ماده یگانه - مجلس شورای ملی قرارداد مالی مشتمل بر پانزده ماده و یک نامه ضمیمه را که بین دولتین ایران و انگلستان در تاریخ پنجم خرداد ماه 1321 منعقد شده است و متن آن ضمیمه میباشد تصویب و اجازه مبادله آن را به دولت میدهد.
این قانون که مشتمل بر یک ماده و متن قرارداد است در جلسه پنجم تیر ماه 1322 به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
متن قرارداد مالی منعقده بین دولت ایران و انگلستان
دولت شاهنشاهی ایران و دولت مملکت متحده بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی با توجه بمقررات ماده 7 پیمان اتحاد منعقده در نهم بهمن ماه 1320(29 ژانویه 1942) و با میل به تسهیل در معاملات بازرگانی و مالی بین ایران و ممالکی که در گروه استرلینک [استرلینگ] واقعاند نمایندگان تامالاختیاری برای عقد قرارداد در این باب تعیین و نمایندگان مزبور با اجازه از دول متبوعه خود در موارد ذیل موافقت نمودند:
ماده 1 - الف - عنوان گروه استرلینک [استرلینگ] در هر موقع همان مفهومی را که در مقررات مربوطه بنظارت ارز که در ممالک متحده بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی در آن موقع اجرا میباشد دارا خواهد بود.
ب - عنوان بانگهای [بانکهای] مجاز در ایران در هر موقع ببانگهائی [به بانکهایی] در ایران اطلاق میشود که به موجب مقررات جاریه در ایران در همان موقع مجاز بمعاملات ارز خارجی باشند.
ج - مقصود از جمله (موجودی لیره به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران) وجوهی است که به لیره استرلینک [استرلینگ] خواه به نام دولت شاهنشاهی ایران و خواه باختیار کمیسیون ارز ایران در انگلستان موجود باشد.
د - منظور از جمله (موجودی دلار به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران) وجوهی است که بدلار خواه به نام دولت ایران و خواه باختیار کمیسیون ارز ایران در ایالات متحده امریکا موجود باشد.
ماده 2 - دولت مملکت متحده انگلستان هر اقدامی که در حیطه اختیار او باشد و تطبیق با مقتضیات اوضاع عمومی جنک [جنگ] نماید برای تامین فروش ورود کالاهای ضروری بایران به عمل خواهد آورد.
ماده 3 - دولت شاهنشاهی ایران اقدامات لازمه به عمل خواهد آورد که پول رایج ایران بقدر کفایت جهت کلیه معاملات بازرگانی و مالی بین گروه استرلینک [استرلینگ] از طرفی و ایران از طرف دیگر در دسترس باشد.
ماده 4 - خرید و فروش پولهای کروه استرلینک [استرلینگ] در ایران تماماً به وسیله بانگهای [بانکهای] مجاز در ایران صورت خواهد گرفت و اسامی بانگهای [بانکهای] مجاز مزبور و طرف آنها در مملکت متحده انگلستان و ایالات متحده امریکا از طرف بانک ملی ایران یا از مجرای آن به اطلاع بانک انگلستان خواهد رسید.
ماده 5 - الف - دولت شاهنشاهی ایران پولهای کروه استرلینک [استرلینگ] را که جهت هزینههای دولت مملکت متحده انگلستان در ایران عرضه میشود بنرخهای معینه در ماده 6 زیر بریال خریداری خواهد نمود.
ب - دولت شاهنشاهی ایران هیچگونه تضییقات غیر موجهی را در مورد سایر معاملاتیکه بپول کروه استرلینک [استرلینگ]صورت میگیرد مخصوصاً در خرید پولهای کروه استرلینک (استرلینگ) بریال معمول نخواهد داشت و تعهد مینماید که کلیه معاملات مجاز بنرخهای مصرح در ماده 6 زیر به عمل آید.
ماده 6 - الف - دولت شاهنشاهی ایران نرخهای خرید و فروش لیره انگلیسی را بریال به شرح زیر تعیین مینماید.
نرخ خرید نبایستی از 128 ریال هر لیره انگلیسی کمتر باشد
نرخ فروش نبایستی از دو ریال از نرخ خرید تجاوز نماید
و برای سایر وجوه گروه استرلینک [استرلینگ] نرخهای خرید و فروش بهمین نسبت معین خواهد شد در صورت تغییر در نرخ رسمی متوسط مبادله لیره و دلار در لندن و نیویورک نرخهای مصرح فوق نیز قابل تجدید نظر خواهد بود.
