هیات وزیران در جلسه مورخ 4 /6 /42 طرح لایحه قانونی تشکیل انجمنهای ده و اصلاح امور اجتماعی و عمران دهات را که مشتمل بر 22 ماده و 14 تبصره میباشد تصویب نمود.
ماده 1 - به منظور ایجاد هماهنگی در بهبود امور اجتماعی و عمران دهات و استفاده از نیروی انسانی بر اساس خودیاری و همکاری و شرکت و دخالت ساکنان دهات در تنظیم و اجرای برنامه های اصلاحات روستایی از تاریخ تصویب این لایحه قانونی اصلاح امور اجتماعی و کمک به عمران دهات به عهده انجمنهای ده محول میشود که تحت هدایت وزارت کشور انجام وظیفه نمایند.
تبصره (منسوخ 1400/11/10)- ده یا قریه از نظر این لایحه عبارت است از مرکز جمعیت و محل سکونت حداقل 250 نفر (یا 50 خانوار) که درآمد اکثریت افراد آن از طریق کشاورزی حاصل میشود.
ماده 2 (منسوخ 1400/11/10)- انجمنهایی که به موجب این لایحه انتخاب و تشکیل میشوند دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی بوده و جانشین شوراها و انجمنهای سابق خواهند بود.
ماده 3 (منسوخ 1400/11/10)- در هر ده انجمنی مرکب از پنج نفر که برای مدت سه سال و با اکثریت آراء ساکنان همان ده انتخاب میشود تشکیل میگردد و عضویت انجمن افتخاری خواهد بود.
ماده 4 (منسوخ 1400/11/10)- وزارت کشور مکلف است در مدت دو سال از تاریخ تصویب این لایحه قانونی انتخاب انجمن دهات را در سراسر کشور به اتمام رساند.
ماده 5 (منسوخ 1400/11/10)- واجدین شرایط زیر میتوانند در انتخاب انجمن ده شرکت نمایند:
الف - داشتن تابعیت ایران.
ب - سکونت لااقل شش ماه قبل از شروع انتخابات انجمن در محل.
ج - دارا بودن لااقل 18 سال تمام.
د - نداشتن سابقه محکومیت به جنحه و جنایت.
ه - دارا بودن اهلیت قانونی.
ماده 6 (منسوخ 1400/11/10)- واجدین شرایط زیر میتوانند عضو انجمن ده انتخاب شوند و انتخاب مجدد آنان بلامانع میباشد.
الف - داشتن تابعیت ایران.
ب - سابقه سکونت لااقل دو سال متوالی و اشتغال به کشاورزی و یا کسب و کار در ده قبل از انتخاب انجمن.
ج - دارا بودن حداقل 25 سال و حداکثر 65 سال سن.
د - نداشتن سابقه محکومیت به جنحه و جنایت.
ه - نداشتن عضویت در احزاب غیر قانونی.
و- دارا بودن اهلیت قانونی.
ماده 7 - اعضای انجمن ده باید در اولین جلسه انجمن به مضمون زیر سوگند یاد کرده و ذیل سوگندنامه را امضا و یا اثر انگشت تسجیل نمایند. (من به خدای بزرگ و قرآن مجید سوگند یاد می کنم که همواره نسبت به اساس سلطنت مشروطه و حفظ استقلال و مصالح کشور و تامین رفاه و آسایش اهالی ده کوشا بوده و وظایف و تکالیف قانونی محوله را در نهایت صداقت و امانت انجام دهم).
تبصره - اقلیتهای مذهبی به کتاب آسمانی خود سوگند یاد خواهند نمود.
ماده 8 (منسوخ 1400/11/10)- در انتخابات اعضاء انجمن ده در صورت تساوی آراء شخص باسواد اولویت خواهد داشت و شرایط متساوی شخص مسن تر انتخاب خواهد شد ولی منشی و خزانه دار حتی الامکان از بین افراد باسواد انتخاب شوند.
تبصره (منسوخ 1400/11/10)- هرگاه مقامات قضایی یا انتظامی عدم صلاحیت رئیس یا یکی از اعضای انجمن را رسماً به اطلاع فرماندار رسانیدند فرماندار موضوع را در کمیسیون امنیت اجتماعی شهرستان مطرح و آن رئیس یا عضو انجمن که عدم صلاحیت او از طرف کمیسیون مزبور تایید شود از عضویت انجمن ده برکنار میشود و از کسانی که بعد از 5 نفر دارای آرایی هستند به ترتیب رای به جای آنان دعوت خواهد شد و یا به جای عضو یا اعضای بر کنار شده مجدداً انتخابات طبق این قانون به عمل خواهد آمد.
