بسمه تعالی «با صلوات بر محمد و آل محمد»
وزارت صنایع و معادن
سازمان حفاظت محیط زیست
شورای عالی حفاظت محیط زیست در جلسه مورخ 1389/6/7 کمیسیون امور زیر بنایی، صنعت و محیط زیست بنا به پیشنهاد شماره7730 - 1 مورخ 1389/2/8 سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد ماده (11) قانون مدیریت پسماندها - مصوب 1383 -، "ضوابط و روشهای مدیریت اجرایی پسماندهای برقی و الکترونیکی" را به شرح زیر تصویب نمود:
فصل اول - کلیات
ماده 1 - ضوابط و روش های مدیریت مندرج در این مصوبه به منظور دستیابی به اهداف زیر میباشد:
الف- حفاظت از محیط زیست و سلامت جامعه در برابر اثرات سوء ناشی از ایجاد پسماندهای برقی و الکترونیکی.
ب- ایجاد رویه مناسب و ضابطه مند برای تولید، واردات، حمل و نقل، نگهداری، بازیافت و دفع پسماندهای برقی و الکترونیکی.
ماده 2 - در این مصوبه واژه ها و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند:
الف - سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست
ب- قانون: قانون مدیریت پسماندها - مصوب 1383 -.
ج- آییننامه: آییننامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها موضوع تصویب نامه شماره 28488/ت32561ه- مورخ 1384/5/1.
د- وزارت: وزارت صنایع و معادن.
ه- - زباله سوز: زباله سوزهای با شرایط استاندارد زیست محیطی.
و - پسماند برقی و الکترونیکی: کلیه لوازم، قطعات و تجهیزات غیر قابل استفاده و یا از رده خارج شده ای که در تولید برق و یا استفاده و از برق کاربرد دارند.
ز - مدیریت صحیح زیست محیطی: رعایت مراحل حصول اطمینان از مدیریت پسماند به منظور حفاظت از سلامت انسان و محیط زیست در مقابل آثار زیانبار ناشی از پسماندها.
ح- واحد: کارخانه یا کارگاهی که هریک از فعالیتهای اوراق سازی و بازیافت و یا هردو در آن انجام میشود.
ط- کارگروه:کارگروه ملی مدیریت پسماندها موضوع ماده (2) آییننامه اجرایی.
ماده 3 - وزارت موظف. است با همکاری سازمان، تسهیلات و امکانات لازم برای ایجاد واحدهای بازیافت پسماندهای برقی و الکترونیکی را فراهم نماید.
تبصره - وزارتخانه های نفت و نیرو موظفند با همکاری سازمان، تسهیلات و امکانات لازم برای ایجاد واحدهای بازیافت پسماندهای برقی و الکترونیکی مربوط به خود را فراهم نمایند.
ماده 4 - مدیریت واحد موظف است نسبت به اجرای موارد زیر اقدام نماید:
الف - آموزش کارکنان از نظر شناخت مواد و تجهیزات مورد کاربرد، کنترل آلاینده ها و رویه های زیست محیطی.
ب- پایش محل بازیافت جهت اطمینان از عدم آلودگی، هر سه ماه یک بار.
فصل دوم - مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در رایانه ها و دستگاه های دارای لامپ تصویر
ماده 5- پیش از هرگونه عملیات پردازش نظیر اوراق سازی و بازیافت، سلسله مراتب استفاده مجدد، نوسازی و ارتقای سامانه به شرح زیر رعایت شود:
الف- استفاده مجدد: رایانه مستعمل میتواند به وسیله فردی دیگر و بدون هیچ گونه تغییری استفاده شود،
ب- ارتقا یا نوسازی و استفاده مجدد: رایانه مستعمل میتواند برای استفاده مجدد ارتقا، داده شود،
ج - استفاده مجدد از اجزای اصلی: رایانه مستعمل که ارتقای کامل آن اقتصادی نیست، میتواند برای بازیافت اجزای الکترونیکی که هنوز قابل استفاده است، اوراق شود.
