هیات وزیران در جلسه مورخ 1367/2/7 بر اساس پیشنهاد شماره 3993 - 50/8520 - 1 مورخ 1366/7/8 وزارت برنامه و بودجه نظام فنی واجرایی طرحهای عمرانی کشور را به شرح پیوست تصویب نموده و مقر داشتند.
الف) وزارت برنامه و بودجه اقدامات زیر را برای تحقق اصول نظام معمول دارد.
1 - تهیه و پیشنهاد نهادهای نظام و نقش و وظیفه اصلی هر یک، برای تصویب هیات وزیران
2 - تهیه و پیشنهاد لوایح مورد نیاز به هیات وزیران جهت تصویب و ارائه به مجلس شورای اسلامی
3 - تهیه و پیشنهاد آییننامههای اجرایی نظام برای تصویب هیات وزیران
4 - تهیه و عناوین دستورالعملهای نظام و برنامه زمانبندی تهیه آن با هماهنگی دستگاههای اجرایی ذیربط
5 - تهیه و ابلاغ دستورالعملهای نظام طبق برنامه زمانبندی یاد شده در قالب اصول کلی نظام و آییننامههای اجرایی آن
ب)(منسوخ 1367/12/27) کلیه دستگاههای اجرایی و شوراهای فنی اقدامات و تصمیمات مربوط به تهیه و اجرای طرحهای عمرانی را با رعایت اصول و آییننامهها ودستورالعملهای مصوب نظام فنی و اجرایی به عمل آورند.
ج) تا تصویب و ابلاغ ضوابط موضوع بند ‹‹الف›› فوق ضوابط موجود مورد عمل و رعایت دقیق باشد.
میرحسین موسوی - نخست وزیر
بسمه تعالی
نظام فنی واجرایی
طرح های عمرانی کشور
کلیات
گستردگی ابعاد و ماهیت فعالیتهای مربوط به تهیه و تدوین و اجرای برنامههای عمرانی و اثرات ناشی از چگونگی انجام آنها و نیز مصرف جم قابل توجهی از منابع مالی و غیر مالی کشور برای آن، ایجاب مینماید که فعالیتهای مذکور در قالب یک نظم سنجیده و هم آهنگ تنظیم و اجراء گردیده و بر مبنای اصول فنی مورد بهره برداری قرار گیرد. نظام فنی و اجرایی که هدف مشخص آن بکارگیری اصول و ضوابط فنی در تنظیم و به ثمر رساندن برنامههای عمرانی میباشد با توجه به گونه گونی سیستمها و فعالیتهای آن به شرح زیر تعریف میگردد.
تعریف - نظام فنی و اجرایی عبارت است از مجموع اصول، روشها، مقررات و ضوابط فنی، حقوقی و مالی حاکم بر تهیه، اجراء، بهرهبرداری و ارزشیابی برنامههای عمرانی کشور و چگونگی انتخاب و بکارگیری عوامل دست اندرکار اجرای آن و نیز تبیین بافت درونی و نحوه ارتباط برونی عوامل مذکور.
نظام فنی و اجرایی بر آن قسمت از برنامههای عمرانی کشور که مشتمل بر طرحهای عمرانی و نیز طرحهای سرمایه گذاری شرکتهای دولتی و موسسات وابسته به دولت و بخش خصوصی میباشد حاکمیت داشته و این مجموعه صرفاً ناظر به ضوابط مربوط به طرحهای عمرانی کشور میباشد.
در فرایند برنامهریزی که مشتمل بر چهار مرحله:
1 - تصمیم گیریهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی.
2 - تعیین اولویتها و تخصیص منابع
3 - روش اجراء
4 - کنترل و ارزشیابی
میباشد، نظام فنی و اجرایی به عنوان ارائه دهنده اصول، روشها، معیارها، مقررات و ضوابط فنی حضور خود را از مرحله دوم مطرح و نقش عمده واساسی را در مراحل سوم و چهارم ایفا مینماید.
ارکان تشکیل دهنده نظام فنی و اجرایی
به طور کی نظام در قالب ارکان مشروحه زیر وظیفه و نقش اصلی خود را ایفا مینماید.
1 - معیارها و ضوابط فنی
2 - مدیریت اجرایی
3 - مطالعه و طراحی شامل:
1 - 3 - مطالعات تحقیقاتی، منطقهای و جامع بخشی
2 - 3 - مطالعه و طراحی اجرایی مشتمل بر
1 - 2 - 3 - مطالعات شناسائی
2 - 2 - 3 - مطالعه و طراحی مقدماتی
3 - 2 - 3 - طراحی تفصیلی و اجرایی
4 - ساخت شامل
1 - 4 - عملیات ساخت
2 - 4 - نظارت بر ساخت
3 - 4 - آماده سازی برای بهره برداری
5 - ارزشیابی
اصول و مبانی حاکم بر نظام فنی و اجرایی
1 - استفاده بهینه از منابع و ظرفیتهای موجود و ایجاد ظرفیتهای جدید متناسب با نیازهای فنی و اجرایی برنامه.
2 - بکارگیری اصول علمی و ضوابط حاکم بر انتخاب تکنولوژی مناسب در جهت ایجاد صرفه و کیفیت بالاتر در اجراء و بهره برداری از طرحهای عمرانی و نیز انتقال تکنولوژی مناسب انتخاب شده و همچنین ارتقاء سطح دانش فنی کشور، با توجه به سیاستهای اشتغال در برنامه.
