مجلس شورای ملی در جلسه روز یکشنبه سی ام مهر ماه یکهزاروسیصد وچهل و شش پس ازطرح برنامه دولت واستماع بیانات آقای نخست وزیرو موافقت بااجرای متن برنامه به شرح زیر به اکثریت 167 رای ازیکصد ونودو هفت نفر عده حاضر به دولت آقای امیر عباس هویدا ابراز اعتماد نمود.
تصمیم قانونی بالا درجلسه روز یکشنبه سی ام مهرماه یکهزاروسیصدوچهل وشش شمسی از طرف مجلس شورای ملی اتخاذ گردید.
رئیس مجلس شورای ملی - مهندس عبدالله ریاضی
مجلس سنا در تاریخ 1346/8/1 به دولت فوق ابراز اعتماد نموده است
اکنون که بنابر اراده سنیه شاهنشاه آریامهر افتخار تشکیل دولت وخدمتگزاری به اینجانب محول گردیده و برای تقدیم برنامه دولت ومعرفی همکاران خود در ساحت مقدس این مجلس محترم حضور یافتهام نخست ازخداوند متعال مسئلت دارم که تحت توجهات شاهنشاه عزیز وبزرگ و با اتکاء به همکاریهای ارزنده قوه مقننه توفیق عنایت فرماید که خود وهمکارانم تا آنجا که درقوه داریم به خدمتگزاری نائل آمده و برای ترقی و تعالی این سرزمین باستانی وسعادت ورفاه ملت عزیز ایران کوشش ومجاهدت نمائیم.
اینجانب امروز باقلبی مشحون ازامید ومسرت دراین ساحت مقدس حاضرشدم زیرا ازچند جهت خود وهمکارانم سعادت بزرگی را داریم: این دولت افتخار دارد که خدمت خودرا درروز میلاد مسعود مولای متقیان علی علیهالسلام آغازکرده که وجود مقدسش بزرگترین مظاهرتقوا واخلاق را در تاریخ بشریت به منصه ظهور رسانیده و همچنین مفتخر به اینست که درایام برگزاری آیین پرشکوه تاجگذاری شاهنشاه بزرگ خود افتخارخدمت را دارد- شاهنشاهی که تمام اوقات خودرا مصروف ملت کرده و بارها این کشور را از حادثهها وگزند هائی که موجودیت مارا تهدید میکرد رهائی بخشیدند وبا انقلاب عظیم ششم بهمن کشوررا درجهت ترقی سریع قراردادند. فردفرد ملت ایران سعادت ورفاه خودرا مرهون افکاربلند وفداکاریهای وجودمبارکشان میداند. این پیوستگی قلبی ومعنوی مردم این سرزمین به شاهنشاه خودکه ازروزگار باستانی خصلت پاک ایرانی بوده درطول تاریخ همیشه حافظ ونگهبان کشورما بوده است واین دوره از تاریخ کشور دوره پرافتخاری است که طی آن یک چنین پیوستگی معنوی بیش ازهروقت متجلی گردیده وضامن بقاء وسعادت ملت ایران خواهدبود.
اینجانب اکنون که دراین ساحت مقدس حضوردارم سوگند یادمیکنم که خود وهمکارانم با تمام مقدورات درراه انجام این وظیفه خطیری که برعهده داریم صادقانه وبا خلوص نیت نهایت مجاهدت را به عمل خواهیم آورد، باشد که بیاری خداوند متعال درراه خدمتگزاری بملت ایران که موجب رضامندی خاطرخطیر ملوکانه خواهدبود سعادت توفیق یابیم اینجانب وهمکارانم همانطور که درگذشته ازراهنمائیهای بسیارارزنده قوه مقننه مستفیض بودهایم رجاء واثق داریم که درآینده نیز ازهمکاریهای پرارزش نمایندگان محترم ملت ایران برخوردارباشیم وبا احترام و اتکائی که به نظریات صائب خانمها و آقایان داریم اطمینان دارم که درآینده نیزاین روح همکاری وصمیمیت عامل بسیار موثری درتوفیق خدمتگزاری دولت باشد.
راجع به برنامه دولت اجازه میخواهم مقدمتاً به استحضارنمایندگان محترم ملت ایران برسانم که خوشبختانه یکی از خصوصیات ممیزه این دولت ودولتهائی که بعد از منشورانقلاب ششم بهمن ماه افتخارخدمت داشتهاند اینست که درسرلوحه برنامه آنها یک اصل اساسی قرارداشته است که نصبالعین تمام اقدامات بوده وآن پاسداری انقلاب شاه وملت واعمال مترقی ترین طرق وبکار بردن تمام مقدورات برای اجرای کامل وجامع اصول انقلاب میباشدکه درپرتو آن برنامههای تفصیلی دولت تنظیم میگردد. آنچه خصوصیت ممتازانقلاب اجتماعی ایران را تشکیل میدهداصل صیانت وبقاء روحیه انقلابی وادامه و بلاانقطاع بودن آن است: اصولی که زیربنای اجتماعی واقتصادی وطلیعه ترقیات روزافزون کشور بوده وبرای همیشه خواهدبود وامروزبرای ملت ایران موجب نهایت سرفرازی است که سه اصل اساسی دیگر برای تکمیل اصول انقلاب ازطرف شاهنشاه عزیز وبزرگ انشاء ومقرر گردیده که سرلوحه برنامه دولت رامزین خواهدنمود.
دولت برای انجام این وظایف خطیرازافکار بلند شاهنشاه الهام گرفته وبا پیروی ازدستورات وراهنمائیهای بسیارارزنده مندرج در کتاب انقلاب سفید ایران تمام برنامههای لازم را برای وصول به یک هدف مقدس ملی تنظیم مینماید امروز باکمال سرافرازی دراین ساحت مقدس این هدف بزرگ ملی را اعلام میکنم که: کشور عزیزما بااجرای برنامه عمرانی چهارم مرحله جهش اقتصادی بسوی وضع یک کشور توسعه یافته را خواهد پیمود.
درآمدن سرزمین باستانی ماکه از آنهمه افتخارات فرهنگی و تمدن معنوی برخورداراست درزمره کشورهای توسعه یافته جهان، یک جهش مترقی بسوی تامین رفاه بیشتربرای هرخانواده ایرانی است. رفاهی که تامین بخش کلیه نیازمندیهای مادی ومعنوی بوده ووسائل آسایش جسمانی وروحی را ازدقیقهای که هرفرد ایرانی پا بعرصه وجود میگذارد برمبنای تساوی اجتماعی مهیاسازد، به طوریکه درآینده هرفردایرانی بتواند ازمظاهر اساسی تمدن امروزجهان یعنی ازبهداشت، آموزش وپرورش، اشتغال تام، بیمههای اجتماعی وسایرمزایای تامین اجتماعی وخدمات عمومی دولت وهمچنین ازمظاهر معنوی آن ازعلم وفرهنگ وهنر بقدر استعداد خود بهرهمند گردد، تا برمیراث تمدن باستانی کشورمزایای ترقیات صنعتی وفنی امروزجهان نیزعلاوه شود. یک چنین تحول ودرآمدن درزمره کشورهای توسعه یافته که آرزوی بسیاری ازکشورهای جهان است ویک آرزوی دیرین ما نیز بوده است، امروزخوشبختانه برای کشورایران بخواست خداوند متعال یک امر تحقق یافتنی است وتمام موجبات یک چنین نهضت اجتماعی برای مافراهم گردیده است، زیرا اولا درسایه ثباتی که داریم وبامتابعت ازسیاست مستقل ملی خود درجهان پرتلاطم امروز وضع ممتازی را دارا میباشیم.
ثانیاً کشورما ازمواهب خداوندی ومنابع ثروت بسیارمستفید بوده ودرچندسال اخیر زیربنای اقتصادی کشورکه اولین شرط توسعه اقتصادی است نهاده شده ویک انقلاب اصیل اجتماعی رونق بخش جامعه ماگردیده است.
با اتکاء به یک چنین مواهبی امروزمیخواهیم قدم بزرگی را در جهان برداریم واین تحول را که ما را همدوش ملل مترقی جهان میسازد عملی کنیم.
ما برای تحقق آمال بزرگ ملی خود نیاز به چهارعامل بسیار اساسی داریم که دولت تمام مقدورات خودرا برای تامین آن به کار خواهد بست. این چهارعامل خطیر عبارتند از:
1- بسیج نیروی انسانی و ایجاد مهارت.
2- تجهیز منابع ومقدورات مادی کشور.
3- بهبود تشکیلات و ارتقاء قدرت عمل سازمانهای کشوری.
4- ایجاد نظام برنامه ریزی.
1- بسیج نیروی انسانی و ایجاد مهارت
در اینمورد باید باستحضار برسانم که قدرت کار وتوانائی فکری انسانی این ودیعه بزرگ خداوندی که سرمنشا و اصل تمام موفقیتها بوده و درآداب و سنن ملی مامقام وارزش بسیار ارجمندی را داردامروزبرای ما شناخت ارزش آن به عنوان رکن اول نهضت نوین کشور بیش از هروقت احساس میشود.
