صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1401/08/11
برگزار شده توسط: استان لرستان/ شهر الشتر
موضوع
تعداد و جنسیت گواه در اثبات اعسار از هزینه دادرسی
پرسش
اثبات دعوای اعسار از پرداخت از هزینه دادرسی با شهادت دو مرد صورت میگیرد یا یک مرد و دو زن؟
نظر هیات عالی
اگرچه مطابق ماده 230 قانون آیین دادرسی مدنی دعاوی مالی و غیر مالی از منظر سوگند با مقررات هزینه دادرسی و تقویم خواسته متفاوت است و ممکن است خواستهای در مقام ابطال تمبر و هزینه دادرسی غیر مالی باشد؛ لیکن در مقام سوگند مالی تلقی نشود؛ مانند دعوی اعسار؛ معالوصف با توجه به اطلاق ماده 506 قانون آیین دادرسی و اینکه دعوی اعسار در ماهیت امر نمیباشد، لذا نظریه اکثریت مورد تایید است.
نظر اتفاقی
دعاوی و موضوعات قابل اثبات با شهادت یکسان نمیباشند؛ برخی دعاوی تنها قابل اثبات با دو گواه مرد میباشند و برخی با دو مرد یا یک مرد و دو زن قابل اثبات هستند و برخی به گونهای دیگر. بایسته است نظری به مادە 230 قانون آیین دادرسی مدنی که اشاره به این تقسیمات دارد نماییم تا مشخص شود اعسار از هزینه دادرسی در کدامیک از این دعاوی قرار دارد و چگونه ثابت میشود. این ماده مقرر میدارد: در دعاوی مدنی، تعداد و جنسیت گواه، همچنین ترکیب گواهان با سوگند به ترتیب ذیل میباشد؛
در این ماده قواعد عامی برای موضوعات مختلف که قابل اثبات با شهادت است بیان شده؛ مانند دعاوی غیر مالی که تنها با شهادت دو مرد قابل اثبات است یا دعاوی مالی یا دعاوی که مقصود از آن مال باشد، که با دو مرد یا یک مرد و دو زن قابل اثبات میباشد، بیان شده است و برخی دعاوی مشخص نیست که مالی است یا غیر مالی، مانند اعسار از هزینه دادرسی؛ اما در مورد اعسار رای وحدت رویه شمارە 662 و 1382/07/29 دیوان عالی کشور، تکلیف را روشن نموده و دعوای اعسار از هزینه دادرسی را غیر مالی قرار داده است. بدین جهت بنابر تقسیمات مادە 230 چنانچه دلیل اعسار از هزینه دادرسی گواه باشد باید گواهی دو مرد باشد و گواهی یک مرد و دو زن کفایت نمیکند.
اگرچه دعوای اعسار از هزینه دادرسی به دلیل رای وحدت رویه دیوان عالی کشور که پیشتر آمد از موضوعات غیر مالی میباشد و علیالقاعده اگر دلیل آن گواهی باشد، باید با دو گواه مرد ثابت شود، اما قانونگذار در مورد نحوە اثبات اعسار از هزینه دادرسی آسان گرفته است و با اطلاق در عبارت شهادت کتبی حداقل دو نفر در مادە 506 و عدم اشاره به لزوم مرد بودن شهود، شهادت یک مرد و یک زن یا دو زن یا یک مرد و دو زن که از وضعیت مالی مدعی اعسار اطلاع داشته باشند را کافی دانسته است و چنانچه جنسیت شرط بود، باید مانند موارد دیگر بیان میکرد.
قرینه دیگر بر تفاوت شهود اعسار از هزینه دادرسی با بینه مذکور در مادە 230 ق.آ.د.م آن است که بینه باید نزد قاضی شهادت دهد، اما شهود اعسار لازم نیست در دادگاه شهادت دهند و تنها شهادت کتبی آنها همانگونه که در مادە 506 به آن اشاره شده در صورتی که ضمیمه دادخواست باشد کفایت میکند. البته اگر دادگاه حضور آنان را لازم بداند به استناد مادە 507 قانون آیین دادرسی مدنی دعوت خواهند شد. قرینه دیگری که دلالت دارد قانونگذار در مورد اعسار از هزینه دادرسی آسان گرفته شده است و رعایت ضوابط کلی دادرسی را در اینجا لازم ندانسته حضوری بودن رای اعسار است. به هر حال، دقت در مواد 504 تا 514 قانون آیین دادرسی مدنی در بحث اعسار از هزینه دادرسی نشان میدهد که قانونگذار رعایت خاصی نسبت به دادخواست دهنده اعسار دارد.
نتیجه گیری
دعوای اعسار از هزینه دادرسی طبق رای وحدت رویە شمارە 662 - 1382/07/29 دیوان عالی کشور از دعوای غیر مالی میباشد و طبق بند الف مادە 230 قانون آیین دادرسی مدنی در صورتی که دلیل اثبات گواهی باشد باید دو مرد گواهی دهند، اما مادە 506 ق.آ.د.م که شهادت کتبی دو نفر بدون قید جنسیت در اعسار را کافی دانسته است، دلیلی دال بر آن است که قانونگذار، نحوە اثبات موضوع اعسار را آسان گرفته و اعسار را به شهادت دو نفر، اعم از مرد یا زن یا یک مورد و دو زن قابل اثبات دانسته است و اطلاق بند الف مادە 230 ق.آ.د.م را در این مورد تقیید زده است. در مادە 8 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی در مورد اعسار از محکومبه نیز به دو نفر شاهد اشاره شده و مقید به مرد نشده است.