3 - ایجاد زمینه مناسب برای جلب مشارکت مردم در مدیریت، اجراء و سرمایه گذاری.
4 - ایجاد زمینه مناسب برای بروز ابتکارات و خلاقیتها.
5 - تامین هدف خودکفائی کشور در زمینه امور فنی و اجرایی.
6 - ایجاد نظم و هماهنگی در روشهای مدیریت اجرایی، مطالعه و طراحی، ساخت، نظارت بر ساخت، بهره برداری و ارزشیابی طرحهای عمرانی وتنظیم روابط فنی و حقوقی بین عوامل دست اندر کار.
7 - نظارت و ارزشیابی عملکرد نظام و استفاده از نتایج حاصله در جهت تکامل و پویائی نظام فنی و اجرایی و همچنین اصلاح برنامه.
8 - جلب مشارکت بانکها و نهادهای انقلاب اسلامی و سایر موسسات اعتباری مستقل یا عامالمنفعه جهت سرمایهگذاری در کارهای عمرانی.
معیارها و ضوابط فنی
تعریف - معیارها و ضوابط فنی عبارتست از مجموعهای از مشخصات فنی، ضوابط و دستورالعملهائی که بر اساس اصول علمی (اقتصادی - فنی) موجود در کشور و در جهان با توجه به ارزشهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حاکم بر جامعه و همچنین شرایط اقلیمی در جهت تنظیم و به ثمر رساندن برنامههای عمرانی تهیه و تدوین میشوند.
اصول و مبانی حاکم بر تهیه و تدوین معیارها و ضوابط فنی
1 - حداکثر بهرهگیری از منابع داخلی اعم از نیروی انسانی و سایر منابع.
2 - هماهنگی با روند دانش فنی پیشرو در جهان (با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی و اقلیمی و فرهنگی کشور ایران) و ایجاد صرفه و کیفیت بهتر در به ثمر رسیدن طرحهای عمرانی.
3 - تعیین ضوابط لازم برای انتخاب تکنولوژی مناسب مورد نیاز و انتقال آن و ارتقاء سطح دانش فنی موجود در کشور.
4 - هماهنگی و ارتقاء سطح دانش فنی در بخشهای مختلف.
5 - لزوم تنظیم و حفظ روابط فنی بین واحد مدیریت اجرایی، واحد خدمات مشاوره (مطالعه و طراحی و نظارت) و واحد ساخت و ایجاد نظم و یکنواخت نمودن روشهای مطالعاتی طراحی، ساخت، بهره برداری و ارزشیابی.
6 - یکنواخت نمودن ملزومات و مصالح و اجزاء ساختمانی به منظور فراهم نمودن زمینه و شرایط لازم برای تولید انبوه آنها.
7 - برنامه ریزی متمرکز و جامعه و ایجاد هماهنگی بین دستگاههای اجرایی و موسسات تهیه کننده معیارها و ضوابط فنی (که وظیفه قانونی آنها تدوین معیار میباشد) به منظور جلوگیری از دوباره کاریها در این زمینه.
مدیریت اجرایی
تعریف - مدیریت اجرایی عبارتست از کلیه فعالیتهائی که به منظور برنامه ریزی اجرایی، سازماندهی، هدایت و راهبری و بالاخره مراقبت و کنترل مورد نیاز جهت تهیه و اجرای طرحهای عمرانی انجام میشود.
اصول و مبانی حاکم بر مدیریت اجرایی
1 - سازماندهی فنی و حقوقی واحد مدیریت اجرایی طرحهای عمرانی متناسب با حجم اعتبارات عمرانی و رشته عملیات اجرایی به منظور هر چه بالاتر بردن کیفیت فنی و اجرایی طرحها.
2 - انجام مدیریت اجرایی طرح توسط مجری مربوط و رعایت مراتب مندرج در بند 1 در صورت تفویض اختیار.
3 - اقدام تدریجی برای سازماندهی جدید و مستقل جهت تصدی مدیریت اجرایی طرحهای عمرانی مربوط به دستگاههائیکه وظیفه اصلی آنان خدمات عمومی، رفاهی و بهره برداری و نگهداری است (نظیر دستگاههای قضائی، انتظامی، بهداشتی، آموزشی و...) و خودداری از ارجاع مدیریت اجرایی کارهای جدید به دستگاههای اخیرالذکر، و همچنین جمعآوری و انتقال افراد فنی این دستگاهها به سازمانهای جدید اجرایی و یا به دستگاههای اجرایی که وظیفه اصلی آنان مدیریت اجرایی طرحهای عمرانی میباشد.
4 - اتخاذ تمهیداتی برای جذب و حفظ نیروهای فنی و مدیران اجرایی در دستگاههای اجرئی با رعایت اصل مزد در مقابل کار.
5 - انجام مدیریت اجرایی طرحهای عمده و خاص توسط دستگاه اجرایی مرکزی و ایجاد زمینه مناسب در جهت رعایت اصل عدم تمرکز و استانی نمودن مدیریت اجرایی طرحها.
6 - فراهم نمودن تدریجی زمینه لازم جهت مدیریت مردمی در پروژههای کوچکی که هزینه آن از محل خودیاری مرم تامین میشود با هماهنگی لازم با شورای اسلامی محل مربوط.
7 - به هنگام نمودن اطلاعات فنی و اجرایی مدیران از طریق آموزش.