ماده 6 - در هنگام اوراق سازی فلزات آهنی و غیر آهنی شامل فولاد، آلومینیم، فلزات گرانبها و مس از تخته مدارهای چاپی، سیمها، کابلها، تراشه ها، اتصال دهنده ها وهسته های مغناطیسی مسی مخروط شیشه ای نمایشگرهای لامپهای اشعه کاتدی (CRT)، جدا شده و برای تولید مواد خام به کوره های ذوب فرستاده شوند.
ماده 7 - شیشه های سربی لامپهای اشعه کاتدی پس از جدا نمودن پوشش فسفری خرد شده و جهت بازیافت به کارخانه های سازنده لامپهای اشعه کاتدی برای مصرف در لامپهای اشعه کاتدی جدید ویا برای بازیافت سرب به کوره های ذوب سرب فرستاده شوند.
تبصره 1- جدا سازی پوشش فسفری روی شیشه های لامپهای اشعه کاتدی باید در محیط مرطوب انجام شود.
تبصره 2 - استفاده ازشیشه های سربی در مواد ساختمانی، سمباده و ساخت موزاییک یا سایر سرامیکها و نیز مخلوط نمودن سایر انواع شیشه که فاقد سرب با این نوع شیشه ها، ممنوع است. بازیافت و یا استفاده از شیشه های بدون سرب صفحات لامپهای اشعه کاتدی در تولیدات ساختمانی بلامانع است.
ماده 8 - دیودهای ساطع کننده نور (LED) موجود در بعضی از تخته مدارهای چاپی به دلیل داشتن آرسنید گالیم، باید پیش از خرد کردن جدا سازی شوند.
ماده 9 - تفنگ الکترونی لامپهای اشعه کاتدی حاوی اکسید باریم باید پیش از ورود لامپهای اشعه کاتدی به فرایند بازیافت جدا شود و به منظور ممانعت از واکنش باریم با آب، به دور از هرگونه تماس با آب یا هوای مرطوب به طور جداگانه جمع آوری و در انبارهای زیرزمینی نگهداری ومطابق با دستورالعمل مربوط مورد مدیریت صحیح زیست محیطی واقع شوند.
ماده 10 - فسفر جدا شده از لاهپهای اشعه کاتدی باید بازیافت یا پس از تثبیت درمکان های دفن پسماندهای ویژه مطابق دستورالعمل مربوط دفن شود.
ماده 11 - نمایشگر های بلور- مایع (LCD) برای بازیافت شیشه به روش تخریب کاتالیزوری مواد بلور- مایع فرستاده شوند و یا در زباله سوزهای مجهز به سامانه های تصفیه گازهای خروجی سوزانده شوند.
تبصره - نمایشگر های با سطح بیشتر از (100cm2) به دلیل دارا بودن لامپهای تخلیه گازی حاوی جیوه، باید جداگانه مدیریت شده و در ابتدا بازیافت جیوه برروی آنها انجام شود.
ماده 12 - اکسید باریم جدا شده از گیرنده تفنگ الکترونی لامپهای اشعه کاتدی، بازیافت یا در زباله سوزهای مجهز به سامانه تصفیه گازهای خروجی سوزانده شوند.
ماده 13 - به منظور کنترل پسماندهای ویژه مندرج در پیوست ئمماره (1 ) که به مهر ´´دفتر هیات دولت`´ تایید مئده است، باید مطابق با دستورالعمل مربوط مدیریت صحیح زیست محیطی در واحد اقدام شود.
ماده - 14اجزای مندرج در پیوست شماره (2) که به مهر "دفتر هیات دولت" تایید شده است، باید از رایانه جدا و مطابق با دستورالعمل مربوط، مدیریت صحیح زیست محیطی در مورد آنها اعمال شود.
فصل سوم - مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در لوحهای فشرده اطلاعاتی
ماده 15 - لوحهای فشرده پیش از پردازش نباید شکسته و خرد شوند.
ماده 16- در فرایند زدودن رنگ از بدنه لوحهای فشرده، باید از ورود محلولهای محتوی رنگها به محیط زیست جلوگیری و مورد مدیریت صحیح زیست محیطی واقع شوند.
ماده 17 - از ورود لاک الکل جدا شده از لوحهای فشرده به محیط زیست پیش گیری شود.
