هیات وزیران در جلسه مورخ 1391/1/20 بنا به پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی و به استناد تبصره (1) اصلاحی ماده (47) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت - مصوب 1380- آییننامه اجرایی تبصره یاد شده را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده 1 - در این آییننامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
الف - سازمان: سازمان جنگلها، مراتع وآبخیزداری کشور.
ب - ممیزی مرتع: مجموعه اقدامات مربوط به تعیین محدوده عرفی، تعیین ظرفیت مرتع و شناسایی مرتعدار ذی صلاح برای اعطای پروانه چرا
پ - هیات ممیزی مرتع: تعدادی از کارشناسان خبره و فنی که در هر استان توسط اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری سازمان تعیین و با ابلاغ و شرح وظایف مشخص وظیفه ممیزی مرتع را به عهده دارند.
ت -جنگلهای شمال: جنگلهای ناحیه خزری (هیرکانی) که به صورت نوار باریکی به طول (800) کیلومتر و عرض (20) تا (70) کیلومتر از جلگه تا ارتفاع (2400) متری از سطح دریا، حد فاصل آستارا در غرب تا گلیداغی در شرق و دامنه شمالی رشته کوه البرز را شامل میشود.
ث - مراتع ییلاقی شمال کشور: مراتع دامنه شمالی البرز حد فاصل آستارا تا گلیداغی از ارتفاع 2400 متر به بالا.
ج - مجری طرح مرتعداری: دارنده پروانه چرا که با تودیع پروانه یاد شده مجوز طرح مرتعداری دریافت می نماید.
چ - مرتعدار: شخص حقیقی یا حقوقی دارنده پروانه چرا یا مجری طرح مرتعداری.
ح - حقوق بهره برداران: حقوقی که به واسطه صدور پروانه چرا و یا از طریق انعقاد قرارداد اجرای طرح های موضوع تبصره (1) ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348 - و اصلاحیه های بعدی آن برای اشخاص ایجاد میگردد.
خ - پروانه چرا: مجوزی که با در نظر گرفتن ظرفیت چرای مراتع و تعداد واحد دامی در یک فصل چرا به نام مرتعدار در هر منطقه از کشور برای تعلیف دام صادر میشود.
د - ظرفیت چرا: حداکثر تعداد واحد دامی که در مرتع مشخص و در مدت معین میتواند بهره برداری نماید، مشروط به آنکه به منابع پایه (آب، خاک و گیاه) لطمه ای وارد نشود.
ذ - ظرفیت مرتع: مجموعه ای از ظرفیت چرایی دام اهلی و وحشی و کارکردهای مختلف زیست محیطی و اقتصادی مرتع
ر - طرح مرتعداری: سندی مشتمل بر مجموعه فعالیت های مربوط به حفظ، احیا، اصلاح، توسعه و بهره برداری بهینه از مراتع که در قالب برنامه زمانی و مکانی معین و نیز پیش بینی حجم عملیات و برآورد هزینه و درآمد، تهیه و به تایید وزارت جهاد کشاورزی میرسد.
ز - مناطق بحرانی: مناطقی که با توجه به روند تخریبی منابع طبیعی، پایداری تولید در آن از دست رفته و استمرار بهره برداری از آنها موجب زیان های فراوان اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی به منابع پایه (آب، خاک و پوشش گیاهی) میگردد.
ماده 2 - هیات های ممیزی مرتع موظفند نسبت به ممیزی مراتع مربوط براساس شیوهنامه ابلاغی سازمان اقدام و نتیجه را جهت صدور پروانه چرا به اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اعلام نمایند.
ماده 3 - صدور پروانه چرا در جنگلهای شمال، ذخیره گاهها و پارک های جنگلی، ایستگاههای تحقیقاتی، ایستگاه تولید بذر و نهال و جمع آوری بذور مرتعی، عرصه های دارای طرح مرتعداری و مناطق بحرانی ممنوع است.