8 - تعیین ضوابط انتخاب مدیر اجراء با در نظر داشتن خصوصیات فنی و اجرایی طرحهای مختلف.
9 - عدم شروع مراحل اجرایی طرح بدون وجود گزارش توجیه فنی و اقتصادی برای آن.
10 - انجام مراحل مختلف اجرای یک طرح از زمان شروع مرحله مطالعه و طراحی مقدماتی تا زمان بهره برداری با توجه به امکان تامین منابع مالی وغیر مالی در قالب برنامه زمان بندی شده.
مطالعه و طراحی
تعریف - مطالعه و طراحی کلیه تحقیقات و مطالعات منطقهای و جامع بخشی مورد لزوم برای تدوین و اصلاح برنامه و همچنین فعالیتهایی را که برای طراحی اجرایی و شروع و انجام مرحله ساخت و نیز آماده شدن برای بهره برداری یک پروژه لازم است، در بر میگیرد.
اصول و مبانی حاکم بر مطالعه و طراحی
1 - انجام مطالعه و طراحی در قالب مطالعات جامعبخشی و منطقهای و برنامههای عمرانی.
2 - تعیین دستگاه بهره بردار در مرحله مطالعات شناسائی و انجام بررسیها و مطالعات مربوط به سازمان دهی و شیوههای بهرهبرداری و همچنین تهیه برنامه زمان بندی عملیات آماده سازی در مرحله مطالعه و طراحی.
3 - شروع هر یک از مراحل مطالعه و طراحی مقدماتی و طراحی تفصیلی و اجرایی با رعایت فاصله زمانی منطقی این مراحل با شروع عملیات ساخت.
4 - رعایت هماهنگی طرح با سایر طرحهای مربوط (اعم از طرحهائی که در منطقه طرح قرار دارد و غیر آن) و ملاحظه شرایط اقلیمی، استعدادها و امکانات بالقوه مناطق مختلف، حفاظت محیط زیست و در نظر گرفتن شرایط اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی مناطق.
5 - انجام خدمات مطالعه و طراحی توسط واحدهای ذیصلاحیت در چارچوب معیارها و ضوابط فنی و اجرایی.
6 - شناخت، انتخاب و بکارگیری تکنولوژی مناسب در طراحی، ساخت و بهره برداری و فراهم آوردن زمینه لازم برای آموزش، انتقال و ارتقاء سطح تکنولوژی.
7 - بالا بردن کیفیت کارها با رعایت اصل صرفه، از طریق بکارگیری روش مسابقه بین واحدهای خدمات مشاوره در موارد ممکن.
8 - جلب مشارکت مردم و استفاده از نظرات آنان در طراحی بالاخص در طرحهائی که مستقیماً در ارتباط با زندگی مردم میباشد.
9 - تصویب نتایج مطالعات و طراحیهای انجام شده و انتخاب بهترین گزینه از نظر فنی و اقتصادی توسط دستگاه اجرایی با استفاده از هیئتهای تخصصی ذیصلاحیت.
10 - رعایت تناسب در ایجاد ظرفیتهای رشتههای تخصصی (در بخشهای مختلف عمومی، دولتی و غیر دولتی) در ارتباط با نیازهای برنامههایعمرانی.
10 - ایجاد انگیزه و اتخاذ سیاستهای لازم برای استانی نمودن واحدهای خدمات مشاوره
11 - حداکثر استفاده از منابع و امکانات داخلی در طراحی.
الف - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت (اهلیت و ظرفیت کاری) واحدهای خدمات مشاوره (مطالعه و طراحی و نظارت)
الف - 1 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره غیر دولتی (در این واحدها صد درصد سهام به اشخاص حقیقی ایرانی تعلق دارد)
1 - تشکل واحدهای خدمات مشاوره صرفاً به منظور انجام خدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر اساس مقررات مربوط.
2 - ملاک عمل قراردادن تحصیلات تخصصی مربوط دانشگاهی (حداقل لیسانس) و تجربه مفید و موثر در رشته ذیربط برای هیات مدیره و مدیر عامل و شرکاء و نیز تجربه کاری و حسن عمل این واحدها برای تعیین صلاحیت در شرکتهای خدمات مشاوره و همچنین اشخاص حقیقی که به عنوان کارشناس حقیقی خدمات مشاوره تشخیص صلاحیت میشوند.
تبصره - عدم الزام به دارا بودن تحصیلات تخصصی دانشگاهی (لیسانس) برای شرکاء شرکتهای خدمات مشاوره در رشتههای ژئوتکنیک ونقشهبرداری نظایر آن.
3 - نداشتن ممنوعیت قانونی و یا محکومیت و محرومیتهای موثر در موضوع خدمات مشاوره یا ساخت در مورد شرکت، هیات مدیره، مدیرعامل و شرکاء و نیز اشخاص حقیقی که مستقلاً به عنوان واحد خدمات مشاوره تائید صلاحیت میشوند.
الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره عمومی و دولتی (در این واحدها صد درصد سهام یا مالکیت به دولت یا موسسات وابسته به دولت و نهادهای انقلاب اسلامی ایران تعلق دارد)
1 - تشکیل واحدهای خدمات مشاوره صرفاً به منظور ارائه خدمات مطالعه و طراحی و یا نظارت بر اساس مقررات مربوط.
