شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در هشتمین جلسه سال جاری در تاریخ 1387/4/24 طرح ویژه حوزه آبخیز سد کرج را تصویب نمود.
ضمناً به منظور حفاظت و جلوگیری از آلود گی آب سدها، ساماندهی مدیریت و تشکیلات اجرایی، به شرح پیوست بررسی و مورد تصویب قرار گرفت.
ساماندهی مدیریت و تشکیلات اجرایی به منظور حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها (مصوب 1387/4/24)
به رغم توجه به مدیریت سرزمین در حوزه های آبریز و عرصه های فرادست سدها تلاش لازم برای به کارگیری شیوه ها و ابزارهای کارآمد اجرایی و سازمان یافته برای حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب این منابع انجام نگرفته است. با افزایش جمعیت و گسترش فعالیت ها در گستره های فرا دست سدها، آلودگی آب ها، ابعاد وسیع تری یافته، و به جز آلودگی های فیزیکی، آلودگی های بیولوژیکی وشیمیایی را نیز به همراه داشته است.
با توجه به اهمیت و ابعاد پیچیده مسئله، توجه همه جانبه و تلاشهای هماهنگ اجرایی بارویکرد چند انضباطی و بین بخشی برای مدیریت هماهنگ در قلمرو فرادست سدها (آبریز سدها)، بیش از پیش ضروری است. در ارتباط با چنین رویکردی، مطالعات جامع حوزه آبریز سدهای کرج و لتیان، به منظور حفاظت و جلو گیری از آلودگی آب شرب تهران انجام گرفته که می توان از نتایج آن در سطح ملی بهره گرفت. بدین ترتیب تعریف چارچوپی مناسب برای مدیریت و تشکیلات اجرایی با هدف ساماندهی این حوزه ها یکی از ضرورت های اساسی است.
1): مدیریت و تشکیلات
ضرورت ایجاد نهاد اجرایی مناسب برای حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها
ساماندهی حوزه آبریز سدها، با هدف حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب آنها، نیازمند ساماندهی تشکیلاتی ساختمند با مدیریت اجرایی هماهنگ در حوضه ها است، تا با اختیارات فرابخشی، موجبات اجرای وظایف نهادهای ذیربط را در این عرصه به نحوی بایسته در چارچوب برنامه های راهبردی- ساختاری هماهنگ کرده و اقدامات لازم را برای توسعه پایدار حوزه و کنترل آلودگی آب سدها محقق سازد.
ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها
به منظور سازماندهی مدیریت اجرایی هماهنگ برای حفاظت و کنترل آلودگی حوزه آبریزسدها، «ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها» تشکیل میشود. اعضاء این ستاد را نمایندگان تام الاختیار نهادهای عضو این ستاد، باید به نوعی با عرصه های فعالیت های جاری درحوزه آبریز از قبیل فعالیت های مربوط به ساخت و سازها، کاربری و نحوه استفاده از زمین، محیط زیست، گردشگری، عمران روستایی و شهری و کنترل و سنجش مستمر میزان آلودگی آب سدها و برخورد با تخلفات انجام شده در این زمینه ها مرتبط باشد.
جایگاه ستاد
ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها، عمدتاً بر بسترهای قوانین فرادست و مراجع حمایتی موجود متکی است. مراجع تصویب کننده تشکیلات یاد شده، نخست شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و در نهایت هیات وزیران است. در صورت تصویب این پیشنهاد درمراجع مذکور، جهت اجرا از سوی هیات وزیران به مراجع ذیربط ابلاغ خواهد شد.
وظایف ستاد
به طور کلی، وظایف ستاد، در برگیرنده وظایف قانونی نهادهای ذیربط عضو این ستاد میباشد. این ستاد آن بخشی از وظایف قانونی اعضاء را که مرتبط با راهبردهای ساماندهی و کنترل آلودگی آبحوزه آبریز سد ها است، هماهنگ کرده و در مسیر اجرایی، عملیاتی خواهد کرد. به عبارت دیگر، نقش و وظیفه اصلی ستاد اجرایی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب حوزه آبریز سدها، از طریق هماهنگی، ساماندهی، هدایت و اجرایی کردن فعالیت های مختلف در این زمینه و در چارچوپ موارد زیر است:
1. بررسی قوانین - آیین نامه ها و ضوابط و مقررات موجود برای حفاظت طرح کنترل وروش های جلوگیری از آلودگی آب سد ها و تدوین پیشنهاد قوانین و دستورالعمل های جدید به همین منظور.
