دستورالعمل عملیاتی واپایش تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی (پشه آئدس) (طرح ملی مقابله با ناقلین مهاجم زیستی)

به استناد تبصره 1 قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور - مصوب مجلس شورای اسلامی - و ماده 8 اساسنامه این سازمان - مصوّب مقام معظّم رهبری - و در راستای تحقق اصل 29 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پیشنهاد شماره 403/4246/م مورخ 1403/03/21 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی در هشتاد و چهارمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور در تاریخ 1403/02/25 بررسی و به شرح زیر ابلاغ می‌گردد:

مقدمه
عوامل زیستی از طریق انتقال برخی از بیماری های واگیر به انسان، سالیانه دهها هزار نفر را به کام مرگ برده و سازمان بهداشت جهانی در سال 2023 هشدار احتمال بروز پاندمی در سال های آینده را اعلام نموده است. از آنجا که پشه آئدس به عنوان یکی از ناقلین مهم در بروز برخی بیماری های واگیر نقش داشته و علیرغم اینکه کشور ما زیستگاه طبیعی این پشه نبوده ولی متاسفانه در سالیان اخیر در برخی از نقاط کشور پشه ناقل آئدس گزارش شده و از سوی دیگر، وجود آن در کشورهای شرق ایران مانند پاکستان و افغانستان و گزارش های متعددی از اپیدمی های بیماری دانگ و چیکونگونیا نیاز به یک دستورالعمل ملی در این حوزه را ایجاد نموده که این سند بر همین مبنا تدوین شده است.
این پشه می‌تواند از راههای زمینی و از طریق حمل و نقل و جابه جایی قانونی و قاچاق انسان و کالا، از طریق دریایی و حمل و نقل کالا و کارکنان شناورهای دریایی و همچنین از طریق هوایی و جابه جایی مسافران و کالا از نقاط آلوده و مشکوک وارد کشور گردد. از بیماری های قابل انتقال توسط این پشه می توان به بیماری تب دانگ اشاره نمود که در سال 2012 به عنوان مهمترین بیماری ویروسی که از طریق بندپایان انتقال می یابد محسوب شده و تبدیل به یکی از عمده ترین مشکلات بهداشتی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان شده است. این بیماری به عنوان یکی از اولویت های سازمان جهانی بهداشت در بحث پیشگیری و کنترل بیماری ها از سال 1993 قرار گرفت.
متاسفانه پتانسیل ورود تب دانگ به ایران به ویژه در مناطق جنوبی کشور، بالا است. به علت واردات گیاه لاکی بامبو از کشورهای چین و تایلند ممکن است تخم، لارو، پوپ و یا پشه بالغ وارد کشور شود و یا ائدس آلبوپیکتوس بالغ توسط هواپیما از کشور عربستان سعودی و یا توسط کشتی از پاکستان به ایران منتقل و به سرعت پخش شود. چیکونگونیا یک بیماری ویروسی دیگر است که از طریق این پشه های آلوده به انسان منتقل و تهدید بزرگی برای کشور می‌باشد. این بیماری علایم مشابهی با دانگ دارد و در مناطقی که دانگ شایع است به اشتباه، دانگ تشخیص داده می‌شود. انتقال محلی چیکونگونیا از بیش از 100 کشور و منطقه در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا گزارش شده است و موجب طغیان های وسیعی در سال های اخیر در کشورهای عربستان سعودی، یمن و پاکستان شده است. بر این اساس و در راستای مدیریت جامع و کامل تهدیدات زیستی، دستورالعمل عملیاتی واپایش تهدیدات ناشی از پشه آئدس مهاجم، با همکاری دستگاه های ذی نقش تهیه و تدوین شده است.

ماده 1 - هدف
سازماندهی و بسیج ظرفیت های ملی و استانی برای مدیریت و کاهش خطر تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی و مقابله با گسترش آن و واپایش پیامدهای بهداشتی و پیشگیری از بیماری های منتقله توسط آن

ماده 2 - منظور

1) سازماندهی، مدیریت، هدایت و راهبری و تقسیم کار ظرفیت های کشوری و استانی

2) رصد و پایش، مراقبت، شناسایی، تشخیص و هشدار تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی

3) ارتقاء آمادگی های بهداشتی، پیشگیرانه و درمانی

4) پاسخ سریع بهداشتی و درمانی به تهدید ناقل مهاجم زیستی

5) ارتقاء آمادگی های زیرساختی و عملیاتی پدافند زیستی

6) ارتقاء قابلیت برگشت پذیری سریع به حالت قبل از حادثه

7) آموزش عمومی و فرهنگ سازی و تقویت فرهنگ بهداشتی در برابر تهدیدات زیستی

8) هدایت و راهبری عملیات پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی محیطی در برابر تهدیدات

ماده 3 - مبانی استنادی

1) سیاست های کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل و در حوزه سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

2) قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور

3) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور

4) نظام عملیاتی پدافند زیستی کشور مصوبه شماره 2924 کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور

5) آیین‌نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی مصوبه 999 کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور

6) آیین‌نامه اجرایی نحوه تبادل داده ها و اطلاعات مورد نیاز مرتبط با سامانه فرماندهی و واپایش سازمان با دستگاه های اجرایی ملی و استانی مصوبه 804 کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور

7) دستورالعمل های مراقبت بهداشتی از بیماری های منتقله از ناقلین و مخازن (آئدس، مالاریا و.. .)

8) دستورالعمل های کشوری و راهنمای بالینی تشخیص و درمان بیماری های آربو ویروسی منتقله از آئدس (دنگ، چیکونگونیا، زیکا و تب زرد)

9) نظام مراقبت سندرمیک وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ماده 4 - تعاریف و اختصارات

1) کمیته دائمی: کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور

2) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور

3) قرارگاه: قرارگاه عملیاتی پدافند زیستی کشور در تابعیت کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور مسئولیت سازماندهی و بکارگیری ظرفیت های عملیاتی ملی، دستگاهی، استانی و شهرستانی با مشارکت و همیاری نهادهای مردم محور در حوزه پدافند غیرعامل و مدیریت بحران های زیستی و هماهنگی و تعامل بخش های کشوری و لشگری را بر عهده دارد.

4) پدافند زیستی: به مجموعه ای از تدابیر و اقدامات اعم از رصد و پایش تهدیدات و مخاطرات زیستی، تشخیص و اعلام وضعیت های زیستی، تعیین دارایی ها و سرمایه های زیستی کشور، سطح بندی و طبقه بندی آنها کشف و شناسایی نقاط ضعف و آسیب پذیری زیرساخت های زیستی، تعیین حریم زیرساخت ها، صنایع و مراکز زیستی، آموزش، تمرین و رزمایش های زیستی، مدیریت، پشتیبانی، تامین تجهیزات مناسب جهت مقابله و انجام اقدامات در مخاطرات زیستی اعم از تحدید منطقه، رفع آلودگی، امداد، نجات و درمان مصدومین زیستی، پاکسازی و بازیابی منطقه آلوده، تخلیه و اسکان اطلاق می‌شود.

5) نظام عملیاتی پدافند زیستی: مجموعه تدابیر و اقدامات پدافند زیستی متشکل از تعیین نقش ها، نظامات، وظایف و روابط و نحوه تعامل بخش های مختلف عملیات پدافند زیستی، مسئولیت دستگاه های اجرایی ذی ربط، چگونگی تحقق اهداف و اجرای ماموریت در حوزه پدافند زیستی در سطوح مختلف عملیاتی در برابر تهدیدات زیستی می‌باشد.

