سلامت زنان به عنوان جایگاه والای او در جوهره خلقت به ویژه در شکل گیری فرهنگ، تربیت، سعادت و حفظ و ارتقای سلامت خانواده و جامعه دارای نقش تعیین کننده است که این خود تحت تاثیر حقوق اساسی آنان در خانواده و اجتماع قرار میگیرد.
قانون اساسی جمهوی اسلامی ایران با حمایت از حقوق انسانی، اجتماعی و فرهنگی همه افراد اعم از زن و مرد، سلامت افراد را یک حق اساسی دانسته و تامین نیازهای سلامت آنها را تکلیف اصلی دولت شمرده است. منشور حقوق زنان در نظام جمهوری اسلامی ایران نیز بر حق سلامت زنان در بهره مندی و دسترسی به خدمات، حمایت ها و مراقبت های بهداشتی درمانی مورد نیاز و با کیفیت مناسب تاکید می نماید.
شورای عالی انقلاب فرهنگی براساس پیشنهاد شورای فرهنگی- اجتماعی زنان سیاست های لازم و راهبردهای اساسی برای تضمین سلامت زنان و دستیابی آنان به مراقبت های همه جانبه و مورد نیاز در دوره های مختلف زندگی را با تکیه بر پژوهش های انجام شده در ابعاد مختلف و با تاکید بر عوامل فرهنگی تاثیرگذار به شرح ذیل تصویب می نماید:
ماده 1- تعاریف:
1- سلامت: عبارت از رفاه کامل جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی است و تنها به نبود بیماری و
معلولیت اطلاق نمی شود.
2- حق سلامت: حق سلامت زنان به معنای برخورداری از سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی با توجه به ویژگی های آنان در مراحل مختلف زندگی بوده و از جمله حقوق طبیعی و همگانی محسوب میشود و مسئولیت تامین آن بر عهده دولت ها میباشد. یافته های علمی جدید درباره سلامت زنان و نظام های سلامت بر رویکردهای ادغام یافته سلامت در طی دوره های زندگی تاکید دارد و آن را نکته ای کلیدی و با اهمیت در برنامه های پژوهشی و برنامه ریزی به شمار می آورند. در چنین رویکردی ابعاد فیزیکی، روانی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و معنوی زندگی زنان با در نظر گرفتن نقش های چندگانه فردی، اجتماعی و خانوادگی آنان مد نظر قرار میگیرد.
3- سلامت معنوی: یکی از ابعاد سلامت که در ارتباط با زندگی و رستگاری در دنیا و پس از آن است و با
احساسات عمیق و عقاید انسان به ویژه در بعد مذهبی و جدای از بخش مادی و جسمانی زندگی میباشد.
4- ارتقای سلامت: عبارت است از فرآیند توانمندسازی افراد جهت افزایش تسلط بر سلامت خود و بهبود آن
5- پیشگیری از بیماری ها: پیشگیری از بیماری ها، دربرگیرنده اقداماتی است که علاوه بر جلوگیری از وقوع بیماری (نظیر کاهش عوامل خطر)، پیشرفت آن را نیز متوقف کرده و در صورت بروز، عوارض آن را کم می کند.
6- رفتارهای پرخطر: رفتارهایی است که موجب افزایش احتمال بروز بیماری، جراحت و یا ناتوانی در طول زندگی میگردد.
7- عوامل خطر: عبارت است از رفتار، ابعاد شیوه زندگی یا وضعیت اجتماعی، اقتصادی یا زیست شناختی
که همراه با استعداد فزاینده ای از ابتلا به بیماری، ناخوشی یا صدمات بوده و یا به وجود آورنده و علت این حالت ها باشد.
8- نظام سلامت: تمام فعالیت هایی که هدف اصلی آنها، حفظ، ارتقاء و یا بازگرداندن سلامت است.
9- معلولیت اجتماعی: هرگونه نقص یا ناتوانی شدید در انجام فعالیت های اساسی و عملکرد زندگی خانوادگی و اجتماعی (تحصیل، اشتغال، معاشرت) که بر سلامت تاثیر می گذارد.
