شورای عالی رفاه و تامین اجتماعی در جلسه مورخ 1394/9/16 که تصمیمات آن به استناد ماده (13) و بند الف ماده 15 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی به تصویب اکثریت وزرای عضو شورا و به تائید رئیس جمهور محترم رسیده است، تصویب نمود:
در اجرای رهنمودهای مقام معظم رهبری «مدظله العالی» و به منظور حمایت اجتماعی، تحقق پیشگیری رشدمدار و تکامل یکپارچه دانش آموزان، «سند ائتلاف ملی نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان» که با مشارکت وزارتخانه های آموزش و پرورش؛ بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ معاونت حمایت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه؛ سازمان بهزیستی کشور؛ نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران؛ ستاد اجرایی فرمان حضرت امام «ره»؛ کمیته امداد حضرت امام خمینی «ره» و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور؛ با رویکرد توانمندسازی و همکاری بین بخشی، با محوریت مدرسه و بر اساس سطح بندی خدمات و نظام ارجاع، تهیه شده است به شرح پیوست ممهور به مهر دبیرخانه شورا تصویب گردید.
این مصوبه، به استناد اختیارات موضوع ماده (4) آیین نامه داخلی شورا (تصویب نامه شماره 54169 /ت31474ه- مورخ 1383/9/24 هیات وزیران) جهت اجرا ابلاغ میگردد.
علی ربیعی
دبیر شورا و وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی
بسم الله الرحمن الرحیم
ائتلاف ملی
«نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان»
(نماد)
Student's social care system
مقدمه:
در راستای عمل به منویات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) مبنی بر تلاش سازمان یافته، علمی و فراقوه ای؛ ائتلاف ملی به منظور استقرار نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان با هدف استفاده حداکثری از توان و ظرفیت علمی، خدمتی، حمایتی، اجرایی، نظارتی و تامینی به منظور تحقق پیشگیری رشدمدار و توجه به رشد و تکامل یکپارچه دانش آموزان به صورت مشترک فیمابین وزارت آموزش و پرورش، معاونت حمایت و پیشگیری از جرم قوه قضائیه، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کمیته امداد حضرت امام خمینی (ره)، نیروی انتظامی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛ ستاد مبارزه با مواد مخدر و بنیاد برکت تشکیل و سند ائتلاف ملی نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان منعقد میشود.
ماده 1: کلیات
1-1 موضوع سند:
ائتلاف ملی در توجه سازمان یافته به سرنوشت کودکان و نوجوانان میهن اسلامی از طریق مشارکت در طراحی و استقرار نظام جامع مراقبت اجتماعی دانش آموزان در مدرسه.
تبصره: مهار زمینه های آسیب اجتماعی در سه فضای مدرسه، خانواده و محله با تاکید بر مدرسه به عنوان جدی ترین فضای اجتماعی کودکان نوجوانان.
1 - 2 تعریف نظام مراقبت اجتماعی:
منظور از نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان، مجموعه ای نظام یافته از خدمات و برنامه ها، شامل غربالگری، آموزش، توانمندسازی و حمایت های روانی - اجتماعی، به منظور مراقبت دانش آموزان در برابر رفتارهای پرخطر، آسیب های اجتماعی و جرائم از طریق مداخله به موقع و موثر میباشد.
ماده 2: اهداف و چارچوب ائتلاف
2 - 1 هدف کلی
تامین و ارتقای مراقبت های اجتماعی از دانش آموزان مدارس با رویکرد توانمندسازی مدرسه محور
2 - 2 اهداف اختصاصی
2 - 2 - 1 استقرار نظام جامع مراقبت اجتماعی برای دانش آموزان (مدرسه محور، خانواده محور، محله محور) از طریق مشارکت بین بخشی مبتنی بر مدل بومی و سبک زندگی اسلامی - ایرانی
2 - 2 - 2 گسترش آموزش های رشدمدار در زمینه پیشگیری از رفتارهای پرخطر، آسیب های اجتماعی و بزهکاری
2 - 2 - 3 ایجاد نظام شناسایی دانش آموزان آسیب پذیر و آسیب دیده از طریق چک لیست های علمی
2 - 2 - 4 طراحی و توسعه مداخلات موثر حمایتی و توانمندسازی برای دانش آموزان
2 - 2 - 5 استقرار نظام ارجاع مناسب ارائه خدمات و حمایت ها به دانش آموزان
2 - 2 - 6 ظرفیت سازی جهت افزایش عوامل محافظت کننده و کاهش عوامل مخاطره آمیز دانش آموزان در مدرسه، خانواده و محله
2 - 2 - 7 هم افزایی منابع و برنامه های دستگاهها و نهادها و بسیج ظرفیت مشارکت مردمی و خیریه برای نظام مراقبت های اجتماعی
تبصره: پیاده سازی صد درصدی نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان به منظور پوشش مدارس تا پایان برنامه ششم توسعه مورد تاکید است.