6) تهدید زیستی: هر نشانه، رویداد یا اتفاق زیستی که به صورت طبیعی یا غیرطبیعی و عمدی توانایی و احتمال تضعیف یا نابودی سرمایه های زیستی یا اختلال در اقتصاد و امنیت کشور را از طریق به خطر انداختن یا تخریب و نابودی سرمایه های زیستی در حوزه های شش گانه (انسان، دام، نباتات، غذا و دارو، آب، محیط زیست و منابع طبیعی) داشته و سلامت، امنیت و اقتصاد جامعه را به خطر اندازد.

7) عوامل زیستی: به موجودات زیستی به ویژه میکروارگانیسم ها (ویروس، باکتری، قارچ، انگل، پریون) یا مواد سمی مشتق شده از آنها که به صورت طبیعی یا غیرطبیعی مانند دستکاری ژنتیکی توانایی ایجاد بیماری یا مرگ در انسان، حیوانات، گیاهان و آسیب به محیط زیست را داشته باشد، اطلاق می‌شود.

8) جامعه مخاطب: به مجموعه افرادی که در سطوح و حوزه های مختلف ماموریتی هر دستگاه با آن دستگاه تعامل دارند جامعه مخاطب گفته می‌شود. هدف از تعریف جامعه مخاطب، ارائه محتوایی است که بیشترین تاثیر و کارایی را برای آن گروه خاص داشته باشد.

9) مدیریت تلفیقی بیماری ها: این روش مدیریتی برای واپایش و پیشگیری از بیماری های منتقله از آئدس بیش از یک دهه در جهان مطرح گردیده است. این روش مدیریت شامل تلفیق 6 جز کلیدی که عبارتند از: ارتباط با جامعه، مراقبت اپیدمیولوژیک، تشخیص آزمایشگاهی، مدیریت شرایط محیط، مدیریت بالینی بیماران و مدیریت تلفیقی حشرات.

10) مدیریت تلفیقی حشرات: فرایند تصمیم گیری منطقی برای استفاده بهینه از منابع جهت کنترل حشرات است تا اقدامات کنترلی هزینه اثربخشی بهتری داشته باشد. (دستورالعمل کشوری مراقبت حشره شناسی و راهنمای کاربردی کنترل ناقلین تب دانگ، چیکونگونیا و زیکا مرکز مدیریت بیماری های واگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به شماره نامه 300/10864 مورخ 1398/07/03 به دانشگاه های علوم پزشکی کشور)

11) نظام مراقبت تلفیقی حشره شناسی و بیماری در انسان: نظام مراقبت برای شناسایی سریع طغیان ها، پایش جمعیت ناقلین و عوامل خطر آنها و اندازه گیری بار بیماری باید به صورت تلفیقی انجام شود. علاوه بر مراقبت حشره شناسی و اپیدمیولوژیک، وجود ساختاری برای شناسایی نقاط و رخدادهای پرخطر از جمله فاکتورهای حشره شناسی مانند گزارش هایی از افزایش گزش و تغییر رفتار پشه، همچنین شرایط محیطی و رفتار انسانی مستعدکننده طغیان ضروری می‌باشد.

12) گونه مهاجم زیستی: گونه مهاجم یا بیگانه زیستی، گونه ای است غیربومی که از محیط خارج به محیط داخلی وارد شده و ممکن است سبب آسیب در محیط جدید گردد، گونه های مهاجم بر روی زیستگاه ها و مناطق زیستی تاثیر می گذارند و عمدتاً باعث آسیب های سلامتی، زیست محیطی، اقتصادی، امنیتی و سایر می‌شوند.

13) ناقل بیماری: موجوداتی هستند که می‌توانند بیماری های عفونی را به صورت فعال یا غیرفعال منتقل کنند: ناقلان بیولوژیکی مانند پشه ها و کنه ها ممکن است حامل پاتوژن هایی باشند که می‌توانند در بدنشان تکثیر شوند و معمولاً با گزش به میزبان‌های جدید منتقل شوند.

14) بیماری تب دانگ: بیماری دانگ، در سال 2012 به عنوان مهمترین بیماری ویروسی که از طریق بندپایان انتقال می یابد محسوب شده و تبدیل به یکی از عمده ترین مشکلات بهداشتی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان شده است. این بیماری به عنوان یکی از اولویت های سازمان جهانی بهداشت در بحث پیشگیری و واپایش بیماری ها از سال 1993 قرار گرفت. انتشار هر 4 گونه ویروس دانگ از آسیا تا آمریکا، آفریقا و مدیترانه شرقی آن را به یک تهدید سلامت جهانی تبدیل نموده است. وضعیت کامل بیماری در سراسر جهان به طور کامل مشخص نشده است اما الگوی انتشار بیماری در جهان هم برای سلامت عمومی و هم از نظر اقتصادی به حد هشدار رسیده است.

15) بیماری چیکونگونیا: چیکونگونیا یک بیماری ویروسی است که از طریق پشه های آلوده به انسان منتقل و تهدید بزرگی برای ایران می‌باشد. بیماری علایم مشابهی با دانگ دارد و در مناطقی که دانگ شایع است به اشتباه تشخیص دانگ داده می‌شود. انتقال محلی چیکونگونیا از بیش از 100 کشور و منطقه در آسیا، آفریقا، اروپا و آمریکا گزارش شده است و موجب طغیان های وسیعی در سال های اخیر در کشورهای عربستان سعودی، یمن و پاکستان شده است.

16) بیماری زیکا: ویروس زیکا یک ویروس نوپدید قابل انتقال توسط پشه ها می‌باشد که به افراد از طریق گزش پشه آلوده گونه آیدس، به خصوص آیدس اجیپتی، منتقل می‌شود. این ویروس برای اولین بار در میمون های رزوس در اوگاندا در سال 1947 شناسایی شد و پس از آن در سال 1952 در اوگاندا و تانزانیا از انسان جدا شد. طغیان های بیماری ویروسی زیکا از آفریقا، آمریکا، آسیا و پاسفیک گزارش شده است.

17) بیماری تب زرد: تب زرد یک بیماری عفونی است که پشه های آئدس مهاجم نقش بسیار مهمی در انتقال ویروس عامل بیماری و ایجاد آن دارند. تا سال 2023، تعداد 34 کشور در آفریقا و تعداد 13 کشور در آمریکای مرکزی و جنوبی یا بومی یا دارای مناطقی هستند که برای تب زرد بومی هستند. تب زرد با واکسنی که ایمن و مقرون به صرفه است، پیشگیری می‌شود. یک دوز واحد از واکسن تب زرد برای محافظت مادام العمر کافی است.

18) مدیریت بهداشت محیطی: مدیریت بهداشت محیطی به منظور تغییر محیط برای جلوگیری و یا به حداقل رساندن تکثیر ناقل و تماس آن با انسان است. از بین بردن، تغییر و یا حذف زیستگاه های لاروی از اصول آن می‌باشد. مدیریت محیط 3 نوع می‌باشد شامل: 1 - تغییرات موقت در زیستگاه ناقل 2 - اقدامات طولانی اثر برای جلوگیری از ایجاد زیستگاه 3 - اقدامات بهداشت مسکن برای کاهش تماس ناقل و انسان

19) ناقل آئدس مهاجم: از آنجا که دو گونه آئدس اجپتی و آئدس البوپیکتوس بومی کشور ایران نبوده و از سایر نقاط دنیا به کشورمان وارد و گسترش یافته اند، به اصطلاح به آنها آئدس مهاجم اطلاق می‌شود. لازم به ذکر است که گونه های غیرمهاجم مانند آئدس وگزانس یا آئدس کاسپیوس از دیرباز در کشورمان حضور داشته که بر اساس بررسی های انجام شده تا کنون پتانسیل انتقال ویروس های عامل بیماری زا را نداشته اند.