برای آنکه ایرانی هرروزآبادترومترقی تر داشته باشیم اکنون که بیاری خداوند تمام موجبات دیگرآن فراهم است کاربهتروبیشترباید شعارخدمتگزاران دولت وعموم ملت ایران قرارگیرد و دولت بزرگترین وظیفه خود میداندکه سطح اشتغال راطی پنج سال آینده بحد مطلوب بالابرده وبااستفاده از نیروی انسانی مظاهرتوسعه اقتصادی را درجهت کلیه فعالیتها گسترش دهد.
برای تامین این هدف خط مشی دولت در درجه اول بسط و تعمیم آموزش حرفهای و تعلیمات علمی وفنی موردنیازکشور به منظور بالابردن سطح مهارت است به طوری که کلیه کوششها به منظور نیل به هدف اشتغال تام صورت گیرد دولت کمال توجه را به لزوم تحقق انقلاب آموزشی و اجراء برنامههای جدیدآموزشی به منظور پرورش صحیح نسل جوان کشور داشته وبخوبی واقف است که آینده ایران وموفقیت تلاشهای امروزی منوط به اینست که ازنیروی جوان کشور حداکثر استفاده به عمل آید وآن را به طوری پرورش داده و آماده سازدکه بتوانند بنوبه خود نقش تاریخی خودرا بخوبی ایفاء نمایند.
2 (منسوخ 1399/10/24)- تجهیز منابع و مقدورات مادی کشور
برای نیل بهدف توسعه اقتصادی باستحضارنمایندگان محترم میرسانم که وجود ذخائر عظیم نفت امکانات وسیعی را به کشور ما میدهد که فقط تاکنون جزء کوچکی ازآن موردبهره برداری قرارگرفته است.
اینجانب صریحاً اعلام میدارم که با نیازی که بخاطر توسعه سریع اقتصادی به بهره برداری حداکثرازمنابع طبیعی خود داریم نمیتوانیم قبول کنیم که منابع نفتی وسایر انواع منابع سوخت و انرژی ما در دل خاک مانده و فرصت بهره برداریسریع ازآن ازدست برودلذادرآینده بایدازمنابع مزبورچه درصنایع ملی وچه به صورت افزایش صادرات حداکثر استفاده به عمل آید.
مشتقات نفتی درجهان امروز اهمیت خاصی پیدانموده و ازراه تولید وصادرات این مشتقات، کشورما میتواند دسترسی به امکانات وسیعی پیدا نماید.
ما هنوز ذخائر معدنی خود را کاملا نشناختهایم و احتمال میرود که در قسمتی از اراضی وسیع کشور ما معادن غنی و پر ارزشی قابل بهره برداری بمقیاس بزرگ وجود داشته باشد که بتوان ازآنها برای صنعتی شدن کشور و توسعه صادرات و فرآوردههای معدنی استفاده شایان نمود.
در اینجا اجازه میخواهد باکمال سرافرازی ایجاد ذوب آهن را که یکی ازآرمانهای ملی ما بوده ذکر نمایم که با این صنعت بزرگ قسمت بسیارمهمی ازمنابع معدنی کشور مورد استفاده قرار خواهد گرفت. دیگر از منابع طبیعی کشور که باید مورد استفاده کامل قرارگیرد آبهای کشور است وهرچند درکشورما منابع آب زیاد نیست ولی ازمنابع محدود فعلی نیزآنطورکه باید وشایدبهره برداری نمیشود لذا باید با بهبود وضع استفاده ازآب های موجود ومهارکردن آبهای سطحالارضی و استفاده ازمنابع زیرزمینی، امکانات کشاورزی و تامین برق راتوسعه داد. وخوشبختانه با استقرار اصلی ملی شدن آب، دولت قادر خواهدبود که از این منبع پرارزش ملی بهره برداری صحیح وکاملی بنمایدوبهمین مناسبت لایحه ملی شدن این منابعآماده تقدیم بمجلسین است.
یکی دیگر از منابعی که درآینده باید مورد استفاده کامل تری قرارگیرد منابع دریائی ایران است. خلیج فارس و دریای عمان از غنی ترین منابع ماهیگیری جهان بشمار میرود. بهره برداری از این منابع هم اکنون بمقیاس غیر کافی صورت میگیرد و هنوز امکانات وسیعی به منظور بهره برداری کامل از این منبع ملی وجودداردکه بایدتوجه کافی به آن بشود.
علاوه برمنابع مزبور خوشبختانه کشورما دارای منابع طبیعی دیگری از قبیل جنگلها ومراتع و اراضی قابل کشت عظیمی است که با برنامه صحیح وهمکاری نزدیک مردم بادولت میتوان ازثمرات وفوائد بهره برداری ازآنها مستفیض شد.
راجع به تجهیزمنابع مادی کشوردراینجالازم است اضافه نمائیم که از جمله امکاناتی که امروز در دسترس ما میباشد پساندازهای داخلی است که ازآن درگذشته استفاده کامل به عمل نیامده است و در آینده با توجه به ثبات سیاسی سالهای اخیر و ادامه آن درآینده میتوان انتظارداشت که علاوه برپساندازهای داخلی پس اندازهای خارجی نیز به صورت سرمایه یا اعتباربه کشور وارد ومورد استفاده قرارگیرد.
تشویق و جلب سرمایههای خارجی امکان میدهددرآن رشته از صنایع وخدمات که به علت عدم کفایت سرمایههای داخلی ویاپیچیده بودن فنون مربوط و محدودیت بازار داخلی سرمایهداران داخلی قادر بسرمایه گذاری نیستند بتوان ازسرمایه و دانش فنی و بازار خارجی حداکثراستفاده را بنفع جامعه ایرانی نمود.
کشور ما باتوجه به تاریخ وگذشته پرشکوهی که داشته دارای جذبه خاصی برای جهانگردان خارجی میتواند باشد و افزایش درآمد و توسعه طبقات مرفه درکشورهای پیشرفته وهمچنین ترقیات روزافزون درزمینه ارتباطات، جهانگردی را به صورت یکرشته در حال توسعه سریع درجهان درآورده است.
بنابراین ما باید بکوشیم ازطریق ایجاد تسهیلات وتاسیسات لازم سهم بیشتری ازموج روز افزون جهانگردان خارجی را بسوی کشور خود جلب کنیم و از این راه در واقع برصادرات کالا وخدمات خود بیفزائیم.
بازارهای جدید صادراتی که امکان صدورکالاهای صنعتی و خام ایرانی به آنها وجود دارد باید بحداکثر مورد بهره برداری قرارگیرد و با توجه به اینکه توسعه صنایع درکشورهای مختلف وبخصوص درکشورهای درحال رشد همآهنگ پیش نرفته است وبرخی ازکشورها نسبت بتوسعه صنایع سنگین تاکید بیشتری درمقایسه باصنایع مصرفی معمول داشتهاند این امر فرصت مناسبی را برای کشورهائی نظیرکشورماکه از طرفی نیازمند بورود ماشینآلات سنگین بوده و از طریق دیگر امکان صدور بعضی از مصنوعات مصرفی را دارد، بوجودآورده است تا ازطریق توسعه صادرات مصنوعات داخلی به این قبیل کشورهانیازمندی های کشور راازنظرورودکالاهای سرمایه تاحد قابل توجهی رفع نمائیم.
به علاوه بازارهای منطقه که ما بدانها پیوستهایم امکانات قابل توجه دیگری از نظر توسعه صادرات وبالمآل توسعه صنایع کشور بما میدهد که باید بحداکثرمورد استفاده قرار گیرد.
3- بهبود تشکیلات و ارتقاء قدرت عمل سازمانهای کشوری
نظر به اهمیت فوقالعادهای که برقراری روشهای نوین و مدیریت صحیح و ارتقاء سطح آشنائی بفنون و تشویق فعالیتهای تجسسی و تفحصی درکلیه زمینههای اداری و فنی و علمی در امر توسعه اقتصادی دارد دولت مصمم است که به منظور حداکثر بازده نیروی انسانی مدیریت صحیح رادرکلیه سازمانهائیکه درسازندگی نوین کشورمشارکت دارند اعم از بخش دولتی و بخش خصوصی تعمیم دهد وروشهای نوین فنی و علمی و اداری راکه بامقتضیات ملی مامطابقت دارد براساس اصل دوازدهم انقلاب شاه وملت در سازمانهای مزبور بمورد اجراء بگذارد.
در اینخصوص مطلبی که باید به استحضار برسانم توجه کاملی است که در برنامه دولت نسبت بتشویق تجسسات و تفحصات علمی خواهد شد وکلیه تدابیر ووسائل لازم برای ایجاد شرایطی که ضمن آن محققین و دانشمندان ایرانی مایل و قادر باشندکه از دانش و تجربیات علمی خود در محیطی سالم به منظور پیشرفت مادی ومعنوی جامعه ایرانی استفاده نمایند و نتایج کاوشهای علمی خود را در خدمت بمردم عرضه دارند اتخاذ خواهد گردید.