ماده 9 - وظایف انجمن ده به قرار ذیل است:
بند1- همکاری نزدیک و موثر با هیات مدیره شرکت تعاونی ده برای پیشرفت وظایفی که به عهده دارند.
بند2 - تهیه آب آشامیدنی و قابل شرب کردن آن به وسیله ساختمان آب انبار یا تصفیه و لوله کشی از دهانه قنات و نصب شیر و غیره.
بند3 - کمک به توسعه و تعمیم فرهنگ از طریق احداث و نگهداری دبستان و یا آموزشگاه حرفه ای با رعایت مقرراتی که در این مورد وجود دارد و احداث و نگهداری زمین ورزش و اقداماتی نظیر آن.
بند4 - اراضی.تامین بهداشت عمومی ده از طریق تنظیف معابر - خشکاندن باتلاقها - زه کشی.
بند5 - اصلاح و توسعه معابر ده - احداث و نگهداری راههای فرعی روستایی و احداث و نگاهداری سیل بندها.
بند6 - ساختمان حمام و مستراحهای بهداشتی و رختشویخانه ها و احداث غسالخانه و گورستان و کشتارگاه در محل مناسب.
بند7 - کمک به مامورین وزارت کشاورزی در امور دفع آفات حیوانی و نباتی و توسعه درختکاری و سایر امور زراعتی.
بند8 - احداث و نگهداری مساجد.
بند9 - کمک به عجزه و ایتام مستحق.
بند10 - کمک به توسعه صنایع دستی و روستایی.
بند11 - تامین روشنایی ده.
ماده 10 - از تاریخ تصویب این لایحه قانونی دو درصد از کلیه محصول کشاورزی در تمام دهات کشور و هر گونه عوائد دیگری که در ده تحصیل شود باید به انجمن ده تحویل گردد و به علاوه انجمنها میتوانند هدیه های بلاعوض اشخاص را قبول و جزء درآمد خود منظور نمایند.
تبصره 1 - درآمدهای وصولی به وسیله انجمن ده از پرداخت مالیات بر درآمد و هر گونه مالیات و عوارض دولتی دیگر معاف خواهد بود.
تبصره 2 - صاحبان درآمد میتوانند با موافقت انجمن صدی دو وجوه عمرانی را به صورت نقد یا جنس برای اجرای طرحهای عمومی مصوبه انجمن ده بپردازند.
تبصره 3 - کلیه درآمد هر انجمن باید صرف آبادی و اصلاح امور حوزه همان انجمن بشود مگر در مواردی که طرحهای مشترک وسیله چند ده اجراء میشود مانند ایجاد راه های فرعی که مورد استفاده همه آنها قرار میگیرد.
ماده 11 - موقع و طرز پرداخت و نحوه وصول صدی دو با توجه به نوع محصول و مقتضیات محلی به وسیله انجمن ده تعیین شده و قبل از برداشت محصول از طریق آگهی در محل به اطلاع عامه برساند. کدخدا مسئول وصول درآمد انجمن ده در مقابل قبض رسید میباشد و مکلف است درآمدهای وصولی را بلافاصله پس از وصول به خزانه دار انجمن تحویل و رسید دریافت نماید و مراتب را به بخشدار کتباً اطلاع دهد.
ماده 12 - چنانچه افراد نسبت به برآورد انجمن ده اعتراض داشته باشند میتوانند مراتب را ظرف 15 روز از طریق بخشداری به شورای عمرانی مزبور در ماده 17 اعلام نمایند و رای شورای مزبور قطعی و لازم الاجرا است.
تبصره 1 - شورای مذکور در فوق موظف است ظرف مدت حداکثر یک ماه به اعتراضات رسیدگی و رای خود را اعلام دارد.
تبصره 2 - هر گاه اشخاصی از پرداخت سهم خود استنکاف نمایند کدخدا مکلف است مراتب را به بخشدار اطلاع دهد و بخشدار با آنها مطابق آییننامه وصول مالیات املاک مزروعی عمل خواهد نمود.
تبصره 3 - هرگاه عوائد ده کلاً یا جزئاً به اجاره نقد و یا جنس و یا تواماً واگذار شده باشد مستاجر موظف است به نمایندگی از طرف موجر مقادیر و مبالغی که به عهده مودی است به انجمن تسلیم نموده و از مال الاجاره کسر نماید.