20) نظام مراقبت سندرمیک: این نظام به گردآوری منظم، تجزیه، تحلیل و تفسیر اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت جمعیت عمومی اطلاق می‌شود که هدف آن دستیابی به تشخیص های زودرس تهدیدهای سلامتی و اعلام هشدار سریع بر اساس داده های به دست آمده برای جلوگیری و واپایش طغیان بیماری ها در جامعه و افزایش قابلیت پاسخگویی و واکنش سریع سیستم سلامت است نظام مراقبت سندرمیک مبتنی بر پیگیری نشانه ها می‌باشد.

ماده 5 - تدبیر
قرارگاه پدافند زیستی کشور برای مدیریت، واپایش و مقابله با تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی از طریق سازماندهی ظرفیت های ملی، استانی و دستگاه های اجرایی و بخش خصوصی و غیردولتی با سیاست گذاری، هدایت و راهبری، نظارت، ارزیابی و تقسیم کار وظایف، اجرای ماموریت ها و وظایف محوله زیر را توسط دستگاه های اجرایی و استان ها راهبری و هدایت و واپایش و نظارت می نماید؛

ماده 6 - ماموریت

1) پیش بینی، پیشگیری، پاسخ و مقابله با تهدیدات و مخاطرات ناقل مهاجم زیستی

2) رصد و پایش منظم و مستمر و تشخیص و آشکارسازی و هشدار

3) ارتقاء آمادگی های عملیاتی، مهارتی و انجام تمرین و رزمایش

4) بسیج منابع و بکارگیری نیروهای عملیاتی پشتیبان، ذخیره و احتیاط

5) بروزرسانی، ارتقاء و تجهیز زیرساختی بهداشتی و درمانی

6) رفع آلودگی و بهسازی محیطی عوامل تهدیدات زیستی

7) قرنطینه و محدودسازی بهداشتی و درمانی

8) فرهنگ سازی و آرامش بخشی، آموزش عمومی مردم تا تغییر رفتار بهداشتی

9) بازیابی، بازتوانی و بازگشت سریع به شرایط قبل از طغیان

10) مستندسازی، تدوین درس آموخته ها و پژوهشهای کاربردی مرتبط

11) هدایت، راهبری و هماهنگی و مدیریت دستگاه های اجرایی و نظارت و حصول اطمینان از اجرای تصمیم ها

ماده 7 - دامنه شمول
دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 29 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه کشور، سازمان های نیروهای مسلح و سایر سازمان ها و نهادهای عمومی دولتی و غیردولتی و همه ظرفیت های دارای نقش در پدافند زیستی کشور

ماده 8 - اقدامات و گام های اساسی پدافند زیستی در مقابله با تهدیدات ناقل مهاجم زیستی

1) تشکیل قرارگاه پدافند زیستی در سطوح ملی، استانی، شهرستانی و دستگاهی جهت رصد و پایش کلیه اقدامات (مرحله آمادگی، واپایش و مقابله) با شرکت همه دستگاه های مرتبط و دارای نقش در این دستورالعمل

2) رصد و پایش و تشخیص و شناسایی و هشدار و تعیین وضعیت (توسط وزارت بهداشت)
- رصد و پایش دائمی آخرین وضعیت ناقلین و بیماری ها در سطوح شهری، استانی، منطقه ای و ملی (مناطق همه گیری)
- مراقبت حشره شناسی نوبه ای (معمول) و تشدید یافته با تله گذاری و مراقبت لاروی و پشه بالغ در مبادی ورودی
- ارزیابی کیفیت و اثربخشی عملیات حذف ناقل مهاجم زیستی (آئدس مهاجم)
- بررسی مداوم پشه ناقل از لحاظ آلودگی به ویروس
- انجام نمونه گیری انسانی و نظام مراقبت سندرمیک بیماری
- تعیین وضعیت آلودگی بیماری و مقابله بهداشتی (سفید - زرد - نارنجی - قرمز)
- غربالگری و تعاقب بیماری و بیمار و ناقل در محدوده های شهری و استانی و ملی

3) بهداشت محیطی: (همه دستگاه ها موظف به رعایت شیوه‌نامه های ابلاغی وزارت بهداشت در این موضوع هستند)
- بهسازی و پاکسازی مناطق پرخطر از آب های راکد و اقلام اسقاطی و انبارهای ضایعاتی
- رفع آلودگی مناطق آلوده و عملیات سمپاشی فضایی (مه پاشی) در شعاع 500 متری و لاروکشی
- بهره گیری از ظرفیت های فناورانه (پرتوهای هسته ای) و فناوری های مدرن برای خنثی و عقیم سازی ناقلین
- رفع آلودگی تجهیزات خودرو و محیط با استفاده از ظرفیت های آتش نشانی ها و یگان های جنگ نوین نیروهای مسلح

4) فرهنگ سازی و آموزش:
- تدوین سرفصل های آموزشی دانشگاهی مرتبط با ناقلین و بیماری های منتقله (توسط وزارت بهداشت)
- تدوین و ابلاغ سیاست ها و محورهای فرهنگ سازی و آموزش عمومی (توسط وزارت بهداشت)
- آموزش و مهارت آموزی کلیه کارکنان و جمعیت مخاطب در حوزه بهداشت و درمان در بخش دولتی، خصوصی و نظامی (توسط همه دستگاه ها)
- آموزش عمومی و مهارتی به مردم در جهت حفظ بهداشت محیط عمومی و محیط کار از طریق رسانه های محلی و منطقه ای و ملی (همه دستگاه ها بر طبق شیوه‌نامه وزارت بهداشت)
- اجرای آموزش عمومی و فرهنگ سازی به وسیله رسانه های ملی استانی و محلی برابر سیاست های ابلاغی وزارت بهداشت

5) ارتقاء سطح آمادگی و ظرفیت مراکز تشخیصی و درمانی و آماده سازی تخت های لازم و تخت های مراقبت های ویژه جهت پذیرش بیماران (وزارت بهداشت و دستگاه های دارای مراکز درمانی)

6) پژوهش، تحقیق و ساخت یا تامین واکسن بیماری های قابل انتقال به وسیله ناقل مهاجم زیستی توسط وزارت بهداشت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت دفاع و پشتیبانی ن.م

7) پژوهش، تحقیق و ساخت، تولید و تامین کیت ها و ابزار تشخیصی استاندارد (پشه ناقل و انسان)

8) پژوهش، تحقیق و ساخت، پیش بینی و تامین ذخایر مورد نیاز و لازم به ویژه خون، فرآورده های خونی، سرم و داروهای خاص و مورد نیاز

9) تدوین برنامه اجرایی و آموزش، تجهیز، تمرین و رزمایش به منظور ارتقاء آمادگی ها توسط همه دستگاه های دارای نقش در این دستورالعمل با محوریت قرارگاه پدافند زیستی ملی استانی و دستگاهی

10) پیش بینی و پیگیری منابع انسانی و مالی مورد نیاز:
- سازماندهی نیروهای داوطلب بسیجی، هلال احمر و ظرفیت سازمان های مردم نهاد و بکارگیری در جهت انجام عملیات های پدافند زیستی در سطوح شهرستانی استانی دستگاهی و ملی توسط قرارگاه پدافند زیستی
- بهره گیری از ظرفیت های سازماندهی شده آماده نیروهای مسلح در کمک به عملیات پدافند زیستی در سطوح مختلف
استفاده از منابع و ظرفیت های اعتباری پیش بینی شده در قوانین بودجه سالانه در دستگاه های اجرایی

ماده 9 - وظایف و نقش سازمان ها و دستگاه ها

الف) قرارگاه پدافند زیستی کشور

1) نسبت به هدایت، راهبری، نظارت بر‌عملکرد قرارگاه های زیستی استان ها و دستگاه های اجرایی در وضعیت های عملیاتی (سفید/ زرد و نارنجی) در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی اقدام نماید.