ماده 2- اهداف:
1- ارتقاء و توسعه سلامت زنان در ابعاد جسمی، روانی، فرهنگی، اجتماعی و معنوی در دوره های مختلف زندگی و پیشگیری از بیماری ها و کاهش عوامل خطر سلامت زنان
2- تقویت سیاست ها و برنامه های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به سمت سلامت زنان
و نیازهای بهداشتی - درمانی آنان.
3- افزایش آگاهی جامعه و خانواده از دانش و نیازهای سلامت زنان و نقش آن در توسعه
4- تقویت نقش محوری زنان در تامین سلامت خود، خانواده و جامعه و افزایش مشارکت آنان در
سطوح مختلف تصمیم گیری و اجرا.
5- افزایش دسترسی زنان به اطلاعات (به ویژه از طریق رسانه های ملی و جمعی) خدمات و
مراقبت های سلامت واجد کیفیت و متناسب با نیازهای آنان در دوره های مختلف زندگی.
6- اصلاح و رفع موانع فرهنگی- اجتماعی و اقتصادی موثر بر سلامت زنان
ماده 3- سیاست ها:
1- توجه به مسئولیت ها و نقش های متعدد فیزیولوژیک، خانوادگی و اجتماعی زنان و توجه به
انسجام مراقبت های بهداشتی و درمانی زنان و پیشگیری از بیماری ها در تمامی دوره های زندگی.
2- توجه به ابعاد مختلف سلامت زنان از جمله جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی.
3- توجه به تاثیر شرایط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی زندگی بر سلامت زنان
ماده 4- راهبردها
1- بازنگری مستمر، ارزشیابی و نظارت بر اجرای سیاست ها و برنامه های سلامت زنان،طراحی و استقرار نظام پایش و مراقبت سلامت زنان در نظام سلامت کشور.
2- تقویت همکاری ها و هماهنگی های بین بخشی در تدوین برنامه های موثر بر ارتقای سلامت زنان از طریق شورای عالی سلامت
3- شناسایی و تلاش جهت رفع موانع فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی موثر بر ارتقای سلامت زنان
4- ارزیابی مستمر وضعیت سلامت زنان و شناسایی عوامل موثر بر بهبود آن و راه های تقویت و توسعه آنها، طراحی و استقرار نظام جامع اطلاعات سلامت زنان
5- توسعه آگاهی زنان و خانواده ها از نقش و مسئولیت های متعدد زنان در خانواده واجتماع و همچنین نیازهای سلامت زنان در مراحل مختلف زندگی اعم از کودکی، بلوغ، ازدواج، باروری،شیردهی، یائسگی و سالمندی.
6- تدوین برنامه های آموزشی متناسب با نیازهای سلامت زنان و عوامل فرهنگی و اجتماعی
تاثیرگذار بر آن از طریق تعامل بین بخشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بادستگاه های ذیربط.
7- فرهنگسازی و اصلاح باورهای جامعه نسبت به جایگاه زنان در تصمیم گیری و تصمیم سازی ونقش آنان در سلامت خود و جامعه و افزایش مشارکت آنان در مدیریت های بخش سلامت زنان.
8- حمایت از مشارکت سازمان های غیردولتی مرتبط با زنان در توسعه سلامت زنان و بهبودمحیط زیست.
9- افزایش دسترسی زنان به نیروهای متخصص و همگن خدمات سلامت در ابعاد کمی و کیفی متناسب با نیازهای دوره های مختلف زندگی آنان و رفع موانع فرهنگی، اقتصادی و فیزیکی برای دسترسی و استفاده از خدمات مورد نیاز سلامت خود
10- برنامه ریزی مناسب جهت دسترسی به خدمات و حمایت های ویژه مورد نیاز سلامت برای دختران و زنان آسیب پذیر، زنان سرپرست خانوار، خودسرپرست و دارای معلولیت های فیزیکی، روانی و اجتماعی توسط دستگاه های ذیربط از قبیل سازمان بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی و بنیاد شهید و ایثارگران.