ماده 13 - به منظور هدایت انجمنهای ده و نظارت در اجرای برنامه های اصلاحات اجتماعی روستایی و اجرای این لایحه قانونی در کلیه مناطق روستایی اداره ای به نام اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات در وزارت کشور تشکیل میشود.
ماده 14 - وجوهی که به موجب لایحه قانونی ازدیاد سهم کشاورزان و سازمان عمران کشاورزی مصوب 14 مهر ماه 1331 و قانون اصلاح امور اجتماعی و عمران دهات مصوب 12 مرداد ماه 1335 و لوایح عمرانی دیگر در اختیار و حساب بنگاه امور اجتماعی و عمران دهات و یا جزو مطالبات بنگاه مذکور میباشد به موجب این لایحه قانونی به اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات مذکور در این لایحه منتقل میگردد اداره مزبور مکلف است وجوه دریافتی را در دفاتر خود به نام همان منطقه که از آن وصول شده ثبت نماید.
تبصره 1 - این وجوه برای تهیه و اجرای طرحهای اجتماعی هر ده به وسیله اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات مصرف خواهد شد. اینگونه طرحها باید به تصویب شورای عمران بخش رسیده باشد.
تبصره 2 - وزارت دارایی مکلف است سهم عمرانی دهات را که مطابق قانون مالیات بر درآمد مصوب دهم مرداد ماه 1334 کمیسیون مشترک مجلس وصول نموده و مینماید چنانچه تاکنون به حساب انجمن ده مربوط در بانک نریخته باشد عیناً به حساب اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات منتقل نماید تا طبق مقررات تبصره (1) در مورد وجوه مزبور عمل شود.
ماده 15 - به منظور راهنمایی انجمنهای ده در تهیه برنامه های لازم و اجرای آنها و نظارت در کارهای انجمنهای ده اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات از وجود دهیاران و مامورین بنگاه اصلاح امور اجتماعی و عمران دهات استفاده خواهند نمود.
تبصره 1 - اداره مزبور از وجود آموزگاران و سپاهیان دانش به منظور راهنمایی انجمنهای ده استفاده خواهد نمود و چنانچه مامورین مزبور نباشند وظیفه دهیار را موقتاً کدخدا انجام می دهد.
تبصره 2 - استخدام کارمندان جدید به عنوان دهیار ممنوع است.
ماده 16 - از تاریخ تصویب این لایحه وزارتخانه های عمرانی مکلفند مامورین فنی خود را به استثنای آموزگاران و سپاهیان دانش و مامورین ثابت وزارت بهداری که عهده دار امور درمانگاهها و بیمارستانها میباشند با وسایل و تجهیزات ضروری در سطح بخش متمرکز ساخته و کلیه خدماتی را که طبق برنامه های دولت باید به ساکنان روستاها بنمایند با همکاری انجمن در دهات انجام دهند.
ماده 17 - به منظور تبادل نظر در امور اجتماعی و عمران دهات و بهبود وضع روستائیان و تلفیق برنامه های دولت در سطح ده در مرکز هر بخش شورای عمرانی بخش مرکب از بخشدار و نمایندگان کشاورزی - راه - فرهنگ - بهداری و بانک اعتبارات کشاورزی و عمرانی روستایی و نماینده اتحادیه شرکتهای تعاونی تشکیل خواهد شد.
تبصره - در صورتی که یک یا چند نفر از نمایندگان مذکور در ماده فوق در سطح بخش وجود نداشته باشد فرماندار نماینده ای تعیین و با حضور سایرنمایندگان شوری را تشکیل خواهند داد.
ماده 18 - تعهدات و موافقتنامه هایی که در حدود مقررات و قوانین کشور تاکنون در مورد امور عمرانی و اجتماعی و اصلاحات روستایی بین وزارت کشور و سازمانهای مختلف دولتی و ملی و خصوصی و بین المللی و مانند آن منعقد گردیده همچنین طرحها و موافقتنامه هایی که در جریان بوده و بعداً تنظیم و منعقد میگردد وسیله اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات با موافقت وزارت کشور تعقیب و اجرا خواهد شد.