4 - ایجاد نظام برنامهای
تنظیم برنامه جامع مملکتی که مبین جمیع فعالیتهای اقتصادی واجتماعی دربخش دولتی وهمچنین دربخش خصوصی باشد سر آغازکاردولت خواهد بود چه فقط در سایه داشتن چنین برنامه جامعی است که باتکاء آن دولت قادرخواهدبود ازکلیه امکانات و مقدورات مملکتی در جهت تحقق بخشیدن به آمال واهداف خودگام های بلند بردارد واصل ثبات ومداومت درپیشرفت امور مملکتی راتضمین وتامین نماید وکلیه اقدامات پراکنده ومختلفهای که درجمیع شئون مملکتی انجام میگیرد بسوی هدفهای معین ومشخص متمرکز نماید.
اینک که چهارعامل اساسی تحول بزرگ کشور به استحضاررسید وخط مشی دولت درانجام وظایف خود تشریح گردید اجازه میخواهدبرنامه این دولت راکه درواقع براساس روح انقلاب سفیدایران وسیاست دولت قبلی که اینجانب افتخارتصدی آنراداشتهام تنظیم گردیده دردوقسمت به استحضارنمایندگان محترم برساند: اساس برنامه مزبورکه برنامه دولت حزبی است برمبنای اصول عقائد وهدفهای حزب ایران نوین تنظیم یافته وشامل قسمتهای زیر است:
قسمت اموراقتصادی واجتماعی
قسمت امورعمومی ودفاعی
قسمت اموراقتصادی واجتماعی
به طوریکه در مقدمه عرایضم به استحضار رسید هدف دولت تحول کشور بسوی توسعه اقتصادی است و برای نیل به این منظورچون داشتن یک برنامه جامع اقتصادی وعمرانی مایهه موفقیت ما خواهد بود لذا دولت جمیع فعالیتهای اقتصادی و عمرانی و تولیدی و صنعتی واجتماعی کشور را در برنامه عمرانی متمرکز نموده و با اتکاء به اصل نظام برنامه ریزی که خط مشی دولت را تشکیل میدهد برنامههای لازم را تنظیم خواهد نمود.
برنامه عمرانی چهارم که متعاقب سه برنامه قبلی تنظیم وبه موقع اجراءگذاشته خواهد شد از نظر هدفهای عالی واعتبارات وسیعی که به آن اختصاص داده شده وتوجه و دقت عمیقی که در تنظیم آن به عمل آمده که حقاً بایدآن را برنامه بزرگ مملکتی نامید، زیرا سرآغاز این برنامه نقطه حرکت ما بسوی تحول کشور ازوضع «درحال توسعه» بوضع «توسعه یافته» است که این امر تحقق بزرگترین آمال ملی ما میباشد وما این گام بلند راکه درتاریخ کشور دارای اهمیت زیادخواهد بودازامروز برمیداریم ولازمه آن اینست که تمام فعالیتهای مختلفه مملکتی را درهررشته وفنی موردمداقه قراردهیم وبه اصطلاح همه جانبه نیروهای انسانی، مالی، مادی مملکت را بسیج نمائیم و هیچ امری راکه آینده مملکت بدان وابسته است ازنظردورنداریم زیرا هدفی بزرگ در پیش داریم و همتی شایسته آن بایدبکاربریم وسیرمترقیانه مملکت را بسوی تحول اساسی در امرتوسعه کشاورزی وصنعتی شدن کشور واستفاده کامل ازمنابع طبیعی ونیروی انسانی هدایت نمائیم. اینک در شروع این مرحله نوین با اجرای برنامه چهارم سازندگی زیربنای اقتصادی واجتماعی کشوراستحکام یافته وتحت نظم نوین آن فعالیتهای اقتصادی واجتماعی هدایت و تمشیت خواهد یافت.
برنامه چهارم عمرانی ایران را میتوان سرآغاز یکی ازمهمترین تحولات تاریخ ایران در سده اخیردانست زیرا در خلال پنجسال تکامل آینده خواهد بود که بر پایه شالودههای استوار اقتصادی واجتماعی که طی برنامههای گذشته ریخته شده جامعه ایران بمرحله جدید رشد و توسعه مداوم ومستمر اقتصادی وارد خواهدگشت و عامه مردم بیش از پیش از برکات و ثمرات ازدیاد سریع تولیدات ملی منتفع و متمتع خواهند شد.
برنامه چهارم را به لحاظ تسریع رشد صنعتی و تعمیم رفاه اجتماعی شروع تحول درخشانی در تاریخ ایران میتوان محسوب داشت. در حقیقت درمملکت ما هرگز این همه شرایط مساعد ترقی و تعالی گردهم نیامده است. امروزه کشور ایران درمیان ممالک آسیائی موقعیت سیاسی ممتازی داردو از ثبات وحسن انتظامی بیسابقه در امور عمومی بهره مند است. در سطح بینالمللی وضع آنچنان است که اجرای سیاست مستقل ملی را ممکن ساخته است. درقالب نظام نوین اجتماع ایران گروهها وقشرهای مختلف بیش ازپیش بزیر لوای اتحاد و اتفاق در میآیند و با همکاری یکدیگر در راه نیل به آرمانها و هدفهای مشترک گام برمیدارند. وضع اقتصادی بدانگونه است که اعتماد و اطمینان در عامه مردم و سرمایه گذاران پدیدار شده ورونق وگسترش اقتصادی روبه فزونی است برنامههای اجتماعی اصلاح طلبانه اساس فکری و معنوی نیرومندی برای پیشرفتهای آینده پی ریزی کرده است و خلاصه آنکه تمام عوامل تحول و تکامل اجتماع و اقتصاد و فرهنگ ایران در یک نقطه از تاریخ به طور استثنائی فراهم آمده و جای آنست که برنامه چهارم عمرانی در چنین شرایط موافق و مناسبی وسیلهای جهت وصول بحداکثر رشد ملی و ارتقاء سریع سطح زندگی عمومی گردد وهدفهای دیرینه جامعه را درکوتاهترین مدت تحقق بخشد.
از مشخصات عمده برنامه چهارم آن است که ضمن توجه خاص به صنعت رشد قابل ملاحظه کشاورزی و ازدیاد درآمدکشاورزان وبهرهمندی هرچه بیشترروستانشینان را از مواهب زندگی جدید مورد توجه قرارداده و از طریق بسط روشهای نوین کشت و آبیاری و ایجاد شرکت های بزرگ کشاورزی و صنعتی دولتی خصوصی و مختلط و جلب سرمایههای خارجی در این راه و تاسیس شرکت های تعاونی وشرکتهای سهامی زراعی و بهبود وضع توزیع و بازاریابی محصولات کشاورزی زیر بنای محکمی جهت تامین احتیاجات غذائی جمعیت روز افزون کشور ونیازهای صنایع به مواد خام وتوسعه و بهبود صادرات کشاورزی بوجود میآورد. درحفظ منابع طبیعی واحیای آنها واستفاده صحیح ومعقول ازآن منابع حد اعلای کوشش مبذول خواهد شد تا نه فقط نسل حاضر بلکه نسلهای آینده ازاین ذخائر نفیس برخورداری حاصل کنند.
شاخص دیگر برنامه چهارم عنایت خاص به امر رفاه و بسط خدمات اجتماعی بعموم قشرها وگروههای جامعه واز جمله تامین کار برای همگان است. بیکاری به حداقل ممکن کاهش خواهد یافت و ازکم کاری نیز مقدارقابل ملاحظهای کاسته خواهد شد و امکانات بهبود و تجدید مهارت برایاکثر افراد جمعیت فعال جدید و قسمتی ازشاغلان فعلی کشور فراهم خواهد گشت. اهتمام این برنامه مانند برنامه قبل بتوزیع عادلانه تر درآمد بین طبقات مردم وگسترش خدمات اجتماعی و اقدامات و رفاه وخانه سازی، نوسازی و بهسازی محیط خصوصاً به گروههائی که نیاز بیشتر به بهرهمندی از مزایای رفاه دارند موجب آن خواهد گردید که قدرت خرید وامکان مشارکت در پسانداز و سرمایه گذاری درطبقات وسیعتری ازجامعه بسط وتعمیم پیداکند و این امر بنوبه خود آهنگ رشد اقتصادی را سریعتر سازد.
از مشخصات عمده دیگر برنامه چهارم وارد کردن روشهای علمی نه فقط در صنایع وفعالیتهای تولیدی بلکه سایر خدمات خواهد بود. از طریق اعمال تدابیری جهت افزایش بهرهوری درصنایع کشاورزی ودیگر فعالیتها وگسترش وتعمیم اطلاعات و معلومات علمی بکلیه طبقات مردم خصوصاً طبقه مولد واجرای تحقیقات علمی و عملی بخصوص در زمینههای موثر در تسریع رشد اقتصادی میتوان امیدوار بود که از سرمایه گذاریهای انجام شده و آنچه در آتیه صورت خواهد گرفت ثمره بیشتری حاصل شود.
دیگر شاخص شایان ذکر برنامه چهارم بکاربردن مقیاسهای بزرگ ووسیع در امر تولید و در امر توزیع و فروش است تجمع سرمایهها به صورت شرکت های سهامی در بخش صنعتی وکشاورزی و بکارانداختن پساندازهای قلیل در راه خیرومصلحت عمومی مورد توجه خاص خواهد بود.