2) نسبت به تشکیل کارگروه رصد و پایش تهدیدات زیستی به منظور تعیین وضعیت اطلاعاتی و عملیاتی و برنامه های عملیاتی و نقشه راه اجرایی با مشارکت دستگاه های اجرایی اقدام نماید.

3) نسبت به تهیه و تدوین برنامه عملیاتی و راهبردهای عملیاتی پدافند زیستی با مشارکت دستگاه های اجرایی ملی و استانی اقدام و بر حسن اجرای آن نظارت نماید.

4) نسبت به برگزاری جلسات توانمندسازی و آموزش مدیران ملی و استانی نسبت به برنامه ملی پدافند زیستی اقدام نموده و از درک واحد مدیران اطمینان حاصل نماید.

5) نسبت به فعال سازی سامانه تبادل اطلاعات، مدیریت واپایش پدافند زیستی با دستگاه های ذی ربط اقدام نماید.

6) نسبت به تهیه، تدوین و ابلاغ شیوه‌نامه ها، آیین نامه ها و پیوست های تخصصی مورد نیاز در ذیل این دستورالعمل اقدام نماید.

ب) وزارت کشور

1) نسبت به ایجاد هماهنگی، هم افزایی و هدایت استانداران و فرمانداران و شهرداری ها در مدیریت و واپایش تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید.

2) نسبت به ایجاد هماهنگی و هم افزایی در جلسات شورای امنیت کشور (شاک) در رابطه با مدیریت و واپایش تهدیدات ناشی از ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید.

3) تشدید مراقبت ها و کنترل مضاعف مرزهای کشور (مبادی مجاز و غیرمجاز) بر اساس آیین نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی و ضوابط و مقررات مرزبانی کشور انجام پذیرد.

ج) استانداری ها - فرمانداری ها

1) نسبت به تشکیل قرارگاه پدافند زیستی استان/ شهرستان برابر نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی اقدام نماید.

2) هدایت، هماهنگی، هم افزایی و مدیریت در بین دستگاه های استانی/شهرستانی در موضوع پدافند زیستی برابر گام های اساسی ابلاغی این دستورالعمل ایجاد و اعمال نماید.

3) نسبت به طراحی، تهیه و پیاده سازی برنامه عملیاتی پدافند زیستی استان/ شهرستان در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید.

4) کنترل، نظارت و ارزیابی از اجرای و حصول اطمینان از عملکرد قرارگاه های پدافند زیستی شهرستان ها، دستگاه ها و کارگروه ها انجام شود.

5) نسبت به آموزش و فرهنگ سازی مردم و کارکنان دستگاه اجرایی استانی در حفاظت از خود و پاکسازی محیط استان/ شهرستان از طریق ظرفیت رسانه های استانی، شهرستانی و محلی اقدام نماید.

6) با ارزیابی و نظارت، نسبت به حسن اجرای دستورالعمل اقدام نموده و در صورت لزوم توسط سازمان بازرسی استان نسبت به پیگیری قضایی مستنکفین یا متخلفین از اجرای دستورات اقدام گردد.

د) شهرداری ها

1) نسبت به طراحی، تهیه و پیاده سازی برنامه عملیاتی پدافند زیستی محدود شهری در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید.

2) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) هستند به شرح زیر اقدام نماید:
- جمع آوری و دفع آب های شهری و رفع آلودگی
- سمپاشی محیط شهری برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
- پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون های تجمّع زباله و ضایعات در سطح شهر
- بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح شهری از آلودگی های زیستی
- پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط شهری
- جمع آوری کلیه لاستیک های مستعمل و خودرو‌های فرسوده رها شده در سطح شهر
- تشدید نظارت بر آبیاری فضای سبز به منظور جلوگیری از غرق آبی شدن محل های آبیاری

3) نسبت به آموزش و فرهنگ سازی مردم و عوامل خدمات شهری در حفاظت از خود و پاکسازی محیط شهری اقدام نماید.

ه-) وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشکی

1) نسبت به تشکیل و سازماندهی کارگروه رصد و پایش و تشخیص پیش دستانه عوامل بیماری زای ناقل زیستی و تشخیص سریع ویروس ها و بیماری های منتقله از ناقل مهاجم زیستی (پشه آئدس) با حضور و همکاری دستگاه های ذیربط اقدام نماید.

2) نسبت به ارتقاء و بروزرسانی زیرساخت های تخصصی و تشخیصی آزمایشگاهی به منظور ارتقاء قدرت تشخیص و تسریع در زمان تشخیص اقدام نماید.

3) نسبت به تدوین شیوه‌نامه های بهداشتی و درمانی بیماری های قابل انتقال ناقل زیستی (تب دانگ، چیکونگونیاپ، تب زرد و زیکا) و آموزش کادر درمانی و بهداشتی و بروز رسانی آنها، و نسبت به آموزش و فرهنگ سازی عمومی اقدام سریع نماید.

4) نسبت به تهیه و اجرای برنامه عملیاتی پاسخ سریع بهداشتی درمانی با تاکید و رویکرد پیش بینی و پیشگیری و مقابله در مناطق تشخیص داده شده اقدام سریع نماید.

5) نسبت به فعال و عملیاتی نمودن مرکز EOC مقابله با تهدیدات زیستی وزارت بهداشت و درمان اقدام و نسبت به دریافت اخبار و گزارش ها از استان ها و دستگاه ها اقدام نماید.

6) نسبت به تقویت نظام مراقبت و گزارش دهی در حوزه سلامت (خصوصی، دولتی، غیردولتی و نظامی) اقدام کند.

7) نسبت به ایجاد آمادگی در بیمارستان های مناطق (استانها و شهرستان ها) درگیر بیماری ها اقدام نماید.

8) نسبت به ایفاء نقش محوری در قرارگاه های پدافند زیستی ملی، استانی و شهرستانی در هدایت، راهبری و مقابله عملیات پدافند زیستی و تامین شیوه‌نامه های تخصصی بهداشتی، آموزشی، درمانی و فرهنگی اقدام نماید.

9) نسبت به گسترش دیپلماسی پدافند زیستی در تعامل با سازمان بهداشت جهانی و سازماندهی کمک کشورهای خارجی اقدام کند.

و) وزارت جهاد کشاورزی

1) نسبت به تشکیل کارگروه رصد و پایش، تشخیص، هشدار، بهداشت و قرنطینه حوزه دام و کشاورزی اقدام نماید و وظایف تعیین شده در نظام عملیاتی پدافند زیستی را به اجرا درآورد.

2) ایفاء نقش محوری و کمک به راهبری عملیات پدافند زیستی در حوزه دام و نباتات در قرارگاه پدافند زیستی کشور در سطوح ملی استانی و شهرستانی اعمال و اجرا نماید.

3) نسبت به طرح ریزی عملیات محدودسازی و قرنطینه بهداشتی دامی و نباتی، زیرساخت ها و فضاهای لازم، اقدام و بنا به دستور و با هماهنگی قرارگاه پدافند زیستی اجرا نماید.

4) ارتقاء و بروزرسانی نظام دیده بانی زیستی و مرکز کنترل، مدیریت و پیشگیری بیماری های با مبداء دام و مشترک انسان و دام (زئونوز) را عملیاتی و اجرا کند.

5) نسبت به تحقیق، پژوهش و تولید واکسن و سرم و کیت های تشخیصی برای مقابله با بیماری های 4 گانه (تب دانگ، چیکونگونیاپ، تب زرد و زیکا) ناشی از ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید.