2 - 3 چارچوب همکاری های بین بخشی
2 - 3 - 1 ایجاد دبیرخانه به منظور به اشتراک گذاری منابع و ظرفیت های مشترک به منظور تامین اهداف سند.
2 - 3 -2 ایجاد نظام شناسایی و تقویت عوامل محافظت کننده و دیده بانی مستمر عوامل مخاطره آمیز دانش آموزان در مدرسه، خانواده و محله
2 - 3 - 3 ایجاد سامانه جهت شناسایی کودکان و نوجوانان لازم التوجه به منظور اجرای مداخلات آموزشی، روانی و اجتماعی پیشگیرانه
2 - 3 - 4 پیاده سازی نظام غربالگری و ارجاع
2 - 3- 5 تامین خدمات مشاوره ای به دانش آموزان و خانواده های آنان
2 - 3 - 6 تامین خدمات حمایتی و مددکاری به دانش آموزان
2 - 3 - 7 تامین معاضدت ها و حمایت های قضایی برای دانش آموزان
2 - 3 - 8 ایجاد ساز و کار برای اجرای برنامه های مشترک در حوزه پیشگیری وضعی به منظور کاهش عوامل مخاطره آمیز دانش آموزان
2 - 3 - 9 ارزیابی و نیازسنجی مستمر، شناسایی فرصت ها و جذب مشارکت های مردمی و به اشتراک گذاری ظرفیت های خیریه و مردم نهاد دستگاهها و نهادهای عضو
2 -3 - 10 استقرار نظام بازخورد، پایش و سنجش اثربخشی
ماده 3- سازمان ائتلاف (همکاری بین بخشی)
3 - 1 مدت سند:
مدت اجرای این سند جهت تکمیل مطابق با سالهای اجرای برنامه ششم، 1395 لغایت 1400 هجری شمسی و بر اساس فازبندی مورد اشاره در این سند خواهد بود که متعاقبا در طی برنامه های بعدی تدوام خواهد یافت.
3-2 شورای سیاست گذاری
به منظور تدوین سیاست های کلان، نظارت بر حسن اجرای این سند و نظارت و ارزشیابی پیشرفت طرح، شورای سیاست گذاری با ترکیب زیر تشکیل میگردد:
* سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به عنوان رئیس شورا
* معاونت حمایت و پیشگیری از جرم قوه قضائیه به عنوان دبیر شورا
*وزارت آموزش و پرورش
*سازمان بهزیستی کشور
*وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
*نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران.
*کمیته امداد حضرت امام خمینی (ره)
*وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
*بنیاد برکت.
تبصره 1: دبیرخانه شورای سیاست گذاری در معاونت حمایت و پیشگیری از جرم قوه قضائیه مستقر بوده و جلسات شورا با پیگیری و هماهنگی دبیرخانه مربوطه برگزار میگردد.
تبصره 2: جلسات شورا به صورت فصلی تشکیل و تصمیمات آن با اکثریت آرای حاضرین لازم الاجرا خواهد بود.
3-3 کمیته علمی - اجرایی:
به منظور تدوین شیوهنامه های اجرایی، هدایت عملیات اجرا، تدوین معیارها، تدوین استانداردها، و پیشنهاد سیاست های کلان و راهبردی، کمیته علمی - اجرایی با ترکیب زیر تشکیل میگردد:
* قوه قضائیه به عنوان رئیس کمیته.
* سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور.
* وزارت آموزش و پرورش به عنوان دبیر کمیته.
* سازمان بهزیستی کشور.
* وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
* نیروی انتظامی
* کمیته امداد حضرت امام خمینی (ره)
* وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
* بنیاد برکت
تبصره 1: دبیرخانه کمیته علمی اجرایی، در معاونت تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش و با مسئولیت معاونت مذکور مستقر خواهد بود.