در امر بازاریابی نیز اقدامات وسیعی در داخل و خارج کشور مطمح نظر قرار خواهد گرفت و همراه با اقدامی که در بسط بعضی انواع سرمایه گذاری ها منجمله سرمایه گذاری درصنایع نفت درخارج از حدود مملکت انجام یافته، کوششهای مخصوص در بازاریابی برای محصولات متنوع صادراتی ایران و مخصوصاً فرآوردههای جدید صنایع رو بتوسعه و برقراری روابط همکاری اقتصادی در منطقه جغرافیائی ماومنطقه وسیعترآسیائی به عمل خواهدآمد. کشور ایران طی سالهای برنامه سوم روابط بازرگانی واقتصادی هم باکشورهای غرب و بازار مشترک اروپائی و هم با ممالک اروپای شرقی و همسایگان خود برقرار کرده که در ایجاد بازار وسیعتری برای محصولات مملکت اثرات سودمند داشته ودارد. این روابط درآینده توسعه و تقویت خواهد شدوایران در این دوره ازصورت یک کشورصادرکننده مواد خام به صورت مملکتی صادرکننده مواد نیم ساخته ومحصولات صنعتی درخواهدآمد.
تحولات اساسی مهمی که ازآنها سخن رفت هنگامی بکمال و تمامیت خواهد رسید که دولت نیزتشکیلات وروشهای معمول اداری و اجرایی خودرا با این تحولات سازگارکند و نظم وانضباط را برهمه تصمیمات و عملیات خود حاکم سازد و اصل عدم تراکم و عدم تمرکز امور را که نظراً در سالهای اخیر پذیرفته شده عملا مجری و متبع گرداند.
وسعت وعظمت برنامه چهارم چنان است که بدون مشارکت مردم وبکار افتادن همه نیروها وامکانات ومنابع ملی پیروزی کامل آن بسیار دشوارخواهد بود ضمناً حجم فوقالعاده این برنامه ایجاب میکندکه روشهای کهنه اداری رها شده واداره امور واجرای برنامهها به صورت غیر متمرکزدرسطح مناطق مختلف کشور انجام شود.
انقلابی عمیق در نظام وروشها و رفتارهای اداری ضروری است وعلاوه برتفویض اختیارات و مسئولیتهای بیشتر بمقامات اداری محلی خود مردم را هم باید چه در سرمایه گذاریهای تولیدی و چه در فعالیتهای اجتماعی هرچه بیشتر شرکت داد و مقامات مرکزی باید به نقشهای اصلی خود در حفظ نظم عمومی و ایجاد زیر بنای اصلی جهت فعالیتهای اقتصادی و تسهیل ابتکارات خصوصی و حفظ و حمایت حقوق فردی و بالاخره برنامه ریزی و تعیین سیاست کلی و برقراری معیارها و ضوابط و ایجاد همآهنگی و ارشاد کوششها و فعالیتها در جهتهای سودمند بمصالح ملی اکتفاء نماید.
تازمانی که تصمیم گیری درباره کلیه امور درمرکز صورت میگیردوشوروحرکت واحساس مسئولیت خطیری که لازمه موفقیت است درسطوح مختلف مجریان برنامهها پدید نیامده است آن نیروی عظیمی که باید همه موانع ومشکلات راازپیش پای توسعه ورشد اقتصادی و اجتماعی بردارد بوجود نخواهدآمد و سرعتی که باید برای رساندن جامعه از راههای کوتاه و میان بر بمرحله تکامل اقتصادی ورفاه اجتماعی مشهود شود پدیدار نخواهد گشت.
مهمترین سرمایه هر کشوری منابع انسانی آنست. افراد تحصیل کرده وکاردان از بهترین ذخائر وعوامل رشد وتحرک هرجامعه هستند. جوانان ایرانی که به تکمیل تحصیلات وکسب تجارب علمی و فنی پرداختهاند ودایع بسیارگرانبهائی هستندکه باید درجلب وجذب ایشان واستفاده ازدانش و بینش آنان دررشتههای تخصصی آنها حداکثر اهتمام مبذول گردد وتدابیر لازم برای احتراز ازانتقال مهارتها ازداخل بخارج که چون مسئلهای خطیر گریبانگیر اکثرممالک درحال رشد وحتی بسیاری از ممالک پیشرفته است اتخاذ شود. بدیهی است که باید درراهنمائی دانشجویان مزبوربه تحصیل وکارآموزی در رشتههائیکه مورد نیاز مملکت است کوشش نمود و باتدابیر مقتضی جهت عرضه و بکارگماری تخصصهای عالی اقدام نمود.
دگرگونی مهمی که درنظام تعلیم وتربیت دردست اجراء است نوید آن را میدهد که فرهنگ کشور بیش ازپیش باشرایط و مقتضیات یک جامعه راقیه همآهنگ شود و طرزتفکر وسلوک تازهای درنسلهای جوان و نوخاسته پدیدارگردد.
اینک بااشاره اجمالی به کلیات وروح برنامه چهارم هدفهای کلی برنامه دولت را به شرح زیرباستحضار نمایندگان محترم میرساند:
الف - تحکیم مبانی انقلاب سفید ایران وبهره برداری حداکثر از نظم جدید اجتماعی درجهت نیل بمراحل پیشرفته تر یک جامعه مرفه، جامعهای که متکی بریک اقتصاد قوی بوده ودر زمینه تامین احتیاجات اساسی خود حداقل وابستگی را بخارج داشته باشد ودرآن بکلیه استعدادها فرصتهای متساوی رشد وابراز وجود داده شود و ازاین استعدادها بنفع جامعه استفاده گردد.
ب - تسریع رشد اقتصادی وافزایش درآمد ملی ازراه افزایش تدریجی اهمیت نسبی صنایع و بالابردن بازده سرمایه و استفاده از روشهای مترقی درکلیه فعالیتها و گسترش وتحقیقات علمی وعملی خاصه درجهت حل مسائل توسعه اقتصادی.
پ - توزیع عادلانه تر درآمد ازراه تامین کار وگسترش خدمات اجتماعی و رفاه برای کلیه افراد وافزایش فعالیتهای آبادانی.
ت - کاهش وابستگی بخارج درزمینه احتیاجات اساسی ازراه تسریع رشد بخش کشاورزی به منظور تامین حداکثر مواد غذائی مورد نیاز جمعیت و حداکثر مواد اولیه برای صنایع درداخل کشور و همچنین تهیه کالاهای صنعتی مورد مصرف عامه مردم در داخل مملکت.
ث - تنوع بخشیدن بکالاهای صادراتی کشور وگسترش بازارهای خارجی موجود ودستیابی به بازارهای خارجی جدید.
ج - بهبود خدمات اداری باایجاد تحولات اساسی درنظام اداری وتعمیم روشهای مترقی مدیریت درکلیه وزارتخانهها و سازمانهای عمومی وخصوصی وتقویت بنیه دفاعی کشور به نحویکه دولت بتواند درجهت تحقق هدفهای مهم کشور وظائف سنگینی را که به عهده دارد همآهنگ باتحولات عمیق اجتماعی واقتصادی انجام دهد.
چ - به منظور تسریع دررشد اقتصادی طی برنامه چهارم افزایش تولید ناخالص ملی به میزان 54 درصد که به طور متوسط مستلزم درحدود 9 درصد رشد سالانه است هدف قرار گرفته است. بدین ترتیب تولید ناخالص ملی از520 میلیارد ریال درپایان برنامه سوم بحدود 806 میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم خواهد رسید. بارشد سالانه جمعیت به میزان 6/2 درصد درآمد سرانه از 7/16 هزارریال در پایان برنامه سوم به 23 هزار ریال درپایان برنامه چهارم افزایش خواهد یافت.
سرمایه گذاری ثابت لازم برای تامین هدف فوق جمعاً 810 میلیارد ریال طی برنامه چهارم برآورد شده است.
ح - هدف اساسی برنامه چهارم ازنظراشتغال عبارتست ازایجاد حداکثراشتغال مولد به منظور:
* جذب جویندگان کارطی دوره برنامه، که همراه باگروههای جدید واقع درسن فعالیت، آماده برای کار میشوند.
* تبدیل تدریجی مشاغل بدون بازده ویاکم بازده به مشاغل ثابت ومولد.
* پایه گذاری شرایط اقتصادی و اجتماعی لازم به منظور تحقق اشتغال تام طی برنامههای بعد ودرعین حال فراهم ساختن شرایط توزیع مناسب تر جمعیت فعال کشور دربخشهای عمده فعالیت ودر سطوح مختلف تخصصهای مورد نیاز برای نیل بیک رشد اقتصادی سریع ومداوم.
براین اساس و به طور خلاصه هدف اشتغال برنامه چهارم متوجه برقراری تعادل کمی وکیفی درعرضه وتقاضای نیروی انسانی خواهد بود.