6) اقدامات پاکسازی بهسازی و رفع آلودگی و سم پاشی علیه آفات نباتی با هماهنگی وزارت بهداشت به منظور بررسی احتمال اثر گذاری بر حوزه انسان انجام شود.

7) نسبت به سازماندهی، آموزش و تمرین بکارگیری ظرفیت های پاکسازی، بهسازی و رفع آلودگی و سم پاشی موجود وزارت جهاد کشاورزی با بکارگیری دوگانه در حوزه های پاکسازی ناقل مهاجم زیستی با هماهنگی وزارت بهداشت اقدام نماید.

8) نسبت به فعال و عملیاتی نمودن مرکز EOC مقابله با تهدیدات زیستی وزارت جهاد کشاورزی در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات اقدام و نسبت به دریافت اخبار و گزارشات از استانها و دستگاه ها اقدام نماید.

9) نسبت به ارتقا و بروزرسانی زیرساخت های تخصصی و تشخیصی آزمایشگاهی به منظور ارتقاء قدرت تشخیص و تسریع در زمان تشخیص در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات و مشترک اقدام نماید.

10) نسبت به تدوین شیوه‌نامه های بهداشتی بیماری های قابل انتقال ناقل زیستی (دامی و زئونوز) و آموزش کادر بهداشتی و کشاورزی بروزرسانی آنها و همچنین آموزش و فرهنگ سازی عمومی جامعه مخاطب اقدام نماید.

11) نظام مراقبت و گزارش دهی در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات (خصوصی، دولتی، غیردولتی) تقویت گردد.

12) نسبت به انجام پژوهش های کاربردی و میدانی در مناطق مستعد به مهاجمین زیستی در حوزه دام و نباتات و کشاورزی و تدوین شیوه‌نامه های بهداشتی و اجرایی در بهره برداری بهینه در حوزه های ذیربط به منظور کشف، خنثی سازی و تشخیص تهدیدات ناقلین بیماری ها به دام و انسان اقدام نماید.

13) نسبت به ایجاد زیرساخت های لازم و سازماندهی بانک پشتیبان داده و ذخایر عناصر زیستی تهدیدزا در حوزه دام (دام و طیور و آبزیان) و نباتات درچارچوب سیاست های قرارگاه پدافند‌زیستی کشور اقدام نماید.

14) در زمینه گسترش دیپلماسی پدافند زیستی و تعامل با سازمان های بین المللی مرتبط و سازماندهی کمک های کشورهای خارجی در حوزه دام و نباتات اقدام لازم انجام شود.

15) نسبت به تولید مواد اولیه مورد نیاز جهت تولید مواد و سموم رفع آلودگی از صنایع پتروشیمی اقدام نماید.

ز) سازمان شیلات

1) نسبت به سازماندهی کارگروه رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در حوزه بنادر، شناورها، و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت شیلات و بخش خصوصی مرتبط آن، اقدام نماید.

2) رفع آلودگی و پاکسازی محموله ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی در بنادر به سرعت، انجام شود.

3) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید.

4) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) هستند به شرح زیر اقدام نماید:
- جمع آوری و دفع آبهای راکد در سطح بنادر و رفع آلودگی
- سمپاشی محیط بندر برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
- پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون های تجمع زباله و ضایعات در سطح بندر
- بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح بندر از آلودگی های زیستی
- پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط بندر
- جمع آوری کلیه لاستیک های فرسوده و خودرو‌های فرسوده رها شده در سطح بندر
- مدیریت و دفع بهداشتی فاضلاب و پساب تولیدی در بندر تحت مدیریت شیلات
- مدیریت اقلام فرسوده رها شده در سطح بندر تحت مدیریت شیلات

ح) سازمان بازرسی کل کشور

1) نسبت به بازرسی مستمر و نظارت بر عملکرد دستگاه های کشوری و دریافت گزارش های لازم پیرامون اجرایی سازی مصوبات کمیته دائمی و تصمیم استانداران و فرمانداران در این چارچوب اقدام و متخلفین و مستنکفین احتمالی را برابر قانون تعقیب نماید.

ط) وزارت راه و شهرسازی

1) کمیته پدافند زیستی وزارت را با شرکت معاونین و شرکت های زیرمجموعه دارای نقش در پدافند زیستی به ریاست معاون حمل و نقل تشکیل و نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه اجرایی پدافند زیستی آن وزارت و دستگاه های زیرمجموعه در چارچوب این دستوالعمل اقدام نماید.

2) الزامات و وظایف دستگاه های زیرمجموعه وزارت در حوزه پیاده سازی آیین نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی - مصوب کمیته دائمی - در پایانه های مرزی کشور با مشارکت دستگاه های ذی ربط اقدام و با نظارت عملیاتی از اجرای آن اطمینان حاصل نماید.

ی) سازمان بنادر و دریانوردی/ سازمان هواپیمایی کشوری/ شرکت راه آهن ج.ا.ا/ شرکت فرودگاه ها/ سازمان راهداری/ شرکت کشتیرانی / شرکت ملی نفتکش ایران

1) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در حوزه بنادر، اسکله ها،ترمینال ها، فرودگاه ها، ایستگاه های جاده ای و ریلی و سایر زیرساخت های ذی ربط و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت در تمام مراکز و بخش های خصوصی ذی ربط خود اقدام نماید.

2) رفع آلودگی و پاکسازی محموله ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی انجام شود.

3) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید.

4) نسبت به آموزش، توجیه، ابلاغ، اجرا و نظارت بر دستورالعمل های صادره از قرارگاه پدافند زیستی/ وزارت بهداشت به اصناف و اتحادیه های مرتبط اقدام نماید.

5) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی با استفاده از تجهیزات آتش نشانی،HSE و سایر از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) هستند به شرح زیر اقدام نماید:
- جمع آوری و دفع آب های راکد در سطح هر مراکز (بنادر، اسکله ها،ترمینال ها، فرودگاه ها، ایستگاه های جاده ای و ریلی و سایر) و رفع آلودگی
- سمپاشی محیط پیرامونی برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
- پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون های تجمع زباله و ضایعات در سطح مراکز
- بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح بندر از آلودگی های زیستی
- پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط
- جمع آوری کلیه لاستیک های فرسوده و خودرو‌های فرسوده رها شده در محیط
- مدیریت و دفع بهداشتی فاضلاب و پساب تولیدی در محیط مراکز تحت مدیریت
- مدیریت اقلام فرسوده رها شده در سطح مراکز تحت مدیریت

ک) سازمان هواشناسی

1) نسبت به تهیه برنامه های رصد و پایش تحولات جوی و اقلیمی در محدوده و چارچوب پیش بینی پیش دستانه هوایی و جابه جایی احتمالی ناقل بیماری زای زیستی اقدام و به صورت نوبه ای روزانه به قرارگاه پدافند زیستی کشور و استان ارائه نماید.

2) نسبت به بررسی و صدور گزارش هشدارهای هواشناسی در مورد تغییرات دمایی، جوی، هوایی در چارچوب اثرگذاری بر انتقال و جابه جایی، رشد و تکثیر یا نابودی ناقل بیماری زا با همکاری وزارت بهداشت و درمان اقدام و هماهنگی با قرارگاه پدافند زیستی اقدام نماید.

ل) سازمان بسیج مستضعفین

1) نسبت به سازماندهی واحدهی عملیاتی پدافند زیستی در مناطق و نواحی و پایگاه های مقاومت در سراسر کشور به منظور ایفاء نقش مشارکتی و کمک به عملیات پدافند زیستی در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی اقدام نماید.

