هیات وزیران در جلسه مورخ 1383/4/24 بنا به پیشنهاد مشترک شماره 61/3452/1/61 مورخ 1383/4/15 وزارتخانههای دادگستری، کشور و فرهنگ و ارشاد اسلامی و به استناد ماده (15) قانون هیات منصفه - مصوب 1382 - تصویب نمود:
فصل اول : کلیات
ماده 1 - در این آییننامه منظور از واژههای «قانون» قانون هیات منصفه - مصوب 1382 -، «هیئت» هیات منصفه، «اعضاء» اعضای هیات منصفه و «دادگاه» دادگاه کیفری استان است.
ماده 2 - امور اجرایی تشکیل هیات هر استان زیر نظر رئیس قوه قضاییه یا نماینده منصوب رئیس قوه قضاییه و با حضور رئیس شورای اسلامی استان و دو نفر از نمایندگان استان به انتخاب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر انجام میشود.
ماده 3 - انتخابات هیات در هر استان باید به نحوی انجام شود که حداقل یک ماه قبل از اتمام دوره هیئت، اعضاء هیات هر استان معین شده باشند.
فصل دوم : نحوه انتخاب اعضاء هیات در هر استان
ماده 4 - به منظور دعوت از متقاضیان عضویت در هیات در مرداد ماه سال پایانی دوره هیئت، اعلان و آگهی ثبت نام داوطلبان عضویت در دوره بعدی هیات از طریق وسایل ارتباط جمعی از جمله روزنامه رسمی، صدا و سیما و حداقل دو روزنامه کثیرالانتشار انجام میشود و از اول شهریور ماه لغایت پانزدهم شهریور ماه، تقاضاهای عضویت پذیرفته میشود.
تبصره - انجام مراحل اجرایی انتخاب اولین هیات منصفه ظرف پانزده روز پس از ابلاغ این آییننامه آغاز و ظرف یک ماه پایان مییابد.
ماده 5 - چنانچه در فاصله نه (9) ماه مانده به پایان دوره هیئت، تعداد اعضاء هیات با لحاظ اعضاء علیالبدل به کمتر از نصف تقلیل یابد، انتخابات میان دورهای برای تکمیل اعضاء هیات انجام خواهد شد.
ماده 6 - متقاضیان عضویت در هیات هر استان ظرف مهلت مقرر در آگهی منتشره توسط قوه قضاییه که متن آن به شرح کاربرگ شماره یک پیوست میباشد، ثبت نام و مدارک ذیل را تحویل خواهند داد:
الف - کاربرگ تکمیل و امضا شده ثبت نام (مطابق پیوست شماره 2)
ب - تصویر کلیه صفحات شناسنامه (دو فقره)
ج - تصویر آخرین مدرک تحصیلی یا گواهی صادره از حوزه علمیه در خصوص روحانیون
تبصره - برای تحقق بند (5) ماده (4) قانون، استعلام از سوابق متقاضیان از دادگستری انجام و چنانچه دادگستری ظرف یک ماه از تاریخ استعلام اعلام نظر نکند، به منزله عدم سوﺀ پیشینه خواهد بود.
ماده 7 - شرایط متقاضیان عضویت در هیات توسط رئیس قوه قضاییه یا نماینده وی و با حضور رئیس شورای اسلامی استان و دو نفر از نمایندگان آن استان به انتخاب مجلس با شرایط مندرج در ماده (4) قانون و (6) این آییننامه تطبیق داده شده و مراتب پذیرش اعلام و در صورت عدم تطبیق مراتب به ذینفع ابلاغ خواهد شد.
ماده 8 (اصلاحی 1383/10/30)- متقاضیان پذیرفته نشده پس از ابلاغ نتیجه حق دارند ظرف (5) روز اعتراض خود را به نماینده رئیس قوه قضاییه در استان تسلیم کنند. اعتراضات وارده در جلسه موضوع ماده (3) قانون بررسی و تصمیمگیری میشود.
ماده 9 - پس از تهیه فهرست متقاضیان واجد شرایط مقرر در ماده (4) قانون، برای تعیین اعضاء هیات مراتب از طریق رسانههای جمعی آگهی و در یکی از سالنهای عمومی شهر جلسه قرعه کشی تشکیل خواهد شد. پس از انتخاب کلیه اعضا، قرعهکشی برای تعیین اعضای اصلی و علی البدل مجدداً انجام خواهد شد.