2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات تخصصی مربوط دانشگاهی (حداقل لیسانس) و تجربه مفید و موثر در رشته ذیربط برای مدیر عامل و اعضاء هیات مدیره و به طور کلی روسا و مدیران و افراد اداره کننده و نیز تجربه کاری و حسن عمل در این واحدها.
3 - دارا بودن استقلال از نظر مالی، مدیریت فنی و اجرایی (به استثنای واحدهای خدمات مشاوره وابسته یا تابعه دستگاههای اجرایی).
الف - 3 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای مختلط ایرانی خدمات مشاوره
1 - ایجاد این واحدها صرفاً به منظور رفع تنگناها، در زمینههائی که مانع از انجام مطالعات جامع بخشی و منطقهای توسط شرکتها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت میشود
2 - تشکیل این واحدها با مشارکت واحدهای دولتی وابسته به دولت و یا نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی بخش خصوصی صرفاً به منظور انجامخدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر اساس مقررات مربوط برای یک کار معین و مشخص و مدت محدود.
3 - تعیین صلاحیت این واحدها به نسبت میزان سهمالشرکه بخشهای مختلف (غیر دولتی، دولتی و عمومی) بر مبنای ضوابط مورد عمل در بخش مربوط.
4 - امکان مشارکت اشخاص حقیقی در این واحدها صرفاً برای تخصصها و تجربههای بسیار ممتاز آنان بر اساس ضوابط خاص مربوط.
5 - شمولیت سایر اصول مصرح در مورد واحدهای غیر دولتی و دولتی حسب مورد به این واحدها.
الف - 4 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره خارجی
1 - تشکیل این واحدها به منظور انجام خدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر اساس مقررات در کشور مربوطه و همچنین سپردن تعهد به ثبت شعبه شرکت در ایران و رعایت مقررات جمهوری اسلامی ایران.
2 - دارا بودن تخصص و حسن عمل و تجربه ممتاز در انجام کار نظیر و امکانات لازم برای انجام کار و نیز دارا بودن صلاحیت کار در کشور متبوعه.
3 - تعهد آموزش افراد ایرانی و حداکثر استفاده از تخصص و امکانات داخلی در قراردادهای مربوط.
4 - تعهد به انجام کار با مشارکت واحدهای خدمات مشاوره ایرانی
ب - اصول و مبانی حاکم بر ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره (شامل مطالعه، طراحی و نظارت)
1 - رعایت کامل صلاحیت فنی و حرفهای و حسن سابقه واحدهای خدمات مشاوره در ارجاع کارها
2 - انجام مراحل دو و سه ترجیحاً توسط واحدهائی که مراحل قبلی را به طور رضایت بخش انجام دادهاند. (به استثنای طرحهائی که با توجه به ماهیت آنها اجرای این بند ممکن نیست)
3 - در نظر گرفتن تجربه واحدهای خدمات مشاوره از نظر موضوع و منطقه اجرای کار و استفاده از ظرفیت و توانائی کلیه آنها با رعایت ضرورتها واولویتها.
4 - جهتگیری در ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره، به انجام مطالعات منطقهای و جامع بخشی، شناسائی و هدایت و هماهنگی طرحهای مربوطه و همچنین بررسی و تایید گزارشات سایر واحدهای خدمات مشاوره توسط شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت و بخش عمومی و ارجاع کارهای مطالعه و طراحی اجرایی و نظارت صرفاً در موارد خاص به شرکتهای مذکور و جهتگیری در کارهای اخیرالذکر به سمت ارجاع کار به واحدهای غیر دولتی.
5 - اولویت ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره محلی در صورت وجود شرایط یکسان.
6 - ایجاد زمینههای رقابت و سبقت در جهت ارتقاء کیفی و کاهش هزینه بین واحدهای خدمات مشاوره.
7 - امکان استفاده از مجموعه چند واحد خدمات مشاوره در کارهای بزرگی که قابل تقسیم برای ارجاع به واحدهای موجود به طور جداگانه نیست.
8 - استفاده از شرکتهای خارجی صرفاً در موارد بسیار استثنائی و خاص که زمینه تخصصی آن در ایران موجود نباشد از طریق ایجاد شرایطی که استفادهاز نیروهای داخلی و انتقال دانش فنی را امکانپذیر سازد با مشارکت واحدهای ایرانی.
پ - اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای خدمات مشاوره (مطالعه و طراحی و نظارت)
1 - تعیین شرح خدمات و تائیدات و تکالیف و وظایف و تعهدات و اختیارات طرفین قرارداد به طور جامع و مانع و روشن.
2 - رعایت عدالت در تعیین تعهدات وظایف، تائیدات، اختیارات، شرح خدمات و سایر تکالیف و حقوق طرفین در قرارداد.
3 - پیشبینی تضمینهای لازم و تکالیف مشخص در قرارداد، در صورت عدول از تعهدات توسط هر یک از طرفین و نیز اتخاذ تمهیدات لازم برای مسئولیت پذیری واحدهای خدمات مشاوره.
4 - ارجحیت دادن به استفاده از تضمینهای صنفی نسبت به تضمینهای متکی بر بانکها و موسسات دولتی.
5 - پیشبینی مرجعی جهت حل سریع اختلافات.
6 - تیپ نمودن قرارداد و شرح خدمات برای هر یک از رشتههای مختلف خدمات مشاوره و استفاده از آن در ارجاع کارها.
