صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1398/10/16
برگزار شده توسط: استان فارس/ شهر اقلید
موضوع
مجازات اکراه کننده در جرایم حدی
پرسش
اگر شخصی دیگری را تهدید کند که در صورتی که شراب ننوشد عکسهای خانوادگی ایشان را منتشر میکند و طرف مقابل شراب بنوشد، آیا شخص تهدیدکننده به عنوان اکراه کننده قابل مجازات است؟
نظر هیات عالی
قسمت الف نظریه اداره کل حقوقی به شماره 3499/94/07 مورخ 19/12/94 به شرح زیر که اکراه را از مصادیق معاونت نمیداند مورد تائید اعضاء هیات عالی است. الف- مطابق ماده 151 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، هرگاه کسی براثر اکراه غیرقابل تحمل، مرتکب رفتاری شود که طبق قانون، جرم محسوب میشود، مجازات نمیگردد. در جرائم موجب تعزیر، اکراه کننده به مجازات فاعل جرم محکوم میشود. در جرایم موجب حد و قصاص، طبق مقررات مربوطه رفتار میشود. بنابراین، مستفاد از ماده یاد شده این است که در« اکراه » به واسطه اقوائیت اکراه کننده نسبت به اکراه شونده، وی فاعل معنوی جرم (به منزله مباشر) شناخته میشود و لذا، اکراه اساساً از مصادیق معاونت در جرم نمیباشد. ازاینرو در جرایم تعزیری، اکراه کننده به مجازات مباشر جرم (و نه معاون) محکوم میشود و با توجه به تصریح قسمت اخیر ماده در جرایم حدی باید مطابق مقررات خاص آنها که در قانون یا شرع آمده است، عمل گردد، بنابراین اکراه در جرایم حدی، موضوعاً از شمول معاونت در جرم خارج میباشد.
نظر اکثریت
در جرائم حدی در قالب اکراه برای اکراه کننده مجازاتی تعیین نشده و با این عنوان جرم انگاری نشده است؛ اما میتوان در قالب عنوان معاونت در ارتکاب جرم، شخصی که دیگری را تهدید کرده مجازات کرد در متون فقهی نیز برای اکراه کننده در حدود قائل به تعزیر شدهاند و علت آنکه در جرائم حدی برای اکراه کننده مجازات تعیین نشده این است که اصل بر این است که مجازات اکراه کننده همان مجازات فاعل اصلی جرم میباشد؛ درحالیکه در حدود مباشر جرم به حد محکوم میشود و نمیتوان بر فرض شخصی که شراب ننوشیده را محکوم نمود. به همین علت در متون فقهی برای اکراه کننده در جرائم حدی، تعزیر در نظر گرفته شده است. اما قانون مجازات اسلامی در این خصوص ساکت است (ماده 151 قانون مجازات اسلامی مقرر داشته وفق مقررات مربوطه اقدام میشود) و به صرف این سکوت نباید تفسیر مضیق را پوششی برای فرار اکراه کننده از مجازات قرار داد، چون تهدید با جمع سایر شرایط، یکی از مصادیق معاونت در ارتکاب جرم بوده و قابل مجازات میباشد.
نظر اقلیت
شخصی که دیگری را تهدید نموده در قالب عنوان تهدید و هم در قالب معاونت قابل مجازات میباشد و در اینجا تعدد معنوی وجود دارد.
نظر ابرازی
برای اکراه کننده مجازاتی تعیین نشده است؛ چون در ماده 151 قانون مجازات اسلامی بیان شده وفق مقررات مربوطه درحالیکه در مقررات مربوط به جرائم حدی در این خصوص جرم انگاری نشده است و در بحث جرم انگاری باید قوانین تفسیر مضیق شود.