ازنظرکمی، درجهت عرضه نیروی انسانی پیش بینی میشود که در برنامه چهارم جمعیت درسن کار ازحدود 15 میلیون نفر درسال 1346 به- 17میلیون نفر در پایان سال 1351 برسد. ازتعداد اخیردرحدود-/9 میلیون نفرغیرفعال وحدود 8 میلیون نفر جزء جمعیت فعال خواهند بود.
درجهت تقاضا، پیش بینی میشود که دراثر سرمایه گذاریهای منظور در برنامه چهارم جمعاً درحدود 8 میلیون نفرازجمعیت فعال کشور شاغل خواهند بود.
از نظر کیفی، باتوجه بوسعت وعظمت مسئله خاصه باتوجه به اینکه تامین تخصصها ومهارتهای مورد نیازدرکلیه رشتهها علاوه بر برنامههائی که از طریق وزارت آموزش وپرورش اجراء میشود بایددرکلیه دستگاههای مهم تولیدی وخدماتی کشور جهت رفع نیازمندیهای اختصاصی آنها به گروههای مختلف ومهارتهای گوناگون تسهیلات آموزشی لازم فراهم گردد.
توزیع عادلانه تر درآمد (منسوخ 1399/08/05)
برای افزایش قدرت خرید طبقات کم درآمدودرنتیجه توسعه امکانات رشدصنعتی وهمچنین بهره برداری حداکثر ازنیروهای خلاق انسانی وتامین حداکثر مطلوب رشد اقتصادی واجتماعی دولت هدف توزیع عادلانه تر درآمد رادرمد نظر قرارداده است.
اصلاحات ارضی وایجادسپاه دانش وبهداشت وسپاه آبادانی وترویج وملی شدن جنگلها ازمهمترین برنامههائی است که به طورمستقیم وغیرمستقیم به منظور توزیع عادلانه تر درآمد بمرحله اجراء درآمده است. سهیم ساختن کارگران درسودویژه کارگاهها یکی ازاقدامات بسیاربرجستهای است که امروزخوشبختانه در کشورما درپرتو انقلاب اجتماعی انجام یافته است واین واقعیت جزء آمال وآرزوهای طبقات زحمتکش بسیاری ازکشورهای پیشرفته است که هنوز به این موهبت پیشرفت اجتماعی نائل نشدهاند.
درتعقیب این هدف سیاست دولت مبتنی براینستکه درتوزیع خدمات اجتماعی شامل آموزش ابتدائی ومتوسطه وخدمات درمانی وبهداشتی و عملیات عمران ده وشهر به مناطقی ازکشور که ازاین جهات کمتر بهرهمند شدهاند اولویت داده شود وازطریق مطالعات جامع کشاورزی وآبیاری به امکانات رشد وتوسعه مناطق مزبور ارزیابی شده ومورد بهره برداری قرار گیرد.
اصول تعیین اولویتها
تعیین اولویتهادربرنامه دولت برای پنجسال آینده براساس اصول زیر استوار است:
الف - تاکید درسرمایه گذاری صنعتی.
ب - تاکیددرسرمایه گذاری کشاورزی به منظورافزایش حداکثر تولیدات کشاورزی و تامین احتیاجات روز افزون مواد غذائی و مواداولیه مورد لزوم صنایع که منبع کشاورزی دارد.
پ (منسوخ 1399/08/05)- ادامه سرمایه گذاری درزیربنای اقتصادکشور از طریق ایجادو توسعه خطوط ارتباطی بین مراکز تولید ومصرف، تامین نیروی برق کافی ومطمئن، بهبودکیفیت کارونیروی انسانی به وسیله بالا بردن سطح فرهنگ وبهداشت وهر گونه اقدامات دیگر برای برداشتن سایر موانع رشد.
ت - بالا بردن بهرهوری سرمایههای موجود اعم ازتولیدی وزیربنائی ازطریق سرمایه گذاری تکمیلی یابهبود مدیریت ویا ازبین بردن موانع ومشکلات اداری برای بهره برداری صحیح وکامل از تاسیسات کنونی که توسط دولت بوجود آمده است و راهنمائی وکمکهای لازم به بخش خصوصی برای اشاعه فنون وروشهای بهتر تولید و افزایش مهارت نیروی انسانی که دراین صنایع اشتغال دارند.
سیاستهای اقتصادی واجتماعی دولت
1 سیاست سرمایه گذاری (منسوخ 1399/08/05)
دراین دوره از تحول اقتصادی و اجتماعی که پایه صنایع سنگین وکشاورزی بمقیاس وسیع درکشورگذارده میشود وفعالیت های عظیمی به منظور استفاده ازامکانات کشوربرای تولیدمصنوعات جدیدومحصولات گوناگون آغازمیگردد. وفعالیتهادرجهت تنوع بیشترتولید محصولات صنعتی کاملتر سوق داده میشود فعالیتهای عمرانی دولت نمیتواند محدود بسرمایه گذاری درعناصر زیربنا مانند راه - فرودگاه - بندر - برق ومخابرات وآموزش وپرورش باشد زیرا برخی ازفعالیتهای صنعتی وکشاورزی مستلزم سرمایه گذاریهای عظیمی است که تامین آن درشرایط کنونی ازعهده یک فرد یاخانواده خارج است وازطرف دیگر شرایط لازم برای تاسیس وبهره برداری ازشرکت های سهامی بسیار بزرگ باسرمایههای عظیم به تدریج بوجود میآید، بنابراین دراینموارد دولت ناچار خود بایددرایجاد چنین واحد بزرگ صنعتی وزراعی پیشقدم گردد.
همچنین ایجاد واداره پارهای ازصنایع اساسی که برای کشور جنبه حیاتی دارد ونیز آن دسته ازصنایع که به لحاظ مصالح ملی اداره آن به وسیله دولت ضروری است نمیتوان به بخش خصوصی واگذار کرد. به علاوه درمواردی نیزعامل محافظه کاری سرمایه گذاران خصوصی دروارد شدن دربرخی ازرشتههای صنعتی جدید به علت عدم آشنائی به فنون و یاعدم اطلاع ازوجود بازارهای خارجی یاعدم امکان دسترسی به آنها وبالاخره بیم از رقابت خارجی نقش دولت را به عنوان پیشقدم مشخص میسازد. مخصوصاً اگر دسترسی ببازارهای خارجی واستفاده ازفنون وروشهای پیشرفته مستلزم شرکت با صاحبان صنایع بزرگ خارجی باشد. به منظور جلب همکاری بخش خصوصی درسرمایه گذاریهای مورد نیازدولت نه تنها دست بخش خصوصی رابرای انجام حداکثر فعالیت وبهره برداری باز خواهدگذارد بلکه تسهیلات زیادی نیز ازطریق کمکهای فنی ومالی وحمایت در مقابل رقابت خارجی وکمک به دسترسی به بازارهای خارج وسایر طرق به عمل خواهد آوردمشروط برآنکه اجرای این سیاست منجربه تحمیل زیاد بمصرف کننده داخلی نگردد.
درزمینه کشاورزی بایستی کوشیدکه ضمن سوق دادن منابع موجود درسطح روستا به امر تولید. کمبود پسانداز زارعین توسط سرمایه گذاریهای بخشعمومی جبران شود. قسمتی ازاین کمک به صورت سرمایه گذاری دولتی درتوسعه منابع آب ایجاد انبارهاوسیلوها- ساختمان راههای فرعی وتوسعه روشهای نوین تولید میباشد وقسمت دیگر آن مربوط است بجبران کمبود سرمایه درگردش زارعین به منظور خرید بذر وکود وغیره. به علاوه جهت تحقق هدف رشدکشاورزی دولت ناگزیر اقدام به ایجاد واحدهای بزرگ کشاورزی - صنعتی خواهد نمود وبخش خصوصی رانیز برای ایجاد واحدهای بزرگ تشویق خواهدکرد.
درآینده بخش صنعت مواجه بامراحل نوینی ازتکامل خودخواهدبود.
ایجاد صنایع سنگین وپتروشیمی و صنایع نظیر آن احتیاج بسرمایه هنگفت و بکاربستن فنون پیشرفته دارد، بامشکلاتی که درحال حاضردرراه ایجادشرکتهای بزرگ سهامی خصوصی موجود است وباامکاناتی که دولت از نظر تجهیز منافع و واردکردن و به کار بستن جدیدترین دانشهای فنی تولیددارد دراین مرحله ازپیشرفت صنعتی دولت نقش فعال تری را برعهده گرفته و سهم سرمایه گذاری خود را نسبت بگذشته افزایش خواهد داد.
درزمینه خدمات سیاست سرمایه گذاری دررشته آموزش و پرورش عبارت خواهد بود ازتشویق هرچه بیشتر بخش خصوصی وواگذاری اموربمردم وتاکید سرمایه گذاری بخش عمومی درآن نوع فعالیتهاکه بخش خصوصی رغبت کافی به آن نشان نمیدهد یا تامین آن ازوظایف اساسی دولت بشمارمیآید. (نظیرآموزش فنی وحرفهای - تعلیمات ابتدائی ومبارزه با بیسوادی. دررشته بهداری دولت سعی خواهدکردکه بیش از پیش مردم را درامر درمان شرکت دهد ومتدرجاً بوظیفه اصلی خودکه تامین بهداشت عمومی وبهداشت محیط خصوصاً درروستاها است اکتفا نماید.
