بخشنامه به دادسراهای شهرستان و دادگاههای بخش مستقل و ادارات پزشکی قانونی
نظر به اینکه پیشبینی ضوابطی برای تشخیص مرگ مشکوک و مصادیق بارز آن وظایفی که ضابطان دادگستری و پزشکان قانونی و سایر پزشکان در این باره بر عهده دارند ضروری به نظر میرسد. لذا دستورالعمل پیوست که وسیله ادراه حقوقی وزارت دادگستری و با جلب نظر مرکز پزشکی قانونی تهیه شده است جهت اجراء مفاد آن ارسال میگردد.
وزیر دادگستری
به طور کلی وجود حالت تردید در ابتدای امر نسبت به طبیعی بودن علت مرگ برای ماموران تعیب و پزشک به معنی برخورد با مرگ مشکوک است.
چون در مرگهای مشکوک تشخیص علت مرگ به صرف معاینه ظاهری جسد از جهات علمی معقول و منطقی به نظر نمیرسد و در مقابل اعتراض احتمالی اولیاءدم قابل دفاع نیست ضرورت دارد در کلیه موارد مرگهای مشکوک کالبدشکافی کلاسیت (از سر- سینه و شکم) و در صورت لزوم آزمایشهایی از قبیل سمشناسی. آسیبشناسی و تعیین گروه خون و آزمایش خون از لحاظ میزان الکل و غیره(خونشناسی) و سایر آزمایشهای ضروری به عمل آید.
مصادیق بارز مرگ مشکوک عبارتند از:
1- مرگ آنی یعنی مرگ ناگهانی کسی که سابقه بیماری نداشته و در سنین طبیعی عمر بوده و ظاهراً سالم باشد و پدیدههای طبیعی قبل از مرگ که جلب توجه اطرافیان را میکند برای او عارض نشده و یا در فاصله کوتاهی قبل از مرگ در او ظاهر شده باشد.
2- مرگ بر اثر مسمومیت
3- مرگ بر اثر حوادث(نظیر حوادث ناشی از وسایل نقلیه- سقوط- سوختگی- خفگیها ریزش آوار و غیره)
4- مرگ بر اثر خودکشی
5- مرگ بیمارانی که علایم بالینی آنان از نظر پزشک در ظاهر علت مرگ را توجیه نکند.
6- مرگ کسی که درباره طبیعی بودن آن از طرف بستگان او یا اشخاص معتمد اظهار تردید شود. در صورت برخورد با مرگهایی از انواع مذکور هرگاه در محل واقعه پزشک وجود نداشته باشد باید هرچه زودتر جسد با نایلون پیچیده شود و در جعبه چوبی پر از یخ قرار داده شده و به نزدیکترین مرکز پزشکی قانونی استان یا شهرستان حمل گردد (گذاشتن جسد در داخل یخ در تمامی فصول الزامی است) و در صورت وجود پزشک در محل در صورت لزوم نمونههای مذکور در زیر به مرکز پزشکی قانونی استان یا شهرستان فرستاده شود:
الف- خون قلب حداقل 10 سانتی متر مکعب (برای تعیین اکسید دو کربن تعیین میزان الکل و تعیین گروه خونی) در شیشهای داخل فلاسک یخ (فلوور سدیم به نسبت 4 در هزار اضافه شود)
ب- نمونه برای آسیبشناسی از قسمتهایی که لازم تشخیص شود (از جمله بلوک قلب قطعهای از کبد کلیهها همراه سورنال- مخ و مخچه- قطعاتی از ریهها) در شیشهای نظیف و لاک و مهر شده داخل محلول 10 درصد فرمل حداقل 5 برابر حجم نمونهها
پ- نمونه احشاء برای سمشناسی (معده و قسمتی از روده و قطعهای از کبد طحال- کلیه- مغز- قلب- رحم در مسمومیت با داروهای سقط جنین- در شیشهای نظیف و لاک و مهر شده)
در مسمویتهای غذایی باید به وسیله پیپتهای استریل نمونههایی از محتویات روده - خون قطعه کبد- قطعه طحال- در لولههای استریل نمونهبرداری و در ظرف یخ جهت آزمایش فرستاده شود (بدون اضافهکردن هیچ نوع ماده نگهدارنده)
ت- نمونه ادرار از مثانه حداقل به میزان 50 سانتیمتر مکعب برای سمشناسی در شیشهای نظیف و لاک و مهر شده.
هرگاه جسد پوسیده و متلاشی شده باشد ارسال جسد به مرکز پزشکی قانونی ضروری نیست زیرا علایم ضرب و جرح که به شکستگی استخوانی منجر نشده باشد همچنین خفگی در اجساد پوسیده و متلاشی شده قابل تشخیص نخواهد بود و فقط در صورتی که مرگ بر اثر اصابت گلوله یا ورود ضربه منتهی به شکستگی استخوانی باشد رادیوگرافی از جسد برای تشخیص شکستگی احتمالی استخوان یا کشف گلوله در اینگونه اجساد کافی است از این رو در نزدیکترین نقطه به محل واقعه که دستگاه رادیوگرافی در آنجا جود داشته باشد باید از جسد رادیوگرافی شود همچنین در مسمویتهای غیرمیکروبی چون امکان تجسس بعضی از سموم حتی پس از متلاشی شدن جسد وجود دارد ارسال نمونه برای سمشناسی به شرح بند پ لازم است.
درمواردیکه مرگ متعاقب تزریق عارض شده عضو مورد تزریق (قطعه نسج محل تزریق) بایستی در ظرف تمیز لاک و مهر شده ارسال شود اگر کالبدشکافی انجام شده نتیجه کالبدشکافی و نوع سم مورد نظر برای اطلاع آزمایشگاه ارسال شود.