ماده 10 - تعداد اعضاء اصلی و علیالبدل هیات هر استان مطابق ماده (5) قانون براساس جمعیت هر استان طبق آخرین سرشماری مرکز آمار ایران، تعیین میگردد. تعداد اعضاء هیات استان تهران پانصد نفر است که دو سوم (3/2) آن اعضاء اصلی و یک سوم (3/1) آن اعضای علیالبدل میباشند.
ماده 11 - تعداد متقاضیان عضویت در هیات در مرحله اول قرعه کشی باید ده درصد (10%) بیشتر از نصاب لازم (جمع اعضای اصلی و علیالبدل) باشد و چنانچه تعداد متقاضیان در مرحله اول به نصاب لازم نرسد در مرحله دوم چنانچه تعداد متقاضیان برابر تعداد اعضای اصلی هیات باشد بدون قرعهکشی متقاضیان مزبور،اعضاء هیات منصفه به حساب خواهند آمد.
ماده 12 - قرعهکشی به نحوی انجام میشود که حتی المقدور سهم هر یک از اقشار در هیات مساوی باشد.
ماده 13 - حضور حداقل دو نفر از ناظرین موضوع ماده (3) قانون در مراسم قرعه کشی الزامی است. در صورت عدم حضور، مراتب به دستگاه متبوع ناظر برای اقدام مقتضی اعلام خواهد شد.
ماده 14 - صورتجلسه نتیجه قرعه کشی و اسامی اعضاء هیات پس از مشخص شدن اعضاء اصلی و علیالبدل از طریق رسانههای مذکور در ماده (4) این آییننامه طبق کاربرگ شماره (3) به اطلاع عموم میرسد.
فصل سوم : تشکیل هیات و استقرار آن
ماده 15 - پس از انتخاب اعضاء هیئت، اولین جلسه هیات در هر استان بنا به دعوت نماینده رئیس قوه قضاییه و با حضور رئیس شورای اسلامی استان و دو نفر از نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی و با حضور دو سوم (3/2) اعضای هیئت، رسمیت یافته و تصمیمات آن با اکثریت مطلق آراء اعضاء حاضر هیات معتبر است.
ماده 16 - هیات هر استان در اولین جلسه خود یکی از اعضاء خود را برای مدت دو سال به عنوان دبیر انتخاب می کند.
ماده 17 - دبیر هیئت، رئیس دبیرخانه هیات است و مسئولیت کلیه امور اداری و مالی هیات را برعهده دارد.
ماده 18 - دبیر هیات در خصوص اموال هیات امین محسوب و درصورت تعدی و تفریط مسئول خسارات وارده به هیات میباشد.
ماده 19 - کلیه مکاتبات رسمی، دعوتنامهها و اسناد و اوراق مالی با امضا دبیر و مهر هیات معتبر است.
ماده 20 - کمکهای اهدایی به هیات تحویل دبیرخانه هیات خواهد شد و براساس دستور و حواله دبیر هزینه خواهد شد. قبل از انتخاب دبیر هیئت، موقتاً کمکهای اهدایی در اختیار نماینده رئیس قوه قضاییه قرار خواهد گرفت که پس از انتخاب دبیر تحویل وی میشود.
ماده 21 - تا تهیه مکان مناسب برای هیئت، استانداری محل مناسبی را در اختیار دبیرخانه هیات هر استان قرار خواهد داد.
ماده 22- اعضاء هیات در اولین جلسه و پس از رسمیت آن مراسم تحلیف را به جای میآورند. برای اجرای مراسم سوگند کلیه اعضاء قیام و عبارات سوگند را که توسط یکی از اعضاء با صدای بلند قرائت میشود تکرار میکنند. در پایان نسخهای از سوگندنامه به امضای هریک از اعضاء میرسد و در دبیرخانه هیات نگهداری میشود.
اعضایی که در جلسه اول حضور ندارند در اولین فرصت ممکن مراسم فوق را در حضور دبیر هیات به جای میآورند.