2) نسبت به سازماندهی، آموزش و ارتقاء مهارت عملیاتی از نیروهای داوطلب بسیجی، دوره احتیاط و ذخیره سربازی دارای رسته بهداشت درمان و بازنشستگان حوزه بهداشت و درمان در قالب یگان های ذخیره و احتیاط ملی و استانی پدافند زیستی در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی اقدام نموده به شکلی که در سطح ملی و استانی و شهرهای بزرگ، یک یگان سازماندهی گردد.

تذکر - آموزش و بکارگیری یگان های احتیاط و ذخیره بسیج در پدافند زیستی در چارچوب راهبردها و سیاست های تخصصی قرارگاه پدافند زیستی کشور خواهد بود.

3) در عملیات رصد، ردیابی، غربالگری، محدودسازی و رفع آلودگی با قرارگاه های پدافند زیستی استانی همکاری و مشارکت نماید.

4) فعالیت های مردم یاری در مرحله آمادگی و اقدام در حین عملیات پدافند زیستی را در چارچوب دستورالعمل های قرارگاه پدافند زیستی را اجرا نماید.

5) برنامه های عملیاتی پدافند زیستی و تمرین، رزمایش در سطوح عملیاتی مختلف را در چارچوب این دستورالعمل، تدوین و پیاده سازی نماید.

6) نسبت به سازماندهی و آموزش عمومی پدافند زیستی به اصناف و اقشار و کارخانجات به منظور ایفاء نقش در عملیات پدافند زیستی اقدام نماید.

7) از طریق بهره گیری حداکثری از ظرفیت های آموزشی و فرهنگ سازی بسیج در آموزش جامعه مخاطب پدافند زیستی با قرارگاه های پدافند زیستی مشارکت و همکاری نماید.

م) جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران

1) نسبت به تشکیل کارگروه بازیابی و بازتوانی و مردم یاری اقدام و با هدایت و راهبری آن اقدامات لازم را اجرایی نماید.

2) نسبت به تشکیل و سازماندهی سامانه رصد و پایش و تشخیص پیش دستانه عوامل بیماری زای ناقل زیستی و تشخیص سریع ویروس ها و بیماری‌های منتقله از ناقل مهاجم زیستی (پشه آئدس) با حضور و همکاری وزارت بهداشت و قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام و گزارش های نوبه ای لازم را ارائه نماید.

3) نسبت به طرح ریزی و اجرایی سازی برنامه های امداد و نجات پدافند زیستی در قالب نظام عملیاتی پدافند زیستی اقدام نماید.

4) نسبت به تامین و تولید ذخایر عملیاتی، ملی و منطقه ای و واکسن، دارو، تجهیزات و اقلام امدادی پدافند زیستی بنا به درخواست قرارگاه پدافند زیستی کشور و وزارت بهداشت اقدام نماید.

5) نسبت به سازماندهی زیرساخت ها و برنامه عملیاتی و اقدامات پیشگیرانه امدادی در برابر تهدیدات زیستی و همه گیری های ملی در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید.

6) نسبت به گسترش دیپلماسی پدافند زیستی در تعامل با صلیب سرخ جهانی و سازماندهی کمک کشورهای خارجی اقدام نماید.

7) نسبت به سازماندهی، آموزش و بکارگیری نیروهای داوطلب در قالب نیروهای احتیاط و ذخیره عملیاتی پدافند زیستی اقدام نماید.

8) نسبت به فعال سازی ظرفیت های درمانی جمعیت هلال احمر در کمک به نظام بهداشت و درمان کشور در اقدامات تشخیصی، درمانی اقدام نماید.

ن) سازمان حفاظت محیط زیست

1) نسبت به ارتقاء و بروزرسانی نظام دیده بانی زیستی و مرکز کنترل، مدیریت و پیشگیری بیماری های حیات وحش و زئونوز اقدام نماید.

2) نسبت به مراقبت از زیستگاه های طبیعی کشور و جلوگیری از آلودگی آنها در برابر ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید.

3) نسبت به بهسازی و رفع آلودگی و پاکسازی زیستگاه های طبیعی و جلوگیری از تبدیل این زیستگاه ها به مراکز جمع آوری و دفن زباله اقدام نماید.

4) نسبت به تدوین برنامه های عملیاتی و پیش بینی محدودسازی و قرنطینه در حوزه محیط زیست، زیرساخت ها و فضاهای لازم و برنامه عملیاتی اقدام نماید.

5) نسبت به تشدید مراقبت های مرزبانی زیستی و اقدامات تشخیصی کنترلی بهداشتی در حوزه های استحفاظی اقدام نماید.

6) نسبت به شبکه سازی و فعال سازی آزمایشگاه های تشخیصی محیط زیست متناسب با سطح تهدیدات و ارتقاء ظرفیت های موجود اقدام نماید.

7) نسبت به تهیه برنامه عملیاتی و آموزش، تمرین، رزمایش در سطوح مختلف آن و ارتقا آمادگی ها اقدام کند.

س) وزارت نیرو

1) نسبت به ارتقاء و بروزرسانی و فعال سازی نظام دیده بانی زیستی، غربالگری و ردیابی در حوزه های آب و فاضلاب و منابع آب (سدها، تونل های انتقال آب، شبکه های انتقال آب شهری، تصفیه خانه ها، ایستگاه های پمپاژ، مخازن و سایر) اقدام نماید.

2) نسبت به حفاظت و واپایش و بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی از منابع آب های سطحی، تالاب ها، دریاچه ها، چاه ها، قنوات و سایر منابع آب تحت مدیریت خود، در برابر ناقل مهاجم زیستی اقدام نماید.

3) نسبت به ارتقاء شبکه آزمایشگاه های تشخیص آلودگی و تهدیدات حوزه آب و پاسخ سریع به تهدیدات زیستی حوزه آب و فاضلاب اقدام نماید.

4) نسبت به تشدید مراقبت ها و اقدامات تشخیصی کنترلی بهداشتی با استفاده از شیوه‌نامه های وزارت بهداشت در حوزه های استحفاظی منابع آب و فاضلاب اقدام نماید.

5) نسبت به صیانت از منابع آبی، حفظ محیط زیست و ارتقای بهداشت عمومی با مدیریت تهدیدات زیستی حوزه آب اقدام نماید.

6) نسبت به تامین و توزیع منابع آب بهداشتی و سالم به صورت پایدار جهت عموم جامعه اقدام نماید.

ع) وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

1) نسبت به فعال سازی کمیته پدافند زیستی وزارت دفاع با شرکت معاونت ها و سازمان های دارای نقش در پدافند زیستی اقدام و برنامه های زیر را دنبال نمایند.

2) نسبت به سازماندهی و ارتقاء ظرفیت های آزمایشگاه های تشخیصی به شکلی که بتواند مداخلات و دستکاری عامدانه و تغییرات ماهوی ناقل زیستی را به موقع تشخیص دهد، اقدام نماید.

3) از ماموریت های قرارگاه عملیاتی پدافند‌زیستی به عنوان مرکز عمل کلی پدافند‌زیستی، به صورت تخصّصی پشتیبانی نماید.

4) نسبت به تامین و تولید تجهیزات تخصصّی پدافند زیستی برابر سیاست های قرارگاه پدافند زیستی اقدام نماید.

5) نسبت به انجام تحقیق، پژوهش، طراحی، تولید و ذخیره واکسن های چهارگانه (تب دانگ، چیکونگونیاپ، تب زرد و زیکا) مورد نیاز اقدام نماید.

6) نسبت به ایجاد زیرساخت های لازم و سازماندهی بانک پشتیبان داده و ذخایر عناصر زیستی تهدید زا در چارچوب سیاست های قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام نماید.