ماده 4 - صدور پروانه چرا و یا اجرای طرح مرتعداری در مراتع ییلاقی شمال کشور صرفاً برای آن عده از مرتعداران مجاز میباشد که دام آنها پس از اتمام مهلت چرا در مرتع (زمان مقرر در پروانه چرا و یا طرح مرتعداری)، در عرصه های جنگلی اقامت نداشته و یا تعلیف ننماید.
ماده 5 - مرجع رسیدگی به اعتراض اشخاص به ممیزی مرتع قبل از صدور پروانه چرا، اداره کل منابع طبیعی استان و بعد از صدور پروانه چرا، سازمان میباشد.
ماده 6 - صاحب یا صاحبان پروانه چرا میتوانند پس از اخذ مجوز کتبی از واحدهای استانی سازمان، ضمن ابطال پروانه چرا متعلق به خود تمامی اختیارات و مسئولیت های ناشی از آن را با رعایت موارد زیر انتقال دهند.
الف - انتقال فقط به یکی از فرزندان یا همسر
ب - اولویت انتقال در مراتع مشاعی به ترتیب با مرتعداران همان مرتع و مرتعداران مراتع همجوار و سایر افراد حقیقی و حقوقی.
پ - اولویت انتقال در مراتع انفرادی و یا مفروز به مرتعداران مراتع همجوار
ماده 7 - ارزش ریالی یک واحد دامی به منظور محاسبه عوارض سالیانه و جرایم ناشی از دام مازاد بر ظرفیت چرا و یا چرای غیرمجاز دام در مرتع به صورت سالیانه توسط وزارت جهاد کشاورزی تعیین و اعلام میشود.
ماده8 - در صورت تحقق یکی از موارد زیر پروانه چرا ابطال میشود:
الف - اجازه استفاده از پروانه چرا به غیر، بدون اخذ مجوز کتبی از سازمان یا واحدهای استانی
ب - تغییر کاربری تمام یا بخشی از محدوده پروانه چرا بدون اخذ مجوز قانونی
پ - عدم اجرای مفاد مندرج در پروانه چرا
ت - عدم پرداخت عوارض قانونی سالیانه و یا شرایط مندرج در پروانه مرتعداری (پروانه چرا)
ث - انصراف از شغل مرتعداری
ج - ترک مرتعداری به مدت دو سال متوالی بدون اخذ مجوز کتبی از سازمان
چ - هرگونه جعل در پروانه چرا به تشخیص مراجع صالح
ح - واقع شدن محدوده پروانه چرا در محدوده شهرها که طرح جامع یا تفصیلی جدید آن ها به تصویب مراجع قانونی ذی ربط رسیده باشد به شرط رعایت و پرداخت حقوق عرفی مرتعدار در مرتع توسط دستگاه متولی
خ - انعقاد قرارداد اجرای طرح های موضوع تبصره (1) ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348 - و اصلاحیه های بعدی آن
د - هرگونه واگذاری محدوده پروانه چرا با رعایت قوانین و مقررات مربوط
ذ - در مواردی که دامدار حقوق ما به ازای خود را در قبال خروج دام از جنگل و مرتع دریافت کرده باشد.
تبصره1 - اعمال مقررات مذکور در این ماده مانع از پیگیری و تعقیب متخلف یا متخلفین از طریق مراجع قضایی و اخذ خسارت وارده نمی شود.
تبصره 2 - پس از ابطال پروانه چرا، مرتع مربوط بلامعارض تلقی گردیده و صرفاً با تدوین طرح مرتعداری و طی مراحل قانونی مربوط قابل بهره برداری مجدد میباشد.
ماده 9 - پس از تشخیص و موافقت سازمان با واگذاری اراضی محدوده پروانه چرا و یا طرح مرتعداری، حقوق عرفی صاحبان پروانه چرا و یا مجریان طرح های مرتعداری که با رعایت مفاد قانون و این آییننامه و ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348 - و اصلاحات بعدی آن واجد شرایط تشخیص داده شده اند توسط سازمان محاسبه و ضمن اصلاح و یا ابطال پروانه چرا یا طرح مرتعداری، توسط متقاضی اجرای طرح یا پروژه پرداخت میگردد.