متن سوگند به شرح ذیل است:
اکنون که اینجانب به عضویت هیات منصفه انتخاب شدهام دربرابر قرآن مجید به خداوند قادر متعادل سوگند یاد کرده و با تکیه بر شرف انسانی خویش تعهد میکنم که در انجام وظایف در هیات منصفه جانب عدالت و انصاف را نگاه دارم و بدون در نظر گرفتن گرایشهای شخصی و گروهی و با رعایت صداقت و تقوی امانتی را که از طرف عموم به من اعطاﺀ شده را محترم شمارم و خداوند را در همه حال ناظر و شاهد اعمال خود بدانم و در اجرای این وظیفه خطیر در احقاق حق و ابطال باطل بکوشم.
فصل چهارم : نحوه حضور هیات در دادگاه و چگونگی اتخاذ تصمیم در آن
ماده 23 - تعداد اعضاء هیات هر محاکمه در تهران بیست و یک نفر و در سایر مراکز استانها چهارده نفر است که براساس قرعه کشی از میان اعضاء هیات هر استان انتخاب میشود.
ماده 24 - رئیس دادگاه مربوط موظف است پانزده روز قبل از تشکیل جلسه دادگاه مراتب را برای تعیین اعضای هیات به دبیر هیات هر استان ابلاغ کند. دبیر هیات موظف است در موعد مقرر توسط قاضی، اعضاء هیات را معرفی کند به نحوی که ده روز قبل از برگزاری جلسه دادگاه اعضاء هیات مشخص شده باشند، در موارد فوری رعایت این موعد لازم نیست.
ماده 25 - دبیر هیات هر استان با دعوت از نمایندگان دادگستری و شورای شهر مرکز استان و وکیل یا نماینده متهم و شاکی، قرعه کشی برای انتخاب اعضاء هیات دادگاه را انجام میدهد.
تبصره - حضور نمایندگان دادگستری و شورای شهر در مراسم قرعه کشی الزامی است و مراتب عدم حضور این افراد برای اقدام مقتضی به دستگاه ذیربط اعلام میگردد.
ماده 26 - قرعهکشی به نحوی انجام میشود که ترکیب هیات هر دادگاه متنوع باشند و با حضور اقشار مختلف تشکیل شود و از هر صنف نباید بیش از دو نفر عضویت داشته باشد.
ماده 27 - نصاب رسمیت جلسه هیات در دادگاههای تهران یازده (11) نفر و در استانها نه (9) نفر است و تصمیمات هیات با اکثریت مطلق آراء اعضاء حاضر معتبر است.
ماده 28 - اعضاء هیات در هر محاکمه ثابت بوده و موظف هستند تا پایان جلسات دادگاهها حضور داشته باشند.
ماده 29 - اعضاء هیات موظف به حضور در جلسات دادگاه هستند. غیبت اعضاء جز در موارد مقرر در ماده (116) قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری - مصوب 1378 - غیرموجه تلقی و چهار جلسه غیبت متوالی یا شش جلسه متناوب با حکم دادگاه مربوط منجر به دو سال محرومیت از عضویت در هیات میشود.
ماده 30 - در موارد موجه، عضو هیات موظف است دو روز قبل از تشکیل جلسه دادگاه مراتب معذوریت خود از حضور در دادگاه را به طور کتبی و مستدل به استحضار دادگاه برساند. در مواردی که سبب عذر در این دو روز اتفاق بیفتد در اولین فرصت ممکن باید مراتب به اطلاع دادگاه رسانده شود. در غیراین صورت عذر وی غیرموجه محسوب میشود.
ماده 31 - با توجه به ماده (11) قانون و ماده (46) قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری - مصوب 1378 - اعضاء هیات در موارد زیر باید از عضویت در هیات دادگاه امتناع کنند و طرفین پرونده هم میتوانند آنان را رد کنند:
الف - وجود قرابت نسبی یا سببی تا درجه سوم از هر طبقه بین عضو هیات با یکی از طرفین دعوا یا اشخاصی که به نحوی در امر جزایی دخالت دارند.
ب - عضو هیات قیم یا مخدوم یکی از طرفین باشد یا یکی از طرفین مباشر یا متکفل امور عضو هیات یا همسر وی باشد.
ج - عضو هیات یا همسر یا فرزندان وی وارث یکی از اشخاصی باشد که در امر جزایی دخالت دارند.
د - عضو هیات در همان پرونده جزایی قبلاً اظهارنظر ماهوی کرده یا شاهد یکی از طرفین باشد.
ه- - بین عضو هیات یا همسر یا فرزندان وی و یکی از طرفین دعوی حقوقی و جزایی مطرح باشد یا در سابق مطرح بوده و از تاریخ صدور حکم قطعی دو سال نگذشته باشد.