7 - استفاده از قراردادهای غیر تیپ با تائید مرجع ذیصلاحیت در مواردی که استفاده از قرارداد تیپ میسر نباشد.
8 - پیش بینی حد معقول و منطقی برای تغییر دادن میزان خدمات در قالب موضوع قرارداد.
9 - پیش بینی آموزش نیروی انسانی دستگاه اجرایی و بهره بردار.
ت - اصول و مبانی حاکم بر نرخ گذاری و نحوه پرداخت حقالزحمه قراردادهای خدمات مشاوره (مطالعات و طراحی و نظارت)
1 - تهیه فرمولهای استاندارد و ضوابط عمومی و نحوه کاربرد آن برای محاسبه تعرفههای خدمات مشاوره در رشتههای مختلف که امکان تیپ نمودنآنها وجود دارد با توجه به تخصصهای مورد نیاز و راندمانهای متعارف کشور و استفاده از آن.
2 - مستقل نمودن فرمولهای محاسبه تعرفه خدمات مشاوره از مبلغ برآورد اجرای کار در موارد ممکن.
3 - محاسبه تعرفههای تیپ خدمات مشاوره و ضوابط آن بر اساس مبانی زیر
الف - دستمزد - نرخ دستمزد مطابق نرخ رسمی
ب - تجهیزات و وسائل - نرخ تجهیزات و وسائل اجرای کار مطابق نرخهای رسمی
4 - استفاده از تعرفه غیر تیپ با تائید مرجع ذیصلاحیت و با رعایت مبانی تعرفه تیپ مندرج در بند 3 در مواردی که استفاده از تعرفه تیپ ممکن نباشد.
ساخت
تعریف -
ساخت به طور کلی فعالیتهای تصمیمگیری راجع به روش انجام کار، اجرای عملیات، نظارت فنی بر حسن اجراء و نیز فراهم آوردن مقدمات لازم (آماده سازی) برای شروع بهره برداری را در بر میگیرد.
اصول و مبانی حاکم بر ساخت
1 - عدم شروع عملیات ساخت قبل از انجام مطالعات مرحله اول طرح و همچنین قبل از انجام طراحی تفصیلی هر بخش از کار، کارهای صنعتی و نظایر آن از قسمت اخیر (طراحی تفصیلی) مستثنی میباشد.
2 - ارجاع کار برای شروع عملیات ساخت پس از حصول اطمینان از تامین امکانات مالی (ارزی ریال) و غیر مالی (زمینه، جواز ساختمان، آب، برق، مصالح و ماشینآلات و...)
3 - انجام فعالیتهای مرحله ساخت توسط واحدهای ذیصلاحیت در قالب ضوابط حاکم بر قراردادها، قیمت، نحوه ارجاع کارها، معیارها، ضوابط و مشخصات فنی و بازرسی فنی حین ساخت.
تبصره - اجرای کار به روش امانی تابع آییننامه خاص خود خواهد بود.
4 - ایجاد زمینه برای بروز ابتکارات و خلاقیت ها از طریق استفاده از روشهای اجرایی جدید قابل قبول در جهت تقلیل مدت اجرای کار.
5 - فراهم آوردن زمینه لازم برای آموزش و تربیت نیروهای فنی برای ایجاد تشکیلات فنی کارآمد و متعهد.
6 - بالا بردن کیفیت کار با رعایت اصل صرفه از طریق انتخاب قیمت معقول اجرای کار با توجه به آنالیز بهاء واحد اقلام کار.
7 - نظارت بر عملیات ساخت توسط واحدهای ذیصلاحیت به طور مستمر.
8 - پیشبینی و انجام فعالیتهای مربوط به ایجاد آمادگی جهت بهره برداری از طرح در قالب برنامه زمان بندی شده.
9 - پیشبینی ضوابط و تسهیلات لازم برای جلب مشارکت و خودیاری مردم در عملیات ساخت.
10 - جلب مشارکت بانکها و دیگر موسسات مالی و اعتباری برای تامین نقدینگی و امکانات غیر مالی اجرای کارها برای واحدهای ساخت.
11 - رعایت تناسب در ایجاد ظرفیتهای اجرایی برای رشتههای مختلف کارها در بخشهای مختلف غیر دولتی، دولتی و عمومی در ارتباط با نیاز برنامههای عمرانی
12 - ایجاد روش مناسب برای تعیین و دریافت میزان واقعی مالیات و سایر حقوق دولتی به منظور سالمسازی واحدهای ساخت غیر دولتی و تسریع و تسهیل در وصول مالیات و کاهش تشریفات اداری.
الف - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت
الف - 1 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت غر دولتی (در این واحدها صد درصد سهام به اشخاص حقیقی ایرانی تعلق دارد)
1 - تشکیل واحدهای ساخت صرفاً به منظور انجام عملیات ساخت (پیمانکاری و یا مدیریت) بر اساس مقررات مربوط.
2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات، تخصص و تجربه مفید و موثر در رشته ذیربط برای مدیرعامل و اعضاء هیات مدیره در اعطای صلاحیت به شرکت و نیز برای اشخاص حقیقی که مستقلاً به عنوان واحد ساخت تائید صلاحیت میشوند.
3 - نداشتن ممنوعیت قانونی و یا محکومیت و محرومیتهای موثر در موضوع کارهای ساخت و خدمات مشاوره در مورد شرکت، هیات مدیره، مدیرعامل، شرکاء و نیز اشخاص حقیقی که مستقلاً به عنوان واحد ساخت تائید صلاحیت میشوند.