دررشته رفاه اجتماعی جهت گروههای آسیب پذیر وخاص جامعه نظیر معلولان بدنی - روانی- اجتماعی دولت نقش فعاتری ازگذشته ایفاء خواهدکرد وسرمایه گذاری بخش خصوصی راکه تاکنون به صورت پراکنده واتفاقی وغالباً بشکل خیریه دراین زمینه صورت میگرفته درجهت هدفهای برنامه رفاه عمومی سوق خواهد داد در امر تامین اجتماعی مخصوصاً تعمیم بیمههای اجتماعی دولت اهتمام بیشتر طی سالهای آینده مبذول داشته و برای گسترش اینگونه خدمات بروستائیان وکشاورزان کشور نیز تدابیر لازم اتخاذ خواهدنمود.
در سایر خدمات نیز (مانند جهانگردی - اشاعه هنرو حفظ وترویج فرهنگ) هرجا بخش خصوصی قادر یاراغب بسرمایه گذاری نباشد دولت سرمایه گذاری لازم را انجام خواهد داد. نسبت بامور فرهنگی وحفظ آثارباستانی وایجاد خانههای فرهنگ وموزهها به منظور ترویج فرهنگ وهنر توجه کامل به عمل خواهدآمد.
2 سیاست وام واستفاده ازسرمایههای خارجی
دربرنامه دولت برای پنجسال آینده کوشش بیشتری برای استفاده ازمنابع خارجی به عمل خواهدآمد تانیل به هدفهای برنامههای اقتصادی واجتماعی تامین گردد. تدبیر اساسی دیگری که ازنظر اخذ وام اتخاذ میشود اینست که حتیالامکان قراردادهای جدید وام باکشورهائی منعقد شود که تسهیلات بیشتری برای واردات کالاهای ایرانی به کشور خود خصوصاً برای کالاهای ساخته ونیم ساخته قائل شوند.
3 سیاست بازرگانی
ازنظر صادرات سیاست دولت عبارت از متنوع کردن کالاهای صادراتی به منظور گذشتن ازمرحله یک کشورصادرکننده موادخام بیک کشور صادرکننده مواد ساخته شده میباشدبه طوری که اتکاء به درآمدازتعداد معدودی کالاهای صادرات نباشد.
درزمینه استاندارد کردن کالاهای صادراتی وبهبود کیفیت آن طبق مشخصات بینالمللی کوشش خاص به عمل خواهد آمد.
برای ازدیاد درآمدارزی در زمینه صادرات خدمات باتوجه بامکانات زیادی که ازنظر جلب سیاحان خارجی به کشور وجود دارد اقدامات وسیعی برای ایجاد تسهیلات لازم درسالهای آینده پیش بینی شده است و انتظار میرود درآمدارزی قابل توجهی از اینراه به دست آید.
درزمینه واردات سیاست جایگزین کردن واردات به وسیله تولیدداخلی دردرجه اول متوجه کالاهای اساسی مصرفی وسپس مواد اولیه وسرمایهای خواهدبود.
هماهنگ باسیاست تشویق پسانداز لازم خواهد بود که توسعه صنایع داخلی تاآنجا که مربوط به جایگزین کردن واردات است متوجه تولید کالاهای ضروری واساسی بشود وبه طورکلی سیاست فعلی ادامه خواهد یافت.
هدفهای بزرگ ما از نظر رشد بسیار سریع تولید و درآمد و بالنتیجه لزوم سرمایه گذاری زیاد بی شک تقاضای کشور برای واردات خاصه کالاهای سرمایهای ومواد اولیه بسرعت افزایش خواهد داد. گرچه دورنمای درآمدهای ارزی کشور نیزباتوجه بافزایش صادرات نفت وسایرکالاها وهمچنین امکانات استفاده از وام و سرمایه خارجی بسیار روشن ونوید بخش میباشد با اینحال نمی توان اجرای سیاست دروازههای باز را قبول نمود.
4 سیاست نظارت برقیمتها
کوشش درراه ثبات نسبی قیمتها شرط اساسی موفقیت درنیل بهدف توسعه اقتصادی میباشد وافزایش سریع درآمدملی هنگامی تاثیر حقیقی درافزایش سطح زندگی عموم طبقات مردم خواهدداشت که همراه باثبات نسبی قیمتها باشد دولت کمال کوشش وجدیت را معمول خواهد داشت تاموفقیتی که طی چندسال اخیردر زمینه حفظ ثبات نسبی قیمتها حاصل شده است درآینده نیزادامه یابد و با پیگیری و مجاهدت تمام خواهدکوشید تا قیمت مایحتاج ونیازمندیهای عمومی توام باثبات نسبی باشدتاعامه مردم ازثمرات توسعه ورشد اقتصادی بمعنای واقعی بهرهمندگردند.
خوشبختانه درشرایط خاص ایران باوجود منابع مهم درآمدارزی برای تامین قسمتی از احتیاجات روزافزون کالاهای سرمایهای و مصرفی از طریق واردات، حصول برشد نسبتاً سریع اقتصادی را توام با ثبات نسبی قیمتها امکان پذیر مینماید و تجربه موفقیت آمیز سالهای 1344 ببعد تجربه گرانبها وکم سابقهای نه تنها در ایران بلکه بین کلیه کشورهای درحال توسعه بوده است وادامه آن دربرنامه چهارم خط مشی اساسی دولت را تشکیل میدهدوبااتخاذ سیاستهای مالی - ارزی وپولی و تنظیم عرضه کالاهای ضروری کشاورزی که تولیدآنها احتمالا دچارنوسانات شدید سالانه است انتظار میرود ثبات نسبی قیمتها حفظ گردد. موفقیت دراین سیاست به میزان زیادی تابع اجرای هدفهائی است که درطی برنامه چهارم برای بخش کشاورزی تعیین شده است و به همین دلیل نیزبرای توسعه تولیدات کشاورزی تقدم قائل شدهایم. امیداست طبیعت نیزباما یاری کند تابتوانیم به هدفهای کشاورزی خود که عامل مهمی درثبات نسبی قیمتها خواهدبود برسیم.
راجع به سیاست کلی ارزی کشور باید باستحضاربرسانم که سیاست دولت دراینخصوص حفظ موازنه پرداختها خواهد بود.
5 سیاست پولی
سیاست کلی ودرازمدت پولی دولت کماکان حفظ ارزش پولی کشور تنظیم اعتبارات سیستم بانکی متناسب با احتیاجات اقتصاد کشور میباشد. اجرای این سیاست و تنظیم اعتبارات باتوجه به فعالیتهای اقتصادی و وضع مالی و ارزی هرسال بادقت و روشن بینی کامل به عمل خواهدآمد.
6 سیاست عرضه و تقاضای کالاهای کشاورزی
تنظیم عرضه وقیمت کالاهای ضروری کشاورزی طی پنجسال آینده بادقت هرچه تمام تر ازطریق ایجاد سیلوها برای نگاهداری محصولات عمده کشاورزی نظارت بر قیمتها و توسعه شرکت های تعاونی و شبکههای توزیع دنبال خواهد شد تاکشاورزان بتوانند بااطمینان کامل بتولید محصولات مورد نیاز بپردازند و مصرف کننده نیز بنوبه خود بتواند نیازمندیهای اساسی خودرا درهرموقع بقیمت مناسب تامین نماید.
7 سیاست مالی دولت
بدون تردید امکانات سرمایه گذاری دولت بستگی به عوامل مختلف از قبیل میزان پسانداز ووام واعتباراتیکه میتواند ازمنابع خارجی تحصیل نماید واعتباراتیکه ازمحل اسنادخزانه واوراق قرضه میتواند از منابع بخش خصوصی تجهیز نمایددارد. میزان پسانداز دولت نیز بنوبه خود تابع نسبت افزایش درآمدهای عمومی درمقایسه باافزایش هزینههای جاری آن خواهدبود بنابراین اصول سیاست مالی دولت عبارت خواهد بود از:
اول: سیاست افزایش درآمد شامل درآمد نفت، درآمدهای مالیاتی ودرآمدهای حاصل ازفروش کالاها وخدمات دولتی.
دوم: سیاست هزینه بمعنای قبول یک میزان حداکثر برای هزینههای جاری.
سوم: سیاست استفاده ازاعتبارات ووامهای خارجی به منظور رفع کمبود منابع مالی جهت عملیات عمرانی.
چهارم: سیاست استفاده ازپسانداز بخش خصوصی از طریق تنظیم سیاست نرخ بهره اوراق قرضه و اسناد خزانه.
اینک که هدفها و سیاستها و خط مشی پنجسال آینده باستحضار رسید لازم میدانم علاوه نمایم توفیق درنیل به هدفهای مزبور وحصول شرایط لازم برای تولید ناخالص ملی درحدود 9 درصد ایجاب مینماید که سرمایه گذاری ثابتی به میزان 810 میلیارد ریال در طول برنامه چهارم عمرانی کشور توسط بخش عمومی و خصوصی صورت گیرد.