و - عضو هیات یا همسر و فرزندان وی نفع شخصی در موضوع مطروحه داشته باشند.
ماده 32 - سوالات اعضاء هیات در دادگاه برای طرح به رئیس دادگاه تسلیم میشود.
ماده 33 - بلافاصله پس از اعلام ختم دادرسی توسط رئیس دادگاه، اعضاء هیات به صورت محرمانه و منحصراً با حضور اعضای هیات وارد شور شده و در خصوص بزهکاری یا عدم بزهکاری و استحقاق تخفیف یا عدم استحقاق تخفیف در مجازات متهم اتخاذ تصمیم نموده و نظر کتبی خود را به رئیس دادگاه تسلیم مینمایند. صورتجلسه اتخاذ تصمیم هیات هر دادگاه به امضا حاضرین اعم از موافق و مخالف میرسد.
تبصره - درصورت تشخیص هیات دعوت از قاضی دادگاه جهت مشورت بلامانع است.
ماده 34 - در مواردی که عضو هیات منصفه دادگاه کارمند دولت باشد حضور او در ساعات اداری در جلسات دادگاه در حکم حضور در محل کار تلقی میگردد.
معاون اول رئیس جمهور - محمدرضا عارف
کاربرگ شماره یک
آگهی دعوت برای عضویت در هیات منصفه مطبوعات
در اجرای ماده 2 قانون هیات منصفه مطبوعات و ماده آییننامه
بدینوسیله از عموم اصناف - گروههای مختلف اجتماعی، روحانین - اساتید دانشگاه - دانشگاه - دانشجویان - پزشکان - مهندسان - کارگرن - کشاورزان - نویسندگان، روزنامه نگاران - معلمان - وکلای دادگستری - کارمندان - هنرمندان - پیشه وران و تجار و سایر اقشار جامعه که داوطلب حضور در هیات منصفه مطبوعات و دارای شرایط زیر میباشند دعوت میشود که از تاریخ الی. ..................
با تحویل مدارک خود به پست محل ثبت نام به عمل آورند.
الف: شرایط ثبت نام کنندگان:
1- تابعیت جمهوری اسلامی ایران.
2- مسلمان بودن.
3- التزام عملی به قانون اساسی.
4- حداقل سی سال سن.
5- داشتن حداقل مدارک دیپلم متوسط یا معادل آن در علوم حوزوی.
ب: تعداد اعضاء هیات منصفه استان نفر خواهد بود.
ج: انتخاب هیات منصفه از طریق قرعه کشی و در تاریخ انجام خواهد شد.
د: مدارک داوطلبان عضویت توسط نماینده قوه قضائیه و با حضور رئیس شورای استان و دو نفر از نمایندگان مجلس تطبیق داده خواهد شد و فهرست واجدین شرایط به زودی در رسانه ها آگهی خواهد گردید
نماینده قوه قضائیه در استان
کاربرگ شماره 2
فرم ثبت نام عضویت در هیات منصفه مطبوعات در استان. ...................
| نام | نام خانوادگی | شماره شناسنامه | |
| کدملی | صادره از | تاریخ تولد | تابعیت |
| دین | دارای مدرک تحصیلی | از دبیرستان | |
| دانشگاه | |||
| حوزه علمیه | |||
| آیا سابقه موثر کیفری دارید | بلی | ||
| اگر سابقه کیفری دارید لطفاً شرح دهید | خیر |
کاربرگ شماره 3
صورتجلسه انجام قرعه کشی و انتخاب اعضاء هیات منصفه مطبوعات در استان
امضا کنندگان ذیل تایید میکنند که براساس دعوت نامه مورخ. ........ که در رسانه های ارتباط جمعی. ........و. ........... و. .............. منتشر شده بود جلسه علنی قرعه کشی در ساعت. ........... مورخ........
در محل سالن عمومی. ....... با حضور....... نفر از اقشار مختلف و نمایندگان رسانه های عمومی تشکیل و پس از انجام تشریفات قانونی از میان. ......... نفر داوطلب عضویت. .......... نفر به قید قرعه جدول زیر انتخاب گردیدند.
| نام و نام خانودگی | شغل |
| نماینده قوه قضائیه | نماینده مجلس شورای اسلامی |
| نماینده مجلس شورای اسلامی | رئیس شورای استان |