ب - دولت شاهنشاهی ایران براساس نرخ متوسط رسمی لندن نیویورک نرخهای خرید و فروش دلار ایالات متحده امریکا را بریال نیز تعیین خواهد نمود.
ماده 7 - الف - موجودیهای لیره و دلار به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران در حساب بانگهای [بانکهای] مجاز ایران در مملکت متحده انگلستان وایالات متحده امریکا نگاهداری خواهد شد.
ب - موجودیهای لیره و دلاری که به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی در مواقع مختلف باقی است به طریقی که بعداً بین دولت شاهنشاهی ایران ودولت مملکت متحده انگلستان موافقت شود تعیین خواهد شد و برای تعیین موجودیهای مزبور دولت شاهنشاهی ایران هر گونه تسهیلات مقتضی را فراهم خواهد نمود.
ماده 8 - در صورت وقوع هر گونه تغییری در بهای رسمی زر در لندن موجودیهای لیره به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران در آخر ختم معامله روز قبل از تغییر و تعیین و تشخیص داده خواهد شد و مجموع موازنه که بدین طریق به دست میاید بر اساس نرخ رسمی جدید زر زیاد و کم خواهد گردید.
ماده 9 - هر گاه در مواردی دولت شاهنشاهی ایران به منظور تامین بهای کالاهائی که از امریکای شمالی وارد ایران خواهد نمود احتیاج بدلار داشته باشد و موجودیهای دلار به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران تکافوی پرداخت بهای کالاهای مزبور را ننماید دولت شاهنشاهی ایران میتواند از محل موجودیهای لیره مبلغی که برای تامین کسر مذکور لازم است برداشت و بمصرف خرید زر از بانک انگلستان به بها و شرایط مصرحه در ماده 11زیر برساند با شرط آنگه [آنکه] قبل از استفاده از موجودیهای لیره برای خرید زر دولت شاهنشاهی ایران طبق مقررات قانون ارز ایران اقدامات لازمه جهت به دست آوردن کلیه موجودیهای دلار آمریکائی ایالات متحده که در تصرف اشخاص مقیم ایران هستند به عمل آورده باشد مقصود از کلمه «کالاها» مندرج در این ماده لوازم مورد احتیاج است که برای صدور از امریکای شمالی بایران موجود باشد و بتوان آن را از امریکای شمالی بایران حمل نمود و همچنین نباید مشمول تسهیلاتی باشد که دولت ایالات متحده امریکا به موجب قانون وام و اجاره در موارد مختلف برای ایران فراهم نماید.
ماده 10 -
الف - میزان موجودیهای لیره استرلینک [استرلینگ] به حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران در تاریخ سیام ژوئن 1942 به طریقی که در ماده هفتم این قرارداد مقرر گردیده تعیین خواهد گردید - دولت مملکت متحده انگلستان تعهد میکند که از موجودیهائی که باین ترتیب تشخیص داده شده شصت درصد آن قابل تبدیل به زر باشد و نیز تعهد مینماید ترتیبی بدهد که دولت شاهنشاهی ایران قادر باشد زرهای مزبور را به بها و شرایطی که در ماده 11 ذیل ذکر شده از بانک انگلستان خریداری نماید.
ب - هر گاه موجودیهای لیره که در آخر هر سه ماه بعد از سه ماه که به سیام ژوئن 1942 منتهی میشود به حساب بستانگار [بستانکار] دولت شاهنشاهی ایران باشد نسبت به مودیهای آخر سه ماه قبل پس از کسر بهای زری که بعدا به موجب مقررات این ماده خریداری شده فزونی داشته باشد مبلغ فزونی مزبور مطابق مقررات ماده 7 این قرارداد معین خواهد شد دولت مملکت متحده انگلستان تعهد میکند که از میزان فزونی که باین ترتیب تشخیص داده شده شصت درصد آن قابل تبدیل بزر باشد و نیز تعهد مینماید ترتیبی بدهد که دولت شاهنشاهی ایران قادر باشد زرهای مزبور را ببها و شرایطی که در ماده 11 ذیل ذکر شده از بانک انگلستان خریداری نماید.
ماده 11 - زری که تحت شرایط مواد 9 و 10 این قرارداد از طرف دولت شاهنشاهی ایران از بانک انگلستان خریداری میشود بنا بر اختیار دولت مملکت متحده انگلستان در اتاوا یا در اتحادیه افریقای جنوبی تحویل خواهد گردید.
بهای آن در صورت تحویل در اتاوا بر اساس نرخ زر در اتاوا بدلار دولت ایالات متحده آمریکا و مظنه نرخ رسمی متوسط لیره و دولار در لندن در روز خرید احتساب خواهد گردید و در صورتی که تحویل زر در اتحادیه افریقای جنوبی صورت گیرد بها طبق نرخ رسمی زر در لندن در روز خرید احتساب خواهد شد.