ماده 18 - در فرایند پردازش این لوحها، از جداسازی کامل آلومینیم و سایر فلزها از پلی کربنات که جزء اصلی لوحهای فشرده است، اطمینان محاصل شود.
ماده 19 - پلی کربنات فاقد هرگونه آلودگی فلزی، برای استفاده مجدد به واحدهای بازیافت انتقال داده شود.
فصل چهارم - مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در گوشی های تلفن همراه
ماده 20 - باتریها و لوازم جانبی گوشیها، پیش از ورود به مرحله بازیافت به روش دستی جد اسازی شوند.
ماده 21 - مواد غیر قابل بازیافت جدا شده از هریک از گوشیها و لوازم جانبی آنها، باید متناسب با خصوصیات خود، به شیوه صحیح زیست محیطی امحا شوند.
ماده 22 - استفاده از روشهای حراراتی که باعث انتشار فلزات در فضای محیط کار میشود، ممنوع است.
ماده 23 - جد اسازی فلزات آهنی و غیر آهنی و پلاستیک به طور کامل از یکدیگر ضروری است.
فصل پنجم - مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند در سیستمهای تبرید
ماده 24 - گازهای خنک کننده از کمپرسورها و مبدلهای حرارتی به وسبیله دستگاه، جدا وجمع آوری شوند و به مراکز مجاز بازیافت انتقال یابند.
ماده 25 - فوم پلی یورتانی عایق یخچال، جداسازی و بازیافت شود.
تبصره - در صورت عدم امکان بازیافت صحیح، این مو اد جهت دفن به مکان های دفن پسماندهای ویژه انتقال داده شود.
ماده 26 - رله ها و سوییچها و سایر قطعات حاوی ترکیبات جیوه جداسازی و بازیافت جیوه در آنها انجام شود.
ماده 27 - باقیمانده اجزا نظیر بدنه دستگاه، کمپرسورها و مبدلهای تخلیه شده خرد و بازیافت شوند.
ماده 28 - کلیه اجزای پلاستیکی، شیشه ای و فلزی، خرد شده و پر از جدا سازی به مراکز مجاز بازیافت انتقال یابند.
ماده 29- کلیه فلزات خرد شده، جدا سازی و به واحد بازیافت انتقال داده شود.
فصل ششم - مدیریت صحیح زیست محیطی پسمانه در لامپهای فلورسنت
ماده 30 - پیش از ورود لامپهای فلورسنت به واحد، از شکستن و انتشار محتویات آن از جمله جیوه به محیط زیست جلو گیری شود.
ماده 31- کلیه لا مپهای فلورسنت هنگام انتقال به واحد باید در ظروف با درپوش محکم قرار داده شوند.
ماده 32 - ظروف حامل لامپهای فلورسنت باید مانع از شکستن لامپ ها دربرابر ضربه گردند.
ماده 33 - ظروف حامل لامپهای فلورسنت باید دارای برچسب خطرناک (حاوی جیوه) باشند.
ماده 34 - در صورت شکستن لامپهای محتوی جیوه، موارد زیر رعایت شود:
الف- هنگام جمع آوری از ماسک و دستکشهایی از جنس لاستیک و یا نیتریل استفاده شود.
ب- خرده ها در کاغذهای ضخیم و یا مقوا پیچیده و به کیسه های پلاستیکی با ضخامت (6 - 2) میلیمتر منتقل شوند.
ج- از شستشوی جیوه و اشیای آلوده به آن و ورود این ماده به فاضلاب ممانعت شود.
ماده 35 - هنگام وارد نمودن لامپها و به دستگاه خردکن، تمهیدات لازم به منظور پیش گیری از انتشار جیوه به محیط به کار گرفته شود.
ماده 36 - برای پیش گیری از آلوده شدن فضای محیط واحد باید مجهز به سیستم جمع آوری غبار برای جذب جیوه و ترکیبات فسفره باشد.
ماده 37 - برای جد اسازی بخارات جیوه در حین انجام کلیه مراحل بازیافت، وجود فیلتر کربن فعال یا نوع مشابه ضروری است.
ماده 38 - فلزات، شیشه، پلاستیک، جیوه و ترکیبات فسفره به طور کامل از یکدیگر جدا شده و مورد بازیافت واقع شوند.