تبصره1 - اجرای هرگونه طرح اعم از دولتی و غیردولتی در محدوده پروانه چرا و طرح های موضوع تبصره (1) ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348 - و اصلاحات بعدی آن منوط به رعایت حقوق بهره برداران خواهد بود.
تبصره2 - نحوه محاسبه حقوق بهره برداران به شکل زیر خواهد بود.
X = (A×B×C×D×E×K) + G
X = حقوق بهره برداران (به ریال)
A = تعداد دام مجاز مندرج در پروانه چرا و یا طرح های موضوع ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348- و اصلاحات بعدی آن
B = علوفه مورد نیاز یک واحد دامی در روز (برابر با 7 /1 کیلوگرم علوفه مرتعی)
C = قیمت یک کیلوگرم علوفه خشک مرتعی (به ریال) که هر ساله توسط سازمان تعیین میگردد.
D = تعداد روزهای قابل بهره برداری و تعلیف دام در مدت حداکثر (15) سال و در خصوص طرح های موضوع تبصره (1) ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348 - و اصلاحات بعدی آن تعداد روزهای قابل بهره برداری و تعلیف دام در مدت قرارداد
E = نسبت دام مجاز حذف شده به کل دام مجاز مندرج در پروانه چرا و یا طرح های موضوع ماده (3) قانون اصلاح قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع - مصوب 1348 - و اصلاحات بعدی آن
K = ضریبی است که با توجه به سابقه بهره برداری، کیفیت و موقعیت مکانی مرتع و ارزش منطقه ای، محصولات فرعی شامل گیاهان دارویی و صنعتی، حفاظت خاک و آب، تنوع زیستی و تعدد بهره بردار از 5 /0 تا 3 براساس شیوهنامه ابلاغی سازمان تعیین میگردد.
G = ارزش اعیانی و مستحدثات و تاسیساتی که جهت پروانه چرا ایجاد شده است و بر اساس توافق طرفین و یا با محاسبه کارشناس رسمی دادگستری محاسبه میگردد.
تبصره 3 - در هر واگذاری در مراتع مشاعی حداقل یک بهره بردار با اولویت بهره بردار دارای کمترین دام مجاز حذف و پروانه وی باطل میگردد.
تبصره 4(الحاقی 1392/04/02)- در صورت تداخل محدوده های پروانه های اکتشاف و بهره برداری معادن با محدوده های پروانه چرا به روشهای زیر و براساس فرمول تبصره (2) اقدام میشود:
الف- در مرحله اکتشاف (پس از صدور پروانه اکتشاف) فقط میزان عرصه ای از مراتع که به موجب انجام عملیات اکتشاف تغییر وضعیت یافته است، ملاک محاسبه پرداخت حقوق دارنده پروانه چرا خواهد بود.
ب- در مرحله بهره برداری از معدن، محدوده عملیاتی مشخص شده در طرح بهره برداری مصوب آن، ملاک محاسبه پرداخت حقوق دارنده پروانه چرا خواهد بود. چنانچه محدوده های اکتشافی مذکور در بند (الف) به مرحله بهره برداری برسند، محاسبه مجدد صورت نخواهد پذیرفت.
ج- در صورت بروز هرگونه اختلاف در میزان و محاسبه عرصه های یاد شده در بندهای (الف) و (ب)، کارگروهی با مسئولیت معاون عمرانی استانداری و مدیرکل منابع طبیعی استان و رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان و در مواردی که در حریم شهرها قرار میگیرد با حضور مدیرکل راه و شهرسازی استان اتخاذ تصمیم خواهد شد.
د- دستورالعمل اجرایی این تبصره توسط وزارتخانه های صنعت، معدن و تجارت و جهاد کشاورزی تهیه و ابلاغ میشود.
ماده 10 - سازمان مکلف است در اجرای این آییننامه شیوهنامه های فنی و اجرایی لازم را تهیه و جهت اجرا به واحدهای استانی و ستادی ابلاغ نماید.
ماده 11 - تصویب نامه شماره 23639 /ت26945ه- مورخ 1382/8/14 لغو میگردد.
محمدرضا رحیمی
معاون اول رئیس جمهور