11- توسعه فرهنگ ورزش در بین دختران و زنان، رفع موانع موجود و دسترسی آنان به امکانات مورد نیاز و بهینه سازی اوقات فراغت آنان توسط سازمان تربیت بدنی و وزارتخانه های آموزش و پرورش، علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
12- تقویت برنامه ها و خدمات و توسعه آگاهی دختران و زنان در خصوص پیشگیری از بیماری های خاص و شایع زنان، تشخیص زودرس آن، بهبود فرهنگ تغذیه، سوء مصرف مواد و مصرف دخانیات با توجه به آسیب پذیری شرایط فیزیولوژیک آنان در دوره های مختلف زندگی.
13(اصلاحی 1390/03/31)- رعایت اصول و ضوابط معماری اسلامی و ملی با توجه به خصوصیات روحی و جسمی بانوان در
شهرسازی، ساخت و تجهیز مدارس و مراکز فرهنگی و ورزشی ویژه آنان توسط شهرداری ها و وزارت راه و شهرسازی.
14- آموزش لازم و فعال کردن زنان جهت ارتقای آگاهی و تربیت اعضای خانواده در زمینه شیوه های سالم زندگی توسط رسانه های ملی و جمعی و وزارت آموزش و پرورش.
15- تقویت ارتباط فعال با حوزه های علمیه جهت انعکاس موضوعات سلامت زنان به آنان و رفع ابهامات و شفاف سازی دیدگاه های فقهی در تامین امنیت و حق سلامت زنان.
16(اصلاحی 1390/04/08)- بهبود وضعیت سلامت محیط کار و تاثیر آن بر سلامت زنان شاغل به ویژه در دوران بارداری و شیردهی توسط وزارت کار و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
17- حمایت از ترویج و تسهیل امر ازدواج و تشویق جوانان برای تشکیل خانواده پایدار بر اساس معیارهای صحیح و مناسب و رفع موانع فرهنگی و اقتصادی آن به عنوان عامل موثر بر سلامت.
18- اتخاذ تدابیر لازم جهت اصلاح قوانین، مقررات و برنامه ها و ساختارهای حقوقی، اقتصادی و فرهنگی در راستای حمایت از زنان خانواده با تاکید بر سلامت.
19- افزایش آگاهی های زوجین و آموزش های لازم در زمینه حقوق، تکالیف، روابط سالم زناشویی، بهداشت باروری، مهارتهای زندگی، حسن خلق و معاشرت.
20- اصلاح نگرش خانواده ها نسبت به رفع تبعیض بین کودکان خود..
21- توانمندسازی، آموزش، افزایش آگاهی و حمایت از زنان، خانواده و جامعه در خصوص مهارتهای لازم زندگی با توجه به آموزه های دینی و شرایط فرهنگی، بومی و منطقه ای در پیشگیری و کنترل آسیب های اجتماعی.
22- شفاف سازی مسئولیت و تقویت نقش و عملکرد دستگاه ها و سازمان های مختلف در پیشگیری، ایمن سازی و کنترل آسیب های اجتماعی تاثیرگذار بر سلامت زنان در راستای برنامه چهارم توسعه کشور.
23- اتخاذ تدابیر مناسب جهت پیشگیری و کاهش هر گونه ظلم و خشونت خانوادگی و اجتماعی در تهدید سلامت جسمانی و روانی زنان و حمایت از قربانیان خشونت توسط قوه قضائیه، نهادهای فرهنگی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
24- اتخاذ تدابیر مناسب جهت ارتقای سلامت زنان شاغل با توجه به نقش های خانوادگی (همسر و مادر) و اجتماعی آنان.
25- افزایش آگاهی جامعه از نقش و تاثیر شغل خانه داری در سلامت و توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و حمایت از آن توسط وزارت کار و امور اجتماعی و قوه قضائیه.
26(اصلاحی 1390/04/08)- توسعه مهارت ها و ظرفیت های شغلی و کسب درآمد برای زنان از طریق خود اشتغالی و مشاغل خانگی به ویژه در اقشار آسیب پذیر و نیازمند توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
مصوبه فوق در جلسه 613 مورخ 1386/08/08 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید.
رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی - محمود احمدی نژاد