4 - ملاک عمل قرار دادن حسن عمل، تجربه کاری، حداقل امکانات مالی و اعتباری و نیز حداقل ماشینآلات و تجهیزات مورد نیاز کار در این واحدها.
5 - ایجاد انگیزه برای سوق و اسکان نیروهای متخصص در قالب واحدهای ساخت به استانها.
الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت عمومی و دولتی
(در این واحدها صد درصد سهام یا مالکیت به دولت یا موسسات وابسته به دولت یا نهادهای انقلاب اسلامی ایران تعلق دارد)
1 - تشکیل واحدهای ساخت عمومی و دولتی به منظور انجام عملیات ساخت.
2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات دانشگاهی، تخصص و تجربه مفید و موثر در رشته ذیربط برای مدیر عامل، اعضاء هیات مدیره و به طور کلی روسا و مدیران و افراد اداره کننده این واحدها و همچنین حداقل ماشینآلات و تجهیزات مورد نیاز کار، تجربه کاری و حسن عمل در این واحدها.
3 - دارا بودن استقلال از نظر مالی، مدیریت فنی و اجرایی (به استثنای واحدهای ساخت وابسته یا تابعه دستگاههای اجرایی).
الف - 3 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای مختلط ایرانی ساخت
1 - تشکیل این واحدها با مشارکت واحدهای دولتی و وابسته به دولت و یا نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی بخش غیر دولتی صرفاً به منظور انجام عملیات ساخت بر اساس مقررات مربوط و برای یک کار معین و مشخص و مدت محدود.
2 - ایجاد این واحدها صرفاً برای مواردی است که استفاده از امکانات دولت و بخش عمومی برای رشتههای اختصاصی که در آن کمبود داریم لزوم پیدا میکند.
3 - مشارکت بخش غیر دولتی در این واحدها صرفاً برای تخصص و تجربه بسیار ممتاز و مدیریت کارگاهی در رشتههای اختصاصی مورد نظر (بر اساس ضوابط خاصی که در این زمینه باید تدوین شود).
4 - شمولیت سایر اصول مصرح در مورد واحدهای غیر دولتی و عمومی و دولتی حسب مورد به این واحدها.
الف - 4 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت خارجی
1 - تشکیل این واحدها بر اساس مقررات کشور مربوط به منظور انجام عملیات ساخت و همچنین سپردن تعهد به ثبت شعبه شرکت در ایران و رعایت مقررات جمهوری اسلامی ایران.
2 - دارا بودن تخصص، حسن عمل، تجربه ممتاز در انجام کار نظیر و امکانات لازم برای انجام کار و نیز دارا بودن صلاحیت کار در کشور متبوعه.
3 - تعهد آموزش افراد ایرانی و حداکثر استفاده از تخصص و امکانات داخلی در پیمان مربوط.
4 - تعهد به انجام کار با مشارکت واحدهای ساخت ایرانی.
ب - اصول و مبانی حاکم بر روش ارجاع و انجام کار ساخت
1 - رعایت کامل صلاحیت فنی و حرفهای و ظرفیت کاری و حسن سابقه این واحدها در ارجاع کارها.
2 - استفاده از روش اجرای کار به صورت امانی توسط دستگاه اجرایی تنها در موارد خاص که استفاده از روش پیمانکاری ممکن و یا به صلاح نباشد.
3 - استفاده از نیروهای فنی و کارآمد به صورت پیمان مدیریت در موارد ضروری.
4 - رعایت اصل انجام مناقصه و تعیین برنده بر مبنای قیمت معقول در واگذاری کارها.
5 - رعایت اصل عدم تمرکز و اولویت اجرای کارها در شرایط مساوی توسط نیروهای محلی.
6 - احتراز از تمرکز کار در شرکتها و بخشهای معین از طریق استفاده از ظرفیت کلیه شرکتها به منظور بالابردن توان فنی کشور.
7 - تقسیم کارهای بزرگ فراتر از ظرفیت شرکتهای موجود داخلی به قسمتهای جداگانه مناسب قابل اجراء برای شرکتهای داخلی و استفاده از مجموعهچند واحد ساخت در کارهای بزرگ غیر قابل تقسیم.
8 - رعایت اصل واگذاری کامل یک کار در مورد کارهایی که نوعاً و به صورت معمول باید به طور یکجا واگذار شوند به منظور احتراز از ارجاع بقیه آن به صورت متمم و الحاقیه و یا کار تکمیلی.
9 - ممنوعیت استفاده از شرکتهای خارجی جز در کارهای استثنائی (با تشخیص هیات تخصصی) که امکان اجرای آن توسط واحدهای داخلی موجود نیست و با تاکید بر حداکثر بکارگیری منابع داخلی و انتقال دانش اجرای کار به نیروهای داخلی از طریق مشارکت واحدهای ساخت داخلی در قرارداد.
10 - رعایت اصل واگذاری کار به واحدهای دولتی و عمومی صرفاً برای کارهای بزرگ و یا موارد خاصی که استفاده از واحدهای غیر دولتی ممکن و یا به مصلحت نمیباشد با در نظر گرفتن ضرورت استفاده از ظرفیت واحدهای دولتی موجود ذیصلاحیت
پ - اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای ساخت
1 - تعیین تائیدات، تعهدات، و اختیارات و سایر شرایط قراردادی طرفین قرارداد به طور جامع و مانع و بدون ابهام.