ماده 12 - دولت شاهنشاهی ایران هیچ مقدار از زر تحصیل شده تحت شرایط این قرارداد را مادامیکه جنک [جنگ] فعلی ادامه دارد بمصرف معاملات بازرگانی با هیچ یک از کشورها جز ممالک کروه استرلینک [استرلینگ] کانادا و ایالات متحده آمریکا نخواهد رسانید.
ماده 13 - دولت شاهنشاهی ایران موجودیهای لیره به حساب بستانکار خود را فقط برای پرداخت در ممالک کروه استرلینک [استرلینگ] مصرف خواهد نمود.
ماده 14 - دولتین شاهنشاهی ایران و مملکت متحده انگلستان تعهد میکنند برای اجرای این قرارداد در موقع لزوم هر گونه مقررات قانونی وضع و اقدامات اداری به عمل آورند.
ماده 15 -
الف - این قرارداد از تاریخ پنجم خرداد 1321 (26 مه 1942) اجرا خواهد شد (و طبق مندرجات بند (ب) ج ذیل) در تاریخ خروج نیروی دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان از ایران طبق ماده 5 پیمان اتحاد مورخه نهم بهمن 1320 ‹‹29 ژانویه 1942›› منقضی خواهد گردید.
ب - در تاریخ انقضاء این قرارداد مذکور در بند ‹‹الف›› موجودیهای لیره در حساب بستانکار دولت شاهنشاهی ایران که طبق ماده 7 فوق تشخیص خواهد گردید به حساب مخصوص ببانک انگلستان نقل خواهد شد مقررات ماده 10 بند ‹‹ب›› در مورد موجودیهای این حساب مخصوص مجری خواهد شد و انقضای قرارداد که در بند الف ذکر شد حکم انتهای سه ماه را خواهد داشت.
ج - مادامیکه موجودی لیره به حساب مخصوص تماماً مصرف نشده باشد مقررات مواد هشت و سیزده نسبت بآن موجودی مجری خواهد گردید ومقررات ماده 2 نیز بقوت خود باقی خواهد بود - امضاءکنندگان ذیل نمایندگان تامالاختیار قرارداد حاضر را امضا و مهر مینمایند در تهران در تاریخ پنجم خرداد 1321 (26 مه 1942) بدو نسخه فارسی و انگلیسی تهیه گردید و هر دو نسخه بتساوی معتبر شناخته میشود - از طرف دولت شاهنشاهی ایران وزیرامور خارجه دولت ایران امضا علی سهیلی- از طرف دولت مملکت متحده انگلستان و ایرلند شمالی - وزیر مختار وایلچی - امضا - ار.دبلیو.بولارد-
وزیر امور خارجه دولت ایران و ایرلند شمالی - وزیر مختار و ایلچی
آقای وزیر
محترماً به اطلاع آنجناب میرساند که واضح است که در موقع احتساب موجودیهای لیره دولت شاهنشاهی ایران از نظر اجرای قرارداد مالی که درتاریخ امروز بامضا رسیده کلیه موجودیهای پول کروه استرلینک [استرلینگ] اعم از اینکه متعلق به دولت شاهنشاهی ایران و یا در اختیار کمیسیون ارز ایران باشد قابل تبدیل بلیره استرلینک [استرلینگ] بنرخ رسمی خواهد بود - موقع را مغتنم شمرده احترامات فائقه را تجدید مینماید.
623-5ر3ر1321
آقای وزیر مختار
محترماً وصول نامه آنجناب مورخه امروز که در آن اطلاع میدهند (که واضح است که در موقع احتساب موجودیهای لیره دولت شاهنشاهی ایران از نظر اجرای قرارداد مالی که در تاریخ امروز بامضا رسیده کلیه موجودیهای پول کروه استرلینک [استرلینگ] اعم از اینکه متعلق به دولت شاهنشاهی ایران و یا در اختیار کمیسیون ارز ایران باشد قابل تبدیل به لیره استرلینک [استرلینگ] بنرخ رسمی خواهد بود اشعار میدارد موقع را مغتنم شمرده احترامات فائقه را تجدید مینماید.
جناب سررسیدر ویلیام بولارد وزیر مختار دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان - تهران
اجازه مبادله قرارداد مالی بین دولتین ایران و انگلستان مشتمل بر پانزده ماده و دو نامه به شرح بالا در جلسه پنجم تیر ماه یکهزار و سیصد و بیست ودو به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
رئیس مجلس شورای محلی - حسن اسفندیاری