ماده 39 - در سایر لامپها نیز لازم است فرآیند خرد کردن، جد اسازی شیشه، پلاستیک، فلزات و سایر مواد غیر فلزی و احتمالا خطرناک از نظر زیست محیطی و هدایت آنها برای بازیافت با رعایت این ضوابط صورت پذیرد.
فصل هفتم - مدیریت صحیح زیست محیطی پسماند دور باتریها
ماده 40 - انواع باتریها، پیش از انجام هر مرحله از عملیات بازیافت، از دستگاه جدا شوند و مطابق دستورالعمل مربوط تحت مدیریت صحیح زیست محیطی واقع شوند.
ماده 41 - بعد از عملیات اوراق سازی کلیه دستگاهها، تفکیک و گروه بندی باتریهای نیکل- کادمیم (Ni - Cd)، نیکل هیدرید فلزی (NiMeH) لیتیمی، یون لیتیم و باتریهای سربی- اسیدی انجام شود.
ماده 42 - باتریها جدا از یکدیگر نگهداری شوند و به منظور جلوگیری از تخلیه الکتریکی، از انباشت آنها برروی یکدیگر جلوگیری شود. باتریهایی که قابل استفاده مجدد نیستند، برای بازیافت فلزات مانند سرب، نیکل و لیتیم فرستاده شوند.
ماده 43 - در باتریهای لیتیم یونی، به دلیل خورندگی هیدروکسید لیتیم، از شکستن و باز شدن باتری، جلوگیری شود. باتریهای لیتیمی پیش از عملیات خرد کردن، باید ازدستگاه جدا شود تا از واکنش لیتیم که در صورت شکستن در مجاورت هوا یا رطوبت قرار میگیرد، با اکسیژن و ایجاد آتش پیش گیری شود.
ماده 44 - به منظور پیش گیری از انتشار فلزات بخصوص سرب در محیط کار از سامانه های تهویه هوا و فیلتر در فرایند های حرارتی بازیافت استفاده شود.
ماده 45 - نگهداری باتریهای خشک باید بر اساس شرایط زیر انجام شود:
الف - ازبشکه های پلاستیکی یا فلزی سالم (200) لیتری قابل مهر و موم استفاده شود،
ب - برچسب گذاری مطابق با دستورالعمل مربوط انجام گردد،
ج - ظروف حامل بسته و مهر و موم باشند،
د - پسماندها از صدمات فیزیکی و تاثیرات آب و هوایی محفوظ نگهداشته شونده
ه- - در انبار و هنگام حمل و نقل از پالت چوبی در زیر ظروف حامل استفاده شود،
و - انبار باید ایمن و با دسترسی کنترل شده باشد،
ز - کارکنان برای نگهداری و حمل و نقل آموزش یافته باشند،
ح - تنها کارکنان آموزش یافته به انبار دسترسی داشته باشند،
ط - نگهداری تنها به صورت موقت، در ظرف زمانی لازم برای گرد آوری حجم کافی برای حمل به تاسیسات بازیافت یا دفع انجام میشود. بنابراین، در انبار کردن مقادیر بیش از (1000) کیلوگرم و در دوره زمانی بیش از (180) روز، لازم است انبار به عنوان انبار نگهداری پسماند ویژه ثبت شود.
ی - محل تجمع، بازیافت و بسته بندی پسماندهای باتریها مجهز به سکوهای غیر قابل نفوذ در برابر اسید باشد به طوریکه از نفوذ اسید به خاک پیش گیری شود.
ماده 46 - حمل و نقل باتریها به تاسیسات بازیافت، تصفیه و دفع با رعایت موارد زیر انجام شود:
الف - پسماندها به طورصحیح دسته بندی شوند،
ب - باتریها به صورت قائم در ظروف پلاستیکی ضد نشت و یا کیسه هایی از جنس پلی اتیلن قرار داده شوند،
ج - باتریها با لایه ای از ماده جاذب، مقوا و یا تخته چند لا از هم جدا شوند.
د - ظروف حامل، میتوانند بشکه های فلزی یا پلاستیکی باشند که قابلیت قرار گیری ایستاده و مهرو موم شدن را داشته باشند،
ه- - ظروف با تسمه های نایلونی به پالتها بسته شوند.