2 - پیشبینی تضمینهای لازم و تکالیف مشخص، در صورت عدم اجرای صحیح یا عدول از تعهدات و تائیدات و سایر شرایط قراردادی توسط هریک از طرفین قرارداد متناسب با خسارت مالی وارده به طرف دیگر.
3 - ارجحیت دادن به استفاده از تضمینهای صنفی نسبت به تضمینهای متکی به بانکها و موسسات دولتی.
4 - رعایت عدالت در تعیین تائیدات، تعهدات، اختیارات و سایر شرایط قراردادی برای طرفین قرارداد.
5 - ایجاد انگیزه و تشویق مالی برای واحدهای ساخت که موضوع قرارداد یا کار را با کیفیت بهتر یا مشابه قبل از موعد مقرر به پایان برسانند و یا بالعکس.
6 - تعیین مرجعی جهت حل سریع اختلافات.
7 - تعیین حدود اختیارات و نقش دستگاه نظارت در قرارداد ساخت.
8 - پیشبینی آموزش نیروی انسانی (اعم از آموزش برای روشهای ساخت و یا بهره برداری در موارد لزوم).
9 - پیشبینی تدابیر لازم به منظور حفظ حقوق کارکنان واحد ساخت و رعایت سلامت و بهداشت محیط کار و همچنین جلوگیری از ایجاد خسارت به تاسیسات و منابع عمومی و خصوصی مجاور عملیات مورد پیمان.
10 - توجه به طبیعت کارها در تهیه متن و شرایط عمومی قراردادهای ساخت و عنداللزوم تهیه و استفاده از قراردادها و شرایط متعدد تیپ برای کارهای مختلف.
11 - پیشبینی بیمه لازم به منظور تامین خسارت وارده به طرفین و نیز اجتناب از گزاردن مسئولیتهای خارج از توانائی طرفین بر عهده آنان.
12 - پیشبینی حد معقول و منطقی برای تغییر مقادیر مبلغ و مدت قرارداد.
13 - استفاده از قرارداد غیر تیپ برای مواردی که استفاده از قرارداد تیپ میسر نیست با تائید مرجع ذیصلاحیت.
ت - اصول و مبانی حاکم بر نرخگذاری و نحوه پرداخت قراردادها یا هزینه در مرحله ساخت
1 - تهیه و استفاده از شرح ردیف و قیمتهای تیپ بر حسب رشتههای مختلف کارهای اجرایی به عنوان فهارس قیمت پایه به صورت سالیانه.
2 - متناسب نمودن قیمتهای قرارداد در طول اجراء با استفاده از شاخصهای تعدیل آحاد بهاء و یا روشهای دیگر در موارد خاص.
3 - محاسبه قیمتهای پایه و شاخصهای تعدیل با استفاده از مبانی زیر:
الف - مواد و مصالح - نرخ مواد و مصالح مطابق نرخهای رسمی
ب - دستمزد - نرخ دستمزد مطابق نرخهای رسمی
ج - ماشینآلات - نرخ اجاره ساعتی ماشینآلات بر اساس نرخ حاصل از تجزیه هزینه ساعتی ماشینآلات یا نرخهای رسمی
4 - تهیه فرمولهای استاندارد برای محاسبه قیمتهای ردیفهای فهارس پایه (تجزیه قیمت) بر اساس راندمانهای متعارف کشور و استفاده از آن
5 - استفاده از مبانی مورد عمل در محاسبه قیمتهای پایه (مندرج در بند 3) برای محاسبه و تهیه قیمتهای غیر تیپ یا آنالیز خاص مربوط به آن درمواردی که قیمت پایه مربوط تهیه نشده باشد.
6 - استفاده از روش تهیه متره و محاسبه مقادیر اقلام کار جهت محاسبه و پرداخت کارکردها و یا استفاده از روش محاسبه و پرداخت بر اساس مراحل پیشرفت فیزیکی کار در مواردی که استفاده از این روش منطقی باشد صرفاً برای پرداخت کارکردهای موقت.
7 - تهیه و استفاده از روش محاسبه کارکرد در کارهای امانی - قیمت مقطوع و سایر روشهای ارجاع کار بر اساس مبانی بند 3
نظارت بر ساخت
نظارت فنی بر ساخت مشتمل است بر فعالیتهایی که به جهت کنترل کمی و کیفی عملیات ساخت طرحهای عمرانی، از طریق اعمال نظارت عالیه و یا نظارت مستقیم بر کارها صورت میگیرد و هدف آن تطبیق کمی و کیفی عملیات ساخت یا مشخصات فنی و نقشههای اجرایی و برنامه زمانی اجرای کارمیباشد.
اصول و مبانی حاکم بر نظارت بر عملیات ساخت
1 - الزامی بودن اعمال نظارت بر ساخت در کلیه پروژهها و مستقل بودن قسمت نظارت از واحد ساخت.
2 - مسئول بودن دستگاه نظارت نسبت به کنترل صحت اجرای عملیات توسط واحد ساخت به منظور اجرای صحیح کار بر طبق معیارها و ضوابط فنی نقشههای اجرایی و سایر اسناد و شرایط کار.