تبصره 2: جلسات کمیته حداقل ماهانه یکبار تشکیل و تصمیمات آن با اکثریت آرای حاضرین لازم الاجرا خواهد بود.
ماده 4: روش شناسی اقدام
4 - 1 فاز اجرا
4 - 1 - 1 مرحله اول: اجرای آزمایشی در مدارس سه شهرستان به صورت آزمایشی و ارزیابی اثربخشی (سال آخر برنامه پنجم و سال اول برنامه ششم منطبق با سال تحصیلی 95 - 1394 و 96 - 1395)
4 - 1 - 2 مرحله دوم: ارزشیابی و اعتبار بخشی و تعمیم به مدارس یک شهرستان از هر استان کشور (سال دوم و سوم برنامه ششم منطبق با سال تحصیلی 98 - 1397 و 97 - 1396)
4 - 1 - 3 مرحله سوم: تسری، تثبیت و استقرار به مدارس کل کشور (از سال چهارم برنامه ششم منطبق با سال تحصیلی ایران 1400 - 1399 به نحوی که تا پایان برنامه ششم کلیه مدارس کشور تحت پوشش برنامه قرار گرفته باشند)
4 - 2 نظام مراقبت:
4 - 2 - 1 شناسایی و غربالگری در مدارس از طریق شواهد میدانی
تبصره: از مرحله دوم، از آزمون های استاندارد روانی، آزمون های خطرپذیری، شواهد کلینیکی و چک لیست ها نیز استفاده خواهد شد.
4 - 2 - 2 آموزش های رشدمدار
4 - 2 - 2 - 1 آموزش و توانمندسازی معلمان و والدین
4 - 2 - 2 - 2 تولید برنامه درسی پیشگیری مربوط به هر دوره تحصیلی و منابع کمک آموزشی آن
4 - 2 - 2 - 3 برگزاری و اجرای دوره های آموزشی رشدمدار پیشگیری
4 - 2 - 2 - 4 اجرای فعالیت های مکمل و ترویجی
4 - 2 - 3 مداخلات وضعی و روانی - اجتماعی
4 - 2 - 3 - 1 اقدامات مداخله ای برای کاهش عوامل مخاطره آمیز (از جمله اقدامات انتظامی و مناسب سازی فضاها)
4 - 2 - 3 - 2 برگزاری جلسات و دوره های آموزشی برای خانواده ها (بویژه موارد لازم التوجه)
4 - 2 - 3 - 3 خدمات و حمایت های روانی - اجتماعی
4 - 2 - 3 - 4 خدمات مددکاری به خانواده ها
4 - 2 - 3 - 5 معاضدت های حقوقی و مالی مورد نیاز
4 - 2 - 3 - 6 مشاوره های خانوادگی و فردی
4 - 2 - 3 - 7 معاضدت های تحصیلی
4 - 2 - 3 - 8 درمان
4 - 2 - 3 - 9 جداسازی و بازتوانی
ماده 5- تعهدات ائتلاف
5 - 1 تعهدات مشترک:
5 - 1 - 1 شناسایی و تقویت عوامل محافظت کننده و دیده بانی مستمر عوامل مخاطره آمیز دانش آموزان در مدرسه، خانواده و محله
5 - 1 - 2 ارائه خدمات آموزشی پیشگیرانه به دانش آموزان لازم التوجه و خانواده های آنان
5 - 1 - 3 تهیه منابع آموزشی و فرهنگی پیشگیرانه برای دانش آموزان
5 - 1 - 4 به اشتراک گذاری ظرفیت ها برای ارائه حمایتها و خدمات مداخله ای روانی - اجتماعی برای دانش آموزان و خانواده های آنان
5 - 1 - 5 حمایت از اجرای پروژه های علمی پژوهشی در راستای استقرار نماد
5 - 2 تعهدات اختصاصی
5 - 2 - 1 تعهدات سازمان مدیریت و برنامه ریزی
5 - 2 - 1 - 1 پیش بینی اعتبارات متناسب با وظایف در قالب اعتبارات سازمانها
5 - 2 - 1 - 2 درج موضوع مراقبت اجتماعی مدرسه محور، به عنوان یکی از احکام برنامه ششم توسعه و زمینه سازی برای پیاده سازی آن در طول برنامه ششم و برنامه های توسعه بعدی
5 - 2 - 1 - 3 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 1 - 4 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 1 - 5 پایش و ارزیابی عملکرد ائتلاف با مشارکت دستگاه های همکار
5 - 2 - 2 تعهدات وزارت آموزش و پرورش
5 - 2 - 2 - 1 انتخاب و هماهنگی مدارس مجری طرح
5 - 2 - 2 - 2 آموزش معلمان مجری آموزش های رشدمدار
5 - 2 - 2 - 3 توانمندسازی کارکنان مدارس در زمینه مراقبت اجتماعی از دانش آموزان