فصل هشتم - نگهداری و حمل و نقل
ماده 47 - پسماندهای برقی و الکترونیکی پیش از اوراق سازی و یا پس از آن، تا زمان انتقال به واحد بازیافت در انبارهایی با شرایط زیر نگهداری شوند:
الف - محیط بسته و به دور از تاثیر عوامل جوی و با کف نفوذ ناپذیر،
ب - مجهز به سامانه های تهویه مناسب و در صورت لزوم با کنترل خروجی ها برای کنترل انتشار مواد خطرناک،
ج - دارای تابلوی هشدار،
د - دارای فضای کافی برای پیش گیری از انباشت بی رویه پسماندها.
ماده 48 - اجزای مندرج در پیوست شماره (2) پیش از حمل و نقل جد اسازی شوند.
ماده 49 - در بسته بندی اجزا، باید احتمال شکستکی و آزاد شدن مواد در محیط زیست به حداقل برسد و این اجزا درظروفی محکم که خرده ها قادر به خروج از آنها نباشند، قرارداده شوند.
ماده 50 - ظروف حامل قابلیت حفاظلت پسماندها را در برابر تابش خورشید و سایر عوامل جوی داشته باشند.
ماده 51 - حمل و نقل این پسماندها باید با رعایت آییننامه اجرایی حمل و نقل جاده ای مواد خطرناک موضوع تصویب نامه شماره 44870/ت 22029 موخ 1380/12/27 انجام شود.
فصل نهم - سایرموارد
ماده 52- پس از اوراق سازی پسماند برقی و الکترونیکی، کلیه اجزای پلاستیکی، آهنی و غیر آهنی از یکدیگر جدا شوند و غبار ناشی از عملیات به وسیله سامانه جمع آوری غبار از محیط فرایند خارج شود.
ماده 53 - هنگام بازیافت دستگاههای چاپ، کپی و سایر دستگاههای مجهز به کارتریج که محتوی جوهر میباشند، باید جوهر دستگاه به شیوه مناسب جمع آوری شود.
ماده 54 - تجهیزات حاوی و یا آلوده به بی فنیلهای پلی کلره (PCB) از سایر اجزای پسماندهای برقی و الکترونیکی جداسازی شوند و به انبارهای ویژه نگهداری پسماندهای حاوی و یا آلوده به بی فنیلهای پلی کلره انتقال داده شوند.
ماده 55 - انواع روغنهای روانکار و روغنهای فرسوده پیش از انجام هرمرحله از عملیات بازیافت، از دستگاه تخلیه و به واحدهای بازیافت مربوط انتقال یابند.
ماده 56 - سیستم تهویه مجهز به فیلتر برای خارج نمودن اکسیدها و غبار فلزی ناشی از فرایند های خرد کردن، ذوب فلزات و استخراج آنها و بازیافت سرباره باید در واحد نصب شود.
ماده 57 - واحد باید برنامه خود را برای پایش و ارایه گزارش به سازمان در خصوص کنترل آلودگی و سایر موارد اضطراری نظیر آتنش سوزی به سازمان ارائه نماید.
ماده 58 - واحد موظف است برنامه کاری و نحوه اجرای مدیریت صحیح زیست محیطی خود را به سازمان ارائه دهد.
تبصره - سازمان باید از فعالیت واحدهای فاقد برنامه کاری و واحدهایی که دستورالعملهای مدیریت صحیح زیست محیطی را رعایت نمی کنند، ممانعت نماید.
ماده 59 - سازمان موظف است به صورت دوره ای واحد را به منظور تطابق با مجوزهای صادره، برنامه کاری و رعایت دستورالعملهای مدیریت صحیح زیست محیطی مورد بازرسی و پایش قرار دهد.
ماده 60 - عملیات پردازشی باید در محیطی بسته، با کف نفوذ ناپذیر و مجهز به سامانه تصفیه گاز برای کنترل انتشار مواد خطرناک صورت پذیرد.