در زمینه امور اجتماعی برنامه دولت شامل مراتب زیر است :
1 - آموزش وپرورش
توسعه سریع آموزش وپرورش درکشور با توجه به اینکه تناسب بیشتر وتعادل بهتر بین سطوح مختلف تعلیم و تربیت ایجادگردد هدف کلی آموزشی بوده و با اجراء جنبههای متنوع تعلیم و تربیت اهتمام در بهبود کیفیت آن و همچنین برقرارکردن تطابق و توافق بیشتر در میان نظام آموزشی کشور و احتیاجات متنوع نیروی انسانی در بخشهای مختلف تولیدی واجتماعی وفرهنگی مورد توجه کامل دولت خواهدبود. تلاشی که ازچندی پیش به منظور ریشه کن نمودن جهل و بیسوادی به ابتکار شاهنشاه آریامهر آغازگردیده است با پیگیری بیشتر دنبال خواهد شد به نحوی که درپایان برنامه چهارم تقریباً کلیه اطفال لازم التعلیم در شهرها از مزایای تعلیمات ابتدائی بهرهمند گردند و در روستاها نیز حداکثر مقدورات مملکتی به کار برده خواهد شد تا هفتاد درصد کودکان لازمالتعلیم روستائی تعلیمات ابتدائی را فراگیرند و مقدمات امر ایجاد خواهد گردید تا درپایان برنامه پنجم عمرانی کشورکلیه اطفال لازمالتعلیم در روستاها نیز ازتعلیمات ابتدائی برخوردارگردند.
از مختصات نظام نوین آموزشی کشور ایجاد دوره سه ساله راهنمائی تحصیلی است که هدف آن ضمن آموزش دروس نظری آشناکردن دانشآموزان بمقدمات ومبانی حرفهها و فنون و ایجاد ذوق کارعملی و درنتیجه تشخیص استعدادها و راهنمائی آنها درجهات صحیح است.
تعلیمات متوسطه با توجه به نظام جدیدآموزش وکشف استعدادها وپروراندن آنها دردو قسمت نظری وحرفه انجام خواهد شد تا هرچه بیشتر ازاستعدادهادرجهت رفع نیازمندیهای فنی وحرفهکشور استفاده شود و مخصوصاً به علت گرایش صنعتی قابل توجه کشور طی سالهای آینده تعلیمات فنی و حرفه اولویت خاصی خواهد داشت و کوشش درسوق دادن بیشتر دانش آموزان بسوی رشتههای فنی وحرفه به عمل خواهدآمد.
در زمینه آموزش عالی تلاش دولت در توسعه کمی وکیفی دانشگاهها درمراکز عالی علمی خواهد بود.
2 بهداری (منسوخ 1399/08/05)
هدف اساسی دراین زمینه بهبودکمی وکیفی خدمات درمانی ومبارزه بابیماریها مخصوصاً ازطریق پیشگیری وتوسعه بهداشت عمومی وبهداشت محیط وبهبود تغذیه و توسعه فعالیتهای بازتوانی میباشد تاسلامت جسمی وروانی جامعه تامین گردیده وقدرت فعاله مردم تزاید یابد وبسهم خودبه رشد وتوسعه اقتصادی کشورکمک نمایندودر این خصوص توجه کامل به برقراری بیمه درمانی در حدود مقدورات مملکتی به عمل خواهد آمد ومخصوصاً دربخش دولتی که نیروی انسانی عهده دار انجام برنامههای مترقی آینده مملکت است تعمیم بیمه درمانی رادولت بسیارضروری میداند.
3 رفاه اجتماعی
دراین زمینه کلیه فعالیتهای مربوط به رفاه مردم، برنامه دولت است که باتوجه کامل باین موضوع وتعمیم عوامل رفاه اجتماعی مزایای آن گسترش یافته وباارشاد و نظارت دولت به صورت یک وظیفه عمومی درآید، دراین خصوص تعمیم بیمههای اجتماعی رفاه خانواده وکودک، رفاه جوانان، رفاه کارگران، رفاه روستائیان مورد توجه خاص خواهد بود و با در نظرگرفتن منابع مالی وانسانی موجودواولویت، برنامههائیکه دراین زمینه تهیه گردیده مورد اجراء گذارده خواهد شد.
4 عمران روستائی وشهری (منسوخ 1400/11/10)
هدف کلی دولت تعمیم عدالت اجتماعی و توزیع ثمرات توسعه اقتصادی بین روستائیان ازطریق آبادانی دهات وایجاد تاسیسات همگانی وتامین وتسهیل وسائل رفاه زندگی روستائیان وآماده کردن دهات برای همگامی با تحولات اقتصادی کشور میباشد.
دولت معتقداست که نوسازی روستاهای کشور باتوجه به مقتضیات توسعه اقتصادی، یکی ازمهمترین وظایف کنونی بشمارمیرود ومکمل انقلاب اجتماعی وملی ایران در زمینه اصلاحات ارضی خواهد بود، دراین زمینه کوشش خواهد شد که حداکثر استفاده ازنیروی کار و خودیاری وکمکهای مالی روستائیان به عمل آید. علاوه بر آن تصمیمات لازم به منظور تمرکز و ادغام فعالیتهای عمرانی سطح ده در وزارت آبادانی ومسکن که مسئول اجرای سیاست نوسازی کشور میباشد، اتخاذ خواهد گردید.
در زمینه عمران شهری ضمن اینکه عملیات دردست اجراء ادامه خواهد یافت درتامین اهم احتیاجات روزافزون عمرانی شهرهای کشور درقالب طرحهای جامع شهری کوشش خواهدشد وباتوجه خاص به مقتضیات عمران ناحیه وقطبهای توسعه اقتصادی عملیات عمران شهری هدایت خواهد شد همچنین درتجهیز شهرداریها ازلحاظ نیروی انسانی واصلاح سازمانها و روشهای مالی. اداری و خدماتی اهتمام به عمل خواهدآورد. در این خصوص راهنمائیها وتعالیم خردمندانه شاهنشاه درباره نوسازی کشورکه یکی از اصول انقلاب اجتماعی بوده و به دولت شرف صدور یافته است نصب العین قرار خواهدگرفت.
5 تامین مسکن
در زمینه تامین مسکن پیش بینی میشودکه بخش خصوصی قسمت اعظم احتیاجات مردم را تامین نماید ولهذا نقش دولت علاوه برسرمایه گذاری عظیمی که دربانک رهنی ایران وهمچنین افزایش فعالیتهای سازمان مسکن خواهد نمود توجه و تشویق و کمک به افراد وسرمایه گذارانی است که فعالیتهای خود رادر این رشته خاص متمرکز نمودهاند تا حتیالامکان احتیاجات مسکونی کشور با استفاده از سرمایههای خصوصی تامین گردد. دراین جهت بااعطای وام بشرکتها و گروههای خصوصی و تقویت سرمایه موسسات اعتباری که در این زمینه فعالیت دارند امکانات تامین مسکن افزایش خواهد یافت، بدیهی است دولت به منظور رفاه کارمندانی که در نقاط مختلف کشور ماموریت دارند مصمم است خانههای سازمانی به تعداد کافی ایجاد نماید همچنین احداث خانههای ارزان قیمت برای طبقات کم درآمد خصوصاً به منظورتجدیدبنای محلات قدیمی ونوسازی شهرها، مورد توجه دولت خواهد بود.
6 «برنامه امور عمومی و دفاعی»
برنامه دولت در امور عمومی شامل مراتب زیراست:
دادگستری
درمورد دادگستری دولت رسیدگی سریع ودقیق بدعاوی مردم وتوسعه مراجع قضایی را ازاهم وظایف دانسته و مخصوصاًگسترش خانههای انصاف و شوراهای داوری که مبتنی براصول واگذاری امور بمردم است به طور برجسته در سرلوحه برنامه دولت میباشد وبرای تسریع وتسهیل دادرسی دراصلاح قوانین که با تحولات اجتماعی ایران مطابقت پیداکند اقدام و همچنین برای بهبود تشکیلات دادگستری لوایح نوین و مترقیانه راکهلازمه موفقیت دراین خصوص باشد تنظیم وبه قوه مقننه تقدیم خواهدنمود.
امور مالی ومالیاتی
درزمینه امور مالی ومالیاتی هدف دولت اجراء دقیق قانون جدیدمالیات بردرآمد وتقویت وتجهیز بیشتر کادر وصول وایجاد تشکیلات بیشتر درروابط بامودیان میباشد.
همچنین به منظور تسریع درتمشیت امورمالی وایجاد تسهیل در انجام تشریفات حسابداری اصلاح قانون محاسبات عمومی را مورد توجه کامل قرارداده و بخصوص تغییرات لازم به منظور امکان اجراء سیاست عدم تمرکز اداری در قانون مزبور داده خواهد شد.
ضمناً دولت معتقداست که وصول عوائدومالیاتها علاوه براینکه درتوزیع عادلانه تر ثروت بین افرادملت باید نقش اساسی داشته باشد نباید به امکانات سرمایه گذاری وتوسعه اقتصادی لطمه زند.
