تاریخ نظریه: 1405/07/25
شماره نظریه: 7/1405/292
شماره پرونده: 1405-127-292ح
استعلام:
دادگاه بخش در تشریفات رسیدگی و قواعد دادرسی در امور حقوقی و کیفری اصولاً تابع قوانین آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است و خوانده دعوا نیز بر همین اساس دفاع می‌نماید؛ با تصویب قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 در زمانی که دادگاه بخش به دعوای داخل در صلاحیت دادگاه صلح رسیدگی می‌کند، این تشریفات تغییر کرده و احکام خاص این قانون؛ از جمله قطعیت دادنامه با حد نصاب قانونی آن و حق فرجام‌خواهی بر دعوا و تشریفات آن مترتب می‌شود؛ در مواردی خوانده بدون اطلاع از رسیدگی در دادگاه بخش به عنوان دادگاه صلح از حقوق خود در خصوص اعتراض به بهای خواسته برای ایجاد حق اعتراض استفاده نکرده و این امر تضییع حقوق وی و عدم رعایت اصل تناظر را موجب می‌شود. با توجه به این امر که رسیدگی در دادگاه بخش ظهور در آن دارد که این دادگاه بر اساس صلاحیت عمومی و مبتنی بر قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 رسیدگی می‌کند، آیا در مواردی که این دادگاه به جانشینی از دادگاه صلح رسیدگی می‌کند، تصریح به رسیدگی به جانشینی از دادگاه صلح الزامی است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
با توجه به ماده 4 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 که مقرر داشته است «... در حوزه قضایی بخش، وظایف و اختیارات و صلاحیت‌های دادگاه صلح می‌تواند بر عهده دادگاه بخش باشد که بر اساس احکام این قانون رسیدگی می‌کند. ..» و با عنایت به اینکه مطابق ماده 19 آیین‌نامه اجرایی این قانون مصوب 1403/3/16 در صورت عدم تشکیل این دادگاه‌ها، رسیدگی دادگاه بخش به امور و دعاوی در صلاحیت دادگاه صلح، تابع مقررات مربوط به دادگاه‌های صلح به شرح مذکور در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 است؛ بنابراین دادگاه بخش به دعاوی و امور داخل در صلاحیت «دادگاه صلح»، با رعایت مقررات مربوط به این دادگاه رسیدگی می‌کند؛ اما این رسیدگی تحت عنوان «دادگاه صلح» نمی‌باشد و به همین سبب، در فرض سوال، در عنوان این دادگاه و یا در سمت قضات آن، عبارت «دادگاه صلح» ذکر نمی‌شود و در قوانین و مقررات مربوط نیز برای دادگاه بخش تکلیفی بر لزوم اعلام به طرفین مبنی بر رسیدگی در مقام دادگاه صلح، پیش‌بینی نشده است.