2. پایش و کنترل دائمی عوامل مرتبط با آلودگی آب حوزه از طریق ارائه گزارش دستگاه های مرتبط.
3. واکنش سریع به تحولات پیش بینی نشده در سطح حوزه از طریق دستگاه های عضو ستاد مراجع قضایی و. ..
وظایف ستاد و نهادها در ارتباط با راهبردهای ساماندهی
وظایف اعضاء ستاد، در ارتباط با راهبردهای ساماندهی حوزه های آبریز سدها، تعریف، تنظیم و هماهنگ خواهد شد. این هماهنگی برحسب راهبردهای ساماندهی و بر اساس ارتباط آن با وظایف یک یا چند نهاد اجرایی عضو بوده که هماهنگیهای آن در ستاد انجام میگیرد.
2): ساختارتشکیلاتی
ستاد هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب سدها، بدون تشکیلاتی گسترده تر، نقش هماهنگ کننده نهادهای عضو را به عهده خواهد داشت. به عبارت دیگر آن بخشی از فعالیت های نهادهای ذیربط، که مرتبط با کنترل آلودگی آب سدها است. در این ستاد، هماهنگ و یکپارچه شده و در جهت عملیاتی شدن هدایت خواهد شد. این ستاد در دو سطح ملی و حوز ه های فرعی سد ها تشکیل میشود.
ستا د ملی - طرح ستادحوزه های فرعی سدها
این ستاد در سطح دوم به شکل استانی و یا حوزه ای (مشروط بر اینکه یک حوزه در یک استانیا بیش از یک استان قرار گرفته باشد) تشکیل شد و ریاست آن به عهده استاندار و یا یکی از استانداران متشکله قلمرو حوزه خواهد بود.
مسئولیت این ستاد در سطح ملی بر عهده وزارت نیرو است. این ستاد دارای دبیرخانه ای خواهد بود که در وزارت نیرو مستقر بوده و وظایف آن، پیشبرد امور اداری، ارتباطات بین بخشی، خدمات پشتیبانی و پیگیری مصوبات شورای راهبری است. دبیرخانه ستاد در جهت انجام وظایف محوله وهمچنین تصمیم سازی برای شورای راهبری میتواند از خدمات کمیته های کارشناسی در زمینه های مختلف از قبیل گردشگری، حقوقی و قضایی، پایشهای مردمی، زیست محیطی و... بهره برداری نماید.
اعضاء ستاد ملی هماهنگی، حفاظت و جلوگیری از آلود گی آب سدها، متشکل از نمایندگان کلیه ارگان ها یا نهادهای مرتبط با حوزه های آبریز و در سطح معاونت وزیر بوده که عبارتند از:
• نماینده وزارت نیرو
• نماینده سازمان حفاظت محیط زیست
• نماینده وزارت کشور
• نماینده وزارت مسکن و شهرسازی
• نماینده وزارت جهاد کشاورزی
• نماینده سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
• نماینده قوه قضائیه
• نماینده بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
تبصره 1 - ستادهای حوزه آبریز فرعی با عضویت نمایندگان اعضاء ستاد ملی و استاندار یا استانداران مربوطه تشکیل خواهد شد.
تبصره 2 - در مواقعی که حوزه آبریز فرعی بیش از یک استان را در بر گیرد، همه استانداران مربوطه عضو ستاد خواهند بود و ریاست ستاد از بین استانداران ذیربط انتخاب میشود.
تبصره 3 - دبیرخانه ستادهای حوزه آبریز فرعی از بین شرکت آب منطقه استان ذیربط (به انتخاب وزیر نیرو)
ستاد میتواند برای سدهای خاص (که یک یا چند ویژگی قابل ملاحظه در زمینه های مختلف از قبیل گردشگری، زیست محیطی و. .. را دارا باشند) ستادهای اجرایی با حضور نمایندگان استانی دستگاه های عضو شورا ایجاد نماید.