5 - 2 - 2 - 4 برگزاری جلسات آموزشی با خانواده ها
5 - 2 - 2 - 5 استقرار خدمات مدیریت مورد و هماهنگی برای ارجاع افراد در معرض خطر و پرخطر
5 - 2 - 2 - 6 ارائه معاضدت های تحصیلی به دانش آموزان
5 - 2 - 2 - 7 مشارکت در توسعه مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 2 - 8 استقرار دبیرخانه کمیته علمی - اجرایی مربوط به طرح
5 - 2 - 2 - 9 تشکیل کمیته مراقبت اجتماعی در مدارس کشو
5 -2 - 2 - 10 همکاری موثر در تدوین ابزارهای شناسایی آسیب های اولویتی دانش آموزان
5 - 2 - 2 - 11 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 3 تعهدات قوه قضائیه
5 - 2 - 3 - 1 مساعدت در فراهم سازی بسترهای حقوقی، قانونی و حاکمیتی اجرای تصمیمات و راهکارهای اساسی
5 - 2 - 3 - 2 تدوین و پیشنهاد لیست عناوین آسیب های اولویتی (آسیب های دروازه ورود به چرخه بزهکاری و جرم) با پوشش حداکثری شاخص نهادهای داخلی و بین المللی
5 - 2 - 3 - 3 پیگیری تصویب مقررات، ضوابط، آیین نامه های اجرایی و دستورالعمل های مرتبط با پیشبرد اهداف این سند و ایجاد الزامات اجرایی مورد نیاز
5 - 2 - 3 - 4 همکاری موثر در تدوین ابزارهای شناسایی آسیب های اولویتی دانش آموزان مربوط به استقرار فاز دوم برنامه (موضوع تبصره یک بند الف چرخه نظام مراقبت اجتماعی)
5 - 2 - 3 - 5 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 3 - 6 استقرار دبیرخانه شورای سیاست گذاری مربوط به طرح
5 - 2 - 3 - 7 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 3 - 8 ارائه معاضدت های قضایی به دانش آموزان و خانواده ها
5 - 2 - 3 - 9 مشارکت در طراحی و اجرای فعالیت های پیشگیری و مراقبت اجتماعی در مدارس
5 - 2 - 4 تعهدات سازمان بهزیستی کشور
5 - 2 - 4 - 1 همکاری موثر در تدوین ابزارهای شناسایی آسیب های اولویتی دانش آموزان مربوط به استقرار فاز دوم برنامه (موضوع تبصره یک بند الف چرخه نظام مراقبت اجتماعی 4 - 2 - 1)
5 - 2 - 4 - 2 همکاری موثر در تدوین و تقویت مبانی و مستندات نظری و شواهد معتبر نظام مراقبت اجتماعی
5 - 2 - 4 - 3 مشارکت موثر در امکان سنجی و ظرفیت شناسی برای طراحی و ارائه بسته های خدمتی و حمایتی نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان
5 - 2 - 4 - 4 پایش و ارزیابی علمی نتایج پیاده سازی و استقرار پروژه
5 - 2 - 4 - 5 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 4 - 6 گسترش رویکرد پیشگیری جامعه - محور
5 - 2 - 4 - 7 مشارکت در آموزش پیشگیری در مدارس
5 - 2 - 4 - 8 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 5 تعهدات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
5 - 2 - 5 - 1 همکاری موثر در تدوین ابزارهای شناسایی آسیب های اولویتی کودکان و نوجوانان مربوط به استقرار فاز دوم برنامه (موضوع تبصره یک بند الف چرخه نظام مراقبت اجتماعی 4 - 2 - 1)
5 - 2 - 5 - 2 همکاری موثر در پیش بینی ابزارهایروان شناختی و تدبیر راهکارهای پایش رفتار کودکان در حوزه های روان شناختی و اجتماعی)؛
5 - 2 - 5 - 3 همکاری در تدوین چک لیست های نشانه های روانی، رفتاری و جسمی آسیب های اولویتی کودکان و نوجوانان مربوط به استقرار فاز دوم برنامه
5 - 2 - 5 - 4 مشارکت در توسعه مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 5 - 5 ارائه خدمات و حمایت های درمانی به دانش آموزان در قالب نظام شبکه بهداشتی درمانی کشور
