا دستور ارائه مدارک مربوط به سرقفلی را از سوی خواهان صادر کرده وکیل خواهان طی لایحه تقدیمی به شماره وارده 940702094 - 94/7/11 اعلام داشت مدارک پرداخت حق سرقفلی در پرونده کلاسه --- بدینوسیله مدارک و قبوض پرداختی از طرف موکل تقدیم می‌گردد (برگ های 90 و 91 پرونده) دادگاه در تاریخ 94/7/22 قرار استماع شهادت شهود صادر می کند در جلسه 94/8/9 سه نفر از شاهدان به اسامی کرامت اله کرمی و یعقوب کامجور و ایرج نظافت حاضر شدند گواه اول متولد 1341 کاسب اهل و مقیم لار اظهار داشت من کاسب هستم در نزدیکی حسینیه مغازه دارم حدود ده سال قبل آقای م. ش. آمد گفت مغازه ای پیدا کرده ام که مال احمد بدر است با احمد بدر تماس گرفتم دو مغازه جمعا ده میلیون تومان سرقفلی یکی داخلی 3500000 تومان و آن یکی 6500000 تومان اجاره برده 40000 تومان شد این معامله که تمام شد گفت یک هفته بعد تماس بگیرید تا با آقای انصاری مالک صحبت کنم بعد از یک هفته که تماس گرفتم آقای امجد میرزا به عنوان وکیل خود معامله کرد قولنامه را ایشان امضا کرد گواه دوم متولد 1341 بازنشسته اهل و ساکن لار اظهار داشت اطلاعات من مربوط به اوایل ماه رمضان امسال است سال 1394 آقای زائر از دوستان به من گفت به نام خانم بیفرض حکم صادر شد برایش جریمه شده و یا زندان دارد به مدت یک سال جلسه گرفتیم آقای قائدی وکیل آقای شیردل گفت تا پول ندهید ما کلید نمی دهیم که خانم بیفرض 30 میلیون تومان چک کشید برای آقای شیردل گفت کلید تحویل اوقاف می دهم پرونده را آقای بدر امضا کرده داده به تجلی و تجلی فروخته به بیفرض و ایشان فروخته به شیردل و معامله آن ها فسخ شد گواه سوم متولد 1341 بازنشسته اهل و ساکن لار اظهار داشت ش. یک مغازه و یک انباری حدود ده سال قبل از آقای امجد میرزابدر که وکالت از آقای انصاری داشته سرقفلی هر دو مغازه را ده میلیون تومان با 40 هزار تومان اجاره خریداری نموده است آن موقع حرفی از وقف نبوده است دادگاه با کیفیت فوق ختم رسیدگی را اعلام طی دادنامه شماره --- - 84/8/13 ضمن انعکاس خواسته خواهان با این استدلال اگرچه مغازه های مورد دعوی خواهان از فردی به نام احمد میرزابدر اجاره نموده و مبلغی به عنوان سرقفلی هم به ایشان پرداخت نموده است لیکن با توجه به دادنامه شماره --- - 92/10/30 شعبه اول دادگاه حقوقی لار که به لحاظ احراز وقفی بودن ملک مورد دعوی حکم خلع ید صادر گردیده و به موجب دادنامه شماره --- - 93/3/7 شعبه نهم دادگاه تجدیدنظر فارس ابرام و قطعی و اجرا گردیده با ع. به اینکه موجر سمت قانونی از سوی موقوفه نداشته و خواهان نیز در پرونده رسیدگی شده در شعبه اول دادگاه حقوقی لار هم اقدام و دفاعی جهت اثبات حق و حقوق خود ننموده لذا با توجه به دفاعیات و مدارک ارائه شده توسط خواندگان سند مالکیت و دادنامه های صادره مذکور دعوی خواهان غیرثابت تشخیص مستندا به ماده 197 از قانون آیین دادرسی مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر و اعلام می‌نماید این رای از سوی وکلای خواهان مورد تجدیدنظرخواهی قرار گرفته پس از تبادل لوایح پرونده به شعبه بیستم دادگاه تجدیدنظر استان فارس ارجاع به کلاسه --- ثبت شده است لایحه تقدیمی طرفین عمدتا به مضمون مطالبی است که در طول دادرسی بیان شده بود دادگاه با توجه به لوایح تقدیمی در وقت فوق العاده تشکیل جلسه دادگاه ختم دادرسی را اعلام طی دادنامه شماره --- - 94/12/26 با این استدلال با توجه به اینکه مغازه مورد اختلاف مطابق اظهارات شهود و صورتمجلس تحویل و تحول و استشهادیه محلی که به تائید آقای سید م. حسن آیت الهی رسیده قبل از تحویل به اداره اوقاف و متولی سرقفلی آن واگذار شده و تجدیدنظرخواه مبلغ یکصد میلیون ریال پرداخت نموده است که این امر منافاتی با تخلیه ید نامبرده نیز ندارد چون با انقضاء مدت اجاره مستحق سرقفلی مغازه های موصوف به نرخ روز خواهد بود بنابراین به استناد ماده 358 از قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و به استناد مواد 219 و 221 و 222 قانون مدنی و ماده 6 قانون روابط موجر و مستاجر مصوب 76/5/26 حکم به اثبات مالکیت تجدیدنظرخواه نسبت به سرقفلی مغازه صادر و اعلام می‌نماید این رای در تاریخ 95/1/16 به آقای ع. ش. و در تاریخ 95/1/18 به اداره اوقاف و امور خیریه لار ابلاغ شده در تاریخ 95/2/4 از رای مذکور فرجام خواهی نمودند عمده مطالب منعکس در لایحه تقدیمی به مضمون و تکرار مطالب قبلی است وکیل فرجام خوانده نیز در پاسخ مطالبی را در لایحه تقدیمی مطرح نموده آن هم عمدتا تکراری می‌باشد لوایح طرفین به هنگام شور قرائت می‌شود پرونده پس از ثبت به کلاسه فوق در تاریخ بالا در دستور کار شعبه قرار گرفته است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردیده پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رای شعبه

رای فرجام خواسته از جهات ذیل مخدوش است اولا وضعیت ثبت ملک مورد ترافع از اداره ثبت استعلام نشده است تا در مورد مالکیت عرصه و اعیان اظهار نظر گردد ثانیا حسب ادعای فرجام خواه قرارداد اجاره مورد استناد فرجام خوانده در پرونده استناد موضوع دادنامه های شماره --- - 92/10/30 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی لارستان و 93009002240 - 93/3/7 شعبه نهم دادگاه تجدیدنظر استان فارس که در تائید حکم خلع ید و محکومیت فرجام خوانده به پرداخت اجرت المثل صادر گردیده مورد ملاحظه قرار نگرفته و خلاصه جریان پرونده در صورتجلسه دادگاه منعکس نشده است پیوست نمودن پرونده و ملاحظه مستندات موجود در پرونده های استنادی که مورد استناد فرجام خواه قرار گرفته در سرنوشت پرونده موثر می‌باشد زیرا چنانچه در دعوی خلع ید و مطالبه اجرت المثل فرجام خوانده به موجب قرارداد اجاره 1384/03/03 در جهت رد ادعای مالکانه فرجام خواه دفاع نموده باشد و با عدم احراز مالکیت فرجام خوانده نسبت به سرقفلی حکم خلع ید و اجرت المثل صادر شده باشد دیگر مجالی برای اثبات مالکیت خواهان باقی نمی ماند چراکه یکبار به ادعای مالکیت وی در قالب دفاع رسیدگی شده است و مالکیت وی احراز نگردیده ثالثا دلیل مالکیت آقای احمد میرزابدر توسط وکیل آقای امجد بدر در مورد فروش سرقفلی ضمن دو فقره اجاره نامه استنادی مبهم است ضمن اینکه نامبرده طرف دعوی قرار نگرفته است تا در مورد مالکیت وی راجع به دو باب مغازه و یا ماذون بودن وی از مالک اعم از اینکه مالک موقوفه باشد یا غیره رسیدگی قضایی به عمل آمده باشد در این صورت انتقال سرقفلی فاقد ایراد تلقی شود رابعا چنانچه اسناد مالکیت به نام موقوفه صادر شده باشد حسب مدلول ماده 46 قانون ثبت صرف دعوی اثبات مالکیت سرقفلی بدون انتزاع و ملغی الاثر نمودن منافع از مالک عرصه و اعیان و الزام مالک عرصه و اعیان به تنظیم سند رسمی در مورد سرقفلی قابل استماع نمی‌باشد زیرا فرض قانونگذار اینست که کسی که سند مالکیت به نامش می‌باشد مالک عین و منافع آنست مگر خلاف آن ثابت گردد در مانحن فیه صدور حکم به اثبات مالکیت به تنهایی معنائی بیش از مدلول نوشته (قرارداد اجاره) مستندا به ماده 223 قانون مدنی پیدا نمی کند در قضیه مورد بحث با وصف صدور حکم خلع ید و اجرای آن انتزاع ید محکوم ٌله دادنامه استنادی ولو اینکه بعدا فرجام خوانده دادخواست خلع ید مطرح نماید مواجه با دو حکم خلع ید می‌گردد لذا اجرای آن با موانع قانونی تعارض دو رای می‌شود مگر اینکه سند مالکیت در مورد سرقفلی (منافع) متنزع و ملغی الاثر گردد با کیفیت فوق رای فرجام خواسته که بدون توجه به جهات و معانی فوق صادر گردیده نقض مستندا به بند الف از ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی پرونده جهت رسیدگی به موارد نقص تحقیقاتی و صدور رای به دادگاه محترم صادرکننده رای ارجاع می‌نماید.

شعبه دهم دیوان عالی کشور رئیس: م. هادی عبداله پور مستشار: سیدحجت اله میرمجیدی عضو معاون: دکتر غلامعلی صدقی