3): نیازهای اجرایی برنامه (قوانین ومقررات، تجهیزمنابع انسانی، مالی و...)
طرح ساماندهی حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب حوزه آبریز سد کرج، طرح ویژه ای است که بر طبق تصمیم گیری و دستور دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، در وزارت مسکن و شهرسازی (دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران) به انجام رسیده است. ایجاد و شکل گیری یک ستاد اجرایی به منظور تحقق راهبردهای طرح، از دستاوردهای مهم، و از ضرورتهای اجرا و تحققطرح این حوزه های آبریز است که میتواند به عنوان الگویی در امر ساماندهی حوزه های آبریز سایر سدهای کشور مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، اجرایی شدن طرح و سازماندهی مدیریت اجرایی آن نه تنها با موانع قانونی اجرایی روبرو نبوده، بلکه از پشتوانه های قانونی متعددی نیزبرخوردار است.
• از نظر تجهیز نیروی انسانی، اعضاء این نهاد اجرایی جدید، بالقوه و بالفعل موجودند و نیازی به تجهیز نیروی انسانی جدید نیست. نهادهای اجرایی موجود، عضو این ستاد بوده و در اینستاد فعالیتها و وظایف آنها در جهت تحقق اهداف طرح، ساماندهی و هدایت خواهد شد.
• به لحاظ تجهیز منابع مالی، تامین اعتبارات لازم برای فعالیت ستاد از دو محل زیر قابل حصول است:
- از محل اعتبارات عمرانی؛
به دلیل ویژه بودن طرح و همسویی با برنامه های عمرانی در سطح کلان و منطقه امکان استفاده از منابع اعتبارات عمرانی وجود دارد.
- از محل استفاده از حداقل حقابه هر سد؛
با توجه به منابع آب مورد نیاز شهر ها و ضرورت کنترل و سالم نگهداشتن آب مصرفی آنها، استفاده از منابع حاصله از عوارض آب مصرفی (پیشنهاد مبلغی برای یک لیتر آب مصرفی) امکانپذیر است.
4): بسترهای قانونی
برنامه ریزی برای حفاظت و جلوگیری از آلودگی آب و ساماندهی حوزه آبریز سدها با توجه به نتایج و رهنمودهای اسناد فرادست، مصوبات قانونی و ضوابط و مقررات موجود، انجام میگیرد.
مهمترین اسناد مورد استناد، به قرار زیر است:
• فرمان مقام معظم رهبری به نیروی انتظامی برای پیشگیری از آلودگی آب سد کرج و لتیان (1371)
• دستور ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران برای اجرای پیشنهادات دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در زمینه جلوگیری از آلودگی آب شرب تهران (1377)
• قانون توزیع عادلانه آب (مصوب 1361 - مجلس شورای اسلامی)
• قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست (1353)
• قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها (مصوب 1374 - مجلس شورای اسلامی)
• آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب (مصوب 1373 هیات وزیران)
• آیین نامه حریم مخازن، تاسیسات آبی و... (مصوب 1371 - هیات وزیران)
• آیین نامه اجرایی قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها (مصوب 1374 - هیاتوزیران)
• آیین نامه مربوط به استفاده از اراضی، احداث بنا و تاسیسات در خارج از حریم شهر ها (1355)
• مصوبات شورای عالی محیط زیست در زمینه پیشنهادات وزارت نیرو برای جلوگیری ازآلودگی آب شرب تهران (1377)
• راهبردهای بلند مدت توسعه استان تهران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان)
• طرح جامع آب کشور (وزارت نیرو 1368 - 1377)
• طرح جامع حوزه شهری کرج (وزارت مسکن و شهرسازی 1382)
• تجارب حاصله از فرآیند تصویب راهبردهای ساماندهی حوزه آبخیز سد لتیان (1382/3/12 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران)
• دستور کار 21 کنفرانس سازمان ملل درباره محیط زیست و توسعه در ریو (کنفرانسزمین - 1992)
• رهنمودهای اجلاس جهانی کوهستان (پاریس - 2000)