5 - 2 - 5 - 6 ارائه خدمات غربالگری
5 - 2 - 5 - 7 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 5 - 8 استفاده از ظرفیت ها و زیرساخت های موجود برای مراقبت اجتماعی از دانش آموزان
5 - 2 - 5 - 9 مشارکت در اجرای فعالیت های آموزشی و فرهنگی در زمینه پیشگیری از آسیب های اجتماعی
5 - 2 - 6 تعهدات نیروی انتظامی
5 - 2 - 6 - 1 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 6 - 2 ارائه خدمات و حمایت های انتظامی برای مدارس، دانش آموزان و یا خانواده آنان
5 - 2 - 6 - 3 استفاده از ظرفیت ها و زیرساخت های موجود برای مراقبت اجتماعی از دانش آموزان
5 - 2 - 6 - 4 مشارکت در اجرای فعالیت های آموزشی و فرهنگی در زمینه پیشگیری از آسیب های اجتماعی
5 - 2 - 6 - 5 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 7 تعهدات کمیته امداد حضرت امام خمینی (ره)
5 - 2 - 7 - 1 مشارکت فعال در تدوین و تامین بسته های خدمتی و حمایتی بر اساس وظایف و توان واقعی سازمان علی الخصوص بسته حمایت اقتصادی و بسته خدمات مددکاری بر اساس آسیب های اولویتی طرح
5 - 2 - 7 - 2 تعیین میزان شایستگی دریافت این بسته ها و ترتیب قرارگیری در نظام ارجاع
5 - 2 - 7 - 3 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 7 - 4 ارائه خدمات و حمایت های اجتماعی و مددکاری به دانش آموزان
5 - 2 - 7 - 5 ارائه خدمات اورژانس اجتماعی به دانش آموزان و خانواده ها
5 - 2 - 7 - 6 استفاده از ظرفیت ها و زیرساخت های موجود برای مراقبت اجتماعی از دانش آموزان
5 - 2 - 7 - 7 مشارکت در اجرای فعالیت های آموزشی و فرهنگی در زمینه پیشگیری از آسیب های اجتماعی
5 - 2 - 7 - 8 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 8 تعهدات وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
5 - 2 - 8 - 1 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 8 - 2 تدوین و تامین بسته های حمایتی برای دانش آموزان
5 - 2 - 8 - 3 استفاده از ظرفیت ها و زیرساخت های موجود برای مراقبت اجتماعی از دانش آموزان
5 - 2 - 8 - 4 مشارکت در اجرای فعالیت های آموزشی و فرهنگی در زمینه پیشگیری از آسیب های اجتماعی
5 - 2 - 8 - 5 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
5 - 2 - 9 تعهدات بنیاد برکت
5 - 2 - 9 - 1 مشارکت در تدوین و بهبود مستندات کلان، راهبردی و فنی مربوط به طرح
5 - 2 - 9 - 2 مشارکت در ارائه بسته های حمایتی برای دانش آموزان
5 - 2 - 9 - 3 همکاری و حمایت موثر در طراحی نیازهای فن آوری نماد، و ارائه راهکار برای بکارگیری ظرفیت های ملی نظیر شناسنامه سلامت دانش آموزان
5 - 2 - 9 - 4 پیگیری اضافه شدن چک لیست های نظام مراقبت به شناسنامه سلامت دانش آموزی
5 - 2 - 9 - 5 طراحی راهکارهای خلاقانه برای رفع خلاء و نیاز نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان به نیروی انسانی متخصص در کشور
5 - 2 - 9 - 6 همکاری در توسعه مدارس در مناطق محروم و نیازمند
5 - 2 - 9 - 7 به اشتراک گذاری منابع اطلاعاتی مورد نیاز برای اجرای پروژه
ماده 6- اختیارات نهادهای همکار
نهادها و سازمانهای حاضر در سند ائتلاف میتوانند از اطلاعات و نتایج علمی و تخصصی گردآوری شده بر اساس موضوع این سند، ضمن رعایت قوانین و مقررات و استانداردهای مربوط، بهره برداری مورد نیاز خود را داشته باشند.