ماده 61- درصورت ایجاد هر گونه آلودگی زیست محیطی ناشی از پسماندهای برقی و الکترونیکی بیش از حد مجاز نسبت به استانداردهای ملی، واحد مربوط ملزم به رفع آلودگی کامل آن میباشد.
ماده 62 - اجرای مفاد این مصوبه برای کلیه فعالیتهای تولید، اوراق، جمع آوری، دریافت، ذخیره، حمل، دفع و یا مدیریت پسماندهای برقی و الکترونیکی الزامی است.
ماده 63 - - وزارتخانه های موضوع ماده (11) قانون، ضمن نظارت بر حسن اجرای این مصوبه در دستگاههای متبوع خود گزارش مربوط را به طور سالانه به سازمان ارایه دهند.
محمدرضا رحیمی
معاون اول رئیس جمهور
پیوست شماره (1)
مواد موجود در پسماندهای ویژه رایانه ها و لوازم جانبی آنها
آنتیموان:در صفحه یا مخروط شیشه ای نمایشگرهای CRT موجود است،
اکسید باریم:در صفحه گیرنده لوله پرتاب الکترون در نمایشگرهای CRTموجود است.مقداری از آن در سطح داخلی صفحه یا مخروط شیشه ای جمع میشود،
بریلیم:مقدار کمی از این عنصر به شکل آلیاژ مس - بریلیم (معمولاً 98% مس و 2% بریلیم) در تخته مدار مادر،در محل اتصال به بورد جانبی موجود است،
کادمیم:مقدار کمی از این عنصر در صفحات اتصال و سویچها و مقادیر بسیار کمتری در روکش سیم های PVC موجود است.رایانه ها یقابل حمل معمولاً دارای باتریهای قابل شارژ نیکل - کادمیم هستند،
کلر و یا بروم:مواد ضد حریق هالوژنه آلی و معدنی (مانند کلرید آنتیموان) ممکن است در پلاستیک تخته مدارهای چاپی و کیس ها و نیز روکش سیمهای از جنس PVC موجود باشند،
سرب:مقادیر قابل ملاحظه ای سرب در CRT موجود است (در مدلهای قدیمی 3 - 2 kg و در مدلهای جدید kg1) مقادیر کمتری از این عنصر در تخته مدارهای چاپی CPU، چاپگر،و سایر وسایل جانبی رایانه ها به صورت لحیم به کار رفته است.در باتری سربی اسیدی که در بعضی از رایانه های قابل حمل به کار رفته نیز این عنصر وجود دارد.
لیتیم:باتریهای کوچک روی تخته مدار مادر حاوی این فلز هستند.
جیوه:در صفحات نمایشگرهای مسطح مقادیر کمی از این ماده وجود دارد.
فسفر:بخش داخلی CRT به وسیله یک پوشش از فسفر و سولفید روی یا دیگر فلزات کمیاب پوشیده میشود.سولفید کادمیم نیز در انواع قدیمی تر به کار رفته است.
بلورهای مایع:این مواد در مقادیر کم در نمایشگرهای LCD موجود است.
آرسنیک:در مقادیر کم به صورت آرسنید گالیم در دیودها یا لامپهای دو قطبی دیودهای ساطع کننده نور وجود دارد.
الکترولیتهای مایع:در مقادیر کم در خازنها و پودر تونر چاپگرها موجود است.
پیوست شماره (2)
اجزای زیر باید از رایانه های مستعمل جدا و مدیریت شوند:
الف - اجزای حاوی جیوه نظیر لامپها و سویچها،
ب - باتریها،
ج - تخته مدارهای چاپی (در صورتی که در سطح تخته بیش از 2cm100 باشد)،
د - کارتریجهای تونر،تونرهای مایع،خمیری و رنگی،
ه - پلاستیکهای حاوی مواد ضد حریق برمیناته،
و - لامپ لوله ای کاتدی،
ز - نمایشگر بلور - مایع (LCD) (همراه با جعبه) با سطح بیشتر از 2cm100 با لامپ تخلیه گازی،
ح - کابل برق خارجی،
ط - خازنهای حاوی PCB،(در صورت وجود در وسایل جانبی رایانه)،
ی - خازنهای الکترولیتی (با ارتفاع یا قطر بیش از mm25 یا حجمی نسبتاً مشابه).