ماده 19 - اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات میتواند کمکهای مالی که ممکن است از طرف اشخاص و سازمانهای مختلف ملی و بین المللی و مانند آن به منظور کمک به بهبود وضع اجتماعی و اقتصادی روستاها و بالا بردن سطح فرهنگ و بهداشت و زندگی آن اهداء شود قبول نموده و بر طبق مقررات و موافقتنامه هایی که بین اهداکنندگان و وزارت کشور امضا میشود به مصرف برساند.
ماده 20 - این لایحه جانشین قانون لایحه امور اجتماعی و عمران دهات مصوب مرداد ماه 1335 میباشد.
ماده 21 - وزارت کشور مکلف است آییننامه های اجرایی این لایحه قانونی را تهیه و به موقع اجراء بگذارد.
ماده 22 - وزارت کشور مکلف است پس از افتتاح مجلسین به تحصیل مجوز این لایحه قانونی اقدام نماید.
از طرف نخست وزیر
هیات وزیران در جلسه مورخ 1342/7/13 بنابر پیشنهاد شماره 5000 - 1342/6/30 وزارت کشور تصویب نمودند که مواد 14 و 17 لایحه قانونی تشکیل انجمن های ده و اصلاح امور اجتماعی و عمران دهات مصوبه چهارم شهریور ماه 1342 به شرح زیر اصلاح شود:
ماده 14 - وجوهی که به موجب لایحه قانونی ازدیاد سهم کشاورزان و سازمان عمرانی کشاورزی مصوب 14 مهر ماه هزار و سیصد و سی و یک وقانون اصلاح امور اجتماعی و عمران دهات مصوب 12 مرداد ماه 1335 و لوایح عمرانی دیگر در اختیار حساب بنگاه امور اجتماعی و عمران دهات و یا جزو مطالبات بنگاه مزبور میباشد به موجب این لایحه قانونی به اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات مذکور در این لایحه منتقل میگردد که به طور تساوی به موجب آییننامه ای که به تصویب وزارت کشور میرسد بین استانها و فرمانداریهای کل برای کمک به انجمن های دهاتی که بیشتر احتیاج دارند مصرف شود.
تبصره 1 - موجودی شوراها و انجمنهای سابق دهستان و بخش نیز مشمول این ماده خواهد بود.
تبصره 2 - وزارت دارایی مکلف است سهم عمرانی دهات را که مطابق قانون مالیات بر درآمد مصوب دهم مرداد ماه 1334 کمیسیون مشترک مجلسین وصول نموده و مینماید چنانچه تاکنون به حساب انجمن ده مربوط در بانک نریخته باشد عیناً به حساب اداره کل امور اجتماعی و عمران دهات منتقل نماید تا بر اساس ماده فوق به مصارف قانونی برسد.
-ماده 17 - به منظور تبادل نظر در امور اجتماعی و عمران دهات و بهبود وضع روستائیان و تلفیق برنامه های دولت در سطح ده در مرکز هر بخش شورای عمرانی بخش مرکب از بخشدار و نمایندگان کشاورزی - راه - فرهنگ - بهداری و بانک اعتبارات کشاورزی و عمران روستایی و نماینده اتحادیه شرکتهای تعاونی و اداره کل امور اجتماعی دهات تشکیل خواهد شد.
-تبصره 1 - در صورتی که یک یا چند نفر از نمایندگان مذکور در ماده فوق در سطح بخش وجود نداشته باشد فرماندار نماینده ای تعیین و با حضور سایر نمایندگان شورا را تشکیل خواهد داد.
-تبصره 2 - در صورت لزوم وزارت کشور میتواند شوراهای مشابهی به ریاست استاندار و فرماندار در سطح استان و شهرستان تشکیل دهد وظایف شوراهای مزبور در آییننامه اجرایی این لایحه قانونی تعیین خواهد شد.
وزارت کشور مکلف است پس از افتتاح مجلسین به تحصیل مجوز این لایحه قانونی اقدام نماید.
تصویبنامه های فوق که به استناد ماده واحده مصوبه بیستم آذر ماه 1342 تقدیم شده بود در کمیسیون کشور مجلس شورای ملی مطرح گردید و کمیسیون مزبور نظر داده که با تصویب قانون تشکیل انجمن ده و دهبانی مفاد تصویبنامه های فوق موضوعاً منتفی است و منتفی بودن آنها پس از تصویب مجلس شورای ملی در جلسه روز سه شنبه 1354/1/26 در جلسه روز شنبه سوم آبان ماه یک هزار و سیصد و پنجاه و چهار شمسی مورد تصویب مجلس سنا قرار گرفت.
رئیس مجلس سنا - جعفر شریف امامی