7) نسبت به برآورد و تامین ذخایر راهبردی دارو، واکسن، سرم، خون، فرآورده های خونی و تجهیزات تشخیصی، بهداشتی، رفع آلودگی و درمانی نیروهای مسلح اقدام نماید.

8) نسبت به تدوین برآوردهای تخصصی نوبه ای تهدیدات زیستی دشمنان در حوزه های مختلف 6گانه (انسان، دام، نباتات، غذا و دارو، آب و محیط زیست) در چارچوب برنامه و سیاست های قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام نماید.

9) نسبت به تدوین دستورالعمل لازم و اجرایی نمودن آنها جهت پایش و شناسایی، پاکسازی، بهسازی و رفع آلودگی محموله ها در زیرساخت های تحت مدیریت وزارت دفاع اقدام نماید.

ف) سازمان های نیروهای مسلح
معاونت هماهنگ کننده ستاد کل: نسبت به سازماندهی و فعال سازی کمیته پدافند زیستی ستاد کل نیروهای مسلح اقدام و برنامه عملیاتی لازم را تدوین و اجرایی نماید:

1) نسبت به پشتیبانی و حمایت از اقدمات پدافند زیستی در استان ها توسط ظرفیت های نیروهای مسلح در چارچوب ضوابط و مقدورات نیروهای مسلح اقدام نماید.

2) نسبت به انجام عملیات پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی در زیرساخت های دریایی و سایر مراکز و زیرساخت های ذی ربط، برابر این دستوالعمل اقدام نماید.

ص) نیروی دریایی ارتش / نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

1) به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در حوزه بنادر، شناورها، اسکله ها، انبارها و سایر نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی نیرو و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت خود اقدام نماید.

2) رفع آلودگی و پاکسازی محموله ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی در بنادر انجام شود.

3) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید.

4) نسبت به بهسازی، پاکسازی و رفع آلودگی محیطی از اماکنی که دارای منابع آب (به صورت روباز) می‌باشند به شرح زیر اقدام نماید:
- جمع آوری و دفع آب های راکد در سطح محیط بنادر و سایر مراکز و رفع آلودگی
- سمپاشی محیط بنادر و سایر مراکز برابر دستورالعمل قرارگاه پدافند زیستی
- پاکسازی، نظافت و رفع آلودگی کانون های تجمع زباله و ضایعات در سطح محیط
- بهسازی محیطی و پاکسازی آبنماهای سطح بنادر از آلودگی های زیستی
- پاکسازی و انتقال پسماندهایی که می‌تواند محیط رشد ناقل زیستی باشد به خارج از محیط بندر (منطقه جمع آوری پسماند)
- جمع‌آوری کلیه لاستیک های فرسوده و خودرو‌های فرسوده رها شده در سطح بندر
- مدیریت و دفع بهداشتی فاضلاب و پساب تولیدی در بندر تحت مدیریت
- مدیریت اقلام فرسوده رها شده در سطح بندر تحت مدیریت

ق) فرماندهی نیروی انتظامی ج.ا.ا

1) نسبت به تشکیل کارگروه امنیت عبور و مرور و محدودسازی، اقدام و با هدایت و راهبری آن، وظایف تخصصی کارگروه را اجرا نماید.

2) نسبت به برقراری نظم و امنیت عبور و مرور و محدوده قرنطینه بهداشتی و اعمال مقررات و الزامات اقدام نماید.

3) نسبت به تهیه و اجرایی سازی برنامه محدود سازی منطقه عملیاتی پدافند زیستی و اعمال قرنطینه بهداشتی برابر مصوبات قرارگاه پدافند زیستی کشور یا استان اقدام نماید.

4) نسبت به اعمال مقررات واپایش اقلام آلوده با قابلیت جابه جایی ناقلین مهاجم زیستی برابر دستورالعمل وزارت بهداشت اقدام نماید.

5) نسبت به اعمال الزامات و وظایف مربوطه در حوزه آیین نامه اجرایی پدافند غیرعامل مرزبانی زیستی در پایانه های مرزی کشور با مشارکت دستگاه های اجرایی ذی ربط اقدام و با نظارت عملیاتی از اجرای آن حصول اطمینان نماید.

ر) سازمان صدا و سیما ج.ا.ا

1) نسبت به تشکیل کارگروه اطلاع رسانی و آرامش بخشی جامعه اقدام نموده و با هدایت و راهبری کارگروه، وظایف آن را اجرایی نماید.

2) نسبت به اطلاع رسانی، آگاهی بخشی و آرامش بخشی به موقع و مناسب و اعتمادسازی عمومی در سطح ملی یا استانی بنا به ضرورت برابر دستورالعمل و شیوه‌نامه های آموزشی وزارت بهداشت اقدام نماید.

3) نسبت به تهیه، تولید و پخش برنامه های آموزشی و فرهنگ سازی عمومی برابر سیاست های قرارگاه پدافند زیستی کشور و شیوه‌نامه های آموزشی وزارت بهداشت تا تغییر رفتار بهداشتی اقدام نماید.

ش) وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

1) نسبت به فعال سازی زیرساخت ها و توسعه قابلیت های عملیاتی ردیابی و غربالگری بیماران و بیماری و تهدیدات زیستی با استفاده از فناوری های ارتباطی اقدام نموده و نتیجه را به قرارگاه پدافند زیستی کشوری/استانی اعلام نمایید.

ت) وزارت امور خارجه

1) نسبت به توسعه دیپلماسی پدافند زیستی و همکاری مشترک بین کشورهای همسایه و منطقه در چارچوب رصد و پایش، تشخیص و هشدار و مقابله مشترک با تهدیدات زیستی (پدافند مشترک و جمعی زیستی) در چارچوب این دستورالعمل اقدام نماید.

2) نسبت به اعمال و ملاحظات بهداشتی درمانی در ملاقات های خارجی برابر دستورالعمل وزارت بهداشت در آستانه و حین همه گیری های ملی اقدام نماید.

3) نسبت به دفاع حقوقی از منافع ملی در برابر تهاجم، مداخله یا اقدام غیرمسئولانه زیستی کشورهای همسایه و دارای تعامل برابر تدابیر قرارگاه پدافند زیستی اقدام نماید.

ث) وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه

1) نسبت به رصد و پایش و تشخیص و هشدار تهدیدات زیستی عامدانه دشمن (تهاجم، مداخله یا اقدام غیرمسئولانه) در بین کشورهای منطقه و کشورهای دارای تعامل اقدام نماید.

2) نسبت به بررسی منشاء تهدیدات زیستی، عمدی یا غیرعمدی بودن آنها در چارچوب سیاست های پدافند زیستی کشور اقدام نماید.

3) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه عملیاتی مقابله با بیوتروریسم دشمنان در چارچوب سیاست های پدافند زیستی کشور اقدام نماید.

4) نسبت به پشتیبانی اطلاعاتی مورد نیاز از عملیات قرارگاه پدافند زیستی کشور اقدام نماید.

5) نسبت به رصد و پایش آزمایشگاه های زیستی سطوح بالای کشورهای همسایه و دشمنان اقدام و برآورد اطلاعاتی تهدیدات زیستی علیه کشور را تهیه و به قرارگاه پدافند زیستی کشور گزارش نماید.

خ) وزارت صنعت، معدن و تجارت

1) نسبت به حمایت و پشتیبانی از صنایع بومی تولید تجهیزات پدافند زیستی و حوزه های مرتبط با آن اقدام کند.

2) نسبت به پشتیبانی لجستیکی در تامین و تولید تجهیزات مورد نیاز در حوزه پدافند زیستی اقدام نماید.

3) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی بر اساس شیوه‌نامه های ابلاغی قرارگاه پدافند زیستی/ وزارت بهداشت به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی در شهرک های صنعتی و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت خود اقدام نماید.

4) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید.

5) نسبت به بهسازی و پاکسازی و مدیریت پسماند و پساب در سطح شهرک های صنعتی اقدام نماید.

6) نسبت به جمع آوری کلیه لاستیک های فرسوده و اقلام فرسوده و رها شده در سطح شهرک های صنعتی اقدام نماید.

7) نسبت به آموزش، توجیه، ابلاغ، اجرا و نظارت بر دستورالعمل های صادره از قرارگاه پدافند زیستی / وزارت بهداشت به اصناف و اتحادیه های مرتبط اقدام نماید.

ذ) وزارت نفت

1) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی بر اساس شیوه‌نامه های ابلاغی قرارگاه پدافند زیستی / وزارت بهداشت به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی‌سازی آن در مناطق و صنایع تحت مدیریت خود اقدام نماید.

2) نسبت به آماده سازی و فعالسازی زیرساخت های تشخیصی بهداشتی درمانی برای حفاظت از خود و ارتقاء سلامت و ارتقاء آمادگی واحدهای HSE اقدام نماید.

3) نسبت به جمع آوری، دفع پسماندها و بهسازی، سمپاشی و رفع آلودگی از محیط های تحت مدیریت خود اقدام نماید.

4) نسبت به تولید مواد اولیه مورد نیاز جهت تولید سموم و مواد رفع آلودگی از صنایع پتروشیمی برابر نیازهای وزارت بهداشت و وزارت جهاد کشاورزی اقدام نماید.

ض) وزارت گردشگری

1) نسبت به ساماندهی دفاتر گردشگری و مسافرتی و آموزش و اطلاع رسانی به جمعیت مخاطب در خصوص بیماری های مرتبط با ناقل مهاجم زیستی در کشورهای پرخطر و آلوده اقدام نماید.

2) نسبت به ساماندهی مراکز گردشگری و اقامتی داخل کشور و آموزش و اطلاع رسانی به جمعیت مخاطب در خصوص بیماری های مرتبط با ناقل مهاجم زیستی در کشورهای پرخطر و آلوده اقدام نماید.

3) نسبت به اعمال و نظارت و واپایش مراکز گردشگری و اقامتی مطابق شیوه‌نامه های ابلاغی وزارت بهداشت اقدام نماید.

4) نسبت به تعیین راهنمای ایمنی HSE در مراکز اقامتی و گردشگری اقدام و با آموزش ایمنی و بهداشت کارکنان مراکز گردشگری و اقامتی مطابق شیوه‌نامه های ابلاغی وزارت بهداشت اقدام نماید.

غ) سازمان مناطق آزاد و ویژه اقتصادی

1) نسبت به سازماندهی و فعال نمودن کمیته پدافند زیستی و واحدهای HSE شرکت های ذی ربط بر اساس شیوه‌نامه های ابلاغی قرارگاه پدافند زیستی به منظور رصد و پایش و پاکسازی و بهسازی و رفع آلودگی زیستی و تدوین برنامه عملیاتی و اجرایی سازی آن در محدوده تحت مدیریت خود اقدام نماید.

2) نسبت به آموزش، توجیه، ابلاغ، اجرا و نظارت بر دستورالعمل های صادره از قرارگاه پدافند زیستی/ وزارت بهداشت به مراکز صنعتی و تجاری و گردشگری مرتبط اقدام نماید.

3) نسبت به تدوین و اجرایی سازی برنامه بهداشت محیطی و انسانی برای حفاظت از خود و آموزش و فرهنگ سازی در بین کارکنان و جامعه مخاطب اقدام نماید.

4) نسبت به واپایش ناقل مهاجم زیستی برابر دستورالعمل ابلاغی از وزارت بهداشت اقدام نماید.

5) نسبت به بهسازی و پاکسازی و مدیریت پسماند و پساب در سطح مناطق آزاد با تاکید بر بنادر اقدام نماید

6) نسبت به جمع آوری کلیه لاستیک های فرسوده و اقلام فرسوده و رها شده در سطح مناطق آزاد اقدام نماید.

7) با استفاده از ظرفیت ها و قابلیت های موجود در مناطق آزاد و برنامه ریزی جهت ایجاد زیرساخت های مورد نیاز و ضروری برای واپایش تهدیدات ناقل مهاجم زیستی، هم افزایی لازم ایجاد نماید.

8) دستورالعمل لازم جهت رفع آلودگی و پاکسازی محموله ها و انجام عملیات رفع آلودگی و پاکسازی در مناطق آزاد، تدوین، ابلاغ و برای اجرای آن نظارت گردد.

ماده 9 - دستورات هماهنگی

1) نسبت به تدوین ابلاغ و اجرایی سازی برنامه های اجرایی پدافند زیستی در چارچوب این دستورالعمل اقدام و رونوشت برای قرارگاه پدافند زیستی کشور ارسال نمایند.

2) نسبت به آموزش و توجیه مدیران، کارشناسان و کارکنان زیرمجموعه در خصوص وظایف خود در نظام عملیاتی پدافند زیستی و در چارچوب این دستورالعمل اقدام نمایند.

3) نسبت به ارتقاء حفظ و صیانت از سلامت فردی، بهسازی، پاکسازی در حوزه مدیریتی آن دستگاه اقدام و با بازرسی های نوبه ای از اجرای آن اطمینان حاصل نمایند.

4) وظایف تخصصی واگذار شده به هر دستگاه در چارچوب نظام عملیاتی پدافند زیستی مصوب کمیته دائمی و این دستورالعمل به دقت برنامه ریزی و اجرا گردد.

5) بودجه و اعتبارات اجرایی سازی این دستورالعمل از محل اعتبارات عمومی دستگاه و تکالیف قانونی دستگاه ها مبنی بر تامین منابع برنامه های پدافند غیرعامل و مدیریت بحران تامین گردد.

6) نسبت به برقراری و ایجاد سامانه های ارتباطی برخط و فرماندهی و واپایش مرتبط با سازمان پدافند غیرعامل اقدام و گزارش های نوبه ای خود را به قرارگاه پدافند زیستی کشور ارسال نمایند.

7) نسبت به طراحی و برنامه ریزی آموزش، تجهیز، تمرین، رزمایش در سطوح عملیاتی مختلف درون دستگاه به منظور ارتقاء آمادگی ها اقدام و گزارش های نوبه ای خود را به قرارگاه پدافند زیستی کشور ارسال نمایند.

ماده 10 - دستگاه های اجرایی موظفند هرگونه قصور و کوتاهی در اجرای این دستورالعمل را به سازمان گزارش کرده و برابر مقررات با فرد متخلّف، برخورد کنند.

ماده 11 - سازمان با مستنکفین از این دستورالعمل بنا بر تخلّف یا استنکاف صورت گرفته و بر اساس شیوه‌نامه ای که توسط سازمان تنظیم و ابلاغ می‌گردد برخورد انضباطی کرده و در صورت نیاز از طریق قوه قضائیه اقدام می کند.

تبصره - وفق تبصره 1 قانون تشکیل سازمان مستنکفان علاوه بر جبران خسارت وارد شده، به مجازات موضوع ماده (576) کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب 1375/03/02 محکوم می‌شوند و چنانچه خسارتی وارد نشده باشد برابر قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 1372/09/07 با مستنکف رفتار خواهد شد.

رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کارگروه دائمی پدافند غیرعامل کشور
سرلشکر پاسدار محمٌد باقری

دریافت فایل پی‌دی‌اف