اصلاحات ارضی
درمورداصلاحات ارضی وتعاون روستائی سیاست دولت درتکمیل اقداماتیکه شده است به قرار زیرمیباشد:
توسعه و تشکیل شرکتهای تعاونی روستائی در سراسر مملکت به طوری که کلیه کشاورزانی که از نظر اجرای قوانین اصلاحات ارضی تکلیف قانونی آنها روشن شده است عضویت شرکت های تعاونی روستائی را قبول نموده وازحمایتهای مادی ومعنوی آنها برخوردارگردند.
تشکیل شرکت های سهامی زراعتی براساس اوامرشاهنشاه آریامهردرزمینه فراهم نمودن موجبات برداشت بیشترازسطح کشت موجودوانجام زراعت مکانیزه ورفع مشکلات ناشی ازخرد شدن غیراقتصادی زمینهای زراعتی وجذب کشاورزان زائد براحتیاج این قبیل شرکت ها وسیله صنایع روستائی.
خرید املاک مزروعی از مالکین داوطلبی که در اجرای مقررات مرحله دوم اصلاحات ارضی به مدت سی ماه بزارعین اجاره داده وسیله دولت وفروش اراضی خریداری شده بزارعین مستاجراین قبیل اراضی به اقساط 15ساله.
امور اداری
در زمینه امور اداری برنامه دولت تجدید نظر کلی در وظائف و تشکیلات وزارتخانهها و موسسات دولتی و متناسب ساختن آنها با نیازهای توسعه اقتصادی کشور میباشد و به این منظورطرحهائی برای ایجاد عدم تمرکز و تجهیز و تقویت سازمانهای محلی و شرکت بیشتر مقامات و مردم محل در امور مربوط بخود تنظیم و به موقع اجراء گذارده خواهد شد در این خصوص اجازه میخواهم اعلام نمایم که تشکیل انجمنهای استان و شهرستان و انجمنهای شهر جزء اساسی برنامه دولت به منظور سهیم ساختن مردم درادارهامور محلی میباشد و روشهای اداری ناظر بحذف تشریفات زائد وساده کردن مقررات پیچیده واستقرارروشهای نوین متناسب بااحتیاجات جامعه مترقی امروزی ما خواهد بود.
اصل انقلاب اداری که درروز افتتاح مجلسین از طرف شاهنشاه آریامهر مقرر گردید نظام را در اداره امور مملکت وبهبود روشهای اداری ایجادخواهد کردکه در این زمینه دولت سریعاً طرحهای لازم را تهیه وبمورداجراء خواهدگذاشت.
در اینخصوص لازم میداند به استحضار برساند که نسبت بساده ومتناسب ساختن تشکیلات اداری که در سطح دهات وظائفی را به عهده دارند و ادغام دستگاههای مزبور توجه کامل به عمل خواهد آمد. از طرف دیگر تنوع وظائف و اولویتهای جدیدی که در انجام وظائف دولت بوجود آمده مستلزم آن گردیده تا سازمانهای جدیدی به منظور عهدهدار شدن آن وظائف بوجود آید و برای این منظور تشکیل چهار وزارتخانه جدیدمورد نظردولت قرار گرفته است که لوایح قانونی آن تقدیم بقوه مقننه خواهدشد.
7 روابط خارجی وامور بینالمللی
در زمینه روابط خارجی وامور بینالمللی دولت با اعتقاد کامل به اصل سیاست مستقل ملی ادامه روابط دوستانه و همزیستی مسالمت آمیز با کلیه کشورهای دوست و صلح طلب و احترام کامل به منشور ملل متحد وهرگونه همکاری لازم باسازمان ملل متحد و اعتقاد به اصل لزوم همکاریهای منطقهای را اساس سیاست خارجی خود قرارداده و به منظور اعتلاء شئون بشری به طوریکه شاهنشاه آریامهر بکرات اعلام ومقرر فرمودهاند نه تنها همزیستی مسالمت آمیز اساس سیاست ما راتشکیل میدهد بلکه بالاتر از آن معتقدیم که اصل تعاون وهمکاریهای بینالمللی درزمینه کلیه شئون بشری باید درجهان بسط و تعمیم یابد تا یک چنین تعلیمات عالی انسانی موجبات صلح وسعادت ورفاه را برای عموم جهانیان فراهم سازد.
8 برنامه امور دفاعی
نظر به اینکه صیانت کشور وحفظ میراث تمدن باستانی بزرگترین وظیفه مقدس هرفرد ایرانی است دفاع از کشور در مقابل هر گونه تجاوزی بزرگترین وظیفه مقدس دولت را تشکیل میدهد و در جهان پر تلاطم کنونی مادام که بروح صلح جوئی جهانی و خلع سلاح عمومی اطمینان بخشی یقین حاصل نکنیم تقویت نیروهای دفاعی کشور را مقدم برهر امر دیگر قرار خواهیم داد تا ثمرات و نتایج پیشرفتهای اقتصادی و اجتماعی که ببهای تلاشها وکوششهای نسلهای گذشته وحاضرایرانی به دست آمده است حفظ و حراست گردد.
باید توجه داشت که هرگونه هزینهای که امروزه برای دفاع کشور صورت گیرد یک نوع سرمایه گذاری است که برای حصول اطمینان ازنتایج سرمایه گذاریهای دیگر جهت وصول بهدفهای رشد اقتصادی ضروری میباشد و در حقیقت یک نوع بیماری برای تامین رفاه وامنیت مردم این مملکت درآینده خواهد بود.
اینک که برنامه دولت به استحضار رسید اجازه میخواهد اعضاء دولت وهمکاران خودرا به اینشرح معرفی نماید (منسوخ 1399/08/05):
| 1- وزیر دارائی | دکترجمشیدآموزگار |
| 2- وزیر امورخارجه | اردشیر زاهدی |
| 3- وزیرکشور | مهندس عبدالرضا انصاری |
| 4- وزیر کارواموراجتماعی | عطاء الله خسروانی |
| 5- وزیراقتصاد | علینقی عالیخانی |
| 6- وزیرجنگ | سپهبد اسد الله صنیعی |
| 7- وزیرفرهنگ وهنر | مهرداد پهلبد |
| 8- وزیرراه | مهندس حسن شالچیان |
| 9- وزیرمشاور ودبیرکل سازمان اموراداری واستخدامی کشور | دکتر منوچهر گودرزی |
| 10- وزیردادگستری | دکتر جواد صدر |
| 11- وزیرمشاور | دکتر محمد نصیری |
| 12- وزیرمشاور | دکتر محمود کشفیان |
| 13- وزیرآب وبرق | مهندس منصور روحانی |
| 14- وزیرآبادانی ومسکن | دکتر هوشنگ نهاوندی |
| 15- وزیرآموزش وپرورش | دکتر هادی هدایتی |
| 16- وزیرمشاور | دکتر ناصر یگانه |
| 17- وزیرپست وتلگراف وتلفن | مهندس فتح الله ستوده |
| 18- وزیراطلاعات | جواد منصور |
| 19- وزیربهداری | دکتر منوچهر شاهقلی |
| 20- وزیرمشاور ومعاون اجرایی نخست وزیر | دکتر غلامرضا نیک پی |
| 21- وزیرعلوم وتحقیقات علمی وتعلیمات عالیه | دکتر مجید رهنما |
| 22- وزیرتولیدات کشاورزی وموادمصرفی | دکتر عبد المجید مجیدی |
| 23- وزیرکشاورزی | دکتر حسن زاهدی |
| 24- وزیرمنابع طبیعی | مهندس ناصر گلسرخی |
| 25- وزیراصلاحات ارضی وتعاون روستائی | دکتر عبد العظیم ولیان |
اکنون که دولت برنامه خودرا بقوه مقننه تقدیم داشته و همکاران اینجانب که عهده دار انجام این وظائف خطیر میباشند معرفی گردیدهاند میخواهم با خلوص نیت واز صمیم قلب به استحضار شماکه براهنمائیهای ارزنده فردفرد شما اتکاء داریم برسانم که درچشمان ما خدمتگزاران دولت وشما نمایندگان ملت وعموم افراد این سرزمین پر افتخاروکهنسال نورامید بیک آینده بسیارمترقی برای ایران عزیز درخشندگی دارد و برای این آرمان ملی همگی ما تحت رهبریهای گرانبها شاهنشاه آریامهرنهضت اجتماعی بسیاربزرگی راآغازکرده وباکمال سرافرازی ادامه خواهیم داد و درسایه ثبات وعشق بوطن عزیزخود با کاروکوشش خستگی ناپذیر تا سرحد ترقی و تعالی پیش میرویم و بخداوند قادرمتعال تکیه داریم واز تعلیمات عالی اسلامی الهام میگیریم وبرای اعتلاء میهن خود وهمچنین ارتقاء شئون بشری درکلیه کشورهای جهان ازجان ودل تا آنجا که درقوه داریم ساعی وکوشا خواهیم بود باشدکه این دوره ازدرخشان ترین ایام تاریخ کشور بشمار آمده وماهم برای نسلهای آینده این مرز وبوم پرافتخار خدمتگزاران صادق وفداکاری باشیم.