3 - مسئول بودن دستگاه نظارت نسبت به کنترل و صحت خدمات و عملیات آزمایشگاهی ساخت، در این زمینه دستگاه نظارت میتواند با تائید کارفرما از خدمات واحدهای آزمایشگاهی ذیصلاحیت استفاده نماید و یا اینکه راساً خدمات را انجام دهد.
تبصره - در مورد کارهای بزرگ واحد ساخت نیز باید با دایر کردن آزمایشگاه از مرغوبیت و صحت و کیفیت مطلوب مصالح و عملیات خود اطمینان حاصل کند.
در مواقعی که دستگاه نظارت لازم بداند آزمایشات واحد ساخت تحت نظر او انجام خواهد شد و بهر حال اقدام واحد ساخت خواه راساً و خواهتحت نظارت دستگاه نظارت از مسئولیت دستگاه نظارت نسبت به کنترل و تائید کیفیت و کمیت مطلوب کار نمیکاهد.
4 - تهیه و استفاده از شرح خدمات تیپ نظارت و همچنین تعیین ترکیب استاندارد برای عوامل نظارت بر ساخت و مشخصات و وظایف آنها در رشتههای مختلف.
5 - تهیه ضوابط و دستورالعملهای فنی نحوه انجام نظارت بر ساخت به منظور استفاده از آن توسط دستگاه نظارت.
6 - ایجاد انگیزه و پیشبینی تسهیلات رفاهی برای کارکنان نظارت کارگاهی به منظور جذب افراد کاردان در کادر نظارت.
7 - استفاده از همان واحد خدمات مشاوره که خدمات مطالعه و طراحی تفصیلی طرح را انجام داده است برای خدمات نظارت در صورت امکان.
8 - توجه به امر آموزش و تربیت کادر نظارت فنی به منظور بالابردن سطح کیفی پروژه از طریق برگزاری کلاسهای آموزشی و تهیه و ارسال نشریات فنی.
آماده سازی برای بهره برداری
آماده سازی برای بهره برداری مشتمل بر کلیه فعالیتهائی است که به منظور تهیه و تدارک مواد و مصالح و تجهیزات و قطعات یدکی، نیروی انسانی و همچنین تهیه دستورالعملهای بهره برداری به موازات سایر فعالیتهای اجرایی طرح توسط واحد بهره بردار انجام میشود تا بهره برداری به موقع و با ظرفیت پیشبینی شده در طراحی ممکن گردد. این فعالیتها توسط مدیریت
ج - اصول و مبانی حاکم بر آماده سازی برای بهره برداری
1 - تعیین واحد بهره بردار و انجام به موقع فعالیتهای مربوط به برنامهریزی اجرایی عملیات آماده سازی، سازماندهی و آموزش نیروی انسانی دوران بهره برداری و نیز سایر اقدامات لازم برای بهره برداری قبل از اتمام دوران ساخت.
2 - تهیه به موقع دستورالعملهای نگهداری و بهره برداری (فنی، مالی، اداری) به طور ساده و روشن.
3 - پیشبینی و تهیه و تدارک به موقع ماشینآلات و تجهیزات و قطعات و لوازم و مصالح مورد نیاز برای حداقل یک سال از مرحله بهرهبرداری.
4 - تامین نیازهای تکنیکی و دانش فنی بهره برداری به نحوی که انتقال و بکارگیری تکنولوژی را در چهارچوب سیاستهای تعیین شده بهمراه داشته باشد.
5 - تنظیم روابط دستگاه بهره بردار و مدیریت اجرایی و فراهم نمودن امکان بهره برداری تدریجی از کار.
ارزشیابی
ارزشیابی عبارتست از فعالیتهائی که به منظور سنجش عملکرد نظام فنی و اجرایی در جهت وصول به اهداف مصرح در نظام و نیز مقایسه این عملکرد با هدفهای تعیین شده طی برنامههای عمرانی و تاثیر نتایج حاصله در فرآیند تهیه و تنظیم برنامه انجام میشود.
اصول و مبانی حاکم بر ارزشیابی
1 - ارزشیابی از جنبه فنی و اقتصادی و اجتماعی، مالی و نهادی بر مبنای شاخصها نرمها و استاندارد علمی و فنی.
2 - انتخاب معیارها و روشهای ارزشیابی به نحوی که نتایج حاصل از اطلاعات آن متضمن تقویت و اصلاح مکانیسم برنامهریزی در سطوح مختلف کلان بخشی و طرح باشد.
3 - انتخاب زمان مناسب جهت ارزشیابی قبل از ورود زیان غیر قابل جبران به منظور چاره جوئی و اعمال اصلاحات لازم.
4 - ارزشیابی منظم و زمان بندی شده از عملکرد ضوابط، معیارها و روشها، عوامل دست اندرکار.
5 - ارزشیابی منظم و زمان بندی شده از عملکرد طرحهای عمرانی در مراحل مختلف مطالعه و طراحی، ساخت و بهره برداری و انعکاس نتایج آن به منظور اصلاح نظام فنی و اجرایی.
6 - ارزشیابی از طریق ایجاد شناسنامه کاری برای عوامل، افراد فنی و متخصص و نیز شناسنامه برای هر یک از طرحهای عمرانی.
7 - ایجاد نظام اطلاعاتی و بروز نمودن اطلاعات در مراحل مختلف اجرای طرح جهت آگاهی از وضعیت و مشکلات واحدهای مدیریت اجرایی، واحدهای ساخت، واحد خدمات مشاوره و واحدهای بهره بردار از نظر کمی و کیفی.